Bảo Tồn và Khai Thác Du Lịch Tại Cố Đô Hoa Lư Tỉnh Ninh Bình

Cố đô Hoa Lư, quần thể di tích quốc gia đặc biệt quan trọng, đóng vai trò then chốt trong vùng quần thể… 104 trang · Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội · 2015.

• Tác giả: Phạm Ngọc Sơn
• Người hướng dẫn: Nguyễn Đình Toàn
• Trường học: Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội
• Chuyên ngành: Kiến Trúc
• Đề tài: Bảo Tồn và Khai Thác Du Lịch Tại Cố Đô Hoa Lư Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU DI TÍCH CỐ ĐÔ HOA LƯ
• 1.1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CỐ ĐÔ HOA LƯ
• 1.1.1. Đặc điểm tự nhiên, vị trí địa lý, địa giới
• 1.1.2. Lịch sử hình thành kinh đô Hoa Lư
• 1.1.3. Danh mục các nhóm di tích thuộc khu di tích Cố đô Hoa Lư
• 1.2. HIỆN TRẠNG QUY HOẠCH, KIẾN TRÚC VÀ HẠ TẦNG CƠ SỞ
• 1.2.1. Hiện trạng quy hoạch
• 1.2.2. Hiện trạng kiến trúc
• 1.2.3. Hiện trạng hạ tầng kỹ thuật và môi trường
• 1.3. THỰC TRẠNG BẢO TỒN VÀ KHAI THÁC GIÁ TRỊ KHU DI TÍCH CỐ ĐÔ HOA LƯ THEO HƯỚNG PHỤC VỤ DU LỊCH
• 1.3.1. Thực trạng bảo tồn khu di tích Cố đô Hoa Lư
• 1.3.2. Mạng lưới du lịch của thành phố Ninh Bình
• 2. CHƯƠNG 2: BẢO TỒN GIÁ TRỊ KHU DI TÍCH CỐ ĐÔ HOA LƯ
• 2.1. CÁC CƠ SỞ KHOA HỌC BẢO TỒN GIÁ TRỊ KHU DI TÍCH CỐ ĐÔ HOA LƯ
• 2.1.1. Các cơ sở, văn bản pháp lý của Nhà nước
• 2.1.2. Những yêu cầu cơ bản về bảo tồn khu di tích Cố đô Hoa Lư
• 2.1.3. Kinh nghiệm về bảo tồn khu di tích lịch sử tại Việt Nam và một số nước trên thế giới
• 2.2. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN BẢO TỒN KHU DI TÍCH CỐ ĐÔ HOA LƯ
• 2.2.1. Yếu tố tự nhiên, môi trường
• 2.2.2. Yếu tố cộng đồng trong việc bảo tồn khu di tích Cố đô Hoa Lư
• 2.3. ĐỊNH HƯỚNG BẢO TỒN, TÔN TẠO KHU DI TÍCH CỐ ĐÔ HOA LƯ
• 2.3.1. Định hướng bảo tồn khu di tích Cố đô Hoa Lư
• 2.3.2. Định hướng tôn tạo khu di tích Cố đô Hoa Lư
• 3. CHƯƠNG 3: KHAI THÁC DU LỊCH TẠI CỐ ĐÔ HOA LƯ
• 3.1. QUAN ĐIỂM KHAI THÁC DU LỊCH TẠI CỐ ĐÔ HOA LƯ
• 3.1.1. Phát triển du lịch nhanh và bền vững, góp phần phát triển kinh tế xã hội của địa phương
• 3.1.2. Phát triển du lịch gắn với bảo đảm an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội
• 3.1.3. Phát triển du lịch phải gắn với việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, bảo tồn các giá trị cảnh quan
• 3.1.4. Phát triển du lịch phải đặt trong mối quan hệ với sự phát triển du lịch của các địa phương lân cận và khu vực
• 3.1.5. Phát triển du lịch phải quan tâm đến lợi ích cộng đồng dân cư nơi có tài nguyên du lịch
• 3.2. GIẢI PHÁP KHAI THÁC DU LỊCH TẠI CỐ ĐÔ HOA LƯ
• 3.2.1. Du lịch sinh thái - nghỉ dưỡng gắn với việc bảo vệ môi trường
• 3.2.2. Du lịch văn hóa, tâm linh gắn với các lễ hội truyền thống
• 3.2.3. Du lịch nghiên cứu
• KẾT LUẬN KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Cố Đô Hoa Lư Di Sản Du Lịch Ninh Bình

Cố đô Hoa Lư, quần thể di tích quốc gia đặc biệt quan trọng, đóng vai trò then chốt trong vùng quần thể di sản Tràng An. Hệ thống di tích Hoa Lư gắn liền với sự nghiệp của ba triều đại: Đinh, Tiền Lê và khởi đầu nhà Lý. Nơi đây từng là kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến trung ương tập quyền Việt Nam, ghi dấu quá trình thống nhất giang sơn, đánh Tống dẹp Chiêm và mở đầu cho việc định đô tại Hà Nội. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Cố đô Hoa Lư trở nên cấp thiết trước tình trạng xuống cấp và phai mờ dấu ấn lịch sử. Nhiều công trình kiến trúc hiện đại xen lẫn vào di tích, giá trị chưa được tôn vinh đúng mức, chưa lan tỏa đến cộng đồng, dẫn đến tình trạng bỏ mặc và xuống cấp. Cần có một giải pháp bảo tồn và khai thác du lịch bền vững để phát huy giá trị di sản này.

1.1. Vị Trí Chiến Lược Của Cố Đô Hoa Lư Tại Ninh Bình

Cố đô Hoa Lư nằm ở vị trí chiến lược, giáp ranh giữa huyện Hoa Lư, Gia Viễn và thành phố Ninh Bình. Khu vực này có địa hình tương đối bằng phẳng, thuộc hệ thống núi đá vôi kéo dài từ Hòa Bình. Khu di tích Cố đô Hoa Lư có diện tích 13,87 km2, bao gồm vùng bảo vệ đặc biệt và vùng đệm. Vùng bảo vệ đặc biệt bao gồm toàn bộ khu vực bên trong thành Hoa Lư, nơi tập trung các di tích quan trọng như đền vua Đinh Tiên Hoàng, đền vua Lê Đại Hành, lăng vua và đền công chúa Phất Kim, chùa Nhất Trụ, phủ Vườn Thiên... Vùng đệm bao gồm cảnh quan xung quanh, góp phần bảo vệ và tôn tạo vẻ đẹp của Cố đô Hoa Lư.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Kinh Đô Hoa Lư

Kinh đô Hoa Lư xưa, khu Cố đô Hoa Lư hiện nay, là vùng đất ven chân núi, có con người sinh sống từ sớm. Vùng này trải qua nhiều thời kỳ lịch sử, từ thời Hùng Vương đến thời An Dương Vương, thuộc các bộ, quận, châu khác nhau. Đến thời nhà Ngô, đây là quê hương của Đinh Bộ Lĩnh. Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh dẹp xong loạn 12 sứ quân, thống nhất giang sơn và lên ngôi Hoàng đế, lập nên nhà Đinh, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, chọn Hoa Lư làm kinh đô. Việc chọn Hoa Lư làm kinh đô có ý nghĩa chiến lược quan trọng, giúp nhà Đinh giữ vững sự ổn định và thống nhất đất nước.

II. Thách Thức Bảo Tồn Cố Đô Hoa Lư Giải Pháp Nào Hiệu Quả

Hiện nay, Cố đô Hoa Lư đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo tồn. Tình trạng xuống cấp của di tích, sự xâm lấn của các công trình xây dựng hiện đại, ý thức bảo vệ di sản chưa cao trong cộng đồng, và áp lực từ các hoạt động kinh tế - xã hội là những vấn đề đáng lo ngại. Bên cạnh đó, công tác quy hoạch và quản lý di tích còn nhiều hạn chế, chưa có sự phối hợp đồng bộ giữa các ban ngành liên quan. Việc khai thác du lịch chưa gắn liền với bảo tồn, gây ảnh hưởng đến cảnh quan và môi trường của di tích. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giải quyết những thách thức này, đảm bảo Cố đô Hoa Lư được bảo tồn và phát huy giá trị một cách bền vững.

2.1. Tác Động Của Du Lịch Đến Môi Trường Cố Đô Hoa Lư

Du lịch, dù mang lại nguồn thu kinh tế, cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường Cố đô Hoa Lư. Lượng khách du lịch tăng cao dẫn đến ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm rác thải và tiếng ồn. Các hoạt động xây dựng phục vụ du lịch có thể phá vỡ cảnh quan tự nhiên và ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Việc sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên quá mức cũng gây ra những hệ lụy không nhỏ. Cần có những biện pháp quản lý du lịch chặt chẽ để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

2.2. Vấn Đề Xâm Lấn Di Tích Tại Cố Đô Hoa Lư

Tình trạng xâm lấn di tích đang diễn ra tại Cố đô Hoa Lư gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giá trị lịch sử và văn hóa của di sản. Các công trình xây dựng nhà ở, kinh doanh, và các hoạt động kinh tế khác lấn chiếm khu vực bảo vệ di tích, phá vỡ không gian cảnh quan. Việc quản lý đất đai còn lỏng lẻo, chưa có sự kiểm soát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng. Cần có những giải pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng này, đảm bảo khu vực di tích được bảo vệ nghiêm ngặt.

III. Cách Bảo Tồn Cố Đô Hoa Lư Kinh Nghiệm Từ Các Nước

Nghiên cứu kinh nghiệm bảo tồn di sản từ các nước trên thế giới là một cách hiệu quả để tìm ra những giải pháp phù hợp cho Cố đô Hoa Lư. Nhiều quốc gia đã thành công trong việc bảo tồn và khai thác du lịch di sản một cách bền vững, thông qua việc xây dựng các chính sách, quy định chặt chẽ, đầu tư vào công nghệ bảo tồn, và nâng cao ý thức cộng đồng. Học hỏi những kinh nghiệm này sẽ giúp Ninh Bình có những bước đi đúng đắn trong công tác bảo tồn Cố đô Hoa Lư, đảm bảo di sản được trao truyền cho các thế hệ tương lai.

3.1. Kinh Nghiệm Bảo Tồn Di Sản Tại Phố Cổ Hội An

Phố cổ Hội An là một ví dụ điển hình về bảo tồn và khai thác du lịch di sản thành công tại Việt Nam. Hội An đã thực hiện tốt công tác bảo tồn kiến trúc cổ, đồng thời phát triển du lịch một cách bền vững, tạo ra nguồn thu kinh tế lớn cho địa phương. Hội An cũng chú trọng đến việc bảo tồn văn hóa phi vật thể, như các lễ hội truyền thống, nghề thủ công, và ẩm thực địa phương. Việc học hỏi kinh nghiệm từ Hội An sẽ giúp Cố đô Hoa Lư tìm ra những giải pháp phù hợp để bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

3.2. Bài Học Từ Quản Lý Di Sản Thế Giới UNESCO

Việc được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới mang lại nhiều lợi ích cho Cố đô Hoa Lư, nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe về công tác bảo tồn. UNESCO có những tiêu chí cụ thể về bảo vệ, quản lý và phát huy giá trị của di sản. Việc tuân thủ những tiêu chí này sẽ giúp Cố đô Hoa Lư được bảo tồn một cách tốt nhất, đồng thời thu hút khách du lịch quốc tế. Cần nghiên cứu kỹ lưỡng các quy định của UNESCO để áp dụng vào thực tiễn bảo tồn tại Cố đô Hoa Lư.

IV. Giải Pháp Khai Thác Du Lịch Bền Vững Tại Cố Đô Hoa Lư

Để khai thác du lịch một cách bền vững tại Cố đô Hoa Lư, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Việc phát triển các loại hình du lịch phù hợp, như du lịch văn hóa, du lịch lịch sử, du lịch sinh thái, và du lịch cộng đồng, sẽ giúp đa dạng hóa sản phẩm du lịch và thu hút nhiều đối tượng khách hàng. Đồng thời, cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo nguồn nhân lực, và xây dựng các chương trình quảng bá du lịch hiệu quả. Quan trọng nhất là cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương vào quá trình phát triển du lịch, đảm bảo người dân được hưởng lợi từ các hoạt động du lịch.

4.1. Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Cố Đô Hoa Lư

Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch bền vững, mang lại nhiều lợi ích cho cả du khách và cộng đồng địa phương. Du khách có cơ hội trải nghiệm văn hóa, phong tục tập quán, và cuộc sống của người dân địa phương. Ngược lại, cộng đồng địa phương có thêm nguồn thu nhập, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ di sản và môi trường. Để phát triển du lịch cộng đồng tại Cố đô Hoa Lư, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, và các doanh nghiệp du lịch.

4.2. Tăng Cường Quản Lý Du Lịch Để Bảo Vệ Môi Trường

Quản lý du lịch chặt chẽ là yếu tố then chốt để bảo vệ môi trường tại Cố đô Hoa Lư. Cần có những quy định cụ thể về số lượng khách du lịch, các hoạt động du lịch được phép, và các biện pháp xử lý rác thải và ô nhiễm. Việc đầu tư vào hệ thống xử lý nước thải, thu gom rác thải, và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho du khách và người dân địa phương là rất quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành liên quan để đảm bảo công tác quản lý du lịch được thực hiện hiệu quả.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Du Lịch Bền Vững Tại Hoa Lư

Việc xây dựng một mô hình du lịch bền vững tại Cố đô Hoa Lư cần dựa trên những nghiên cứu khoa học, đánh giá thực tiễn, và tham khảo kinh nghiệm từ các địa phương khác. Mô hình này cần đảm bảo sự hài hòa giữa bảo tồn di sản, phát triển kinh tế, và bảo vệ môi trường. Cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền địa phương, cộng đồng địa phương, các doanh nghiệp du lịch, đến các tổ chức xã hội và các chuyên gia. Việc thực hiện mô hình này cần được giám sát và đánh giá thường xuyên để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.

5.1. Nghiên Cứu Tác Động Của Du Lịch Lên Kinh Tế Địa Phương

Nghiên cứu tác động của du lịch lên kinh tế địa phương giúp đánh giá hiệu quả của các hoạt động du lịch và đưa ra những giải pháp điều chỉnh phù hợp. Cần phân tích các yếu tố như doanh thu từ du lịch, số lượng việc làm được tạo ra, và tác động đến các ngành kinh tế khác. Nghiên cứu này cũng giúp xác định những cơ hội và thách thức trong phát triển du lịch, từ đó có những định hướng chiến lược phù hợp.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Giải Pháp Bảo Tồn Di Sản

Đánh giá hiệu quả các giải pháp bảo tồn di sản giúp xác định những phương pháp nào đang hoạt động tốt và những phương pháp nào cần được cải thiện. Cần đánh giá các yếu tố như tình trạng bảo tồn của di tích, mức độ tham gia của cộng đồng, và tác động đến môi trường. Việc đánh giá này cần được thực hiện một cách khách quan, minh bạch, và dựa trên những số liệu cụ thể.

VI. Tương Lai Du Lịch Cố Đô Hoa Lư Hướng Đến Phát Triển Xanh

Tương lai của du lịch Cố đô Hoa Lư nằm ở việc phát triển du lịch xanh, bền vững, và có trách nhiệm. Cần tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương, đồng thời bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Việc nâng cao nhận thức của du khách và cộng đồng địa phương về bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường là rất quan trọng. Cố đô Hoa Lư có tiềm năng trở thành một điểm đến du lịch hấp dẫn, không chỉ đối với du khách trong nước mà còn đối với du khách quốc tế.

6.1. Phát Triển Du Lịch Tâm Linh Gắn Với Di Sản Hoa Lư

Du lịch tâm linh là một loại hình du lịch có tiềm năng phát triển lớn tại Cố đô Hoa Lư. Việc kết hợp tham quan các di tích lịch sử, văn hóa với các hoạt động tâm linh, như lễ hội, cúng bái, sẽ tạo ra những trải nghiệm ý nghĩa cho du khách. Tuy nhiên, cần có sự quản lý chặt chẽ để đảm bảo các hoạt động tâm linh diễn ra một cách văn minh, lành mạnh, và không ảnh hưởng đến di sản.

6.2. Xây Dựng Thương Hiệu Du Lịch Xanh Cho Cố Đô Hoa Lư

Việc xây dựng thương hiệu du lịch xanh cho Cố đô Hoa Lư giúp thu hút khách du lịch quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Thương hiệu này cần được xây dựng dựa trên những giá trị cốt lõi như bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường, và tôn trọng văn hóa địa phương. Việc quảng bá thương hiệu du lịch xanh cần được thực hiện một cách sáng tạo, hiệu quả, và tiếp cận đến nhiều đối tượng khách hàng khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu di tích Cố đô Hoa Lư là quần thể di tích quốc gia đặc biệt quan trọng và là 1 trong 4 vùng lõi cốt lõi thuộc Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO vinh danh là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới. Với tổng diện tích quy hoạch 13,87 km², bao gồm 3,0 km² vùng bảo vệ đặc biệt và 10,87 km² vùng đệm, Cố đô Hoa Lư lưu giữ ký ức lịch sử 42 năm (968–1010) trị vì của ba triều đại Đinh, Tiền Lê và khởi đầu triều Lý. Đây là kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến trung ương tập quyền Đại Cồ Việt, ghi dấu những mốc son lịch sử chói lọi trong công cuộc thống nhất non sông, đánh Tống, dẹp Chiêm và định nền móng cho quyết định dời đô về Thăng Long năm 1010.

Tuy nhiên, trước sức ép của quá trình đô thị hóa nội tại và nhu cầu mưu sinh của cộng đồng cư dân trên quỹ đất tự nhiên 2.140,01 ha tại xã Trường Yên, di sản đang đối mặt với nguy cơ xuống cấp, phân mảnh và phai mờ không gian kiến trúc truyền thống. Tình trạng xây dựng dân sinh tự phát, thiếu đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và tác động tiêu cực từ tự nhiên với lượng mưa trung bình năm lên tới 1.572 mm đã gây xói mòn cấu trúc cảnh quan nguyên bản.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác lập cơ sở khoa học và giải pháp kiến trúc - quy hoạch đồng bộ, hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn di sản văn hóa vật thể, phi vật thể với chiến lược phát triển du lịch bền vững. Đề tài đóng vai trò căn cứ thực tiễn quan trọng, cụ thể hóa các mục tiêu của Quyết định số 82/2003/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời đóng góp trực tiếp vào Đồ án Quy hoạch chung đô thị Ninh Bình đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, hướng tới chuyển hóa di sản thành nguồn lực kinh tế - xã hội mũi nhọn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai nền tảng lý thuyết chủ đạo trong chuyên ngành kiến trúc và quy hoạch: Lý thuyết bảo tồn thích ứng di sản kiến trúc cảnh quan và Lý thuyết phát triển du lịch sinh thái - nhân văn dựa vào cộng đồng. Trong bối cảnh cấu trúc đô thị cổ hòa lẫn khu dân cư nông nghiệp, lý thuyết bảo tồn thích ứng cho phép khai thác giá trị công trình cổ mà không làm biến dạng tính chân xác của vật liệu và hình khối. Song song đó, lý thuyết phát triển du lịch dựa vào cộng đồng khẳng định người dân bản địa chính là chủ thể bảo vệ và thụ hưởng kinh tế trực tiếp từ di sản.

Mô hình nghiên cứu của luận văn được xây dựng dựa trên cấu trúc tương tác đa tầng: "Di sản lịch sử - Cư dân bản địa - Cảnh quan môi trường sinh thái". Mô hình này tích hợp 4 khái niệm cốt lõi:

• Vùng bảo vệ đặc biệt: Khu vực lõi rộng 3,0 km² đòi hỏi kiểm soát nghiêm ngặt mật độ xây dựng và cấu trúc tầng cao từ 1 đến 3 tầng.
• Vùng đệm cảnh quan sinh thái: Diện tích 10,87 km² đóng vai trò hành lang bảo vệ môi trường nước sông Sào Khê và hệ thống núi đá vôi.
• Nghệ thuật kiến trúc "Nội công ngoại quốc": Hình thái bố cục đặc trưng thế kỷ 17 của đền vua Đinh Tiên Hoàng và đền vua Lê Đại Hành.
• Cấu trúc không gian làng cổ nông thôn đồng bằng Bắc Bộ: Hệ sinh thái cộng sinh vườn - ao - chuồng và nhà ở bằng gạch đá tổ ong có tuổi thọ từ 50 đến trên 100 năm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua khảo sát thực địa trực tiếp tại 7 làng cổ thuộc xã Trường Yên, kết hợp dữ liệu thứ cấp từ 6 dự án thành phần đầu tư bảo tồn hạ tầng di tích và số liệu thống kê đất đai năm 2010–2014. Cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm 12 công trình di tích tôn giáo tín ngưỡng trọng điểm và 45 công trình nhà ở dân gian truyền thống tại các thôn Bắc, thôn Tam Kỳ và thôn Yên Thành.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn các công trình đại diện tiêu biểu cho từng nhóm niên đại kiến trúc, từ các di tích thế kỷ 10–17 đến các nhà ở dân gian có niên đại trên 50 năm và cổng cổ trên 100 năm. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích không gian thực địa kết hợp ma trận đối chiếu so sánh kinh nghiệm quốc tế và trong nước (Cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Lâu đài Himeji Nhật Bản) là nhằm bảo đảm tính khả thi về mặt kỹ thuật kiến trúc, đồng thời đánh giá chính xác mức độ tương thích của 126,89 ha đất giao thông và 128,07 ha diện tích mặt nước thủy lợi phục vụ phát triển du lịch trong mốc thời gian nghiên cứu từ năm 2013 đến 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu sử dụng đất tại xã Trường Yên phản ánh rõ nét tính chất nông nghiệp - sinh thái đặc thù với 1.352,69 ha đất nông nghiệp, chiếm 63,21% tổng diện tích tự nhiên 2.140,01 ha. Trong đó, đất rừng đặc dụng chiếm tỷ trọng lớn nhất với 885 ha (41,35%), đất trồng lúa chiếm 385,75 ha (18,03%). Đất phi nông nghiệp đạt 622,08 ha, trong khi đất ở dân cư nông thôn chỉ chiếm 53,9 ha (2,52%), tạo nên mật độ cư trú thấp xen lẫn giữa các thung lũng đá vôi ngập nước.

Thứ hai, thực trạng hạ tầng kỹ thuật ghi nhận sự chênh lệch lớn giữa hệ thống giao thông đối ngoại và giao thông nội bộ. Trong khi 100% đường trục xã (12,2 km) và 100% đường liên thôn (13,16 km) đã được bê tông hóa và nhựa hóa, thì mạng lưới đường dong ngõ dài 30,55 km mới chỉ kiên cố hóa được 16,64 km, đạt tỷ lệ khiêm tốn 54,4%. Đặc biệt, toàn bộ 7,77 km đường trục chính nội đồng vẫn là đường đất lầy lội trong mùa mưa bão. Hệ thống thủy lợi với 7 trạm bơm tổng công suất 19.000 m³/h vận hành tốt cho 15 km kênh cấp 1, nhưng 16,05 km kênh cấp 3 hoàn toàn chưa được kiên cố hóa.

Thứ ba, công tác cấp thoát nước và vệ sinh môi trường bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Tổng công suất của 4 nhà máy xử lý nước sạch đạt 944 m³/ngày đêm, đáp ứng 85% tỷ lệ hộ dùng nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Mặc dù 95% hộ gia đình có công trình phụ đạt chuẩn, khu vực trung tâm di tích vẫn thiếu hoàn toàn hệ thống cống gom và trạm xử lý nước thải sinh hoạt tập trung. Lượng nước thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi xả trực tiếp ra sông Sào Khê và sông Hoàng Long gây ô nhiễm hữu cơ đáng báo động cho nguồn nước mặt và nước ngầm mạch nông.

Thứ tư, các dự án tu bổ di tích theo Quyết định 82/2003/QĐ-TTg tại đền vua Đinh và đền vua Lê đã bước đầu phát huy hiệu quả với giải pháp bảo tồn cấu kiện gốc, tái sử dụng 30% gạch bát cổ lát sân và hoàn thiện hệ thống cổng Đông, song các hoạt động du lịch hiện tại vẫn mang tính tự phát, chưa hình thành tuyến đi bộ kết nối không gian văn hóa khép kín.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực trạng chứng minh rằng xung đột giữa bảo tồn di sản và sinh kế cư dân xuất phát từ việc thiếu vắng quy hoạch không gian tích hợp. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu 63,21% đất nông nghiệp và 2,52% đất ở, kết hợp bảng ma trận so sánh tỷ lệ kiên cố hóa hạ tầng đường ngõ xóm từ 54,4% lên mục tiêu 100%. Khi so sánh với mô hình Cố đô Huế hay Phố cổ Hội An, nơi tỷ lệ chia sẻ doanh thu vé tham quan cho cộng đồng đạt trên 40%, Cố đô Hoa Lư vẫn đang vận hành theo cơ chế bảo tồn đơn ngành, thiếu vắng chuỗi dịch vụ gia tăng gắn với không gian làng cổ.

Điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa với nhiệt độ trung bình năm 27,8°C (cao nhất 39°C, thấp nhất 9°C) cùng sức gió bão tối đa 40 m/s tác động trực tiếp đến độ bền của các chi tiết chạm khắc gỗ thế kỷ 17 và hệ mái ngói mũi hài. Do đó, việc can thiệp kiến trúc đòi hỏi quy trình bảo dưỡng định kỳ khắt khe, kết hợp bảo vệ thảm thực vật tự nhiên trên 885 ha rừng đặc dụng bao quanh để chống rửa trôi địa hình karst.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các tồn tại và phát huy tối đa giá trị di sản, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp kiến trúc - quy hoạch chiến lược:

• Tái thiết phân vùng không gian bảo tồn và tổ chức tuyến phố đi bộ: Thiết lập ranh giới khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt 3,0 km² vùng lõi; giải tỏa các điểm lấn chiếm trái phép, quy hoạch tuyến phố đi bộ kết nối đền vua Đinh, đền vua Lê, chùa Nhất Trụ và đền công chúa Phất Kim; hoàn thành trước năm 2025. Mục tiêu nâng thời gian lưu trú trung bình của du khách từ 0,5 ngày lên 1,5 ngày. Cơ quan chủ trì: Sở Xây dựng phối hợp Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình.
• Nâng cấp đồng bộ hạ tầng giao thông và xử lý nước thải: Triển khai bê tông hóa 100% đối với 13,91 km đường dong ngõ còn lại và kiên cố hóa 16,05 km kênh mương cấp 3 giai đoạn 2024–2028; xây dựng mới 2 trạm xử lý nước thải sinh hoạt công suất 1.500 m³/ngày đêm nhằm chấm dứt hoàn toàn tình trạng xả thải trực tiếp ra lưu vực sông Sào Khê. Cơ quan chủ trì: UBND huyện Hoa Lư và Sở Tài nguyên & Môi trường.
• Chuẩn hóa quy chuẩn tu bổ kiến trúc dân gian và di tích: Ban hành sổ tay hướng dẫn cải tạo nhà ở nông thôn theo phong cách nhà vườn đá tổ ong truyền thống 1 tầng tại 7 làng cổ; áp dụng tỷ lệ tận dụng tối thiểu 30% vật liệu gạch ngói cổ trong các dự án tôn tạo công trình công cộng; hoàn thành dự thảo quy chuẩn trong năm 2025. Cơ quan chủ trì: Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Hoa Lư.
• Đa dạng hóa sản phẩm du lịch di sản - sinh thái - tâm linh: Khai thác 3 tuyến tour chuyên đề gắn với lễ hội Trường Yên và trải nghiệm nông nghiệp làng nghề truyền thống; chuyển đổi tối thiểu 40% hộ dân tại thôn Bắc và Tam Kỳ tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú homestay đạt chuẩn trước năm 2030. Cơ quan chủ trì: UBND xã Trường Yên phối hợp Hiệp hội Du lịch tỉnh Ninh Bình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để Sở Xây dựng, Sở Du lịch và UBND tỉnh Ninh Bình thẩm định các đồ án quy hoạch phân khu, lập kế hoạch phân bổ vốn đầu tư công trung hạn 2025–2035 cho Quần thể di sản Tràng An - Hoa Lư.
• Kiến trúc sư và chuyên gia quy hoạch đô thị - nông thôn: Cung cấp tài liệu thiết kế chuẩn mực về bảo tồn thích ứng công trình cổ, giải pháp xử lý mặt bằng kiến trúc nội công ngoại quốc và quy hoạch cảnh quan nông thôn truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Kiến trúc - Quy hoạch - Di sản: Cung cấp hệ thống dữ liệu chi tiết về thông số hình học đền thờ thế kỷ 17, bản đồ hiện trạng hạ tầng 2.140,01 ha và phương pháp tiếp cận phức hợp di sản - cộng đồng.
• Doanh nghiệp lữ hành và tổ chức phát triển du lịch: Cung cấp bức tranh tổng thể về mạng lưới giao thông thủy - bộ kết nối sông Sào Khê, chùa Bái Đính và các làng cổ để xây dựng sản phẩm tour du lịch văn hóa bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Không gian Khu di tích Cố đô Hoa Lư được phân chia ranh giới bảo tồn như thế nào?

Luận văn xác định tổng diện tích 13,87 km² gồm hai phân vùng chính: Vùng bảo vệ đặc biệt rộng 3,0 km² nằm trọn trong các đoạn tường thành cổ chứa đền Đinh, đền Lê, chùa Nhất Trụ; và Vùng đệm rộng 10,87 km² dọc hai bờ sông Sào Khê kết nối vùng cảnh quan Tràng An nhằm kiểm soát nghiêm ngặt mật độ xây dựng.

Những bất cập hạ tầng kỹ thuật nổi cộm nhất tại xã Trường Yên là gì?

Mặc dù 100% trục đường liên xã dài 12,2 km đã hoàn thiện nhựa hóa, mạng lưới đường ngõ xóm 30,55 km mới chỉ đạt 54,4% tỷ lệ cứng hóa. Đồng thời, toàn bộ lượng nước thải sinh hoạt của các hộ dân chưa qua xử lý mà xả thẳng trực tiếp ra hệ thống sông ngòi tự nhiên, đe dọa trực tiếp cảnh quan di sản.

Nguyên tắc tu bổ kiến trúc đền thờ Đinh - Lê được quy định như thế nào?

Quy trình tu bổ tuân thủ nghiêm ngặt tính nguyên bản: giữ nguyên cốt nền nhà Hữu Vu và Tả Vu, bóc trát vữa xi măng bảo vệ, thay hệ cửa bằng gỗ lim, lợp ngói mũi hài mới đúng quy cách và tận dụng tối thiểu 30% gạch bát cổ nguyên gốc để lát lại toàn bộ phần sân đền chính.

Cộng đồng địa phương đóng vai trò gì trong mô hình phát triển du lịch di sản?

Cư dân 7 làng cổ đóng vai trò là chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ không gian làng truyền thống và cung cấp dịch vụ du lịch trải nghiệm. Luận văn định hướng chuyển hóa quỹ đất ở 53,9 ha thành chuỗi nhà vườn sinh thái homestay, tạo sinh kế bền vững cho người dân bản địa.

Giải pháp nào khắc phục xung đột giữa đô thị hóa tự phát và bảo tồn cảnh quan?

Nghiên cứu đề xuất kiểm soát quy hoạch phân vùng chặt chẽ, khống chế tầng cao công trình dân sinh từ 1 đến 3 tầng, bảo vệ tuyệt đối 885 ha rừng đặc dụng và 385,75 ha đất lúa, đồng thời chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang chuỗi dịch vụ du lịch văn hóa có kiểm soát.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc về bảo tồn thích ứng quần thể di tích Cố đô Hoa Lư quy mô 13,87 km².
• Nghiên cứu phản ánh trung thực hiện trạng sử dụng 2.140,01 ha đất tự nhiên cùng các điểm nghẽn hạ tầng giao thông ngõ xóm đạt 54,4% và hệ thống thoát nước thải sinh hoạt.
• Đề xuất mô hình liên kết không gian ba trục: Di sản kiến trúc Đinh - Tiền Lê, cảnh quan sinh thái sông núi và mạng lưới 7 làng cổ truyền thống.
• Thiết lập khung giải pháp kỹ thuật chi tiết với 4 nhóm hành động cụ thể hóa Quyết định 82/2003/QĐ-TTg và định hướng quy hoạch tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn 2050.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp cân bằng giữa bảo tồn giá trị lịch sử ngàn năm và nâng cao chất lượng đời sống kinh tế cư dân bản địa.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xác lập phương pháp tiếp cận liên ngành kiến trúc - quy hoạch - kinh tế du lịch, đưa di sản thoát khỏi tình trạng bảo tồn tĩnh để hòa nhập vào đời sống đương đại. Lộ trình triển khai khuyến nghị tập trung hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật khung giai đoạn 2024–2028 và vận hành đồng bộ chuỗi du lịch sinh thái di sản trước năm 2030. Các cơ quan quản lý, chuyên gia kiến trúc và nhà đầu tư cần chung tay áp dụng ngay các đề xuất này để gìn giữ vẹn nguyên báu vật lịch sử Cố đô Hoa Lư cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

FBO GIAO DUC VA DAO TAO BỘ XÂY DỰNG TRUONG ĐẠI HỌC KIÊN TRÚC HÀ NỘI. BẢO TÒN VÀ KHAI THÁC DU LỊCH TẠI CÓ ĐÔ HOA LƯ TỈNH NINH BÌNH LUẬN VĂN THẠC SĨ KIỀN TRÚC Hà Nội - 2015 BO GIAO DUC VA DAO TAO BO XAY DUNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIÊN TRÚC HÀ NỘI PHẠM NGỌC SƠN KHÓA: 2013- 2015 BẢO TÒN VÀ KHAI THÁC DU LỊCH TẠI CÓ ĐÔ HOA LƯ TỈNH NINH BÌNH Chuyên ngành: Kiến trúc Mã số: 60.02 LUẬN VĂN THẠC SĨ KIÊN TRÚC Hà Nội - 2015 LOI CAM ON Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Đình Toàn đã hướng. dẫn tận tình trong suốt thời gian tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận van nay.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, Khoa Sau đại học đã hỗ trợ và tạo mọi điều kiện é t6i hoàn thành luận van. Tôi xin cảm ơn những người thân trong gia đình đã động viên khuyến khích, chia sẻ và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn này. Hà Nội, ngày 6 tháng 6 năm 2015 TÁC GIÁ LUẬN VĂN Phạm Ngọc Sơn LOI CAM DOAN Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng, TÁC GIẢ LUẬN VĂN Phạm Ngọc Sơn MỤC LỤC LỜI CẢM ON LỜI CAM ĐOAN MỞ ĐÀU 1 Lý do chọn đề tài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Phương pháp nghiên cứu. Y nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài PT NOI DUNG CHUONG 1: TONG QUAN VE KHU DI TICH CO DO HOA LU. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÓ ĐÔ HOA LU 1.

Đặc điểm tự nhiên, vi trí địa lý, địa giới 8 1. Lịch sử hình thành kinh đô Hoa Lư ul 1. Danh mục các nhóm di tích thuộc khu di tích cố đô Họa Lư 13 1. HIỆN TRẠNG QUY HOẠCH, KIÊN TRÚC VÀ HA TANG CO SO, 1.

Hiện trạng quy hoạch 21 1. Hiện trạng kiến trac 25 1. Hiện trạng ha ting kỹ thuật và môi trường 32 1. THUC TRANG BAO TON VA KHAI THAC GIA TRI KHU DI TICH CÓ ĐÔ HOA LU THEO HUONG PHUC VU DU LICH 41 1.

Thực trạng bảo tồn khu di tích cố đô Hoa Lu 4I 1. Mạng lưới du lịch của thành phố Ninh Bình 4 CHUONG 2: BAO TON GIA TRI KHU DI TiCH CO DO HOA LU 24. CÁC CƠ SỞ KHOA HỌC BẢO TÒN GIÁ TRỊ KHU DI TÍCH CÓ DO HOA LU 2.1, Cie eo sa, van bản pháp lý của nhà nước sl 2. Những yêu cầu cơ bản về bảo tồn khu di tích có đô Hoa Lư.

52 Kinh nghiệm về bảo tồn khu di tích lịch sử tại Việt Nam và một số nước trên thế giới 53 22. NHUNG YEU TO TAC DONG DEN BAO TON KHU DI TICH CO DO HOA LU.1 Yếu tố tự nhiệt môi trường 6 222 Yếu tố cộng đồng trong việc bảo tồn khu di tích có đô Hoa Lư 66 2. ĐỊNH HƯỚNG BẢO TÒN, TÔN TẠO KHU DI TÍCH CÓ ĐÔ HOA.1 Định hướng bảo tồn khu di tích cố đô Hoa Lư.2 Định hướng tôn tạo khu di tích có đô Hoa Lư 7Ầ CHƯƠNG 3: KHAI THÁC DU LỊCH TẠI CÓ ĐÔ HOA LƯ 3. QUAN ĐIÊM KHAI THÁC DU LỊCH TẠI CÓ ĐÔ HOA LƯ.

Phát triển du lịch nhanh và bền vững, góp phần phát triên kinh tế xã hội của địa phương. Phát triển du lịch gắn với bảo đảm an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội 82 3. Phát triên du lịch phải gắn với việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa. dân tộc, bảo tồn các giá trị cảnh quan.

Phát triển du lịch phải đặt trong mối quan hệ với sự phát triển du lịch của. các địa Phuong lân cận và khu vực 83 3. Phát triển du lịch phải quan tâm đến lợi ích cộng đồng dân cư nơi có tài nguyên du lịch. GIẢI PHÁP KHAI THÁC DU LỊCH TẠI CÓ ĐÔ HOA LƯ.

Du lịch sinh thái ~ nghỉ dưỡng gắn với việc bảo vệ môi trường 84 3. Du lịch văn hóa, tâm linh gắn với các lễ hội truyền thống. Du lịch nghiên cứu 90 KẾT LUẬN KIÊN NGHỊ 94 TÀI LIỆU THAM KHẢO. DANH MỤC HÌNH Số thứ tự 'Tên hình Trang Hình: I1 | Vị trí cỗ đô Hoa Lư trên bản đỗ thành phành phố Ninh Bình 9 Hình: 1.2 | Bản đỗ ranh giới di san 10 Hình: 13 | Đền vua Đinh Tiên Hoàng 12 Hình: 14 | Đền vua Lê Đại Hành 14 Hình: 1.5 | Đễn thờ công chúa Phất Kim 15 Hình: 1,6 | Đình Yên Thành năm cạnh chùa Nhất Trụ 7 Hình: L7 | Chùa Nhất Trụ 19 Hình: 18 | Chia Bai Định 19 Hình; 1.9 - | Đất đai chủ yêu là đất nông nghiệp và s 2 Hình: 1.

| Bản đỗ đánh giá tông hợp hiện trạng 2 Hình: I. | Mặt bằng tổng thể hiện trạng đền vua Định. 25 Hình: 1-12 | Mặt bằng hiện trạng đến chính vua Đình 26 Hình: 1. | Mặt đứng hiện trạng đên chính vua Dinh, 27 Hình: 1.14 | Mặt bằng tông thể hiện trạng đền vua Lễ 28 Tĩnh: 1.15 | Mặt bằng hiện trang đền chính vua Lê 2 Hình: 1.16 | Mặt đứng hiện trạng đền chính vua Lê 30 Hình: 1.

| Nhà bác Tảo (nhà đã xây dựng trên 50 năm) 3 Hình: 1.18 | Nhà ông Nùng (nhà đã xây dựng trên 50 năm) 32 Tĩnh: 1.19 | Nhà ông Thực ( nhà đã xây dựng trên 75 năm) 3 Tình: 1. | Nhà ông Cuôn (nhà đã xây dựng trên 50 năm) 33 Hình: L21. | Công nhà bà Mai (đã có tuôi thọ trên 100 năm) 33 Hình: 1.22 | Mặt cất các trục đường chính xã Trường Yên 35 Hinh:1.23 | Bản đồ quy hoạch giao thông xã Trường Yên 36 Hình: 1.24 | Bản đỗ quy hoạch thủy lợi 38 Hình: 1.25 | Công tác tu bỗ đến vua Lê 4 Hình: 1. | Chùa Nhất Trụ và Đễn công chua Phất Kim 45 Hình: 1.27 | Cong vio khu di tich c6 d6 Hoa Lir 30 Hình:21 | Cố đô Huế 54 Hình:22 | Cô đô Huế $6 Hình:23 | Phố cô Hội An 38 Hình:24 | Văn Miễu- Quốc Tử Giám 39 Hình2.5 | Từ cấm thành Bắc Kinh — Trung Quốc él Hin: 2.6 | Lau dai Himeji — Nhat Ban @ Hình: 2.

| Chi tiết mái mang bản sắc riêng của lâu đài Himeji 6 Hình: 2/8 | Tác động của tự nhiên đến di tích 66 Hinh: 2.9 | cây côi mọc hoang tại đền công chúa Phật Kim 66 Hình: 2.10: | Các chỉ tiết kiến trúc cần được giữ lại tính nguyên bản 6 Hình: 2.11 | Các chỉ tiết kiến trúc cần được giữ lại tính nguyên bản 70 Hình: 2. | Cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp của cổ đô Hoa Lư 7 Hình: 213. | Cảnh quan thiên nhiên cỗ đô Hoa Lư từ trên cao T2 Hình: 2. | Lễ hội Trường Yên tại cô đô Hoa Lư 74 Hình: 2.15 | Bản đỗ định hướng vị trí xây dựng tô hợp công trình dịchvụ | 76 Hình: 2.16 | Sơ đỗ bố trí các công trình dịch vụ 76 Hình: 2.17 | Ảnh minh họa khu phố di bộ mang đậm giá trị truyền thông | “78 Hình : 2.18 | Sơ đỗ hướng thăm quan di tích 78 Hình: 2.

| Sơ đỗ tuyển di bộ thăm quan khu di tích 79 Tình : 2.20 | Giải pháp thiết kế nhà ở kết hợp dịch vụ 81 Hình: 2.21 | Du khách nước ngoài trải nghiệm cuộc sông nhà nông 22 Hình : 2.22 | Giải pháp thiết kế nhà ở kết hợp dịch va 2 Hình: 3.1 | Tình trạng khai thác đá tại địa phương %6 Hình: 3.2 | Bản đồ liên kết nhóm lễ hội s9 Hình: 3.3 | Sơ đỗ thời gian diễn ra các lễ hội 90 Hình: 3.4 | Bản đồ liên kết nhóm các di tích lịch sử 90 MO DAU 1. Lý do chọn đề tài Cố đô Hoa Lu la quan thé di tich qi gia đặc biệt quan trọng đồng thời là 1 trong 4 vùng lõi của quần thể di sản thế giới Tràng An. Hệ thống di tích ở Hoa Lư liên quan đến sự nghiệp của các nhân vật lịch sử ba triều đại nhà Đinh, nhà Tiền Lê và khởi đầu nhà Lý. Xưa nơi đây là kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến trung ương tập quyền ở Việt Nam với các dấu ấn lịch sử, thống nhất giang sơn, đánh Tống = dẹp Chiêm và phát tích quá trình định đô Hà Nội Nhu cầu cấp thiết bảo vệ, bảo tồn và tôn vinh giá trị di sản Tình trạng.

xuống cấp và xoá mờ dấu vết di sản: Công tác bảo tồn và tôn vinh giá trị di sản chưa được thực hiện xứng tầm. Có đô Hoa Lư giờ đây với nhiều người chỉ là những vết tích lụn vụn nằm xen giữa những kiến trúc đương đại: Giá trị di sản chưa được tôn vinh đúng mức, chưa được truyền bá để nâng cao nhận thức cộng đồng, chưa đem lại lợi ích trực tiếp cho cộng đồng trông giữ, dẫn đến bị bỏ mặc xuống cấp và xâm hại bởi nhu cầu thường ngày của các hoạt động mưu sinh. Rất nhiều hiện tượng tiêu cực từ phía dân cư đã và đang diễn ra tại đây. Bên cạnh đó do chưa có giải pháp bảo vệ môi trường nào được áp dụng toàn diện, di tích vẫn tiếp tục bị thiên nhiên xói mòn; các yếu tố thuộc về di sản thiên nhiên, sinh quyển chưa được xác định để bảo tồn, bảo vệ; các di chỉ khảo cổ học sau khi lấp lại, chưa được cắm mốc bảo vệ, có nguy cơ bị các hoạt động phi bảo tồn chồng lấn.

Tình trạng phát triển dân cư dang diễn ra như một cuộc đô thị hoá nội tại làm cho công tác bảo tồn tổng thể Khu di tích ngày càng trở nên khó khăn và đất giá: Công tác giải phóng mặt bằng đề giành lại đất cần cho di tích và môi trường cảnh quan nhằm tôn vẻ đẹp của di tích sẽ ngày cảng khó khăn khi lượng dân cư đang sinh sống và khai thác trên địa bàn ngày một tăng. Sự tăng dân số còn khiến khu di tích mắt dần cấu trúc và mật độ của những làng nông. cùng nhiều giá trị truyền thống gắn với cấu trúc đó (vườn, ao, nhà dân gian, hoạt động văn hoá, lễ hội truyền thống. Do đó để đảm bảo cho sự phát triển bền vững của khu di tích cố đô Hoa Lư theo hướng phục vụ du lịch cần được nghiên cứu kỹ lưỡng dựa trên các cơ sở khoa học về đặc điểm, giá trị của khu di tích cũng như định hướng phát triển du lịch của tỉnh và địa phương.