CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THUỘC LĨNH VỰC CỦA ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan đến xử lý hành chính người chưa thành niên vi phạm pháp luật 1. Các công trình nghiên cứu về pháp luật xử lý hành chính đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật 1.1 Các sách báo, tạp chí đã xuất bản Liên quan đến xử lý NCTN vi phạm pháp luật, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu bàn về các biện pháp xử lý, thẩm quyền, thủ tục xử lý đối với đối tượng đặc thù là “NCTN”. Các công trình nghiên cứu được tiếp cận và phân tích dưới rất nhiều góc độ thể hiện sự đa dạng, phong phú khi nghiên cứu về xử lý đối tượng NCTN vi phạm pháp luật không chỉ trong pháp luật hình sự mà còn cả trong pháp luật hành chính.
Tuy nhiên, để bảo đảm phù hợp với phạm vi nghiên cứu về pháp luật quy định về các biện pháp xử lý VPHC đối với NCTN, Luận án chỉ tập trung vào một số công trình nghiên cứu tiêu biểu có liên quan đến pháp luật về xử lý NCTN vi để thông qua đó đánh giá được những thành công, hạn chế, và những vấn đề mà luận án có thể tiếp thu để đạt được mục đích nghiên cứu mà luận án đã đề ra. Quyền con người ở Trung Quốc và Việt Nam: truyền thống, lý luận và thực tiễn, Nxb. Chính trị Quốc gia, 2003. Tác phẩm này đã phân tích cụ thể các chính sách của Đảng và Nhà nước ta là ưu tiên các biện pháp phòng ngừa, quản lý giáo dục tại cộng đồng.
Đây là công trình nghiên cứu đã tiếp cận các biện pháp xử lý đối với trẻ em vi phạm pháp luật dựa trên góc độ quyền con người, quyền trẻ em. Tuy nhiên, công trình này chưa đi phân tích sâu về các biện pháp xử lý hành chính được quy định và áp dụng ở Việt Nam, đặc biệt là các quy định của pháp luật đã có sự thay đổi đáng kể so với Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002. Đặc biệt là, sách chuyên khảo của tác giả Hoàng Minh Khôi: Biện pháp xử lý hành chính người chưa thành niên vi phạm pháp luật, Nxb. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2017.
Nội dung của cuốn sách đề cập về cơ sở lý luận của biện pháp xử lý NCTN VPPL; cơ sở pháp lý và thực trạng áp dụng các biện pháp XLHC đối với NCTN VPPL; vấn đề hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật 11 về biện pháp XLHC đối với NCTN VPPL. Tác giả đã xây dựng khái niệm, phân tích đặc điểm của biện pháp XLHC đối với NCTN những cách tiếp cận chủ yếu dựa trên những quy định của pháp luật hiện hành để phân tích các đặc điểm về đối tượng áp dụng, căn cứ áp dụng, thẩm quyền áp dụng. Công trình nghiên cứu này chưa có những phân tích so sánh dựa trên việc tiếp cận các chuẩn mực quốc tế về quyền con người, quyền trẻ em. Do vậy, tài liệu nghiên cứu này có thể có sự trùng lặp về một số nội dung có liên quan đến phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật hiện hành, những điểm khác biệt lớn nhất mà luận án hướng tới đó là phân tích, so sánh các quy định của pháp luật hiện hành dựa trên các yêu cầu cơ bản về xử lý NCTN VPPL được quy định trong CƯQTE và các chuẩn mực quốc tế về tư pháp NCTN.
Hướng tiếp cận chủ yếu để nghiên cứu của luận án đó là dựa trên phương pháp tiếp cận dựa trên quyền của trẻ em, bảo đảm nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Giáo trình luật hành chính của Trường Đại học Luật Hà Nội của Nxb. Công an nhân dân, 2018 có 01 chương viết về những vấn đề dưới góc độ lý luận về khái niệm VPHC, xử phạt VPHC và các biện pháp cưỡng chế hành chính khác bao gồm cả nhóm biện pháp xử lý hành chính. Ngoài ra, Tập bài giảng: Tư pháp đối với người chưa thành niên của Trường Đại học Luật Hà Nội (2018) đã được nhóm giảng viên tiếp cận dưới góc độ nghiên cứu các biện pháp xử lý bao gồm cả hành chính, hình sự và các biện pháp xử lý chuyển hướng đối với NTCN vi phạm pháp luật.
Có thể nói đây là công trình nghiên cứu đã tiếp cận khá toàn diện về quyền của trẻ em, về đặc điểm tâm lý của trẻ em VPPL cũng như các biện pháp xử lý đối với trẻ em VPPL. Tuy nhiên, đây là tập bài giảng nên có sự hạn chế về việc phân tích thực trạng, các giải pháp hoàn thiện pháp luật về các biện pháp XLHC đối với NTCN vi phạm pháp luật. Có thể thấy biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng không chỉ được tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ pháp luật hành chính mà còn được tiếp cận dưới góc độ pháp luật hình sự. Tác giả Trần Minh Hưởng, trong cuốn Tìm hiểu bộ luật hình sự nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Phần chung, Nxb.
Lao Động, 2002 nêu quan điểm biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là một trong các biện pháp tư pháp áp dụng đối với NCTN phạm tội. Tuy nhiên, chưa có lập luận xác đáng về căn cứ, tiêu chí để xác định biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là biện pháp tư pháp. Luận án này dựa trên những lập luận, phân tích của tác giả để đưa ra kết luận một cách khoa học có luận cứ về biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là biện pháp tư pháp. Tương 12 tự, tác giả Hoàng Thế Anh đã viết về: Phân biệt “giáo dưỡng hình sự” và giáo dưỡng hành chính trên Tạp chí pháp luật (điện tử) năm 2013, chỉ rõ sự khác biệt giữa biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng dưới góc độ hình sự và dưới góc độ hành chính, cụ thể là sự phân biệt về độ tuổi, căn cứ áp dụng, thủ tục áp dụng.
7 Tác giả Nguyễn Thị Bích Thủy và nhóm tác giả đã nghiên cứu về Động cơ phạm tội của trẻ vị thành niên tại trường giáo dưỡng số 5, Long An8. Công trình nghiên cứu này đã chỉ ra rằng động cơ phạm tội chủ yếu của trẻ vị thành niên là động cơ gắn liền với những suy tính nhằm nâng cao thể diện bản thân, động cơ mang tính chất hiếu chiến, động cơ vụ lợi. Và các yếu tố có ảnh hưởng đến động cơ VPPL của trẻ bao gồm các yếu tố như gia đình, nhà trường, xã hội, trong đó yếu tố gia đình là yếu tố trực tiếp và nền tảng tác động đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách của trẻ. Tác giả, Vũ Thị Thu Quyên trong bài viết về Quyền của NCTN phạm tội trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam đã phân tích về quyền của NCTN phạm tội trong pháp luật quốc tế và chỉ ra sự cần thiết về các thủ tục, các kỹ năng tố tụng để bảo đảm rằng sự tiếp xúc với các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng thì các em được đối xử một cách công bằng, được tạo cơ hội và hướng dẫn để chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình.
Tác giả cũng đã phân tích việc thực hiện các cam kết quốc tế về bảo đảm quyền của NCTN phạm tội ở nước ta.9 Với chủ đề nghiên cứu về đối tượng NTCN vi phạm pháp luật, tác giả Hoàng Minh Khôi cũng đã có bài viết: Đặc điểm và một số nguyên nhân dẫn đến VPPL của NCTN. Tác giả đưa ra những nhận định về đặc điểm vi phạm pháp luật của NCTN như vi phạm đơn giản, trong môi trường hạn chế; nguyên nhân của vi phạm là do hoàn cảnh gia đình, nhà trường và xã hội. Tuy nhiên, tác giả chưa phân tích rõ các đặc điểm tâm, sinh lý của NCTN, không dựa trên các kết quả nghiên cứu về nguyên nhân VPPL từ đặc điểm của lứa tuổi chưa trưởng thành để từ đó có những đề xuất về các biện pháp xử lý cần đảm bảo sự phù hợp với những 7 Hoàng Thế Anh, Phân biệt “giáo dưỡng hình sự” và “giáo dưỡng hành chính”, Báo pháp luật điện tử, http://baophapluat.vn/giai-dap-phap-luat/phan-biet-giao-duong-hinh-su-va-giao-duong-hanh-chinh- 169615.html, truy cập ngày 10/3/2015. 8 Nguyễn Thị Bích Thủy và nhóm tác giả (2017), Tạp chí Khoa học Đại học Văn Hiến, số 3 9 Nguyễn Thị Thu Quyên, Tạp chí Trường Đại học Kiểm Sát Hà Nội, Quyền của người chưa thành niên phạm tội trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam, http://tks.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/79/709, truy cập ngày 1/6/2019.
10 Hoàng Minh Khôi, (2012), Đặc điểm và một số nguyên nhân dẫn đến VPPL của NCTN, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 14/2012 13 đặc thù của NCTN vi phạm pháp luật, bảo đảm quyền của trẻ em, vì nguyên tắc tốt nhất cho trẻ em. Ngoài các sách chuyên khảo, các bài báo, tạp chí nghiên cứu về các biện pháp xử lý hành chính đã được nghiên cứu với số lượng tương đối lớn, đặc biệt chủ yếu tập trung vào phân tích các quy định của pháp luật về các biện pháp XLHC đối với NCTN vi phạm pháp luật. Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 20/2011 đã đăng một số bài viết chuyên sâu về các biện pháp XLHC được tiếp cận dưới góc độ so sánh giữa các quy định trong Pháp lệnh XLVPHC năm 2002 và Dự thảo Luật XLVPHC. Ví dụ như, bài viết của tác giả Đặng Thanh Sơn đã bàn về Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn trong Dự án luật xử lý vi phạm hành chính.
Trong bài viết này tác giả phân tích những quy định của pháp luật ví dụ như về căn cứ áp dụng, điểu kiện áp dụng, thủ tục áp dụng biện pháp GDTXPTT đã được quy định trong dự thảo Luật XLVPHC. Tác giả đã đánh giá bao quát mặt tích cực và những hạn chế của biện pháp GDTXPTT, đặc biệt là các hạn chế về trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp này cho cả hai nhóm đối tượng là người thành niên và NCTN là chưa phù hợp. Tác giả Vũ Thị Thu Thủy đã viết về Biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng trong dự thảo luật xử lý vi phạm hành chính. Bài viết này phân tích về điều kiện áp dụng, đối tượng bị áp dụng, thẩm quyền áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng trong dự thảo, những khuyến nghị đối với những quy định về biện pháp này trong dự thảo.
Tác giả đã phân tích được nổi bật những điểm tích cực trong dự thảo. Tác giả, Nguyễn Văn Hoàn đã viết về Hình thức xử phạt và biện pháp XLHC đối với NCTN trong dự thảo Luật xử lý vi phạm hành chính.
