phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý đội ngũ công chức HCNN cấp huyện Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý đội ngũ công chức HCNN huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2011-2015 Chƣơng 3: Một số biện pháp hoàn thiện công tác quản lý đội ngũ công chức HCNN huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2016-2020 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC HCNN CẤP HUYỆN 1. Lý luận chung về đội ngũ công chức HCNN 1. Khái niệm * Khái niệm công chức Khái niệm “Cán bộ, công chức” đƣợc sử dụng khá lâu tại các nƣớc xã hội chủ nghĩa và bao hàm một diện rất rộng các hình thức nhân sự thuộc khu vực Nhà nƣớc và các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội. Khái niệm “công chức” ở Việt Nam ra đời năm 1950 và cũng đƣợc thay đổi qua các thời kỳ gắn với các mốc lịch sử khác nhau.
Cuối những năm 80 của thế kỷ trƣớc, khái niệm “cán bộ, công chức” đƣợc gọi chung cho tất cả những ngƣời làm việc cho Nhà nƣớc, không có sự phân biệt rõ ràng. Đến nay, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác quản lý đất nƣớc thời kỳ CNH, HĐH và hội nhập quốc tế cũng nhƣ mục tiêu chƣơng trình CCHC, xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, ngày 13 tháng 11 năm 2008, Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 4 thông qua “Luật cán bộ, công chức” - Luật số: 22/2008/QH12, quy định về cán bộ, công chức; bầu cử, tuyển dụng, sử dụng, quản lý cán bộ, công chức; nghĩa vụ, quyền của cán bộ, công chức và điều kiện bảo đảm thi hành công vụ. Điểm 2, Điều 4, Luật cán bộ, công chức năm 2008 quy định: “Công chức là công dân Việt Nam, đƣợc tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nƣớc, Tổ chức chính trị - xã hội ở trung ƣơng, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy 5 lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nƣớc, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lƣơng đƣợc bảo đảm từ quỹ lƣơng của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. 1-2] * Khái niệm công chức HCNN Có thể hiểu: Công chức HCNN là những ngƣời hoạt động trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc từ trung ƣơng đến địa phƣơng đảm nhiệm chức năng quản lý điều hành của Nhà nƣớc.
Đây là một bộ phận của đội ngũ cán bộ, công chức nhà nƣớc nói chung, lĩnh vực công tác của nhóm công chức này là quản lý nhà nƣớc về kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục… Có thể khái niệm Công chức hành chính nhà nƣớc cấp huyện cụ thể nhƣ sau: “Công chức hành chính nhà nƣớc cấp huyện là một bộ phận của đội ngũ cán bộ, công chức làm việc trong cơ quan, đơn vị hành chính nhà nƣớc cấp huyện thực hiện một hoặc một số chức năng nhất định về quản lý nhà nƣớc về kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục…” Nhƣ vậy, công chức HCNN cấp huyện trƣớc hết phải là CBCC nhà nƣớc, phải có đầy đủ những tiêu chí đã đƣợc quy định trong Luật CBCC (2008). Ngoài ra Công chức HCNN cấp huyện đƣợc tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh và làm việc trong các cơ quan HCNN cấp huyện. Trong luận văn này đội ngũ công chức hành HCNN của huyện Cát Hải là những công chức làm việc trong các phòng chuyên môn thuộc UBND huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng bao gồm các phòng, ban chuyên môn: Văn phòng UBND, phòng Tài chính - Kế hoạch, phòng Nội vụ, phòng Tƣ pháp, Thanh tra Nhà nƣớc, phòng Tài nguyên và Môi trƣờng, phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, phòng Văn hóa Thông tin - Thể thao và Du lịch, phòng Giáo dục và Đào tạo, phòng Y tế, phòng Lao động Thƣơng binh 6 và xã hội, phòng Kinh Tế và Hạ tầng (ko bao gồm công chức lãnh đạo, quản lý làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập). Đặc điểm của đội ngũ công chức HCNN - Đội ngũ công chức Việt Nam nói chung và đội ngũ công chức HCNN nói riêng, đƣợc hình thành và phát triển gắn liền với quá trình cách mạng của nƣớc ta, trải qua các thời kỳ khác nhau.
- Đội ngũ công chức HCNN là một bộ phận của nguồn nhân lực quan trọng trong hệ thống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Theo quy định hiện hành, những ngƣời làm việc thuộc khối Nhà nƣớc (làm công tác quản lý nhà nƣớc) là công chức HCNN. - Lao động của đội ngũ công chức HCNN là lao động trí tuệ phức tạp trong hệ thống QLNN. Do đặc thù của lĩnh vực QLNN đa ngành, đa lĩnh vực nên đội ngũ công chức HCNN ở mỗi ngành, mỗi lĩnh vực có đặc thù quản lý khác nhau.
Điều đó đƣợc thể hiện qua một số đặc điểm của lao động công chức HCNN nhƣ sau: + Do tính chất lao động trí tuệ phức tạp theo từng loại của hệ thống bao gồm: Công chức lãnh đạo, quản lý là những ngƣời thực hiện chức năng quản lý, điều hành công việc của những công chức dƣới quyền. Công chức chuyên môn, nghiệp vụ là những ngƣời thực hiện một công việc đòi hỏi có sự hiểu biệt trong lĩnh vực chuyên môn mà ngƣời công chức đó đƣợc phân công. Công chức phục vụ (công chức thừa hành) là những ngƣời làm công tác chuẩn bị, thu thập thông tin và tài liệu phục vụ cho lãnh đạo ra quyết định quản lý (Thư ký, nhân viên đánh máy, văn thư…) + Do tính chất ngạch công chức bao gồm: Chuyên viên cao cấp là công chức hành chính có yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ cao nhất về một hoặc một số lĩnh vực trong các cơ quan, tổ chức hành chính từ cấp tỉnh trở lên, có trách nhiệm chủ trì tham mƣu, tổng hợp và 7 hoạch định chính sách, chiến lƣợc có tính vĩ mô theo ngành, lĩnh vực hoặc địa phƣơng; tổ chức chỉ đạo, triển khai thực hiện các chế độ, chính sách. 2] Chuyên viên chính là công chức hành chính có yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ cao về một hoặc một số lĩnh vực trong các cơ quan, tổ chức hành chính từ cấp huyện trở lên, có trách nhiệm thực hiện một hoặc một số nhiệm vụ phức tạp trong cơ quan, đơn vị; tham mƣu, tổng hợp xây dựng hoặc tổ chức thực hiện chế độ, chính sách theo ngành, lĩnh vực hoặc địa phƣơng.
4] Chuyên viên là công chức hành chính có yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ cơ bản về một hoặc một số lĩnh vực trong các cơ quan, tổ chức hành chính từ cấp huyện trở lên, có trách nhiệm tham mƣu, tổng hợp và triển khai thực hiện chế độ, chính sách theo ngành, lĩnh vực hoặc địa phƣơng. 6] - Đội ngũ công chức HCNN cấp huyện có những đặc điểm đáng chú ý nhƣ sau: + Đội ngũ công chức HCNN cấp huyện là đội ngũ những ngƣời làm việc trong bộ máy QLNN cấp huyện; là công chức thuộc các cơ quan trực tiếp QLNN về lĩnh vực kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục…; thực thi nhiệm vụ đại diện chủ sở hữu tài nguyên, tài sản, ngân sách nhà nƣớc cấp… để xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của huyện. + Đội ngũ công chức HCNN cấp huyện đảm nhiệm chức năng, nhiệm vụ mang tính tổng hợp, trƣớc những thay đổi hàng ngày của thực tiễn, công việc QLNN về kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục… Đặc biệt, trong điều kiện xã hội phát triển với tốc độ nhanh sẽ tạo cho công chức HCNN nhiều áp lực trong công tác, đòi hỏi về trình độ chuyên môn và những kiến thức tổng hợp, hiểu biết rộng về các lĩnh vực liên quan. Vai trò của đội ngũ công chức HCNN Tƣ tƣởng khái quát nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của công chức là: "Công chức phải vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của nhân dân”.
Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy Nhà nƣớc nói 8 riêng và của toàn bộ hệ thống chính trị nói chung, xét đến cùng đƣợc quyết định bởi phẩm chất, năng lực và hiệu quả công tác của đội ngũ công chức. Vai trò của đội ngũ công chức thể hiện qua những mối quan hệ: Quan hệ với đƣờng lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc; Quan hệ với bộ máy tổ chức lãnh đạo quản lý; Quan hệ với công việc; Quan hệ với quần chúng nhân dân. - Đội ngũ công chức HCNN thực hiện nhiệm vụ QLNN đối với mọi mặt của đời sống xã hội, thực chất là thực hiện quyền hành pháp, thi hành và chấp hành pháp luật. Thể hiện cụ thể ở việc giúp Nhà nƣớc thực hiện việc quản lý và điều hòa các hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội theo đúng hiến pháp và pháp luật.
- Công chức HCNN có trách nhiệm và bổn phận trong việc phục vụ nhân dân; đáp ứng yêu cầu đó, hiện nay chúng ta đang xây dựng một nền kinh tế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc theo định hƣớng XHCN, ngày càng mở rộng quan hệ đối ngoại đa phƣơng, đa dạng, do đó vai trò của đội ngũ công chức HCNN lại càng thể hiện rõ sự quan trọng trong việc đƣa nƣớc ta từng bƣớc thích ứng với luật pháp, tập quán và trình độ quốc tế mà vẫn giữ vững độc lập tự chủ, bảo vệ lợi ích quốc gia. - Đội ngũ công chức HCNN không có quyền lập pháp và tƣ pháp, nhƣng chính họ lại là những ngƣời góp phần quan trọng vào quy trình lập pháp và tƣ pháp bởi họ là những ngƣời thực thi quyền hành pháp.