Luận án tiến sĩ về bảo vệ quyền lợi của người lao động có việc làm phi chính thức tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích bảo vệ quyền lợi người lao động phi chính thức theo pháp luật Việt Nam, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hoài
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Thúy Nga
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Lợi Của Người Lao Động Có Việc Làm Phi Chính Thức Theo Pháp Luật Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: NHẰNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG CÓ VIỆC LÀM PHI CHÍNH THỨC VÀ PHÁP LUẬT VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG CÓ VIỆC LÀM PHI CHÍNH THỨC
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG CÓ VIỆC LÀM PHI CHÍNH THỨC VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG CÓ VIỆC LÀM PHI CHÍNH THỨC
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quyền lợi người lao động phi chính thức

Quyền lợi của người lao động phi chính thức là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Người lao động trong lĩnh vực này thường không được bảo vệ đầy đủ bởi các quy định pháp luật, dẫn đến việc họ dễ bị tổn thương trong môi trường làm việc. Theo thống kê, tỷ lệ người lao động phi chính thức tại Việt Nam chiếm một phần lớn trong tổng số lao động, điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách và quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi của họ. Việc bảo vệ quyền lợi không chỉ giúp nâng cao đời sống của người lao động mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về quyền lợi lao động cần được xem xét và cải thiện để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

1.1. Đặc điểm của người lao động phi chính thức

Người lao động phi chính thức thường làm việc trong các lĩnh vực như nông nghiệp, dịch vụ và các ngành nghề không chính thức khác. Họ thường không có hợp đồng lao động rõ ràng, không được tham gia vào các chế độ bảo hiểm xã hội, và không được hưởng các quyền lợi như người lao động chính thức. Điều này dẫn đến việc họ dễ bị lạm dụng và không có sự bảo vệ pháp lý. Theo pháp luật Việt Nam, các quy định về quyền lợi lao động cần phải được mở rộng để bao gồm cả nhóm lao động này, nhằm đảm bảo rằng họ cũng được hưởng các quyền lợi cơ bản như an toàn lao động, bảo hiểm y tế và các phúc lợi xã hội khác.

II. Các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ quyền lợi người lao động phi chính thức

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định nhất định nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động phi chính thức, tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế. Các quy định trong Bộ luật Lao động năm 2019 đã có những điều khoản áp dụng cho người lao động không có quan hệ lao động chính thức, nhưng việc thực thi còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều người lao động phi chính thức không biết đến quyền lợi của mình hoặc không có khả năng thực hiện các quyền lợi đó. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức và hiểu biết về quyền lợi lao động cho nhóm đối tượng này. Hơn nữa, cần có các biện pháp cụ thể để đảm bảo rằng các quy định pháp luật được thực thi một cách hiệu quả, nhằm bảo vệ quyền lợi cho người lao động phi chính thức.

2.1. Những khó khăn trong việc thực thi pháp luật

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi của người lao động phi chính thức là sự thiếu hụt thông tin và sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng. Nhiều người lao động không có kiến thức về pháp luật và quyền lợi của mình, dẫn đến việc họ không dám lên tiếng khi bị xâm phạm quyền lợi. Hơn nữa, các cơ quan chức năng cũng chưa có đủ nguồn lực để giám sát và thực thi các quy định liên quan đến người lao động phi chính thức. Do đó, việc nâng cao nhận thức và tạo ra các kênh hỗ trợ cho người lao động là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi của họ được bảo vệ.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người lao động phi chính thức

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi của người lao động phi chính thức, cần có một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người lao động về quyền lợi của họ. Các tổ chức xã hội, công đoàn cần vào cuộc để hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động này. Thứ hai, cần hoàn thiện các quy định pháp luật để đảm bảo rằng người lao động phi chính thức cũng được hưởng các quyền lợi cơ bản như người lao động chính thức. Cuối cùng, cần có các cơ chế giám sát và thực thi pháp luật hiệu quả hơn để bảo vệ quyền lợi cho người lao động phi chính thức.

3.1. Tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội

Các tổ chức xã hội và công đoàn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động phi chính thức. Họ có thể cung cấp thông tin, hỗ trợ pháp lý và tạo ra các kênh để người lao động có thể lên tiếng về quyền lợi của mình. Việc tăng cường sự tham gia của các tổ chức này sẽ giúp người lao động phi chính thức có thêm sức mạnh trong việc bảo vệ quyền lợi của mình, đồng thời tạo ra một môi trường làm việc an toàn và công bằng hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bảo vệ quyền lợi của người lao động có việc làm phi chính thức (LĐPCT) là một trong những thách thức pháp lý và xã hội lớn nhất của Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng. Sau hơn 35 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế vượt bậc: quy mô nền kinh tế tăng gấp 12 lần, thu nhập bình quân đầu người tăng 8,3 lần, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh từ 58% (năm 1993) xuống còn 2,23% (năm 2021), và khu vực kinh tế tư nhân với hơn 786 nghìn doanh nghiệp (chiếm 98% tổng số doanh nghiệp cả nước) đóng góp trung bình gần 46% GDP hàng năm trong giai đoạn 2016–2021. Tuy nhiên, sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng các mô hình kinh tế mới như "kinh tế tuần hoàn", "kinh tế chia sẻ", "kinh tế tự do" và đặc biệt là "kinh tế Gig" (Gig Economy) dựa trên nền tảng số (tài xế công nghệ Grab, Bee; người giao hàng thương mại điện tử; người bán hàng trực tuyến) đã làm gia tăng quy mô và tính chất phức tạp của lực lượng LĐPCT.

+--------------------------------------------------------------------------------+
|                   THỰC TRẠNG LAO ĐỘNG PHI CHÍNH THỨC TẠI VIỆT NAM              |
+--------------------------------------------------------------------------------+
|  • Quy mô LĐPCT trong lực lượng lao động: 68,5% (năm 2021) -> 65,1% (quý II/2023)|
|  • Không có HĐLĐ hoặc HĐLĐ không bằng văn bản: ~79% (năm 2022)                  |
|  • Không tham gia bất kỳ loại hình BHXH nào: 97,8% (năm 2022)                  |
|  • LĐ làm công ăn lương PCT bị trốn/thiếu BHXH bắt buộc: 35,5% (năm 2022)       |
+--------------------------------------------------------------------------------+

Mặc dù LĐPCT chiếm tỷ trọng áp đảo trong lực lượng lao động quốc gia (chiếm 68,5% năm 2021 và 65,1% vào quý II/2023), nhóm lao động này vẫn chịu nhiều thiệt thòi nghiêm trọng về an toàn sinh kế và an sinh xã hội. Theo Tổng cục Thống kê, năm 2022 có gần 79% người lao động có việc làm phi chính thức không có hợp đồng lao động (HĐLĐ) hoặc HĐLĐ không bằng văn bản; đặc biệt có tới 97,8% LĐPCT không tham gia bất kỳ loại hình bảo hiểm xã hội (BHXH) nào, trong đó 35,5% là những người làm công ăn lương nhưng bị người sử dụng lao động (NSDLĐ) trốn tránh nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) then chốt mà luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hoài (chuyên ngành Luật Kinh tế, Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Phạm Thị Thúy Nga) giải quyết chính là sự thiếu hụt khung lý luận toàn diện và cơ chế pháp lý khả thi để bảo vệ người lao động phi chính thức. Bộ luật Lao động (BLLĐ) năm 2019 bước đầu mở rộng phạm vi điều chỉnh sang "người làm việc không có quan hệ lao động" (Khoản 1 Điều 2), nhưng quy định tại Khoản 3 Điều 220: "người làm việc không có quan hệ lao động do các văn bản pháp luật khác quy định nhưng tùy từng đối tượng mà được áp dụng một số quy định trong Bộ luật này" vẫn mang nặng tính biểu tượng và tuyên ngôn pháp lý do thiếu các văn bản quy định chi tiết thi hành.

Luận án xác lập 03 câu hỏi nghiên cứu và 03 giả thuyết khoa học tương ứng:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1: Quan niệm lý luận như thế nào về việc làm phi chính thức, người lao động có việc làm phi chính thức và nội hàm pháp luật bảo vệ quyền lợi của nhóm đối tượng này?
   • Giả thuyết 1: LĐPCT chia sẻ các quyền lao động cơ bản với lao động chính thức nhưng mang tính chất bấp bênh, dễ tổn thương do thiếu cơ chế đối thoại, thương lượng tập thể và không được bao phủ đầy đủ bởi các chế định lao động truyền thống.
2. Câu hỏi nghiên cứu 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật bảo vệ quyền lợi của LĐPCT tại Việt Nam hiện nay đang bộc lộ những khoảng trống và bất cập nào?
   • Giả thuyết 2: Hệ thống pháp luật đã ghi nhận một số quyền nhưng còn tản mạn, thiếu hướng dẫn thi hành cụ thể; các phương thức bảo vệ bằng thanh tra, giải quyết tranh chấp và công đoàn chưa thích ứng với đặc thù của lao động phi chính thức.
3. Câu hỏi nghiên cứu 3: Cần xác lập những định hướng và giải pháp đột phá nào để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi LĐPCT tại Việt Nam?
   • Giả thuyết 3: Phải kết hợp đồng bộ việc hoàn thiện các quy phạm nội dung (mở rộng quyền làm việc an toàn, tiền lương tối thiểu, BHXH đa tầng) với hoàn thiện các phương thức pháp lý (thanh tra chuyên ngành, trọng tài lao động, chuyển đổi số quản lý lao động).

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ LĐPCT trong cả khu vực kinh tế chính thức và phi chính thức, gồm nhóm có quan hệ lao động (làm công ăn lương) và nhóm không có quan hệ lao động (lao động tự làm, lao động gia đình, lao động nền tảng số) trong giai đoạn từ năm 2020 đến quý III/2023, có đối chiếu so sánh với dữ liệu từ năm 2016.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy các công trình khoa học trước đây đã tiếp cận vấn đề theo ba nhánh chính:

                          CÁC NHÁNH NGHIÊN CỨU TIỀN ĐỀ
 Nhánh 1: Kinh tế & An sinh    Nhánh 2: Khu vực & Việc làm   Nhánh 3: Quyền con người &
 Đặng Quốc Đạt (2008),         Viện Khoa học Thống kê        Luật Lao động
 Lư Nguyễn Xuân Vũ (2010),     (2010), ILO (2016, 2021),     Võ Khánh Vinh (2011),
 Lưu Bích Ngọc (2011)...       Phạm Thị Đam (2019)...        Phạm Thị Thúy Nga (2015, 2021)...

1. Nhánh tiếp cận gián tiếp qua lăng kính kinh tế và chính sách an sinh xã hội: Các tác giả Đặng Quốc Đạt (2008), Lư Nguyễn Xuân Vũ (2010), Lưu Bích Ngọc và Nguyễn Thị Thiêng (2011) đã mô tả thực trạng sinh kế của lao động di cư và lao động phế liệu đô thị. Các nghiên cứu này chỉ ra các nhóm lao động này là thành phần của khu vực kinh tế phi chính thức nhưng chưa xây dựng định nghĩa pháp lý độc lập cho LĐPCT.
2. Nhánh tiếp cận theo khu vực kinh tế phi chính thức và tiêu chí việc làm: Viện Khoa học Thống kê (2010), Tổng cục Thống kê và Tổ chức Lao động Quốc tế - ILO (2016, 2021), Đào Lạc Bình và Nguyễn Hải Ngân (2017), Ngô Thị Kim Dung (2014), Đoàn Thị Thu Hương (2015), Đào Thị Phương Liên (2020), Nguyễn Xuân Mai và Trần Nguyệt Minh Thu (2014) gắn khái niệm việc làm PCT với tiêu chí không có BHXH bắt buộc và không có HĐLĐ từ 3 tháng trở lên. Phạm Thị Đam (2019) đi sâu vào rào cản an sinh đối với lao động nữ di cư phi chính thức, chỉ ra rằng thủ tục khám chữa bệnh bảo hiểm y tế (BHYT) thiếu linh hoạt (giấy chuyển tuyến, quy định nơi đăng ký thường trú) gây khó khăn lớn cho người di cư.
3. Nhánh tiếp cận quyền con người và bảo đảm pháp lý trong lao động: Võ Khánh Vinh (2011), Phạm Công Trực (2011), Phạm Thị Thúy Nga và Phạm Công Trực (2015), Lê Thị Hoài Thu (2013), Trần Nguyên Cường (2016), Phạm Hoàng Linh (2019), Phan Thị Lam Hồng (2021), Nguyễn Quỳnh Phương (2018), Nguyễn Thị Phương Thúy (2020) và Phạm Thị Thu Lan (2021) đã luận giải quyền lao động từ nền tảng quyền con người theo các chuẩn mực quốc tế như Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền năm 1948 (UDHR), Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa năm 1966 (ICESCR), Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (ICCPR), và Công ước CEDAW năm 1979.

Trên bình diện quốc tế, các nghiên cứu đối sánh cung cấp bằng chứng thực nghiệm sâu sắc về tính chất tổn thương của lao động phi chính thức:

• Dina Adei, Anthony Acquah Mensah, Williams Agyemang-Duah, Kenneth Kwame KanKam và Rahman Shiri (2021) trong công trình "Economic Cost of Occupational Injuries and Diseases among Informal Welders in Ghana" chứng minh gánh nặng tài chính khổng lồ từ tai nạn lao động mà thợ hàn phi chính thức phải tự gánh chịu do thiếu bảo hộ pháp lý.
• Goetz (2022) trong nghiên cứu "What do we know about rural and informal nonfarming labour? Evidence from a mixed methods study of artisanal and smallscale mining in Northwest Tanzania" làm rõ thực trạng lao động khai khoáng thủ công quy mô nhỏ tại Tanzania.
• Maranatha Wijayaningtyas, Kukuh Lukiyanto, Ellysa Nursanti và Dimas Indra Laksmana (2022) trong nghiên cứu "The effect of economical phenomenon on informal construction workers earnings within Covid-19 pandemic" tại Indonesia chỉ ra vòng xoáy thu nhập tối thiểu và việc bị tước đoạt các quyền cơ bản (nghỉ ốm, an toàn lao động) của công nhân xây dựng phi chính thức.
• Salmon Mugoda, Stephen Esaku, Rose Kibuka Nakimu và Edward Bbaale (2020) khi nghiên cứu khu vực phi chính thức tại Uganda, cùng Mayowa Abiodun Peter-Cookey và Kanda Janyam (2017) chỉ ra mối quan hệ nhân quả: trình độ kỹ năng thấp dẫn tới năng suất thấp và thu nhập bấp bênh, cản trở việc thực thi quyền kinh tế của người lao động.

Định vị học thuật (Positioning): Luận án khắc phục hạn chế của các công trình đi trước vốn chỉ tiếp cận LĐPCT theo từng nhóm nghề đơn lẻ (lao động giúp việc gia đình, lao động di cư) hoặc thuần túy dưới góc độ thống kê kinh tế. Bằng việc xây dựng một hệ thống lý luận hoàn chỉnh trong khoa học pháp lý, luận án phân định ranh giới giữa "việc làm phi chính thức" và "khu vực kinh tế phi chính thức", xác lập cơ chế bảo vệ quyền lao động vượt ra khỏi biên giới của quan hệ lao động truyền thống.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước chuyển đổi nhận thức học thuật (Paradigm Shift) trong khoa học pháp lý lao động Việt Nam thông qua ba đóng góp nền tảng:

                            3 ĐÓNG GÓP LÝ THUYẾT CỐT LÕI
1. Tái định nghĩa KHÁI NIỆM       2. Xác lập HỆ NGUYÊN TẮC        3. Phân loại CẤU TRÚC
Tách tính PCT khỏi "khu vực",     Quyền con người phổ quát,       Tách bạch: Có QHLĐ (làm công
gắn trực tiếp với trạng thái      bảo vệ thích ứng đa tầng,       ăn lương) vs Không có QHLĐ
được pháp luật bảo vệ.            công bằng và không phân biệt.   (tự làm, nền tảng số).

1. Tái định nghĩa khái niệm Người lao động và Việc làm phi chính thức: Luận án chỉ rõ tính chất phi chính thức không do bản thân người lao động quyết định mà do tính chất của công việc họ đảm nhận. Luận án đưa ra định nghĩa mang tính bao quát cao:

   "Việc làm phi chính thức là việc làm có thể có hoặc không có quan hệ lao động và người lao động làm công việc đó không được đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc hoặc không được giao kết, thực hiện hợp đồng lao động theo luật định hoặc không được pháp luật lao động bảo vệ đầy đủ."

   Từ đó, luận án hoàn thiện khái niệm Người lao động nói chung (từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, tham gia vào hoạt động lao động tìm kiếm thu nhập hợp pháp mà không bắt buộc phải có chủ thể đối xứng là NSDLĐ) và xác lập định nghĩa Người lao động có việc làm phi chính thức.

2. Xác lập hệ nguyên tắc bảo vệ quyền lợi LĐPCT: Mở rộng lý thuyết quyền con người trong lao động (Human Rights in Labor Law), khẳng định các quyền cơ bản (an toàn lao động, thu nhập tối thiểu bảo đảm mức sống, thời giờ nghỉ ngơi, an sinh xã hội) mang tính phổ quát, không thể bị tước đoạt dù người lao động có hay không có hợp đồng lao động chính thức.

3. Lý giải 6 con đường hình thành việc làm phi chính thức trong nền kinh tế hiện đại:

   • (1) Công việc tự nhiên sinh ra chưa được pháp luật thừa nhận và điều chỉnh (lao động chăm sóc gia đình không hưởng lương);
   • (2) NSDLĐ cố tình vi phạm pháp luật, biến việc làm chính thức thành phi chính thức (giao kết hợp đồng dịch vụ/thầu khoán để trốn đóng BHXH);
   • (3) Xuất hiện các dạng việc làm phi tiêu chuẩn (thời vụ, tạm thời, "đổi công" nông nghiệp);
   • (4) Sự phân mảnh của chuỗi cung ứng sản xuất đẩy lao động ra bên ngoài doanh nghiệp (thuê gia công cắt may bên ngoài);
   • (5) Các mô hình việc làm mới trong nền kinh tế số chưa có khung pháp lý kịp thời (tài xế công nghệ, làm việc từ xa);
   • (6) Việc làm tự tạo không có quan hệ lao động (người tự làm, buôn bán nhỏ).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp của ba trụ cột lý thuyết: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Mác - Lênin (nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập giữa người lao động và người sử dụng lao động); Lý thuyết quyền con người của Liên Hợp Quốc; và Khuôn khổ Việc làm thỏa đáng (Decent Work Agenda) của ILO.

Khung phân tích tập trung khảo sát 04 nhóm quyền lợi cốt lõi gắn liền với đời sống vật chất và tinh thần của LĐPCT:

• Nhóm quyền làm việc: Quyền tự do lựa chọn việc làm, không bị cưỡng bức lao động, quyền làm việc trong điều kiện an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ).
• Nhóm quyền về thu nhập: Tiền công công bằng, bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ.
• Nhóm quyền về thời giờ làm việc, nghỉ ngơi: Giới hạn số giờ làm việc tối đa và bảo đảm thời gian tái sản xuất sức lao động.
• Nhóm quyền về an sinh xã hội: Quyền tham gia BHXH (ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí), BHYT và tiếp cận trợ giúp xã hội từ Nhà nước.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển thị trường lao động bền vững, an ninh con người và tiến bộ công bằng xã hội (đặc biệt là Văn kiện Đại hội XIII của Đảng).

Thiết kế nghiên cứu kết hợp đa tầng (Multi-level Legal Design):

• Cấp độ vĩ mô: Hệ thống chuẩn mực lao động quốc tế (ILO, CEACR, ICLS, UN).
• Cấp độ trung mô: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Hiến pháp 2013, BLLĐ 2019, Luật BHXH 2014, Luật ATVSLĐ 2015, Luật Việc làm 2013, Luật Xử lý vi phạm hành chính).
• Cấp độ vi mô: Thực tiễn thi hành pháp luật tại các địa phương, doanh nghiệp và các nền tảng kinh tế số.

                           THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ĐA TẦNG
Cấp độ Vĩ mô                      Cấp độ Trung mô                   Cấp độ Vi mô
Chuẩn mực quốc tế                 Hệ thống pháp luật VN             Thực tiễn thi hành
(ILO, CEACR, ICLS, UN)            (Hiến pháp, BLLĐ, Luật BHXH)      (Doanh nghiệp, Gig Economy)

Quy trình nghiên cứu rigorous

Luận án kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học và liên ngành khoa học xã hội:

• Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật (Normative Legal Analysis): Mổ xẻ câu chữ, cấu trúc logic và tính tương thích giữa các điều khoản của BLLĐ năm 2019, Luật BHXH năm 2014 và các văn bản dưới luật.
• Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law Method): Đối chiếu pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực của ILO (Công ước số 87, 98, 102, Khuyến nghị số 204 về chuyển đổi từ kinh tế phi chính thức sang chính thức) và kinh nghiệm lập pháp của các quốc gia đang phát triển (Ghana, Tanzania, Indonesia, Uganda).
• Phương pháp thống kê xã hội học: Thu thập, xử lý và phân tích chuỗi dữ liệu thứ cấp từ Tổng cục Thống kê, Báo cáo thường niên của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, cơ sở dữ liệu của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam từ năm 2016 đến quý III/2023.
• Phương pháp nghiên cứu điển hình (Case Study Method): Đi sâu phân tích các nhóm việc làm đặc thù (lao động giúp việc gia đình, lao động nền tảng công nghệ, thợ xây dựng tự do).

Data và phân tích

Nguồn số liệu thực chứng được trích xuất từ các cuộc điều tra lao động việc làm quy mô quốc gia:

• Khảo sát cơ cấu lao động giai đoạn 2020 – quý III/2023: Tỷ lệ LĐPCT tại Việt Nam duy trì ở mức cao (68,5% năm 2021; 65,1% năm 2023), cao hơn nhiều nước trong khu vực nhưng thấp hơn một số quốc gia như Pakistan (84,3%) hay Rwanda (87,1%).
• Thống kê tình hình tai nạn lao động giai đoạn 2019 - 2022 trong và ngoài khu vực có quan hệ lao động: Làm rõ sự chênh lệch lớn về số liệu khai báo giữa khu vực chính thức và phi chính thức.
• Bảng so sánh mức đóng BHXH bắt buộc của NLĐ chính thức (10,5%) và NSDLĐ (21,5%) so với mức đóng BHXH tự nguyện của LĐPCT (22% vào quỹ hưu trí và tử tuất trên mức thu nhập lựa chọn), chỉ rõ sự bất bình đẳng về gánh nặng chi phí đóng bảo hiểm.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                                5 PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ CỦA LUẬN ÁN                          |
+-----------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Lỗ hổng pháp lý cấu trúc tại Điều 2 & 220 BLLĐ 2019 (thiếu nghị định hướng dẫn).      |
| 2. Hiện tượng "Phi chính thức hóa trá hình": 35,5% LĐ làm công ăn lương bị tước BHXH.    |
| 3. Vòng luẩn quẩn: Kỹ năng thấp -> Năng suất thấp -> Bấp bênh -> Không có an sinh.     |
| 4. Bất cập thiết kế chính sách BHXH tự nguyện (chỉ có 2 chế độ dài hạn, phí đóng cao).  |
| 5. Thiết chế bảo vệ truyền thống (Thanh tra, Công đoàn, Tòa án) bị vô hiệu hóa ở LĐPCT.  |
+-----------------------------------------------------------------------------------------+

1. Khoảng trống pháp lý mang tính cấu trúc trong BLLĐ năm 2019: Mặc dù BLLĐ năm 2019 đã có bước tiến mang tính bước ngoặt khi mở rộng phạm vi điều chỉnh sang "người làm việc không có quan hệ lao động", nhưng việc thiếu các nghị định và thông tư hướng dẫn chi tiết Khoản 3 Điều 220 đã khiến quy định này trở thành một "tuyên ngôn mang tính biểu tượng", không tạo ra cơ chế bảo vệ khả thi trên thực tế.
2. Hiện tượng "phi chính thức hóa việc làm" diễn ra ngay trong khu vực kinh tế chính thức: Luận án chỉ ra rằng có tới 35,5% người lao động làm công ăn lương phi chính thức đang làm việc cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh chính thức nhưng bị tước đoạt quyền lợi bằng các thủ thuật pháp lý: ký hợp đồng dịch vụ, hợp đồng thầu khoán công việc, ký hợp đồng miệng hoặc ký chuỗi hợp đồng ngắn hạn dưới 3 tháng nhằm trốn tránh đóng BHXH bắt buộc và né tránh nghĩa vụ bảo đảm ATVSLĐ.
3. Mối quan hệ nhân quả giữa thiếu hụt kỹ năng và bẫy thu nhập bấp bênh: Dữ liệu thực chứng khẳng định phần lớn LĐPCT tại Việt Nam có trình độ học vấn dưới trung học phổ thông, chưa qua đào tạo nghề chính quy, dẫn đến năng suất lao động thấp và thu nhập không ổn định. Điều này đặt họ vào thế yếu trong mọi thỏa thuận lao động, buộc phải chấp nhận môi trường làm việc độc hại, nguy hiểm mà không có bất kỳ công cụ phòng ngừa rủi ro nào.
4. Sự bất cập trong thiết kế chính sách BHXH tự nguyện: Chính sách BHXH tự nguyện hiện hành chỉ cung cấp 02 chế độ dài hạn (hưu trí và tử tuất), hoàn toàn thiếu vắng các chế độ ngắn hạn có nhu cầu cấp thiết hàng ngày (ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp). Đồng thời, mức đóng 22% là quá cao so với thu nhập bấp bênh của LĐPCT, trong khi mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước còn mang tính tượng trưng, dẫn đến tỷ lệ tham gia BHXH của LĐPCT năm 2022 chỉ đạt mức 2,2%.
5. Sự vô hiệu hóa của các thiết chế bảo vệ truyền thống đối với lao động phi chính thức:
   • Thanh tra lao động: Lực lượng thanh tra quá mỏng, chỉ kiểm tra được một tỷ lệ nhỏ doanh nghiệp chính thức; khu vực phi chính thức và hộ kinh doanh cá thể hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát.
   • Công đoàn: Tổ chức công đoàn cơ sở chỉ tồn tại trong các đơn vị có quan hệ lao động chính thức, bỏ trống hoàn toàn việc đại diện, bảo vệ quyền lợi cho LĐPCT và lao động tự do.
   • Tòa án và Trọng tài lao động: Cơ chế giải quyết tranh chấp đòi hỏi chứng cứ bằng văn bản (HĐLĐ), khiến gần 79% LĐPCT không có hợp đồng văn bản bị tước bỏ khả năng tiếp cận công lý tư pháp khi xảy ra tranh chấp hoặc tai nạn lao động.

Implications đa chiều

                           HỆ THỐNG GIẢI PHÁP ĐA CHIỀU
Hoàn thiện Pháp luật              Cải cách Chính sách               Đổi mới Thiết chế
• Quy định chi tiết Điều 220      • Gói BHXH ngắn hạn linh hoạt    • Trao quyền cho Công đoàn mở
• Cơ chế "Suy đoán QHLĐ"          • Hỗ trợ mức đóng từ ngân sách   • Thanh tra chuyên đề số hóa
• Mở rộng tiền lương tối thiểu    • Bỏ rào cản cư trú trong BHYT   • Trọng tài lao động linh hoạt

• Về lý luận lập pháp: Chuyển đổi căn bản triết lý bảo vệ người lao động từ mô hình "dựa trên quan hệ hợp đồng lao động truyền thống" sang mô hình "dựa trên trạng thái lao động thực tế và quyền con người". Pháp luật lao động cần thừa nhận các vùng xám (như lao động nền tảng công nghệ) thông qua cơ chế suy đoán quan hệ lao động (presumption of employment) khi có yếu tố điều hành, giám sát và trả công.
• Về hoàn thiện chính sách BHXH: Đề xuất sửa đổi Luật BHXH theo hướng thiết kế các gói BHXH tự nguyện linh hoạt, bổ sung chế độ trợ cấp thai sản và trợ cấp tai nạn lao động vi mô do Nhà nước đồng tài trợ; xóa bỏ hoàn toàn rào cản đăng ký thường trú trong tiếp cận BHYT và dịch vụ y tế công đối với lao động di cư.
• Về thiết chế thực thi: Mở rộng Điều lệ Công đoàn Việt Nam để cho phép LĐPCT, lao động tự do thành lập và gia nhập các nghiệp đoàn cơ sở; thiết lập đường dây nóng và cơ chế thanh tra lưu động, ứng dụng nền tảng số để giám sát việc tuân thủ pháp luật lao động tại các doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIÈN HÀN LÂM KHOA HâC Xà HàI VIÈT NAM HâC VIÆN KHOA HâC Xà HÞI NGUYÄN THà THU HOÀI BÀO VÆ QUYÀN LþI CĂA NG¯âI LAO ĐÞNG CÓ VIÆC LÀM PHI CHÍNH THĄC THEO PHÁP LUÀT VIÆT NAM HIÆN NAY LUÀN ÁN TI¾N SĀ LUÀT HâC HÀ NÞI, 2023 VIÈN HÀN LÂM KHOA HâC Xà HàI VIÈT NAM HâC VIÆN KHOA HâC Xà HÞI NGUYÄN THà THU HOÀI BÀO VÆ QUYÀN LþI CĂA NG¯âI LAO ĐÞNG CÓ VIÆC LÀM PHI CHÍNH THĄC THEO PHÁP LUÀT VIÆT NAM HIÆN NAY Ngành: LuÁt Kinh t¿ Mã sá: 9.07 LUÀN ÁN TI¾N SĀ LUÀT HâC Ng°ãi h°áng d¿n khoa hãc: 1. Ph¿m Thá Thuý Nga HÀ NÞI, 2023 LâI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cću đác lÁp cąa cá nhân tôi. Nái dung cũng nh° các sá liÉu trình bày trong luÁn án hoàn toàn trung thăc. Nhāng kÁt luÁn khoa hãc cąa luÁn án ch°a đ°āc công bá.

Ng°åi cam đoan NguyÇn Thá Thu Hoài MĀC LĀC LäI CAM ĐOAN. 4 DANH MĂC CÁC TĈ VIÀT TÂT. Tính cÃp thiÁt cąa đà tài. Măc đích và nhiÉm vă nghiên cću cąa luÁn án.

Măc đích nghiên cću cąa luÁn án. NhiÉm vă nghiên cću cąa luÁn án. Đái t°āng và ph¿m vi nghiên cću. Ph°¢ng pháp luÁn và ph°¢ng pháp nghiên cću.

Ph°¢ng pháp luÁn. Ph°¢ng pháp nghiên cću. Nhāng đóng góp mãi cąa luÁn án. Ý nghĩa lý luÁn và thăc tiÇn cąa luÁn án.

7 Ch°¢ng 1: TäNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CĆU VÀ C¡ Sæ LÝ THUYÀT NGHIÊN CĆU. Tång quan tình hình nghiên cću. Đánh giá chung và tình hình nghiên cću và nhāng vÃn đà luÁn án tiÁp tăc nghiên cću. Lý thuyÁt, câu hßi và giÁ thuyÁt nghiên cću.

29 KÀT LUÀN CH¯¡NG 1. 33 Ch°¢ng 2: NHĀNG VÂN Đ LÝ LUÀN V BÀO VÈ QUYÂN LĀI CĄA NG¯äI LAO ĐàNG CÓ VIÈC LÀM PHI CHÍNH THĆC VÀ PHÁP LUÀT V BÀO VÈ QUYÂN LĀI CĄA NG¯äI LAO ĐàNG CÓ VIÈC LÀM PHI CHÍNH THĆC. Nhāng vÃn đà lý luÁn và bÁo vÉ quyÃn lāi cąa ng°åi lao đáng có viÉc làm phi chính thćc. Lý luÁn pháp luÁt và bÁo vÉ quyÃn lāi cąa ng°åi lao đáng có viÉc làm phi chính thćc.

51 KÀT LUÀN CH¯¡NG 2. 75 Ch°¢ng 3: THĂC TR¾NG PHÁP LUÀT BÀO VÈ QUYÂN LĀI CĄA NG¯äI LAO ĐàNG CÓ VIÈC LÀM PHI CHÍNH THĆC VÀ THĂC TIÆN THĂC HIÈN æ VIÈT NAM HIÈN NAY. Thăc tr¿ng pháp luÁt và thăc tiÇn thăc hiÉn pháp luÁt và quyÃn lāi cąa ng°åi lao đáng có viÉc làm phi chính thćc. Thăc tr¿ng quy đánh pháp luÁt và các ph°¢ng thćc pháp lý cąa Nhà n°ãc trong bÁo vÉ quyÃn lāi cąa ng°åi lao đáng có viÉc làm phi chính thćc và thăc tiÇn thăc hiÉn.

121 KÀT LUÀN CH¯¡NG 3. 136 Ch°¢ng 4: ĐàNH H¯âNG, GIÀI PHÁP HOÀN THIÈN PHÁP LUÀT VÀ NÂNG CAO HIÈU QUÀ THĂC HIÈN PHÁP LUÀT V BÀO VÈ QUYÂN LĀI CĄA NG¯äI LAO ĐàNG CÓ VIÈC LÀM PHI CHÍNH THĆC. Đánh h°ãng hoàn thiÉn pháp luÁt và nâng cao hiÉu quÁ bÁo vÉ quyÃn lāi cąa ng°åi lao đáng có viÉc làm phi chính thćc. GiÁi pháp hoàn thiÉn pháp luÁt bÁo vÉ quyÃn lāi cąa ng°åi lao đáng có viÉc làm phi chính thćc.

Các giÁi pháp khác góp phÅn nâng cao hiÉu quÁ bÁo vÉ quyÃn lāi cąa ng°åi lao đáng có viÉc làm phi chính thćc. 164 KÀT LUÀN CH¯¡NG 4. 169 DANH MĂC CÔNG TRÌNH Đà CÔNG Bà. 170 DANH MĂC TÀI LIÈU THAM KHÀO.

TÀI LIÈU TRONG N¯âC. TÀI LIÈU N¯âC NGOÀI. VN BÀN QUY PH¾M PHÁP LUÀT VÀ MàT Sà VN BÀN KHÁC. 182 DANH MĀC CÁC TĆ VI¾T TÂT STT VI¾T TÂT NGH)A 1 NLĐ Ng°åi lao đáng 2 PCT Phi chính thćc 3 HĐLĐ Hāp đãng lao đáng 4 NLNTS Nông, lâm nghiÉp, thuỷ sÁn 5 HTX Hāp tác xã 6 ICLS Hái nghá quác tÁ và Tháng kê lao đáng 7 ICCPR Công °ãc quác tÁ và quyÃn dân să và chính trá nm 1966 8 UDHR Tuyên ngôn quác tÁ nhân quyÃn nm 1948 9 ICESCR Công °ãc quác tÁ và các quyÃn kinh tÁ, xã hái, vn hoá 1966 10 CEDAW Công °ãc và xóa bß mãi hình thćc phân biÉt đái xÿ cháng l¿i phă nā, 1979 11 CEACR Uỷ ban chuyên gia và áp dăng Công °ãc và khuyÁn nghá 12 ATVSLĐ An toàn vÉ sinh lao đáng 13 UNICEF Quỹ Nhi đãng Liên hāp quác 14 UN Liên hāp Quác 15 OECD Tå chćc hāp tác và phát triÅn kinh tÁ 16 EU Liên minh Châu Âu 17 VPHC Vi ph¿m hành chính 18 QĐXPVPHC QuyÁt đánh xÿ ph¿t vi ph¿m hành chính 19 ILO Tå chćc lao đáng quác tÁ 20 BHXH BÁo hiÅm xã hái 21 BHYT BÁo hiÅm y tÁ 22 BHTN BÁo hiÅm thÃt nghiÉp DANH MĀC CÁC BÀNG BÁng 3.1: Tỷ lÉ NLĐ có viÉc làm PCT đ°āc giao kÁt HĐLĐ bằng vn bÁn và không đ°āc giao kÁt HĐLĐ bằng vn bÁn.2: Tháng kê tình hình tai n¿n lao đáng nm 2019 -2022 trong khu văc có quan hÉ lao đáng.3: Tháng kê nguyên nhân gây tai n¿n lao đáng nm 2019 - 2022 trong khu văc có quan hÉ lao đáng.4: Tháng kê tình hình tai n¿n lao đáng nm 2019 -2022 trong khu văc không có quan hÉ lao đáng.5: Mćc đóng BHXH bÃt buác cąa NLĐ chính thćc và NSDLĐ.

DANH MĀC CÁC BIÂU Đâ, S¡ Đâ BiÅu đã 1: Tỷ lÉ lao đáng thÃt nghiÉp và lao đáng thiÁu viÉc làm, nm 2020 - quý III/2023. BiÅu đã 2: C¢ cÃu lao đáng ViÉt Nam, nm 2020 – quý III/2023. BiÅu đã 3: Tỷ lÉ lao đáng có đào t¿o, nm 2020 – quý III/2023. BiÅu đã 4: Tỷ lÉ lao đáng có viÉc làm PCT, nm 2020 – quý III/2023.

BiÅu đã 5: ViÉc làm trong khu văc kinh tÁ t° nhân nm 2020.1: Thą tăc xÿ ph¿t vi ph¿m hành chính có lÁp biên bÁn. Tính cÃp thi¿t căa đÁ tài Sau 35 nm đåi mãi, ViÉt Nam đã đ¿t đ°āc nhāng thành tău phát triÅn Ãn t°āng vãi nhāng kÁt quÁ nåi bÁt. Quy mô kinh tÁ ViÉt Nam tng gÃp 12 lÅn, thu nhÁp bình quân đÅu ng°åi tng 8,3 lÅn, kim ng¿ch xuÃt - nhÁp khẩu tng 29,5 lÅn, ván đÅu t° trăc tiÁp n°ãc ngoài tng 22 lÅn. Tỷ lÉ há nghèo cÁ n°ãc tĉ 58% nm 1993 xuáng chß còn 2,23% vào nm 2021 tính theo chuẩn mãi [25].

Đặc biÉt tĉ mát n°ãc có nÃn kinh tÁ tÁp trung bao cÃp, tính đÁn tháng 4/2023, ViÉt nam có h¢n 786 nghìn doanh nghiÉp t° nhân (chiÁm 98% trong tång sá khoÁng 800 nghìn doanh nghiÉp) đóng góp trung bình gÅn 46% GDP mßi nm trong giai đo¿n 2016-2021 [36]. Đặc biÉt trong nhāng nm gÅn đây, do tác đáng cąa cuác cách m¿ng công nghiÉp lÅn thć t°, các lo¿i hình kinh tÁ PCT mãi đã hình thành, nh° <kinh tÁ tuÅn hoàn=, <kinh tÁ chia sẻ=, <kinh tÁ tă do= hay <kinh tÁ Gig= (Gig Economy) dăa trên nÃn tÁng trăc tuyÁn (qua ćng dăng công nghÉ), nh° bán hàng trăc tuyÁn (online), giao hàng (shipper), lái xe công nghÉ (Grab, Uber). ĐiÃu này góp phÅn thúc đẩy thá tr°ång lao đáng n°ãc ta phát triÅn vãi đa d¿ng ngành nghÃ, nhiÃu viÉc làm mãi, trong đó có viÉc làm PCT, là lo¿i viÉc làm đ°āc đánh giá là bÃp bênh, thiÁu ån đánh và NLĐ có viÉc làm PCT th°ång hay bá thiÉt thòi và mặt bÁo vÉ bçi pháp luÁt lao đáng. Vãi mát quác gia đang phát triÅn nh° ViÉt Nam, viÉc làm PCT là mát bá phÁn không thÅ thiÁu, nó góp phÅn giÁi quyÁt viÉc làm và thu nhÁp cho NLĐ.

Mặc dù viÉc làm PCT mang l¿i nhiÃu thiÉt thòi và thu nhÁp, an toàn và sćc khße cąa NLĐ, nh°ng v¿n có tỷ lÉ lãn NLĐ ç ViÉt Nam đang phÁi làm công viÉc này. Không chß ç ViÉt Nam mà khoÁng 87 quác gia trên thÁ giãi cũng có NLĐ có viÉc làm PCT [105, tr 46]. Vào nm 2021, có nhāng quác gia mà lăc l°āc lao đáng này chiÁm trên 80% nh° Pa-ki-xtan 84,3%; Ru-an-đa 87,1%; ç ViÉt Nam là 68,5% [105, tr ix], đÁn quý II nm 2023 tỷ lÉ giÁm còn 65,1% [106]. Nh° vÁy sá l°āng NLĐ có viÉc làm PCT ç n°ãc ta hiÉn nay v¿n chiÁm h¢n phân nÿa tång sá lăc l°āng lao đáng.

Theo các nghiên cću cho thÃy viÉc làm PCT có thÅ mang l¿i c¢ hái và thu nhÁp cÅn thiÁt cho chính NLĐ và gia đình hã, nh°ng quyÃn lāi cąa nhóm này trên thăc tÁ đang không đ°āc đÁm bÁo. Nh° không đ°āc giao kÁt HĐLĐ theo đúng luÁt đánh mà l¿ ra phÁi đ°āc giao kÁt HĐLĐ theo đúng luÁt đánh1; không đ°āc tham gia BHXH bÃt buác vì NSDLĐ trán đóng hoặc vì pháp luÁt không quy đánh, không đ°āc bãi th°ång hoặc 1 Theo tång căc tháng kê, nm 2022 có gÅn 79% NLĐ có viÉc làm PCT không có HĐLĐ hoặc HĐLĐ không bằng vn bÁn. 1 trā cÃp khi bá tai n¿n lao đáng2& Các quy đánh và bÁo vÉ quyÃn lāi cąa NLĐ có viÉc làm PCT hiÉn nay cũng còn nhiÃu bÃt cÁp. Các quy đánh cąa BLLĐ nm 2019 chß áp dăng trên c¢ sç có mái quan hÉ lao đáng, do đó cũng chß có mát phÅn lao đáng PCT (lao đáng làm công n l°¢ng) đ°āc áp dăng các quy đánh cąa BLLĐ nm 2019, nhāng NLĐ không có quan hÉ lao đáng thì không đ°āc áp dăng; Mặt khác, KhoÁn 3 ĐiÃu 220 BLLĐ nm 2019 quy đánh: <&người làm việc không có quan hệ lao động do các văn bản pháp luật khác quy định nhưng tùy từng đái tượng mà được áp dụng một sá quy định trong Bộ luật này= nh°ng l¿i không có h°ãng d¿n chi tiÁt điÃu khoÁn này.

Do đó, không có c¢ sç đÅ thăc hiÉn trên thăc tÁ. Nh° vÁy, dù Nhà n°ãc đã l°u ý đÁn viÉc bÁo vÉ quyÃn lāi cąa NLĐ có viÉc làm PCT nh°ng thăc tÁ quyÃn lāi cąa hã v¿n ch°a đ°āc thăc hiÉn đÅy đą. Có chuyên gia còn đánh giá rằng quy đánh đái t°āng áp dăng vãi ng°åi làm viÉc không có quan hÉ lao đáng trong KhoÁn 1 ĐiÃu 2 BLLĐ nm 2019 d°ång nh° mang nhiÃu ý nghĩa biÅu t°āng và tuyên ngôn pháp lý trong bái cÁnh hiÉn nay [59, tr 24]. Trong khi đó, vn kiÉn Đ¿i hái XIII cąa ĐÁng khẳng đánh <Thực hiện tát chính sách xã hội, bảo đảm an sinh và phúc lợi xã hội, an ninh con người, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong quản lý phát triển xã hội, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sáng và hạnh phúc của nhân dân=.

Nh° vÁy, đây là vÃn đà đã và đang đ°āc nhà n°ãc quan tâm ç nhiÃu khía c¿nh khác nhau, trong đó có khía c¿nh khoa hãc pháp lý. Vì vÁy, nghiên cću sinh lăa chãn đà tài <Bảo vệ quyền lợi của người lao động có việc làm phi chính thức theo pháp luật Việt Nam hiện nay= làm đà tài nghiên cću cho luÁn án tiÁn sỹ luÁt hãc. Māc đích và nhiÇm vā nghiên cąu căa luÁn án 2.