Bảo hộ tác phẩm âm nhạc trong bối cảnh thực thi các điều ước quốc tế tại Việt Nam

Bài viết phân tích bảo hộ tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam trong bối cảnh thực thi các điều ước quốc tế đa phương, nêu rõ thách thức và cơ hội.

• Tác giả: Nguyễn Diệu Ly
• Người hướng dẫn: Thạc Sỹ Lê Trần Thu Nga
• Trường học: Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Bảo Hộ Tác Phẩm Âm Nhạc Trong Điều Kiện Thực Thi Các Điều Ước Quốc Tế Đa Phương Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẢO HỘ TÁC PHẨM ÂM NHẠC
• 1.1. Khái quát về tác phẩm âm nhạc
• 1.1.1. Khái niệm tác phẩm âm nhạc
• 1.1.2. Khái niệm tác giả
• 1.1.3. Bảo hộ tác phẩm âm nhạc
• 1.2. Quyền tác giả, Quyền liên quan về vấn đề bảo hộ tác phẩm âm nhạc
• 1.2.1. Khái quát về quyền tác giả, quyền liên quan
• 1.2.1.1. Lịch sử hình thành quyền tác giả, quyền liên quan
• 1.2.1.2. Khái niệm và đặc điểm quyền tác giả
• 1.2.1.3. Khái niệm và đặc điểm quyền liên quan
• 1.2.1.4. Mối liên hệ giữa quyền tác giả và quyền liên quan
• 1.3. Những lợi ích và thách thức khi Việt Nam gia nhập các điều ước quốc tế liên quan đến việc bảo hộ tác phẩm âm nhạc
• 1.3.1. Những lợi ích khi Việt Nam gia nhập các Điều ước quốc tế liên quan đến việc bảo hộ tác phẩm âm nhạc
• 1.3.2. Những thách thức được đặt ra khi Việt Nam gia nhập các Điều ước quốc tế liên quan đến việc bảo hộ tác phẩm âm nhạc
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ ĐA PHƯƠNG VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN TÁC GIẢ, QUYỀN LIÊN QUAN TRONG VẤN ĐỀ BẢO HỘ TÁC PHẨM ÂM NHẠC
• 2.1. Các Điều ước quốc tế đa phương về vấn đề bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc
• 2.1.1. Công ước Berne 1886 về tác phẩm văn học, nghệ thuật
• 2.1.1.1. Sự ra đời của công ước Berne
• 2.1.1.2. Các nội dung cơ bản của Công ước Berne
• 2.1.2. Công ước quốc tế về bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm và tổ chức phát sóng
• 2.1.2.1. Sự ra đời của Công ước Rome
• 2.1.2.2. Các nội dung cơ bản của Công ước Rome
• 2.1.3. Công ước về sự phổ biến các chương trình mang tín hiệu truyền qua vệ tinh
• 2.1.3.1. Sự ra đời của Công ước
• 2.1.3.2. Các nội dung cơ bản của Công ước
• 2.1.4. Công ước về bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống lại việc sao chép bản ghi âm của họ
• 2.1.4.1. Sự ra đời của Công ước
• 2.1.4.2. Các nội dung cơ bản của Công ước
• 2.1.5. Hiệp định Trips
• 2.1.5.1. Sự ra đời của Hiệp định Trips
• 2.1.5.2. Các nội dung cơ bản của Trips về quyền tác giả và quyền liên quan
• 2.2. Pháp luật Việt Nam
• 2.2.1. Điều kiện được bảo hộ
• 2.2.2. Nội dung quyền tác giả
• 2.2.3. Chủ thể được bảo hộ
• 2.2.4. Thời hạn bảo hộ
• 2.2.5. Hành vi xâm phạm quyền tác giả và các ngoại lệ
• 2.2.6. Quyền liên quan
• 2.2.6.1. Tổ chức, cá nhân được bảo hộ quyền liên quan
• 2.2.6.2. Chủ sở hữu quyền liên quan
• 2.2.6.3. Nội dung quyền liên quan
• 2.2.6.4. Thời hạn bảo hộ
• 2.2.7. Hợp đồng sử dụng tác phẩm và hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan đến tác phẩm âm nhạc
• 2.2.7.1. Hợp đồng trong nước
• 2.2.7.2. Hợp đồng có yếu tố nước ngoài
• 2.2.8. Quản lý quyền tác giả và đăng ký quyền tác giả trong việc bảo hộ tác phẩm âm nhạc
• 2.2.8.1. Quản lý tập thể quyền tác giả
• 2.2.8.2. Đăng ký quyền tác giả
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BẢO HỘ TÁC PHẨM ÂM NHẠC VÀ KIẾN NGHỊ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO HỘ TÁC PHẨM ÂM NHẠC TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng bảo hộ tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam từ khi tham gia các Điều ước quốc tế về bản quyền
• 3.1.1. Những thành tựu đạt được trong quá trình thực thi các Điều ước quốc tế về bản quyền
• 3.1.1.1. Trên phương diện pháp luật
• 3.1.1.2. Trên phương diện thực tế
• 3.1.2. Những mặt hạn chế còn tồn tại trong quá trình bảo hộ tác phẩm âm nhạc
• 3.2. Kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam
• 3.2.1. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả
• 3.2.2. Tiếp tục nâng cao hoạt động quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan
• 3.2.3. Tăng cường hoạt động thông tin, tuyên truyền, giáo dục về quyền tác giả, quyền liên quan
• 3.2.4. Xây dựng một mối quan hệ hài hòa về lợi ích giữa chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan và người tiêu dùng
• 3.2.5. Củng cố và tăng cường vai trò hoạt động của Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam
• 3.2.6. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quyền tác giả
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ tác phẩm âm nhạc theo điều ước quốc tế tại Việt Nam

Bảo vệ tác phẩm âm nhạc là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Việt Nam đã tham gia nhiều điều ước quốc tế nhằm bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các tác giả trong nước mà còn tạo điều kiện cho việc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực âm nhạc.

1.1. Khái niệm và vai trò của tác phẩm âm nhạc

Tác phẩm âm nhạc được định nghĩa là sản phẩm sáng tạo của tác giả, bao gồm cả nhạc và lời. Vai trò của tác phẩm âm nhạc không chỉ trong nghệ thuật mà còn trong việc phát triển văn hóa và kinh tế.

1.2. Lịch sử hình thành quyền tác giả tại Việt Nam

Quyền tác giả tại Việt Nam đã được hình thành từ những năm đầu thế kỷ 20, với sự ra đời của các văn bản pháp luật đầu tiên. Sự tham gia vào các điều ước quốc tế đã nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam

Việc bảo vệ tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam gặp nhiều thách thức, bao gồm việc xâm phạm bản quyền và thiếu nhận thức của người dân về quyền tác giả. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả bảo vệ.

2.1. Tình trạng xâm phạm quyền tác giả trong âm nhạc

Xâm phạm quyền tác giả trong âm nhạc diễn ra phổ biến, với nhiều trường hợp vi phạm bản quyền chưa được xử lý triệt để. Điều này ảnh hưởng đến quyền lợi của các tác giả và nhà sản xuất.

2.2. Thiếu nhận thức về quyền tác giả trong cộng đồng

Nhiều người dân chưa hiểu rõ về quyền tác giả và tầm quan trọng của việc bảo vệ tác phẩm âm nhạc. Cần có các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức.

III. Phương pháp bảo vệ tác phẩm âm nhạc theo điều ước quốc tế

Việt Nam đã áp dụng nhiều phương pháp bảo vệ tác phẩm âm nhạc theo các điều ước quốc tế như Công ước Berne và Hiệp định TRIPS. Những phương pháp này giúp tăng cường hiệu quả bảo vệ quyền tác giả.

3.1. Công ước Berne và tác động đến Việt Nam

Công ước Berne quy định các tiêu chuẩn tối thiểu cho việc bảo vệ quyền tác giả. Việt Nam đã áp dụng các quy định này để bảo vệ tác phẩm âm nhạc.

3.2. Hiệp định TRIPS và quyền lợi của tác giả

Hiệp định TRIPS yêu cầu các quốc gia thành viên phải bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Điều này giúp tác giả có quyền lợi hợp pháp trong việc khai thác tác phẩm của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của việc bảo vệ tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam

Việc bảo vệ tác phẩm âm nhạc đã có những ứng dụng thực tiễn đáng kể tại Việt Nam. Nhiều tác giả đã được công nhận quyền lợi và có thể khai thác tác phẩm của mình một cách hợp pháp.

4.1. Các tổ chức bảo vệ quyền tác giả tại Việt Nam

Các tổ chức như VCPMC đã đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền tác giả âm nhạc. Họ giúp tác giả thu hồi quyền lợi từ việc sử dụng tác phẩm.

4.2. Kết quả nghiên cứu về bảo vệ tác phẩm âm nhạc

Nghiên cứu cho thấy việc bảo vệ tác phẩm âm nhạc đã giúp nâng cao ý thức tôn trọng quyền tác giả trong cộng đồng, từ đó thúc đẩy sự sáng tạo.

V. Kết luận và tương lai của bảo vệ tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam

Bảo vệ tác phẩm âm nhạc là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của việc bảo vệ quyền tác giả tại Việt Nam phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức và cộng đồng.

5.1. Định hướng phát triển trong bảo vệ quyền tác giả

Cần có các chính sách rõ ràng và hiệu quả để bảo vệ quyền tác giả, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền lợi của tác giả.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo vệ quyền tác giả

Việt Nam cần tiếp tục hợp tác với các tổ chức quốc tế để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả, từ đó tạo ra một môi trường âm nhạc lành mạnh và phát triển.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật của tác giả Nguyễn Diệu Ly (Khoa Luật Quốc tế, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2013, dưới sự hướng dẫn của ThS. Lê Trần Thu Nga) lựa chọn đề tài xuất phát từ sự khác biệt căn bản giữa việc bảo vệ tài sản hữu hình và tài sản trí tuệ vô hình. Đối với hàng hóa hữu hình, chủ sở hữu có thể dùng rào chắn hay khóa để quản lý; ngược lại, các sản phẩm sáng tạo trí tuệ không thể bảo vệ bằng biện pháp cơ học thông thường. Để chứng minh tầm quan trọng của pháp luật sở hữu trí tuệ, tác giả trích dẫn vụ án tại Hoa Kỳ vào những năm 1940 liên quan đến bài hát "Rum and Coca-Cola" của ban nhạc Andrewa Sisters. Luật sư của nhạc sĩ Lionel Belasco đã chứng minh trước Tòa án rằng ca khúc này bắt nguồn từ tác phẩm "L'Année Passée" do Belasco sáng tác từ vài thập kỷ trước đó, qua đó giúp ông giành lại quyền tác giả và được bồi thường.

Tại Việt Nam, bối cảnh thực tiễn cho thấy tình trạng xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc diễn ra tràn lan và phổ biến. Thói quen khai thác, sử dụng tác phẩm mà không xin phép, không trả tiền thù lao cho tác giả, ca sĩ, nhà sản xuất hay tổ chức phát sóng đã tồn tại lâu năm trong công chúng. Quyền lợi hợp pháp của các chủ thể sáng tạo chưa được bảo đảm, trong khi cơ chế thực thi và ý thức pháp luật của người sử dụng còn nhiều bất cập.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định cụ thể gồm:

1. Nghiên cứu các kiến thức lý luận cơ bản về bảo hộ tác phẩm âm nhạc, quyền tác giả và quyền liên quan.
2. Phân tích các quy định của các điều ước quốc tế đa phương và pháp luật Việt Nam hiện hành về quyền tác giả, quyền liên quan trong việc bảo hộ tác phẩm âm nhạc.
3. Đánh giá thực trạng áp dụng, thực thi các điều ước quốc tế tại Việt Nam trên phương diện xây dựng pháp luật cũng như trong hoạt động thực tiễn.
4. Kiến nghị các nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ tác phẩm âm nhạc và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người dân.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình bảo hộ tác phẩm âm nhạc, bao gồm hệ thống quy phạm pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam về quyền tác giả và quyền liên quan. Phạm vi nghiên cứu về nội dung tập trung vào 5 điều ước quốc tế đa phương mà Việt Nam đã tham gia ký kết: Công ước Berne, Công ước Rome, Công ước Brussels, Công ước Geneva và Hiệp định TRIPS, kết hợp với các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam. Về phạm vi không gian và thời gian, đề tài khảo sát thực tiễn áp dụng và thực thi các điều ước quốc tế tại Việt Nam từ thời điểm gia nhập cho đến năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở pháp lý quốc tế và pháp luật thực định Việt Nam, cùng với hệ thống phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý chuyên ngành.

Về văn bản pháp lý quốc tế và quốc gia, tác giả sử dụng các nguồn văn bản chính thống gồm:

• Công ước Berne 1886 về bảo hộ tác phẩm văn học và nghệ thuật (văn bản sửa đổi tại Paris năm 1971).
• Công ước Rome 1961 về bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm và tổ chức phát sóng.
• Công ước Geneva 1971 về bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống lại việc sao chép không được phép bản ghi âm của họ.
• Công ước Brussels 1974 liên quan đến việc phân phối tín hiệu mang chương trình truyền qua vệ tinh.
• Hiệp định TRIPS 1994 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ.
• Hệ thống pháp luật Việt Nam: Bộ luật Dân sự năm 1995 và 2005; Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009); Nghị định số 100/2006/NĐ-CP; Nghị định số 85/2011/NĐ-CP; Nghị định số 47/2009/NĐ-CP; Nghị định số 109/2011/NĐ-CP; Điều 170a Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009); Thông tư số 29/2009/TT-BTC của Bộ Tài chính.

Điều ước quốc tế	Năm ban hành	Hiệu lực tại Việt Nam	Số thành viên (tính đến 5/2013)	Đối tượng và nội dung bảo hộ trọng tâm
Công ước Berne	1886	26/10/2004	166	Quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật (gồm tác phẩm âm nhạc)
Công ước Rome	1961	01/3/2007	91	Người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, tổ chức phát sóng
Công ước Geneva	1971	06/7/2005	78	Nhà sản xuất bản ghi âm chống sao chép và nhập khẩu trái phép
Công ước Brussels	1974	12/01/2006	35	Tín hiệu mang chương trình truyền qua vệ tinh đã được mã hóa
Hiệp định TRIPS	1994	11/01/2007	Toàn bộ thành viên WTO	Chuẩn mực bảo hộ thương mại quyền tác giả và quyền liên quan

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả vận dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng, Chủ nghĩa duy vật lịch sử và Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

• Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật: Mổ xẻ các khái niệm, điều kiện bảo hộ, nội dung quyền và giới hạn quyền trong các văn bản luật.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các nguyên tắc, tiêu chuẩn của các điều ước quốc tế với quy định cụ thể của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam nhằm xác định mức độ tương thích và những điểm dị biệt.
• Phương pháp tổng hợp và thống kê: Thu thập dữ liệu thực tế về tình hình ban hành văn bản, số liệu truy cập website bản quyền và số liệu tham gia các điều ước quốc tế.

Nguồn dữ liệu của khóa luận kế thừa từ các công trình nghiên cứu trước đó như tài liệu của Hoàng Minh Thái (2006), Trịnh Văn Tú (2012), Nguyễn Lan Nguyên (2009), Nguyễn Thị Vân Anh (2011), Phạm Hồng Hải (2013), kết hợp các dữ liệu hành chính từ Cục Bản quyền tác giả và Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về bảo hộ tác phẩm âm nhạc

Chương này tập trung làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng về tác phẩm âm nhạc, quyền tác giả, quyền liên quan và bối cảnh hội nhập quốc tế của Việt Nam. Tác giả trích dẫn định nghĩa tại Điều 12 Nghị định số 100/2006/NĐ-CP: tác phẩm âm nhạc là tác phẩm được thể hiện dưới dạng nhạc nốt trong bản nhạc hoặc các ký tự âm nhạc khác có hoặc không có lời, không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn. Theo Điều 8 của nghị định này, tác giả là cá nhân trực tiếp sáng tạo ra một phần hoặc toàn bộ tác phẩm.

Cơ chế bảo hộ tác phẩm âm nhạc được Nhà nước xác lập dựa trên ba đặc trưng: bảo hộ có mục đích (bù đắp chi phí lao động trí tuệ, thúc đẩy sáng tạo), bảo hộ có chọn lọc (chỉ bảo hộ các sáng tạo đáp ứng tiêu chuẩn pháp định về tính nguyên gốc và hình thức định hình), và bảo hộ có thời hạn (hết thời hạn quy định, tác phẩm thuộc về công chúng).

Về lịch sử lập pháp, tác giả điểm lại các mốc phát triển từ Đạo luật Anne năm 1710 tại Anh (cho phép độc quyền in sách trong 14 năm), luật của Mỹ năm 1790, Pháp năm 1791 và sự ra đời của Công ước Berne năm 1886 với 10 quốc gia sơ khởi. Tại Việt Nam, quyền của người sáng tạo được ghi nhận từ Điều 13 Hiến pháp 1946, Điều 21 Hiến pháp 1959, Nghị định số 142/HĐBT ngày 14/11/1986 của Hội đồng Bộ trưởng, Pháp lệnh Bảo hộ quyền tác giả năm 1994, Bộ luật Dân sự năm 1995, 2005 và Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005.

Chương 1 phân tích sâu sự khác biệt và mối quan hệ hữu cơ giữa quyền tác giả và quyền liên quan:

• Quyền tác giả bảo hộ hình thức thể hiện mang tính nguyên gốc, không bảo hộ ý tưởng nội dung, phát sinh tự động kể từ khi tác phẩm được định hình và bao gồm nhóm quyền nhân thân cùng quyền tài sản.
• Quyền liên quan bảo hộ các chủ thể trung gian (người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng) có công sức truyền bá tác phẩm đến công chúng. Quyền liên quan phụ thuộc vào tác phẩm gốc (ví dụ: các ca khúc của nhạc sĩ Dương Thụ chỉ thực sự lan tỏa sâu rộng khi được ca sĩ Hồng Nhung trình diễn).

Khi gia nhập các điều ước quốc tế, tác giả nêu rõ 7 nhóm lợi ích (thúc đẩy hội nhập kinh tế, hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia, tác phẩm trong nước được bảo hộ tự động tại các nước thành viên, nâng cao vị thế cạnh tranh nội địa, xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, nâng cao ý thức tôn trọng tác quyền nước ngoài, hòa nhập hệ thống thương mại toàn cầu) và 4 thách thức lớn (vi phạm bản quyền xuyên quốc gia trong môi trường số và nạn sao chép đĩa lậu; thói quen dùng miễn phí ăn sâu trong xã hội; gánh nặng chi phí mua bản quyền làm tăng giá thành sản phẩm; áp lực tuân thủ các chuẩn mực bảo hộ cao của Hiệp định TRIPS vốn thiên về lợi ích của các nước phát triển).

Chương 2: Các Điều ước quốc tế đa phương và pháp luật Việt Nam về quyền tác giả, quyền liên quan trong vấn đề bảo hộ tác phẩm âm nhạc

Chương 2 trình bày chi tiết nội dung 5 điều ước quốc tế đa phương và so sánh với pháp luật Việt Nam:

1. Công ước Berne 1886: Xác lập 4 nguyên tắc trụ cột gồm đối xử quốc gia (Điều 5.1), bảo hộ tự động (Điều 5.2), bảo hộ độc lập (Điều 5.2) và bảo hộ tối thiểu. Thời hạn bảo hộ tiêu chuẩn là suốt đời tác giả và 50 năm sau khi tác giả chết. Việt Nam gia nhập lại ngày 26/7/2004, có hiệu lực ngày 26/10/2004, tuyên bố bảo lưu Điều 33(1) và áp dụng chế độ ưu đãi theo Điều II, Điều III của Phụ lục Công ước.
2. Công ước Rome 1961: Quy định tiêu chuẩn bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm và tổ chức phát sóng với thời hạn bảo hộ tối thiểu 20 năm; có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 01/3/2007.
3. Công ước Brussels 1974: Buộc các quốc gia thành viên áp dụng biện pháp thích đáng ngăn chặn việc phân phối trái phép tín hiệu mang chương trình truyền qua vệ tinh đã được mã hóa; có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 12/01/2006.
4. Công ước Geneva 1971: Bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống lại việc sao chép và nhập khẩu bản sao trái phép nhằm mục đích phân phối cho công chúng; thời hạn bảo hộ tối thiểu 20 năm, áp dụng nguyên tắc không hồi tố (Điều 7.3); có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 06/7/2005.
5. Hiệp định TRIPS: Yêu cầu các thành viên WTO tuân thủ Điều 1 đến Điều 21 Công ước Berne (trừ Điều 6bis về quyền tinh thần); quy định thời hạn bảo hộ quyền liên quan là 50 năm đối với người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi âm, 20 năm đối với tổ chức phát sóng.

Tiêu chí so sánh	Công ước Berne 1886	Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam
Cách phân loại quyền	Quyền tinh thần (moral rights) và quyền kinh tế (economic rights)	Quyền nhân thân (gắn với tài sản và không gắn với tài sản) và quyền tài sản
Điều kiện về mặt nội dung	Không quy định điều kiện hạn chế nội dung tác phẩm	Bắt buộc không trái đạo đức xã hội, trật tự công cộng, an ninh quốc phòng
Chủ thể được bảo hộ	Chỉ xác định tác giả và người thừa kế của tác giả	Phân định cụ thể: tác giả, đồng tác giả, chủ thể giao việc/hợp đồng, người thừa kế, người nhận chuyển giao, Nhà nước, tác phẩm thuộc công chúng
Thời hạn bảo hộ quyền nhân thân	Giới hạn theo thời hạn bảo hộ quyền tác giả	Quyền nhân thân không gắn với tài sản được bảo hộ vô thời hạn

Về hợp đồng và quản lý quyền, chương này phân tích chế định hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan (Điều 45, 46) và hợp đồng sử dụng tác phẩm (Điều 47, 48), bắt buộc phải lập thành văn bản. Khóa luận nhấn mạnh vai trò của tổ chức quản lý tập thể là VCPMC (thành viên CISAC, đại diện quyền lợi tác giả tại hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ) và thủ tục đăng ký quyền tác giả tự nguyện tại Cục Bản quyền tác giả (mức lệ phí cấp giấy chứng nhận cho tác phẩm âm nhạc là 100.000 đồng/tác phẩm theo Thông tư số 29/2009/TT-BTC).

Chương 3: Thực trạng bảo hộ tác phẩm âm nhạc và kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam

Chương 3 đánh giá thực trạng bảo hộ tác phẩm âm nhạc từ khi Việt Nam tham gia các điều ước quốc tế:

• Trên phương diện pháp luật: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được xây dựng tương đối đồng bộ. Luật Sở hữu trí tuệ được Quốc hội khóa XI thông qua ngày 29/11/2005 với tỷ lệ tán thành 368/370 đại biểu; tiếp đó được sửa đổi, bổ sung vào ngày 19/6/2009 (có hiệu lực từ 01/01/2010). Đi kèm là các nghị định hướng dẫn thi hành (Nghị định số 100/2006/NĐ-CP, Nghị định số 85/2011/NĐ-CP), các nghị định xử phạt vi phạm hành chính (Nghị định số 47/2009/NĐ-CP, Nghị định số 109/2011/NĐ-CP) và chế tài hình sự tại Điều 170a Bộ luật Hình sự.
• Trên phương diện thực tế: Các điều ước quốc tế đã tạo chuyển biến trong hoạt động quản lý văn hóa, phát thanh truyền hình và công nghiệp ghi âm. Website Cục Bản quyền tác giả thành lập từ tháng 4 năm 2005 đã cung cấp kênh tra cứu công khai, tính đến ngày 06/6/2013 ghi nhận 204 lượt truy cập tiếng Việt và 23.759 lượt truy cập tiếng Anh. Các cơ quan chức năng (Quản lý thị trường, Cảnh sát kinh tế, Hải quan, Tòa án, Biên phòng) đã triển khai kiểm soát vi phạm đĩa lậu và tín hiệu vệ tinh. VCPMC từng bước thu và chi trả tác quyền cho các nhạc sĩ.
• Những mặt hạn chế: Tình trạng vi phạm quyền tác giả vẫn ở mức cao; công chúng và một số tổ chức xã hội chưa quen sống và làm việc theo pháp luật (như nhận định của Nhạc sĩ Phó Đức Phương); cơ chế phối hợp kiểm tra, xử phạt còn yếu; chi phí bản quyền quốc tế quá cao gây khó khăn cho các nhà sản xuất trong nước.

Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất 6 nhóm giải pháp:

1. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan (khắc phục các điểm bất cập, xử lý hành vi xâm phạm trên môi trường kỹ thuật số).
2. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước (tăng cường thanh tra chuyên ngành, phân định thẩm quyền rõ ràng).
3. Đẩy mạnh hoạt động thông tin, tuyên truyền, giáo dục nhằm thay đổi thói quen dùng nhạc miễn phí của công chúng.
4. Xây dựng mối quan hệ hài hòa về mặt lợi ích giữa chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan và người tiêu dùng.
5. Củng cố và tăng cường năng lực hoạt động của Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC).
6. Mở rộng và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quyền tác giả để tiếp thu kinh nghiệm lập pháp và hỗ trợ kỹ thuật.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các số liệu và cứ liệu pháp lý có trong văn bản:

• Dữ liệu lập pháp: Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được Quốc hội thông qua với số phiếu 368/370 đại biểu vào ngày 29/11/2005; sửa đổi bổ sung năm 2009.
• Dữ liệu thành viên điều ước quốc tế (tính đến tháng 5/2013): Công ước Berne có 166 thành viên, Công ước Rome có 91 thành viên, Công ước Geneva có 78 thành viên, Công ước Brussels có 35 thành viên.
• Dữ liệu hoạt động thực tiễn: Cổng thông tin Cục Bản quyền tác giả đạt 204 lượt truy cập tiếng Việt và 23.759 lượt truy cập tiếng Anh tính đến ngày 06/6/2013; VCPMC mở rộng phạm vi ủy thác bảo hộ tới hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ; mức thu lệ phí đăng ký tác phẩm âm nhạc được áp dụng là 100.000 đồng/tác phẩm (xin cấp lại nộp 50%) căn cứ theo Thông tư số 29/2009/TT-BTC.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc hệ thống hóa toàn diện các cam kết đa phương về bản quyền âm nhạc mà Việt Nam là thành viên, đặt trong mối tương quan so sánh với pháp luật thực định. Công trình chỉ rõ những điểm khác biệt mang tính kỹ thuật lập pháp giữa Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam và Công ước Berne (như việc Việt Nam phân chia quyền nhân thân thành hai loại gắn và không gắn với tài sản; quy định bảo hộ vô thời hạn đối với quyền nhân thân không gắn với tài sản; bổ sung điều kiện sàng lọc về nội dung chính trị, đạo đức; mở rộng đối tượng bảo hộ quyền liên quan đối với nhà sản xuất bản ghi hình). Đồng thời, đề tài đề xuất 6 nhóm kiến nghị đồng bộ từ góc độ hoàn thiện văn bản quy phạm đến nâng cao năng lực tổ chức quản lý tập thể bản quyền.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của khóa luận xuất phát từ thời điểm nghiên cứu và phạm vi tư liệu. Đề tài được hoàn thành vào tháng 7 năm 2013, do đó các số liệu thống kê thực tế, dữ liệu truy cập và các vụ việc xâm phạm chỉ phản ánh thực trạng đến giữa năm 2013. Bên cạnh đó, công trình chủ yếu tập trung vào 5 điều ước quốc tế đa phương truyền thống (Berne, Rome, Brussels, Geneva, TRIPS), chưa nghiên cứu sâu các hiệp ước của WIPO về môi trường mạng (như Hiệp ước WCT, WPPT) do tại thời điểm đó Việt Nam chưa tham gia các điều ước này.

Hướng nghiên cứu tiếp được mở ra từ phạm vi của đề tài bao gồm:

• Nghiên cứu cơ chế bảo hộ tác phẩm âm nhạc trên không gian mạng Internet, các nền tảng phân phối nhạc trực tuyến, truyền thông xã hội và điện toán đám mây.
• Đánh giá việc thực thi các cam kết sở hữu trí tuệ về quyền tác giả âm nhạc trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam tham gia đàm phán, ký kết trong giai đoạn tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật học, Luật Quốc tế và Luật Sở hữu trí tuệ: Tài liệu cung cấp góc nhìn đối chiếu chi tiết giữa các điều ước quốc tế đa phương và Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi 2009).
• Giảng viên, nhà nghiên cứu pháp lý: Có thể sử dụng Chương 2 như một tài liệu tham khảo chuyên khảo về cấu trúc nguyên tắc, điều kiện bảo hộ và cơ chế ngoại lệ của Công ước Berne, Rome, Geneva, Brussels và Hiệp định TRIPS.
• Các nhạc sĩ, ca sĩ, nhà sản xuất âm nhạc, tổ chức phát sóng và chuyên viên quản lý bản quyền tại các tổ chức như VCPMC, RIAV: Nắm bắt rõ ranh giới pháp lý giữa quyền tác giả và quyền liên quan, các điều khoản bắt buộc trong hợp đồng chuyển nhượng, hợp đồng sử dụng tác phẩm và thủ tục hành chính khi đăng ký bảo hộ quyền tác giả.

Câu hỏi thường gặp

1. Vụ án bài hát “Rum and Coca-Cola” tại Hoa Kỳ được tác giả viện dẫn nhằm mục đích gì?
Tác giả dẫn vụ việc nhạc sĩ Lionel Belasco đòi lại quyền tác giả bài hát "Rum and Coca-Cola" từ ban nhạc Andrewa Sisters vào những năm 1940 tại Tòa án Hoa Kỳ (bài hát gốc là "L’Année Passée") nhằm chứng minh rằng sản phẩm trí tuệ vô hình không thể dùng khóa hay rào chắn để bảo vệ như tài sản hữu hình. Sự bảo hộ của pháp luật sở hữu trí tuệ là công cụ duy nhất giúp người sáng tạo bảo vệ thành quả lao động và nhận tiền bồi thường khi quyền bị xâm phạm.

2. Bốn nguyên tắc cơ bản trong bảo hộ quyền tác giả theo Công ước Berne 1886 gồm những nguyên tắc nào?
Theo phân tích tại Chương 2, bốn nguyên tắc gồm: (1) Nguyên tắc đối xử quốc gia (Điều 5.1 - bảo hộ tác phẩm của công dân nước thành viên khác như công dân nước mình); (2) Nguyên tắc bảo hộ tự động (Điều 5.2 - việc bảo hộ không lệ thuộc vào bất kỳ thủ tục, thể thức đăng ký nào); (3) Nguyên tắc bảo hộ độc lập (Điều 5.2 - việc hưởng quyền không phụ thuộc vào tình trạng bảo hộ ở quốc gia gốc); (4) Nguyên tắc bảo hộ tối thiểu (mức độ bảo hộ của luật quốc gia không được thấp hơn tiêu chuẩn của Công ước).

3. Pháp luật Việt Nam quy định điều kiện bảo hộ tác phẩm âm nhạc có điểm gì khác biệt so với Công ước Berne?
Bên cạnh yêu cầu về tính sáng tạo nguyên gốc và được định hình dưới hình thức vật chất nhất định tương tự Công ước Berne, Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam (Điều 8) và Bộ luật Dân sự 2005 (Điều 8, Điều 10) đặt thêm điều kiện về mặt nội dung: Nhà nước không bảo hộ các tác phẩm có nội dung trái pháp luật, đạo đức xã hội, hoặc gây phương hại đến an ninh, quốc phòng. Trong khi đó, Công ước Berne không quy định điều kiện hạn chế nội dung này.

4. Thời hạn bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam được quy định ra sao?
Quyền nhân thân không gắn với tài sản được bảo hộ vô thời hạn. Quyền tài sản và quyền nhân thân gắn với tài sản (quyền công bố) được bảo hộ suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết (hết hạn vào 24 giờ ngày 31 tháng 12 của năm thứ 50). Với tác phẩm khuyết danh, thời hạn là 75 năm kể từ khi công bố lần đầu. Đối với quyền liên quan (người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng), thời hạn bảo hộ là 50 năm tính từ năm tiếp theo năm cuộc biểu diễn được định hình, bản ghi âm/ghi hình được công bố hoặc định hình, hoặc chương trình phát sóng được thực hiện (Điều 34).

5. Vai trò và phạm vi hoạt động của Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) được ghi nhận như thế nào trong khóa luận?
VCPMC là tổ chức quản lý tập thể duy nhất về quyền tác giả âm nhạc tại Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu. Trung tâm thay mặt các tác giả thành viên ký kết hợp đồng cấp phép, giám sát sử dụng, thu và phân phối tiền bản quyền. Đồng thời, thông qua việc ký kết các thỏa thuận ủy thác quản lý song phương, VCPMC bảo vệ quyền lợi của các tác giả Việt Nam tại hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Diệu Ly đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và pháp lý về bảo hộ tác phẩm âm nhạc dựa trên 5 điều ước quốc tế đa phương cốt lõi và Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam năm 2005 (sửa đổi 2009). Công trình làm rõ các điểm tương đồng, dị biệt trong kỹ thuật lập pháp giữa chuẩn mực quốc tế và pháp luật thực định, đồng thời phân tích thực trạng thực thi còn nhiều rào cản về ý thức xã hội và năng lực kiểm soát vi phạm. Với 6 nhóm giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật chuyên ngành luật quốc tế và luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về bảo hộ tác phẩm âm nhạc Chương 2: Các điều ước quốc tế đa phương và pháp luật Việt Nam về quyền tác giả, quyền liên quan trong vấn đề bảo hộ tác phẩm âm nhạc Chương 3: Thực trạng bảo hộ tác phẩm âm nhạc và kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam. 4 Chƣơng 1 Tổng quan về bảo hộ tác phẩm âm nhạc 1. Khái quát về tác phẩm âm nhạc 1. Khái niệm tác phẩm âm nhạc Tác phẩm âm nhạc là một trong những tác phẩm thuộc lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học thuộc đối tượng được bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Các ĐƯQT và Luật SHTT Việt Nam đều có quy định về việc bảo hộ tác phẩm âm nhạc, cụ thể: Thứ nhất: tại khoản 1 Điều 2 Công ước Berne đã đưa ra thuật ngữ mang tính khái quát chung đó là tác phẩm văn học và nghệ thuật bao gồm tất cả các sản phẩm trong lĩnh vực văn học, khoa học, nghệ thuật. Thứ hai: trong Luật SHTT Việt Nam đã liệt kê một cách cụ thể, rõ ràng về các tác phẩm thuộc lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học, trong đó có tác phẩm âm nhạc 2. Tại Điều 12 NĐ 100/2006/NĐ-CP đã định nghĩa: “Tác phẩm âm nhạc là tác phẩm được thể hiện dưới dạng nhạc nốt trong bản nhạc hoặc các ký tự âm nhạc khác có hoặc không có lời, không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn”. Qua khái niệm này chúng ta cũng cần phải nhấn mạnh rằng tác phẩm âm nhạc ở đây phải là một sản phẩm của quá trình tư duy, sáng tạo của tác giả, nó phải mang tính nguyên gốc, tác giả là người tự mình sáng tạo nên tác phẩm.

Nếu như nó không mang tính sáng tạo mà chỉ là một sự sao chép từ các tác phẩm âm nhạc khác thì tác phẩm âm nhạc đó không thể là một đối tượng SHTT. Tác phẩm âm nhạc phải được thể hiện dưới dạng nhạc nốt hoặc cũng có thể được thể hiện dưới dạng các ký tự âm nhạc khác có lời hoặc không có lời, tác phẩm âm nhạc này có thể được trình diễn hoặc không trình diễn. Từ đó, chúng ta có thể thấy tác phẩm âm nhạc thuộc đối tượng SHTT có phạm vi rộng, qua đó làm tăng khả năng được bảo hộ sở hữu trí tuệ, góp phần đảm bảo quyền lợi của các tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả cũng như các chủ thể quyền liên quan. 2 Điểm d khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được sửa đổi, bổ sung năm 2009 5 Việc hiểu một cách chính xác khái niệm tác phẩm âm nhạc sẽ góp phần quan trọng trong việc xác định đối tượng SHTT, đó là cơ sở để tác giả tác phẩm âm nhạc được độc quyền khai thác các khía cạnh kinh tế, bảo vệ sự sáng tạo của chính mình.

Khái niệm tác giả Theo quy định tại Điều 8 NĐ 100/2006/NĐ-CP thì “Tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra một phần hoặc toàn bộ tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học”, bao gồm các cá nhân sau đây: (i) Cá nhân Việt Nam có tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả; (ii) Cá nhân nước ngoài có tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định tại Việt Nam; (iii) Cá nhân nước ngoài có tác phẩm được công bố lần đầu tiên tại Việt Nam; (iv) Cá nhân nước ngoài có tác phẩm được bảo hộ tại Việt Nam theo Điều ước quốc tế về quyền tác giả mà Việt Nam là thành viên. Trong trường hợp có hai người hoặc nhiều người cùng sáng tạo ra tác phẩm thì những người đó là đồng tác giả.