Luận văn thạc sĩ về biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự từ thực tiễn Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự từ thực tiễn thành phố hà nội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Nguyễn Xuân Minh Hà
• Người hướng dẫn: TS. Trần Anh Tuấn
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Biện Pháp Ngăn Chặn Trong Tố Tụng Hình Sự Từ Thực Tiễn Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XÉT PHÊ CHUẨN CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, ý nghĩa của xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự
• 1.1.1. Khái niệm xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÉT PHÊ CHUẨN CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA XÉT PHÊ CHUẨN CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự

Trong tố tụng hình sự, biện pháp ngăn chặn được hiểu là các biện pháp cưỡng chế nhằm bảo đảm cho việc điều tra, truy tố và xét xử được diễn ra thuận lợi. Theo quy định của pháp luật, biện pháp ngăn chặn có thể bao gồm việc tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, hoặc các biện pháp khác nhằm ngăn chặn hành vi phạm tội tiếp theo. Ý nghĩa của việc áp dụng biện pháp ngăn chặn không chỉ nằm ở việc bảo vệ quá trình tố tụng mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị buộc tội. Việc áp dụng đúng đắn các biện pháp ngăn chặn sẽ giúp ngăn chặn tình trạng bỏ lọt tội phạm và bảo vệ quyền lợi của người vô tội. Điều này thể hiện rõ trong các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015, nơi mà vai trò của Viện kiểm sát (VKS) trong việc phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn được nhấn mạnh.

1.1. Khái niệm về biện pháp ngăn chặn

Khái niệm biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự được định nghĩa là các biện pháp cưỡng chế nhằm bảo đảm cho việc điều tra, truy tố và xét xử. Các cơ quan có thẩm quyền như Cơ quan điều tra (CQĐT) và VKS có trách nhiệm áp dụng các biện pháp này khi có căn cứ cho rằng người bị buộc tội có thể gây khó khăn cho quá trình tố tụng. Việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật để bảo đảm tính hợp pháp và công bằng trong quá trình tố tụng.

II. Thực trạng xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn tại Hà Nội

Thực trạng xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn tại Hà Nội cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ phê chuẩn các lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp có xu hướng tăng, tuy nhiên vẫn còn nhiều trường hợp không được phê chuẩn. Điều này phản ánh sự cần thiết phải nâng cao chất lượng công tác kiểm sát của VKS. Các biện pháp ngăn chặn không được phê chuẩn có thể dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi của người bị buộc tội, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho quá trình tố tụng. Việc đánh giá thực trạng này không chỉ giúp nhận diện những hạn chế mà còn đưa ra các giải pháp cải thiện hiệu quả công tác xét phê chuẩn.

2.1. Kết quả đạt được trong xét phê chuẩn

Trong thời gian qua, VKS tại Hà Nội đã có những nỗ lực đáng kể trong việc thực hiện chức năng kiểm sát và phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn. Số lượng các lệnh phê chuẩn tăng lên cho thấy sự cải thiện trong công tác kiểm sát. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn, đặc biệt là trong việc đảm bảo quyền lợi của người bị buộc tội. Việc này cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính công bằng và hợp pháp trong quá trình tố tụng.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn

Để nâng cao hiệu quả xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn, cần có sự hoàn thiện trong quy định pháp luật và quy trình thực hiện. Một trong những giải pháp quan trọng là cần phải sửa đổi, bổ sung các quy định trong BLTTHS để phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ VKS và CQĐT về các quy định liên quan đến biện pháp ngăn chặn. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng công tác kiểm sát mà còn bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người bị buộc tội. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong quá trình thực hiện các biện pháp ngăn chặn để đảm bảo tính hiệu quả và hợp pháp.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Việc hoàn thiện quy định pháp luật về biện pháp ngăn chặn là rất cần thiết. Cần xem xét lại các quy định hiện hành để đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn. Các quy định cần phải rõ ràng, cụ thể hơn về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan trong quá trình áp dụng biện pháp ngăn chặn. Điều này sẽ giúp giảm thiểu các tranh chấp và đảm bảo tính minh bạch trong quá trình tố tụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020, trên địa bàn thành phố Hà Nội, hoạt động xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự (TTHS) đã trở thành một trong những nội dung trọng yếu nhằm đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Theo ước tính, số lượng vụ án hình sự thụ lý tại Hà Nội trong giai đoạn này tăng đáng kể, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao chất lượng xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời ngăn ngừa việc lạm dụng quyền lực trong tố tụng. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc phân tích thực trạng xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn do Viện kiểm sát nhân dân (VKS) thực hiện, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động này.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ khái niệm, ý nghĩa pháp lý và chính trị-xã hội của xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn trong TTHS; phân tích các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015; đánh giá thực trạng xét phê chuẩn tại Hà Nội; và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định pháp luật từ năm 1945 đến trước BLTTHS năm 2015, tập trung vào thực tiễn xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn tại Hà Nội trong 5 năm gần đây. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự, nâng cao vai trò kiểm sát của VKS, đồng thời bảo vệ quyền con người và quyền công dân trong quá trình tố tụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác-Lênin, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và công lý. Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng gồm:

1. Mô hình quyền lực và kiểm soát trong tố tụng hình sự: Phân tích mối quan hệ phối hợp và chế ước giữa Cơ quan điều tra (CQĐT) và Viện kiểm sát (VKS) trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn, nhằm đảm bảo quyền con người và tính hợp pháp của các quyết định tố tụng.

2. Mô hình pháp lý về xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn: Tập trung vào các quy định pháp luật từ BLTTHS năm 1988, 2003 đến 2015, làm rõ các khái niệm chính như biện pháp ngăn chặn, xét phê chuẩn, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tiến hành tố tụng.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Xét phê chuẩn: Việc VKS xem xét, đồng ý hoặc không đồng ý cho CQĐT thực hiện các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng.
• Biện pháp ngăn chặn: Các biện pháp cưỡng chế nhằm ngăn chặn tội phạm hoặc bảo đảm quá trình tố tụng, như bắt người trong trường hợp khẩn cấp, tạm giữ, tạm giam, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm.
• Chức năng kiểm sát của VKS: Thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình tố tụng hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học kết hợp:

• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu về tình hình xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn tại Hà Nội từ năm 2016 đến 2020.
• Phương pháp phân tích, so sánh: So sánh các quy định pháp luật qua các thời kỳ và thực tiễn áp dụng tại Hà Nội để nhận diện ưu điểm, hạn chế.
• Phương pháp tổng hợp: Kết hợp các kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn để đề xuất giải pháp.
• Phương pháp lịch sử, lý luận kết hợp thực tiễn: Nghiên cứu sự phát triển của pháp luật tố tụng hình sự và hoạt động xét phê chuẩn qua các giai đoạn lịch sử.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật (BLTTHS các năm, Luật tổ chức VKSND, các nghị quyết của Quốc hội), báo cáo thực tiễn của VKS Hà Nội, các tài liệu nghiên cứu khoa học và số liệu thống kê từ CQĐT và VKS. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các vụ án hình sự có áp dụng biện pháp ngăn chặn tại Hà Nội trong 5 năm, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 7/2020 đến tháng 2/2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ phê chuẩn các lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp đạt khoảng 85% trên tổng số các lệnh được đề nghị tại Hà Nội, cho thấy VKS thực hiện kiểm soát chặt chẽ nhưng vẫn còn khoảng 15% lệnh không được phê chuẩn do thiếu căn cứ pháp lý hoặc vi phạm thủ tục.
2. Tỷ lệ phê chuẩn lệnh tạm giam đạt khoảng 90%, tuy nhiên có sự chênh lệch giữa các quận, huyện với tỷ lệ không phê chuẩn dao động từ 5-10%, phản ánh sự khác biệt trong chất lượng hồ sơ và trình tự thủ tục.
3. Gia hạn tạm giữ được phê chuẩn trong 95% trường hợp, nhưng thời gian xét phê chuẩn có lúc vượt quá 12 giờ theo quy định, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị tạm giữ.
4. Biện pháp bảo lĩnh và đặt tiền để bảo đảm ít được áp dụng, chiếm dưới 5% tổng số biện pháp ngăn chặn, do còn nhiều vướng mắc về quy định pháp luật và tâm lý e ngại của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên xuất phát từ một số yếu tố:

• Chưa đồng bộ trong quy định pháp luật: Mặc dù BLTTHS năm 2015 đã có nhiều cải tiến, nhưng vẫn còn những điểm chưa rõ ràng, đặc biệt về thời hạn xét phê chuẩn và trách nhiệm của các bên liên quan.
• Chất lượng hồ sơ đề nghị phê chuẩn chưa đồng đều: Một số CQĐT chưa chuẩn bị đầy đủ tài liệu, chứng cứ theo yêu cầu, dẫn đến việc VKS phải từ chối phê chuẩn hoặc yêu cầu bổ sung.
• Thiếu hướng dẫn cụ thể cho các trường hợp đặc biệt: Ví dụ như người già yếu, người bệnh nặng, người dưới 18 tuổi, hoặc các đối tượng đặc thù như đại biểu Quốc hội, gây khó khăn trong áp dụng biện pháp ngăn chặn phù hợp.
• Ý thức trách nhiệm và phối hợp giữa CQĐT và VKS chưa cao: Một số trường hợp còn xảy ra tình trạng chậm trễ trong việc gửi hồ sơ, thiếu sự phối hợp chặt chẽ dẫn đến kéo dài thời gian xét phê chuẩn.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu tại Hà Nội phản ánh đúng xu hướng chung của cả nước, đồng thời cung cấp số liệu cụ thể và phân tích sâu sắc hơn về thực trạng xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ tỷ lệ phê chuẩn theo từng loại biện pháp và bảng so sánh thời gian xét phê chuẩn giữa các đơn vị sẽ giúp minh họa rõ nét hơn các vấn đề nêu trên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn: Đề nghị sửa đổi BLTTHS để làm rõ hơn về thời hạn xét phê chuẩn, trách nhiệm của các bên và quy định cụ thể cho các trường hợp đặc biệt. Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.
2. Nâng cao chất lượng hồ sơ đề nghị phê chuẩn: Tổ chức tập huấn, hướng dẫn CQĐT chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, chính xác, đảm bảo các căn cứ pháp lý và chứng cứ liên quan. Thời gian: 6-12 tháng, chủ thể: VKS, Bộ Công an.
3. Tăng cường phối hợp giữa CQĐT và VKS: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin, xử lý hồ sơ nhanh chóng, minh bạch, giảm thiểu thời gian xét phê chuẩn. Thời gian: 6 tháng, chủ thể: VKS, CQĐT.
4. Khuyến khích áp dụng các biện pháp ngăn chặn thay thế như bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm: Xây dựng hướng dẫn chi tiết, nâng cao nhận thức của các cơ quan tiến hành tố tụng về lợi ích của các biện pháp này nhằm giảm thiểu việc tạm giam không cần thiết. Thời gian: 1 năm, chủ thể: VKS, TAND, Bộ Tư pháp.
5. Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá định kỳ: Thiết lập các chỉ số đánh giá hiệu quả xét phê chuẩn, báo cáo định kỳ để kịp thời phát hiện và xử lý các tồn tại. Thời gian: 1 năm, chủ thể: VKSND tối cao, Bộ Tư pháp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Viện kiểm sát nhân dân các cấp: Giúp nâng cao hiệu quả thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn, từ đó bảo vệ quyền con người và quyền công dân.
2. Cơ quan điều tra và các cán bộ điều tra viên: Cung cấp kiến thức pháp lý và thực tiễn về thủ tục, hồ sơ đề nghị phê chuẩn, giúp chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, chính xác, giảm thiểu sai sót trong quá trình tố tụng.
3. Tòa án nhân dân và các thẩm phán: Hiểu rõ hơn về vai trò của VKS trong giai đoạn điều tra, từ đó phối hợp hiệu quả trong quá trình xét xử, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.
4. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự: Là tài liệu tham khảo quý giá để nghiên cứu chuyên sâu về chức năng, nhiệm vụ của VKS, cũng như các quy định pháp luật về biện pháp ngăn chặn và xét phê chuẩn trong tố tụng hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn là gì?
   Xét phê chuẩn là hoạt động của VKS xem xét, đồng ý hoặc không đồng ý cho CQĐT thực hiện các biện pháp ngăn chặn nhằm đảm bảo tính hợp pháp và cần thiết trong quá trình tố tụng hình sự.

2. Tại sao việc xét phê chuẩn lại quan trọng trong tố tụng hình sự?
   Việc xét phê chuẩn giúp kiểm soát quyền lực của CQĐT, ngăn ngừa lạm dụng biện pháp cưỡng chế, bảo vệ quyền tự do, nhân phẩm của công dân, đồng thời đảm bảo quá trình điều tra, truy tố, xét xử diễn ra đúng pháp luật.

3. Thời hạn xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn theo quy định hiện hành là bao lâu?
   Theo BLTTHS năm 2015, VKS phải ra quyết định phê chuẩn hoặc không phê chuẩn trong vòng 12 giờ đối với lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp và trong vòng 3 ngày đối với các biện pháp khác như tạm giữ, tạm giam.

4. Những khó khăn thường gặp khi áp dụng biện pháp bảo lĩnh và đặt tiền để bảo đảm?
   Khó khăn gồm thiếu hướng dẫn cụ thể, tâm lý e ngại của cơ quan tiến hành tố tụng, thiếu trách nhiệm của người nhận bảo lĩnh, và quy định chưa rõ ràng về trách nhiệm xử lý khi vi phạm cam kết.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn?
   Cần hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lượng hồ sơ, tăng cường phối hợp giữa CQĐT và VKS, khuyến khích áp dụng biện pháp thay thế tạm giam, đồng thời xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá định kỳ.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng khái niệm khoa học và làm rõ ý nghĩa pháp lý, chính trị-xã hội của xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự.
• Phân tích chi tiết các quy định pháp luật từ năm 1945 đến BLTTHS năm 2015, đồng thời đánh giá thực trạng xét phê chuẩn tại Hà Nội trong giai đoạn 2016-2020.
• Phát hiện những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn như tỷ lệ không phê chuẩn còn cao, thời gian xét phê chuẩn kéo dài, và việc áp dụng biện pháp thay thế còn hạn chế.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lượng hồ sơ, tăng cường phối hợp và khuyến khích áp dụng biện pháp thay thế nhằm nâng cao hiệu quả xét phê chuẩn.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng sớm triển khai các bước hoàn thiện pháp luật và tổ chức tập huấn, giám sát để đảm bảo quyền con người và hiệu quả tố tụng hình sự.

Luận văn mong muốn đóng góp thiết thực vào công cuộc cải cách tư pháp, nâng cao vai trò của VKS trong việc bảo vệ pháp luật và quyền con người, đồng thời kêu gọi các cơ quan tiến hành tố tụng phối hợp chặt chẽ để thực hiện tốt nhiệm vụ xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XÉT PHÊ CHUẨN CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Khái niệm, ý nghĩa của xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự 1. Khái niệm xét phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự Phê chuẩn là một từ gốc Hán Việt, theo Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học do Nhà xuất bản Đà Nẵng xuất bản năm 1998 thì: “Phê chuẩn” là xét duyệt, đồng ý cho thi hành. Còn theo Từ điển luật học Nhà xuất bản từ điển bách khoa khái niệm phê chuẩn là: “Xét duyệt để cho phép sử dụng hoặc thực hiện một văn bản, công việc, vấn đề hay lĩnh vực nào đó”.

Phê chuẩn còn được hiểu là: “Việc thực hiện quyền lực của cá nhân hoặc tổ chức có thẩm quyền (thường là cấp trên) chấp thuận một hay nhiều đề nghị, yêu cầu của cấp phụ thuộc (thường là cấp dưới) được ghi vào văn bản có ký tên hoặc ký tên và đóng dấu, cho phép cấp phụ thuộc được thực hiện yêu cầu, đề nghị đó. Phê chuẩn thường xuất hiện trong quá trình giải quyết những công việc chung của các cơ quan nhà nước, khi cấp phụ thuộc (tổ chức cá nhân) có một số yêu cầu về công việc cần thiết mà điều kiện tiên quyết để thực hiện yêu cầu đó là sự chấp thuận của cá nhân hoặc tổ chức có thẩm quyền, khi đó cấp phụ thuộc phải làm một văn bản như: tờ trình, đơn đề nghị, bản yêu cầu, dự thảo đề án, hiệp ước… gửi cho cá nhân hoặc tổ chức có thẩm quyền. Trong văn bản cấp phụ thuộc nêu rõ yêu cầu, lý do, nội dung, mục đích và các điều kiện thực hiện. Sau khi xem xét các văn bản đó, nếu thấy không trái với pháp luật và thuộc thẩm quyền giải quyết của mình thì cá nhân hoặc tổ chức có thẩm quyền phê vào văn bản đó yêu cầu của mình, có ký tên hoặc ký tên và đóng dấu cho phép hoặc không cho phép cấp phụ thuộc được thực hiện.

Có thủ tục phê chuẩn toàn bộ hoặc chỉ phê chuẩn một hay một số yêu cầu đề nghị nào đó trong văn bản yêu cầu của cấp phụ thuộc. Phê chuẩn có giá trị pháp lý nếu các yêu cầu, đề nghị của cấp phụ thuộc được cá nhân hoặc tổ chức có thẩm quyền chấp thuận nằm trong các quy định của pháp 9 Luan van luật hiện hành [34]. Các khái niệm trên về thuật ngữ “phê chuẩn” đều đề cập đến mối quan hệ quyền lực nhà nước giữa cơ quan có thẩm quyền giám sát, thẩm tra với cơ quan có thẩm quyền thi hành những hoạt động nhất định do pháp luật quy định phải chịu sự giám sát, thẩm tra thông qua thủ tục phê chuẩn. Biện pháp ngăn chặn là một loại biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự do các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng áp dụng đối với người bị buộc tội khi các cơ quan, người có thẩm quyền này có căn cứ cho rằng những người này sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử, giải quyết vụ án hình sự.

Các BPNC là một trong những chế định pháp lý quan trọng có ý nghĩa to lớn trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Việc nhận thức thống nhất, đồng thời các quy định và áp dụng đúng đắn các BPNC là bảo đảm cần thiết cho việc thực hiện tốt các nhiệm vụ của TTHS để phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. BLTTHS năm 2015 mặc dù không đưa ra khái niệm về biện pháp ngăn chặn, nhưng theo quy định tại khoản 1 Điều 109 BLTTHS năm 2015 thì: “ Để kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ người bị buộc tội sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội hoặc để bảo đảm thi hành án, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong phạm vi thẩm quyền của mình có thể áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, tạm giữ, tạm giam, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, cấm đi khỏi nơi cư trú, tạm hoãn xuất cảnh.” Các biện pháp ngăn chặn là những biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất, gây tác động, ảnh hưởng nhất định đến các quyền và lợi ích của đương sự, thậm chí hạn chế một số quyền, hạn chế tự do. đối với người bị áp dụng.

Buộc tội là một quá trình diễn ra trong suốt quá trình chứng minh tội phạm, chứng minh người thực hiện hành vi phạm tội. Để thực hiện được nhiệm vụ này đòi hỏi phải có một lực lượng chuyên môn về điều tra thu thập toàn diện chứng cứ xác định tội phạm, người phạm tội hoặc để xác định người vô tội trong giai đoạn điều tra. Những hoạt động điều tra này chủ yếu do CQĐT và các Điều tra viên (ĐTV) 10 Luan van thực hiện. Tuy nhiên, quyền buộc tội phải do cơ quan có chức năng thực hành quyền công tố tức VKS thực hiện.

Trong phạm vi chức năng của mình, VKS có quyền và trách nhiệm quyết định cuối cùng về những vấn đề liên quan đến việc buộc tội một chủ thể nào đó; kiểm soát được việc phát hiện, điều tra tội phạm và xử lý tội phạm. VKS và CQĐT là các cơ quan tiến hành tố tụng có chức năng khác nhau, phải được phân định nhiệm vụ, quyền hạn có tính độc lập tương đối nhằm đảm bảo từng cơ quan thực hiện đúng và đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của mình. Tuy vậy, luật TTHS không thể chia tách, cắt khúc quyền lực tư pháp để từ đó làm suy giảm khả năng đấu tranh phòng, chống tội phạm. Mối quan hệ giữa VKS và CQĐT là mối quan hệ vừa chế ước, vừa phối hợp.

Đó chính là cội nguồn xuất phát của xét phê chuẩn của VKS trong TTHS. Trong luật TTHS có chủ thể tiến hành tố tụng được độc lập thực hiện các hoạt động tố tụng nhưng có những chủ thể khi thực hiện một số hoạt động cần phải được sự phê chuẩn của chủ thể khác. Điều này xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ của mỗi chủ thể trong tố tụng là khác nhau. Chủ thể trong TTHS là các cơ quan được tiến hành tố tụng: CQĐT, cơ quan công tố là VKS, cơ quan xét xử là Tòa án (TA) thực hiện các chức năng tương ứng là điều tra, truy tố, xét xử.

Trong các cơ quan tiến hành tố tụng tại Việt Nam, hệ thống CQĐT gồm nhiều tiểu hệ thống, với nhiều đầu mối quản lý đang tồn tại và hoạt động độc lập với nhau, được tổ chức trong lực lượng cảnh sát, an ninh, trong quân đội và VKS. Tùy theo chức năng, nhiệm vụ của mỗi hệ thống mà tổ chức nhiều cấp. Trung bình mỗi tỉnh có 3 CQĐT cấp tỉnh, cả nước 63 tỉnh, thành thì chỉ riêng CQĐT cấp tỉnh ở cả nước ta có khoảng 200 CQĐT, chưa kể đến CQĐT cấp huyện và hàng chục CQĐT trong quân đội. Mối quan hệ giữa các CQĐT thuộc hệ thống đều có sự độc lập và khép kín về phương diện, điều hành và lãnh đạo chuyên môn.

Hiện tại, BLTTHS, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự và một văn bản pháp luật của cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn chung cho hoạt động của cả bộ máy điều tra tố tụng, xác định rõ mối quan hệ giữa các CQĐT trong cùng ngạch cũng như khác ngạch, chỉ có những văn bản hướng dẫn riêng của cơ quan hành chính quản lý ngành đối 11 Luan van với CQĐT thuộc ngành mình. Bên cạnh các CQĐT mang tính chuyên trách, pháp luật TTHS còn cho phép một số cơ quan hành chính cũng được quyền tham gia vào một số hoạt động điều tra: Bộ đội biên phòng, cơ quan Hải quan, cơ quan Kiểm lâm và các cơ quan khác thuộc lực lượng cảnh sát nhân dân (Cảnh sát kinh tế, hình sự, cảnh sát phòng chống ma túy …); thuộc lực lượng an ninh nhân dân (chống gián điệp, phản động …) và các cơ quan khác trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Có thể gọi chung các cơ quan này là các cơ quan có thẩm quyền tố tụng khác. Đây là một phả hệ tổ chức phức tạp, xét cả về chiều dọc lẫn chiều ngang [12].

Luật TTHS quy định người chỉ huy tàu bay, tàu biển khi tàu bay, tàu biển đã rời khỏi sân bay, bến cảng được quyền tiến hành một số hoạt động tố tụng hình sự như bắt người trong trường hợp khẩn cấp, tạm giữ hình sự, gia hạn tạm giữ hình sự. Đồng thời quy định việc bắt người trong trường hợp khẩn cấp và gia hạn tạm giữ đều phải có sự phê chuẩn của VKS. Việc áp dụng các lệnh, quyết định này của người chỉ huy tàu bay, tàu biển khi các phương tiện đã rời khỏi sân bay, bến cảng là họ đã thực hiện hoạt động của CQĐT nhằm đảm bảo hiệu quả của hoạt động TTHS. Như vậy, CQĐT là cơ quan được thành lập để thực hiện nhiệm vụ điều tra các vụ án hình sự, ngoài ra CQĐT còn bao gồm một số các cơ quan có thẩm quyền tố tụng khác được giao tiến hành thực hiện một số hoạt động điều tra và các chủ thể có thẩm quyền ra một số lệnh, quyết định TTHS trong tình huống khẩn cấp theo luật định.

Hoạt động điều tra của CQĐT là hoạt động thu thập, nghiên cứu và đánh giá chứng cứ để tìm ra sự thật của vụ án, sự thật của hành vi phạm tội và xác định người đã thực hiện hành vi phạm tội. Trong quá trình điều tra, để thu thập chứng cứ CQĐT có quyền áp dụng các biện pháp tố tụng về điều tra. Song, nhiều biện pháp tố tụng có liên quan tới quyền cơ bản của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp và pháp luật, như bắt người trong trường hợp khẩn cấp, tạm giam. phải có sự phê chuẩn của VKS.

Nếu VKS không phê chuẩn, thì các lệnh, quyết định đó không được thi hành. Trong trường hợp không phê chuẩn thì trong quyết định không phê chuẩn phải nêu rõ lý do. Ngoài ra BLTTHS, còn quy định VKS phê chuẩn một số quyết định tố tụng của một số cơ quan có thẩm quyền tố tụng khác.