Nghiên cứu biện pháp phòng trừ sâu cuốn lá hại trà hoa vàng tại huyện Ba Chẽ, Quảng Ninh

Nghiên cứu biện pháp phòng trừ sâu cuốn lá hại trà hoa vàng tại huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh, góp phần bảo vệ cây trồng hiệu quả.

• Tác giả: Lý Thị Thim
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Phương Oanh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Cuốn Lá Hại Trà Hoa Vàng Tại Huyện Ba Chẽ, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Yêu cầu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Nghiên cứu về sâu hại và biện pháp phòng trừ Trà hoa vàng trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Nghiên cứu về sâu hại Trà hoa vàng
• 2.2.2. Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ sâu hại trà hoa vàng
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thành phần sâu hại Trà hoa vàng
• 4.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của sâu cuốn lá (Cacoecia eucroca) hại trên cây Trà hoa vàng thực hiện ở phòng thí nghiệm tại Viện bảo vệ thực vật
• 4.2.1. Thời gian phát dục và vòng đời của sâu cuốn lá hại cây Trà hoa vàng
• 4.2.2. Khả năng sinh sản của sâu cuốn lá hại cây Trà hoa vàng
• 4.2.3. Tỷ lệ sống sâu non của sâu cuốn lá hại cây Trà hoa vàng
• 4.2.4. Quy luật phát sinh phát triển của sâu cuốn lá hại Trà hoa vàng
• 4.3. Đánh giá hiệu lực thuốc sinh học đối với sâu cuốn lá hại Trà hoa vàng
• 4.4. Đánh giá hiệu lực thuốc hóa học đối với sâu cuốn lá hại trà hoa vàng
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về sâu cuốn lá hại trà hoa vàng

Sâu cuốn lá là một trong những loại sâu hại chính gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cây trà hoa vàng tại Quảng Ninh. Chúng thường xuất hiện vào mùa xuân, khi cây trà đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Sâu cuốn lá không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Theo thống kê, sâu cuốn lá có thể gây hại đến 30% năng suất trà hoa vàng nếu không được kiểm soát kịp thời. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả là rất cần thiết để bảo vệ cây trồng và đảm bảo nguồn thu nhập cho nông dân.

1.1. Đặc điểm sinh học của sâu cuốn lá

Sâu cuốn lá (Cacoecia eucroca) có vòng đời từ 33 đến 40 ngày, với nhiều lứa trong năm. Chúng thường đẻ trứng ở mặt dưới của lá, sâu non nở ra sẽ di chuyển đến đầu ngọn và nhả tơ cuốn các lá lại với nhau. Hành vi này không chỉ giúp chúng ẩn nấp mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc ăn biểu bì lá. Sâu cuốn lá phát triển mạnh từ tháng 3 đến tháng 5, khi lộc non phát triển. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của sâu cuốn lá sẽ giúp nông dân có biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

II. Tình hình sâu bệnh hại trà hoa vàng tại Quảng Ninh

Tỉnh Quảng Ninh có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của cây trà hoa vàng, nhưng cũng là môi trường lý tưởng cho sự phát triển của sâu hại. Theo báo cáo, có khoảng 12 loài sâu hại khác nhau tấn công cây trà, trong đó sâu cuốn lá là loài gây hại nghiêm trọng nhất. Sự gia tăng mật độ sâu hại không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm chất lượng trà, dẫn đến thiệt hại kinh tế cho nông dân. Việc theo dõi và đánh giá tình hình sâu bệnh là rất quan trọng để có biện pháp phòng trừ kịp thời.

2.1. Các loại sâu hại chính

Ngoài sâu cuốn lá, trà hoa vàng còn bị tấn công bởi nhiều loại sâu hại khác như rệp vảy, sâu ăn lá. Mỗi loại sâu hại đều có đặc điểm sinh học và phương thức gây hại riêng. Rệp vảy thường hút nhựa cây, làm cho cây còi cọc, trong khi sâu ăn lá gây thiệt hại trực tiếp đến lá và búp non. Việc nhận diện và phân loại sâu hại là bước đầu tiên trong công tác phòng trừ hiệu quả.

III. Biện pháp phòng trừ sâu cuốn lá hại trà hoa vàng

Để phòng trừ sâu cuốn lá hại trà hoa vàng, cần áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp. Các biện pháp sinh học như sử dụng thiên địch, thuốc sinh học có nguồn gốc tự nhiên được khuyến khích. Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc hóa học cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn cho cây trồng và môi trường. Việc áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý như thay đổi mật độ trồng, tỉa cành cũng góp phần làm giảm mật độ sâu hại.

3.1. Biện pháp sinh học

Biện pháp sinh học là một trong những phương pháp hiệu quả và bền vững trong phòng trừ sâu cuốn lá. Sử dụng thiên địch như các loài côn trùng ăn thịt có thể giúp kiểm soát mật độ sâu hại. Ngoài ra, việc áp dụng các chế phẩm sinh học từ thực vật như tỏi, gừng cũng cho thấy hiệu quả trong việc ức chế sự phát triển của sâu cuốn lá. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng dịch chiết từ một số loài cây có khả năng ức chế sự phát triển của sâu hại, từ đó bảo vệ cây trà hoa vàng một cách hiệu quả.

IV. Đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng trừ

Đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ sâu cuốn lá là rất cần thiết để xác định phương pháp nào là tối ưu nhất. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc kết hợp giữa biện pháp sinh học và hóa học mang lại hiệu quả cao nhất trong việc kiểm soát sâu hại. Việc theo dõi thường xuyên và đánh giá tình hình sâu bệnh sẽ giúp nông dân có những điều chỉnh kịp thời trong quá trình canh tác.

4.1. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các biện pháp phòng trừ sâu cuốn lá hại trà hoa vàng đã đạt được hiệu quả cao. Sử dụng thuốc sinh học có nguồn gốc tự nhiên không chỉ giúp kiểm soát sâu hại mà còn bảo vệ môi trường. Đồng thời, việc áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý cũng góp phần làm giảm mật độ sâu hại, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng trà hoa vàng. Những kết quả này không chỉ có giá trị trong nghiên cứu mà còn có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với nông dân trồng trà.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây Trà hoa vàng (Camellia spp.) là cây dược liệu quý bản địa và cây cảnh có giá trị kinh tế cao, với giá bán hoa tươi dao động từ 1 - 1,3 triệu đồng/kg và hoa khô từ 14 - 15 triệu đồng/kg. Tại tỉnh Quảng Ninh, điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phân bố của 948 loài cây thuốc thuộc 182 họ và 561 chi khác nhau. Tỉnh đã quy hoạch phát triển vùng dược liệu tập trung, trong đó huyện Ba Chẽ có diện tích Trà hoa vàng lớn nhất tỉnh với 140 ha, tập trung tại các xã Thanh Sơn (40,3 ha), Đồn Đạc (36 ha) và Đạp Thanh (27,6 ha); đến năm 2019, toàn tỉnh đã quy hoạch 31,6 ha diện tích đạt tiêu chuẩn chương trình OCOP.

Tuy nhiên, bên cạnh các nghiên cứu về nhân giống, kỹ thuật canh tác và chế biến, mảng bảo vệ thực vật trên cây Trà hoa vàng chưa được đầu tư nghiên cứu đầy đủ. Thực tế sản xuất cho thấy cây Trà hoa vàng bị tấn công bởi nhiều loài sâu hại, trong đó sâu cuốn lá (Cacoecia eucroca) xuất hiện với tần suất cao (trên 50%), gây hại trực tiếp lên búp và lá non, làm giảm diện tích quang hợp, suy giảm sinh trưởng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất thu hoạch nụ, hoa và lá.

Đề tài "Nghiên cứu biện pháp phòng trừ sâu cuốn lá hại Trà hoa vàng tại huyện Ba Chẽ, Tỉnh Quảng Ninh" được thực hiện nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn trên.

Mục tiêu nghiên cứu

Xác định loại thuốc có nguồn gốc sinh học và hóa học phòng trừ sâu cuốn lá đạt hiệu lực cao cho cây Trà hoa vàng tại huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh.

Nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu

1. Nghiên cứu thành phần sâu hại trên cây Trà hoa vàng.
2. Nghiên cứu quy luật phát sinh và phát triển của sâu cuốn lá hại Trà hoa vàng.
3. Xác định hiệu lực của một số loại thuốc trừ sâu sinh học đối với sâu cuốn lá hại Trà hoa vàng.
4. Xác định hiệu lực của một số loại thuốc trừ sâu hóa học đối với sâu cuốn lá hại Trà hoa vàng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cây Trà hoa vàng giai đoạn 3 năm tuổi (chiều cao 80 - 100 cm, mật độ trồng 0,8 m x 0,6 m trên đất dốc) và sâu cuốn lá (Cacoecia eucroca).
• Phạm vi không gian: Thực địa tại xã Đạp Thanh, huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh; các thí nghiệm sinh vật học được thực hiện tại phòng thí nghiệm của Viện Bảo vệ thực vật.
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 7/2019 đến tháng 12/2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân loại học

Khóa luận tiếp cận theo hệ thống phân loại thực vật của Takhtajan đối với chi Camellia L. (thuộc giới Plantae, ngành Magnoliopsida, phân lớp Dilleniidae, bộ Theales, họ Theaceae). Phần tổng quan kế thừa các công trình nghiên cứu về thành phần dịch hại trên cây chè và chi Camellia trên thế giới (Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc) và các báo cáo chuyên ngành của Chi cục Bảo vệ thực vật Lâm Đồng tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu và quy chuẩn áp dụng

Nghiên cứu được triển khai thông qua 5 nội dung thí nghiệm, tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia:

• Phương pháp điều tra thành phần sâu hại: Áp dụng theo phương pháp của Viện Bảo vệ thực vật (1997), Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT về điều tra phát hiện dịch hại cây trồng, cùng QCVN 08927:2013/BNNPTNT và QCVN 9228:2013/BNNPTNT. Điều tra trên vườn Trà hoa vàng 3 năm tuổi theo phương pháp 5 điểm chéo góc, mỗi điểm chọn 2 cây, định kỳ 30 ngày/lần. Tần suất bắt gặp được phân cấp: < 5% (+), 5 - 25% (++), 26 - 50% (+++), > 50% (++++).
• Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học: Nuôi cá thể và tập thể 120 - 150 cá thể sâu cuốn lá trong phòng thí nghiệm ở điều kiện nhiệt độ 25 - 30°C, ẩm độ không khí (RH) 65 - 75% bằng thức ăn lá Trà hoa vàng sạch. Theo dõi thời gian phát dục các pha (trứng, sâu non, nhộng, trưởng thành), vòng đời, tỷ lệ sống sót và sức sinh sản của trưởng thành cái.
• Phương pháp theo dõi quy luật phát sinh phát triển: Bố trí 5 điểm chéo góc ngoài thực địa, mỗi điểm theo dõi cố định 4 cây, định kỳ 1 tháng/lần ghi nhận mật độ ổ trứng (ổ/m²) và mật độ sâu non (con/cây, con/m²).
• Phương pháp khảo nghiệm hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật:
  • Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm gồm 30 cây. Điều tra theo 5 điểm chéo góc, mỗi điểm 2 cây tại các thời điểm trước phun và sau phun 1, 3, 5, 7, 14 ngày.
  • Thí nghiệm thuốc sinh học (phun ngày 08/08/2019): Gồm 4 công thức thuốc (Azadirachtin - Golmec 20EC 0,05%; Bacillus thuringiensis - Comazol 16WP 0,25%; Garlic Juice - Bralic Tỏi-Tỏi 10S 0,015 - 0,02%; Abamectin - Tervigo 020SC 0,5 - 1%) và 1 công thức đối chứng (phun nước lã). Lượng nước phun 400 - 600 lít/ha.
  • Thí nghiệm thuốc hóa học (phun ngày 09/08/2019): Gồm 4 công thức thuốc (Clothianidin - Dantotsu 16SG; Dinotefuran - Oshin 100SL 0,75%; Propargite - Comite 73EC 0,095%; Hexythiazox - Nissorun 5EC 0,1%) và 1 công thức đối chứng (phun nước lã). Lượng nước phun 400 - 670 lít/ha.
• Công thức tính toán và xử lý số liệu:
  • Hiệu lực thuốc trừ sâu (%) tính theo công thức Henderson-Tilton: $$E = \left(1 - \frac{T_a \times C_b}{T_b \times C_a}\right) \times 100$$ (Trong đó $T_a, T_b$ là số sâu sống ở ô thí nghiệm sau và trước xử lý; $C_a, C_b$ là số sâu sống ở ô đối chứng sau và trước xử lý).
  • Số liệu được tổng hợp trên phần mềm Excel và xử lý thống kê, phân tích phương sai (ANOVA), kiểm định Duncan/LSD qua phần mềm SAS.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc phát triển Trà hoa vàng tại Quảng Ninh, tiềm năng kinh tế và thực trạng canh tác tại huyện Ba Chẽ. Nêu rõ vấn đề thiếu hụt nghiên cứu bảo vệ thực vật, xác định mục tiêu lựa chọn thuốc sinh học và hóa học phòng trừ sâu cuốn lá, cùng 4 yêu cầu nghiên cứu cụ thể, ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng thực tiễn của đề tài.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

• Tổng hợp vị trí phân loại học của chi Camellia L. theo hệ thống Takhtajan, mô tả hình thái thực vật của cây Trà hoa vàng.
• Điểm luận các nghiên cứu quốc tế về sâu bệnh hại cây họ chè: các loài rệp vảy (Fiorinia theae, Pulvinaria floccifera), rệp sáp (Planococcus citri), rầy mềm (Toxoptera aurantii), sâu khoang (Prodenia litura), bọ trĩ, nhện đỏ và biện pháp sử dụng dầu khoáng, xà phòng nông nghiệp, dịch chiết thực vật (Datura metel, Allium sativum, Zingiber officinale).
• Tổng quan tình hình nghiên cứu sâu hại chè và Trà hoa vàng tại Việt Nam theo tài liệu của Chi cục Bảo vệ thực vật Lâm Đồng: rầy xanh (Empoasca flavescens), bọ xít muỗi (Helopeltis theivora), các loài nhện hại, bọ trĩ và sơ lược về sâu cuốn lá.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chi tiết hóa địa điểm nghiên cứu tại xã Đạp Thanh (huyện Ba Chẽ) và phòng thí nghiệm Viện Bảo vệ thực vật; đối tượng nghiên cứu (cây 3 năm tuổi, sâu cuốn lá); quy trình kỹ thuật thực hiện 5 thí nghiệm: phương pháp điều tra côn trùng ngoài đồng ruộng, kỹ thuật nhân nuôi sinh học trong phòng, quy trình bố trí khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh cho các công thức thuốc sinh học và hóa học, các mốc thời gian điều tra và phương pháp xử lý số liệu bằng phần mềm SAS.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

• Thành phần sâu hại: Thống kê 12 loài sâu hại thuộc nhiều bộ, họ khác nhau gây hại trên các bộ phận của cây Trà hoa vàng tại xã Đạp Thanh.
• Đặc điểm sinh vật học của sâu cuốn lá (Cacoecia eucroca): Mô tả hình thái các pha phát triển; định lượng thời gian phát dục của trứng, sâu non, nhộng, trưởng thành và vòng đời; xác định sức sinh sản (số trứng/con cái, số trứng/ngày) và tỷ lệ sống sót qua các giai đoạn biến thái.
• Quy luật phát sinh phát triển: Đánh giá động thái mật độ ổ trứng và mật độ sâu non trên đồng ruộng từ tháng 7 đến tháng 12/2019, xác định thời điểm bùng phát mật độ cao trùng với các đợt ra lộc non và thời tiết mưa nhiều.
• Khảo nghiệm hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật: Đánh giá định lượng hiệu lực giảm mật độ sâu cuốn lá của 4 loại thuốc sinh học và 4 loại thuốc hóa học qua các mốc 1, 3, 5, 7 và 14 ngày sau xử lý.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các kết quả cốt lõi về thành phần dịch hại, đặc điểm sinh học của sâu cuốn lá, thời điểm gây hại chính trong vụ thu - đông và hiệu lực của các hoạt chất thuốc. Đề xuất quy trình sử dụng thuốc Dinotefuran (Oshin 100SL) nồng độ 0,75% ngoài đồng ruộng và định hướng tiếp tục theo dõi các chế phẩm sinh học.

---

Kết quả và đóng góp của nghiên cứu

1. Thành phần sâu hại trên cây Trà hoa vàng tại Ba Chẽ

Kết quả điều tra ghi nhận 12 loài sâu hại chính trên vườn Trà hoa vàng 3 năm tuổi tại xã Đạp Thanh, huyện Ba Chẽ:

STT	Tên khoa học	Tên tiếng Việt	Bộ phận bị hại	Tần xuất bắt gặp
1	Empoasca sp.	Rầy xanh	Lộc non, lá non	+++ (26 - 50%)
2	Helopeltis sp.	Bọ xít muỗi	Lá non, lá bánh tẻ	+ (< 5%)
3	Physothrips setiventris	Bọ trĩ	Hại lá	+++ (26 - 50%)
4	Oligonychus sp.	Nhện đỏ nâu	Hại lá	++ (5 - 25%)
5	Euproctis pseudoconspersa	Sâu róm	Lá non	++ (5 - 25%)
6	Pseudoplusia sp.	Sâu đo ăn lá non	Lá non, lộc non	+++ (26 - 50%)
7	Anoplophora chinensis	Sâu đục thân	Thân cây	+ (< 5%)
8	Hypomeces squamosus	Câu cấu ăn lá	Lá non, lộc non	+++ (26 - 50%)
9	Parasa sp.	Bọ nẹt xanh	Lá	+ (< 5%)
10	Cacoecia eucroca	Sâu cuốn lá	Lá non, búp non	++++ (> 50%)
11	Tessaratoma papillosa	Bọ xít nhãn	Lá	+++ (26 - 50%)
12	Aphis gossypii	Rệp muội	Lá non, lộc non	+++ (26 - 50%)

Sâu cuốn lá (Cacoecia eucroca) là loài xuất hiện phổ biến nhất (tần suất trên 50%), gây hại trực tiếp vào búp non và lá non, cuốn lá làm tổ và ăn mất mô quang hợp.

2. Đặc điểm sinh học của sâu cuốn lá (Cacoecia eucroca)

Trong điều kiện phòng thí nghiệm (nhiệt độ 25 - 30°C, RH 65 - 75%):

• Đặc điểm hình thái: Trưởng thành có thân dài 5 - 7 mm, sải cánh 10 - 12 mm; cánh trước màu nâu có vệt hình tam giác màu vàng, mép cánh có lông dài. Sâu non mới nở gặm biểu bì, sau 5 - 6 ngày nhả tơ cuốn mép lá làm tổ. Nhộng có màu nâu vàng đến nâu đậm.
• Thời gian phát dục và vòng đời:
  • Pha trứng: 4 - 6 ngày (trung bình $5,3 \pm 0,15$ ngày).
  • Pha sâu non: 13 - 17 ngày (trung bình $13,7 \pm 0,37$ ngày).
  • Pha nhộng: 6 - 8 ngày (trung bình $7,6 \pm 0,25$ ngày).
  • Pha trưởng thành: 5 - 7 ngày (trung bình $6,4 \pm 0,21$ ngày).
  • Vòng đời: 28 - 38 ngày (trung bình $35,8 \pm 0,15$ ngày).
• Khả năng sinh sản: Số trứng đẻ bình quân của 1 con cái là $58,6 \pm 11,4$ quả (dao động từ 20 - 72 quả); thời gian đẻ trứng kéo dài 2 - 7 ngày ($4,3 \pm 0,55$ ngày); sức đẻ bình quân đạt $12,3 \pm 4,37$ quả/ngày (dao động từ 4 - 21 quả/ngày).
• Tỷ lệ sống qua các pha: Tỷ lệ trứng nở đạt $86,93 \pm 5,47%$ ($75,30 - 95,60%$); tỷ lệ sống của sâu non đạt $36,24 \pm 3,63%$ ($29,39 - 41,89%$); tỷ lệ hóa nhộng đạt $83,32 \pm 3,96%$ ($74,22 - 95,24%$); tỷ lệ vũ hóa đạt $92,57 \pm 4,67%$ ($77,50 - 96,27%$).

3. Quy luật phát sinh phát triển trên đồng ruộng

Theo dõi từ tháng 7 đến tháng 12/2019 tại xã Đạp Thanh cho thấy mật độ sâu cuốn lá tăng cao vào tháng 8 và tháng 9 (giai đoạn cây ra lộc non rộ và thời tiết có lượng mưa lớn), sau đó giảm dần:

Chỉ tiêu theo dõi	Tháng 7	Tháng 8	Tháng 9	Tháng 10	Tháng 11	Tháng 12
Mật độ ổ trứng (ổ/m²)	2,4	3,2	3,0	2,2	0,8	1,4
Mật độ sâu non (con/cây)	0,6	1,1	1,0	0,8	0,3	0,2
Mật độ sâu non (con/m²)	1,2	2,2	2,0	1,6	0,6	0,4

4. Hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật

Thuốc trừ sâu sinh học

Sau 1 ngày xử lý, các loại thuốc chưa thể hiện hiệu lực (0%). Hiệu lực tăng dần và đạt đỉnh ở ngày thứ 7 sau phun, sau đó giảm dần ở ngày thứ 14:

• Ở thời điểm 7 ngày sau phun: Thuốc Comazol 16WP (Bacillus thuringiensis) đạt hiệu lực cao nhất (73,6%), kế tiếp là Bralic Tỏi-Tỏi 10S (69,5%) và Golmec 20EC (69,1%) — cả 3 công thức này có hiệu lực tương đương nhau ở mức ý nghĩa thống kê $P < 0,05$. Thuốc Tervigo 020SC (Abamectin) đạt hiệu lực 57,5%.
• Đến ngày thứ 14: Hiệu lực các thuốc sinh học giảm xuống còn 47,8 - 61,4%.

Thuốc trừ sâu hóa học

Thuốc hóa học thể hiện hiệu lực ngay sau 1 ngày phun (18,1 - 23,3%) và đạt đỉnh ở ngày thứ 7:

• Sau 7 ngày phun: Thuốc Oshin 100SL (hoạt chất Dinotefuran) đạt hiệu lực cao nhất là 80,7% (nhóm a). Thuốc Dantotsu 16SG (Clothianidin) đạt 61,1% (nhóm b), Nissorun 5EC đạt 51,5% (nhóm b), và thấp nhất là Comite 73EC đạt 35,5% (nhóm c) với độ tin cậy 95%.
• Đến ngày thứ 14: Hiệu lực các loại thuốc giảm còn 34,1 - 49,1%.

Đóng góp của đề tài

• Bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học đầu tiên về thành phần 12 loài sâu hại trên cây Trà hoa vàng tại vùng chuyên canh huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh.
• Cung cấp các thông số sinh học hoàn chỉnh về vòng đời (35,8 ngày), sức sinh sản và tỷ lệ sống của loài sâu cuốn lá Cacoecia eucroca nuôi bằng thức ăn lá Trà hoa vàng trong điều kiện phòng thí nghiệm.
• Xác định được quy luật biến động mật độ sâu cuốn lá trong mùa mưa thu - đông, đồng thời đưa ra căn cứ thực nghiệm khuyến cáo sử dụng thuốc hóa học Dinotefuran (Oshin 100SL 0,75%, 400 lít/ha) khi mật độ sâu cao và ghi nhận tiềm năng thay thế của các chế phẩm sinh học (Bacillus thuringiensis, Garlic Juice, Azadirachtin) trong quản lý dịch hại bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Thời gian nghiên cứu: Thí nghiệm chỉ được thực hiện trong khoảng thời gian 6 tháng (từ tháng 7/2019 đến tháng 12/2019), chưa theo dõi được trọn vẹn chu kỳ gây hại trong cả năm (đặc biệt là giai đoạn mùa xuân từ tháng 3 - 5 khi lộc non đầu năm phát triển).
• Điều kiện nuôi sinh học: Tỷ lệ sống sót của sâu non trong phòng thí nghiệm đạt mức trung bình thấp (36,24%), do điều kiện môi trường nhân tạo và nguồn thức ăn cắt rời chưa hoàn toàn tương thích với điều kiện tự nhiên ngoài tán cây.
• Phạm vi không gian: Khảo nghiệm đồng ruộng mới chỉ tiến hành trên vườn Trà hoa vàng 3 năm tuổi tại một địa bàn (xã Đạp Thanh, huyện Ba Chẽ).

Hướng nghiên cứu tiếp

• Tiếp tục theo dõi đầy đủ quy luật phát sinh phát triển của sâu cuốn lá và các loài dịch hại khác trong cả 12 tháng của năm.
• Mở rộng nghiên cứu thử nghiệm dài hạn đối với các chế phẩm thuốc trừ sâu sinh học (Bacillus thuringiensis, dịch chiết tỏi, Azadirachtin) trên đồng ruộng nhằm xác định nồng độ và chu kỳ phun lặp lại tối ưu, hướng tới xây dựng quy trình canh tác Trà hoa vàng an toàn hữu cơ.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng:
  • Sinh viên, học viên cao học và giảng viên các ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Bảo vệ thực vật làm tài liệu nghiên cứu chuyên đề về dịch hại trên cây dược liệu và cây chè.
  • Cán bộ khuyến nông, cán bộ kỹ thuật nông nghiệp tại các trung tâm dịch vụ nông nghiệp vùng trồng Trà hoa vàng (Quảng Ninh, Ba Vì, Vĩnh Phúc, Lạng Sơn...).
  • Các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ nông dân canh tác Trà hoa vàng tại huyện Ba Chẽ và khu vực lân cận.
• Phần nội dung có giá trị sử dụng cao:
  • Bảng danh mục 12 loài sâu hại và đặc điểm nhận diện triệu chứng gây hại của sâu cuốn lá Cacoecia eucroca.
  • Bộ thông số sinh học (thời gian phát dục các pha, sức đẻ trứng) và đồ thị quy luật phát sinh mật độ phục vụ công tác dự tính, dự báo thời điểm phun trừ.
  • Bảng số liệu so sánh hiệu lực thực tế của các loại thuốc trừ sâu hóa học và sinh học sau 1, 3, 5, 7, 14 ngày làm cơ sở lựa chọn hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật phù hợp với từng giai đoạn phát triển của cây.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao sâu cuốn lá (Cacoecia eucroca) được xác định là đối tượng gây hại nguy hiểm nhất trên cây Trà hoa vàng tại Ba Chẽ?

Qua điều tra 12 loài sâu hại trên vườn cây 3 năm tuổi, sâu cuốn lá có tần suất bắt gặp cao nhất (trên 50%). Sâu non có tập tính nhả tơ cuốn gập mép lá hoặc búp non làm tổ để ẩn nấp và ăn mất biểu bì, thịt lá. Điều này làm cho búp trà bị biến dạng, còi cọc và mất đi diện tích quang hợp nuôi các đợt hoa sau này, đồng thời việc sâu ẩn nấp kín trong tổ lá cuộn khiến hiệu quả tiếp xúc của thuốc bảo vệ thực vật bị suy giảm đáng kể.

2. Vòng đời và các chỉ số sinh học chính của sâu cuốn lá Cacoecia eucroca trong phòng thí nghiệm được ghi nhận như thế nào?

Trong điều kiện nhiệt độ 25 - 30°C và độ ẩm 65 - 75%, vòng đời trung bình của sâu cuốn lá là $35,8 \pm 0,15$ ngày (biến thiên từ 28 - 38 ngày). Trong đó, thời gian pha trứng kéo dài 5,3 ngày; pha sâu non 13,7 ngày; pha nhộng 7,6 ngày; pha trưởng thành 6,4 ngày. Mỗi cá thể trưởng thành cái đẻ bình quân 58,6 quả trứng trong thời gian 4,3 ngày với tỷ lệ trứng nở trung bình đạt 86,93%.

3. Mật độ sâu cuốn lá ngoài đồng ruộng tại xã Đạp Thanh diễn biến đạt đỉnh vào thời điểm nào?

Mật độ sâu cuốn lá xuất hiện từ tháng 7 và đạt đỉnh cao nhất vào tháng 8 (mật độ ổ trứng 3,2 ổ/m²; mật độ sâu non 1,1 con/cây tương đương 2,2 con/m²), duy trì ở mức cao trong tháng 9 (3,0 ổ/m²; 1,0 con/cây), sau đó giảm dần và thấp nhất vào tháng 12 (0,2 con/cây). Thời điểm mật độ bùng phát trùng với giai đoạn cây Trà hoa vàng phát sinh nhiều lộc non và thời tiết mưa nhiều tại Ba Chẽ.

4. Trong nhóm thuốc sinh học thử nghiệm, loại thuốc nào đạt hiệu lực diệt sâu cuốn lá cao nhất?

Sau 7 ngày xử lý, chế phẩm Comazol 16WP (hoạt chất Bacillus thuringiensis) đạt hiệu lực phòng trừ cao nhất trong nhóm sinh học với 73,6%. Hai chế phẩm khác là Bralic Tỏi-Tỏi 10S (Garlic Juice) đạt 69,5% và Golmec 20EC (Azadirachtin) đạt 69,1%, đều có hiệu lực tương đương nhau ở mức ý nghĩa thống kê $P < 0,05$ và cao hơn có ý nghĩa so với Tervigo 020SC (57,5%).

5. Khóa luận đưa ra khuyến nghị kỹ thuật cụ thể nào về việc sử dụng thuốc hóa học phòng trừ sâu cuốn lá ngoài đồng ruộng?

Tác giả khuyến nghị sử dụng thuốc trừ sâu hóa học Oshin 100SL (hoạt chất Dinotefuran) với nồng độ 0,75%, lượng nước phun từ 400 - 600 lít/ha. Thuốc Oshin 100SL cho hiệu lực trừ sâu cuốn lá nhanh và đạt cao nhất trong các nghiệm thức hóa học (đạt 80,7% sau 7 ngày xử lý ngoài đồng ruộng).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lý Thị Thim đã xác định được thành phần gồm 12 loài sâu hại trên cây Trà hoa vàng tại xã Đạp Thanh, huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh, trong đó sâu cuốn lá (Cacoecia eucroca) là dịch hại chính với tần suất xuất hiện trên 50%. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ các đặc điểm sinh học cơ bản của loài sâu cuốn lá (vòng đời trung bình 35,8 ngày, sức đẻ trứng 58,6 quả/con cái) và xác định quy luật bùng phát mật độ tập trung vào tháng 8 và tháng 9 hàng năm. Trên cơ sở thử nghiệm đồng ruộng, đề tài đã chứng minh hiệu lực trừ sâu đạt 80,7% của thuốc hóa học Dinotefuran (Oshin 100SL 0,75%) và ghi nhận hiệu lực phòng trừ đạt trên 69 - 73% của các chế phẩm sinh học (Bacillus thuringiensis, dịch chiết tỏi, Azadirachtin) sau 7 ngày xử lý, cung cấp căn cứ thực nghiệm thiết thực cho công tác bảo vệ thực vật trên cây Trà hoa vàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Do nhu cầu sử dụng cây Trà hoa vàng làm dược liệu quá lớn so với khả năng cung cấp của tự nhiên nên cây dược liệu đã trở thành cây trồng quan trọng có giá trị kinh tế cao. Đã có nhiều nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật nâng cao năng suất và chất lượng cây dược liệu thông qua các biện pháp như chọn tạo giống, kỹ thuật canh tác, bảo quản và chế biến. Đã có nhiều công trình nghiên cứu đóng góp lớn cho sản xuất cây Trà hoa vàng tại nước ta như: chọn tạo giống, kỹ thuật canh tác, thu hoạch và bảo quản chế biến; tuy nhiên, nghiên cứu về bảo vệ thực vật còn rất ít. Do đó, khi sinh vật hại xuất hiện và gây hại trên diện rộng người quản lý và người sản xuất gặp nhiều khó khăn để đưa ra các giải pháp xử lý; dẫn đến sản phẩm bị giảm cả về năng suất và chất lượng, thậm trí nhiều diện tích lớn không cho thu hoạch.

Điều kiện tự nhiên của tỉnh Quảng Ninh rất thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loại cây dược liệu quý trong đó có Trà hoa vàng. Nhiều loài cây dược liệu có giá trị cao trong y học phát triển tự nhiên trong các khu rừng trên địa bàn tỉnh. Số liệu thống kê năm 2017, toàn tỉnh có 948 loài cây thuốc thuộc 182 họ, 561 chi khác nhau. Với tiềm lực tự nhiên đó, ngành Y tế tỉnh đã và đang xây dựng Quy hoạch tổng thể phát triển ngành Dược Quảng Ninh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, tập trung hình thành vùng bảo tồn, phát triển cây dược liệu tập trung tại Vườn cây thuốc quốc gia Yên Tử và Thung lũng dược liệu Ngọa Vân - Yên Tử.

Bên cạnh đó, UBND tỉnh đã phê duyệt Quy hoạch thành lập 01 khu bảo tồn đa dạng sinh học, 01 vườn bảo tồn và phát triển cây thuốc và các vùng trồng cây dược liệu tại: Đông Triều, Uông Bí, Hoành Bồ, Ba Chẽ, Tiên Yên và Bình Liêu (UBND tỉnh Quảng Ninh, 2018). Luan van 2 Trà hoa vàng vừa là cây dược liệu quý, vừa có thể trồng làm cây cảnh, do đó đem lại giá trị kinh tế rất cao. Trà hoa vàng tươi có giá từ 1-1,3 triệu đồng/kg và hoa Trà hoa vàng khô có giá 14-15 triệu đồng/kg. Hiện nay, 140 ha Trà hoa vàng tại huyện Ba Chẽ, chiếm tỉ lệ lớn nhất tỉnh Quảng Ninh, phân bố chủ yếu ở các xã Thanh Sơn (40,3 ha); Đồn Đạc (36 ha) và Đạp Thanh (27,6 ha).

Năm 2019, tỉnh Quảng Ninh đã quy hoạch được 31,6 ha diện tích trồng Trà hoa vàng đạt tiêu chuẩn cho ra sản phẩm OCOP (UBND tỉnh Quảng Ninh, 2019). Với điều kiện thiên nhiên ưu đãi, Quảng Ninh có chủ trương phát triển thành một trong những trung tâm cây dược liệu lớn nhất cả nước, nhiều loại cây dược liệu trong đó có trà hoa vàng đã và đang dần được đưa vào trồng thử nghiệm và sản xuất tại đây. Qua theo dõi và ghi ghép phát hiện thấy cây Trà hoa vàng bị tấn công bởi 12 loài sâu hại như: rệp vảy, sâu cuốn lá, sâu ăn lá,. trong đó phải đặc biệt kể đến sâu cuốn lá xuất hiện với tần xuất rất nguy hiểm và gây hại nặng trên trà hoa vàng.

Vì vậy nên để phát triển bền vững cây Trà hoa vàng cần phải có nghiên cứu cơ bản về bảo vệ thực vật để hiệu rõ bản chất của sâu cuốn lá hại Trà hoa vàng và đề xuất các giải pháp phòng chống một cách kịp thời để nâng cao được năng suât cũng như chất lượng của cây Trà hoa vàng.