CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Những khái niệm chung 1. Hành chính - “Hành chính” theo nghĩa rộng là một thuật ngữ chỉ hoạt động hoặc tiến trình chủ yếu có liên quan đến những biện pháp để thực thi các mục tiêu, nhiệm vụ đã được vạch sẵn. Khi có 2 người trở lên cùng hợp tác để thực hiện một mục tiêu chung mà một cá nhân không làm được thì ở đó xuất hiện một hình thức thô sơ của quản lý nói chung và hành chính là là một dạng của quản lý đó [6, tr.7] Theo nghĩa rộng, hành chính là những biện pháp tổ chức và điều hành của các tổ chức, các nhóm, các đoàn thể hợp tác trong hoạt động của mình để đạt được mục tiêu chung [6, tr.7] Vì quản lý liên quan tới nhiều thể thức hoạt động hợp tác cho nên tất cả những ai tham gia vào hoạt động hợp tác đều có nghĩa là tham gia vào một dạng hoạt động của quản lý-đó là công việc hành chính.
Các câu lạc bộ, các tổ chức chính trị, các hiệp hội, trường học nhà thờ và cả gia đình đều cần đến hành chính để đạt được mục tiêu chung. Tất nhiên mục tiêu cuối cùng của chính quyền, của doanh nghiệp, của nhà trường, của nhà thờ khác nhau rõ rệt, song các biện pháp để đạt được mục tiêu chung lại có nhiều mặt giống nhau [6, tr.7] Như vậy, về mặt lý luận cũng như thực tiện, hành chính với nghiã rộng nhất, có mục đích đảm bảo cho các hành vi có ý thức và có hiệu năng đối với một bộ phận các thành viên của tổ chức. Hành chính như là một loại hoạt động quản lý chung nhất của nhóm người hợp tác với nhau để hoàn thành các mục đích chung. Chính những đặc điểm phổ biến này cho chúng ta thấy, hành chính là một quá trình tổng hợp và đã được khái quát hóa thành các học thuyết hành chính, các nguyên tắc và các mối quan hệ chung để đạt 7 được mục đích chung của tổ chức buộc các nhà hành chính và các tổ chức khác nhau phải tuân theo.8] “Hành chính” theo nghĩa hẹp là hoạt động quản lý các công việc của nhà nước, xuất hiện cùng với công việc của nhà nước (khi nhà nuớc ra đời thì cũng xuất hiện ngay hoạt động hành chính, nó cũng tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của nhà nuớc).
Thủ tục hành chính Thủ tục hành chính là một loại quy phạm pháp luật quy định về trình tự thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy nhà nước, là cách thức giải quyết công việc của cơ quan hành chính nhà nước trong mối quan hệ với các cơ quan tổ chức và cá nhân công dân. Nó đặt ra để các cơ quan nhà nước có thể thực hiện mọi hoạt động cần thiết của mình, trong đó bao gồm cả trình tự thành lập các công sở, trình tự bổ nhiệm, bãi nhiệm, điều động viên chức, trình tự lập quy, áp dụng quy phạm để đảm bảo các quyền của chủ thể và xử lý vi phạm trình tự điều hành, tổ chức các hoạt động tác nghiệp hành chính. Dó chính là các quy tắc phải tuân theo trong quá trình ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính của cơ quan quản lý nhà nước, là các quan hệ giaỉ quyết công việc được thuận lợi, khoa học.16] Chính vì những đặc điểm của nó mà ta có thể khẳng định rằng thủ tục hành chính là một bộ phận chế định của luật hành chính.Nói cách khác, thủ tục hành chính là một loại hình quy phạm hành chính mang tính công cụ để giúp cơ quan nhà nước có điều kiện thực hiện chức năng của mình.Theo ý nghĩa như vậy,khoa học pháp lý gọi đây là quy phạm thủ tục. Loại quy phạm này có chức năng đảm bảo cho các quy phạm vật chất của luật hành chính được thực hiện có hiệu quả, tạo điều kiện mở rộng tính pháp chế dân chủ, công khai trong quản lý nhà nước.
Nó trả lời câu hỏi phải làm như thế nào, theo trình tự nào trong quá trình giải quyết một công việc nhất định của các cơ quan, tổ chức và của dân.17] 8 “Thủ tục hành chính” là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức. Cải cách hành chính “ Cải cách hành chính” là một khái niệm của hành chính học. Do chế độ chính trị khác nhau, do trình độ và giai đoạn phát triển kinh tế-Xã hội của các nước khách nhau và do sự khác biệt trong quan điểm và góc độ nghiên cứu mà những nước khác nhau có định nghĩa khác nhau về cải cách hành chính. 295] Theo nghĩa rộng: Cải cách hành chính có thể hiểu là một quá trình thay đổi cơ bản, lâu dài, liên tục bao gồm cơ cấu của quyền lực hành pháp và tất cả các hoạt động có ý thức của bộ máy nhà nước nhằm đạt được sự hợp tác giữa các bộ phận và cá nhân vì mục đích chung của cộng đồng và phố hợp các nguồn lực để tạo ra hiệu lực và hiệu quả quản lý các sản phẩm ( Dịch vụ hoặc hàng hóa ) phục vụ nhân dân thông qua các phương thức tổ chức và thực hiện quyền lực.
Hiểu theo nghĩa này cải cách hành chính là những thay đổi được thiết kế có chủ đích nhằm thay đổi một cách cơ bản các khâu trong hoạt động quản lý của bộ máy nhà nước lập kế hoạch định thể chế tổ chức công tác cán bộ, tài chính, chỉ huy, phối hợp,kiểm tra, thông tin và đánh giá. 296] Theo nghĩa hẹp: Cải cách hành chính là một quá trình thay đổi nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả hành chính, cải tiến tổ chức chế độ và phương pháp hành chính cũ, xây dựng chế độ và phương thức hành chính mới trong lĩnh vực quản lý của bộ máy hành chính nhà nước. 296] Theo tài liệu của Liên Hợp Quốc (1971) thì cải cách hành chính là những cố gắng có chủ định nhằm đưa những thay đổi cơ bản vào hệ thống hành chính nhà nước thông qua các cải cách có hệ thống hoặc các phương thức để cải tiến ít nhất một trong bốn yếu tố cấu thành của nền hành chính công; (a) Thể chế; (b) cơ cấu; (c) nhân sự; (d) tiến trình. 296] Theo các tài liệu hiện có ở nước ta, và căn cứ vào nghị quyết hội nghị là thứ tám Ban chấp hành Trung ương khóa VII, có thể định nghĩa cải cách 9 hành chính ở nước ta là trọng tâm của công cuộc xây dựng và kiện toàn nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt nam, bao gồm những thay đổi có chủ định nhằm hoàn thiện thể chế của nền hành chính; cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành của bộ máy hành chính nhà nước các cấp; và đội ngũ công chức hành chính để nâng cao hiệu lực, năng lực và hiệu quả hoạt động của nền hành chính công phục vụ dân.
Cải cách thủ tục hành chính Cải cách thủ tục hành chính là cải cách các quy định pháp luật về trình tự, thủ tục thực hiện thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền; cải cách các quy định về các loại thủ tục hành chính; cải cách việc thực hiện các thủ tục hành chính [7, tr. Ý nghĩa, vai trò, nội dung của cải cách thủ tục hành chính 1.1 Ý nghĩa của cải cách thủ tục hành chính Cải cách thủ tục hành chính có ý nghĩa lớn đối với TCCN, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thông thoáng, thuận lợi, minh bạch nhằm giảm thiểu chi phí về thời gian và kinh phí của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế trong việc tuân thủ thủ tục hành chính. Khi được xây dựng hợp lý và vận dụng tốt vào thực tế, có ý nghĩa thiết thực như làm giảm sự phiền hà, củng cố được quan hệ giữa nhà nước và nhân dân; công việc sẽ được giải quyết một cách nhanh chóng, chính xác theo đúng yêu cầu của cơ quan nhà nước, theo đúng nguyện vọng, đảm bảo quyền lợi của cá nhân, tổ chức, tạo được niềm tin của quần chúng, góp phần chống được tệ tham nhũng, sách nhiễu, phiền hà, kéo dài thời gian không cần thiết. Thủ tục hành chính không tách rời hoạt động của hệ thống các tổ chức hành chính nhà nước.
Thủ tục hành chính không thể phát huy được tác dụng nếu không có bộ máy tổ chức được xây dựng khoa học và một chế độ công vụ kiểu mẫu. Bộ máy tổ chức không khoa học, chức năng nhiệm vụ không rõ ràng sẽ làm cho các thủ tục hành chính đúng đắn sẽ không được thực hiện trong thực tế. 10 Cải cách thủ tục hành chính sẽ bảo đảm nguyên tắc hợp pháp của thủ tục hành chính, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống thủ tục hành chính, tính hợp lý của thủ tục hành chính, bảo đảm tính khoa học của quy trình thực hiện các thủ tục hành chính, tính rõ ràng và công khai của thủ tục hành chính, bảo đảm tính dễ hiểu, dễ tiếp cận, bảo đảm tính khả thi, bảo đảm tính ổn định cần thiết của quy trình thủ tục hành chính, chính là, bảo đảm về năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức, tiết kiệm thời gian. Thông qua cải cách thủ tục hành chính, chúng ta có thể xác định căn bản các công việc của cơ quan nhà nước với người dân, doanh nghiệp; qua đó chúng ta có thể xây dựng bộ máy phù hợp và từ đó có thể lựa chọn đội ngũ cán bộ, công chức hợp lý, đáp ứng được yêu cầu công việc.
Qua đó có nâng cao chất lượng thể chế; nâng cao trình độ, thay đổi thói quen, cách làm, nếp nghĩ của cán bộ, công chức; phân công, phân cấp thực hiện nhiệm vụ giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp của bộ máy hành chính; thực hiện chính phủ điện tử, … Cải cách thủ tục hành chính thực chất là cắt bỏ những quyền lực tạo nên cản trở, nhũng nhiễu, xét rộng ra thì nó không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà quan trọng hơn là có ý nghĩa chính trị - xã hội, góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của Thành phố 1.