Hoàn thiện chế định bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự

Bài viết phân tích chế định bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự, tập trung vào các khía cạnh pháp lý và thực tiễn từ các tác giả Phạm Văn Tuyết, Lê Kim Giang và Vũ Thị Hồng Yến.

• Tác giả: Lê Kim Giang
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự
• Đề tài: Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự
• Loại tài liệu: Sách
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự

Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự là một khái niệm quan trọng trong pháp luật, liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi của các bên trong quan hệ dân sự. Bảo đảm nghĩa vụ không chỉ đơn thuần là một cam kết mà còn là một hệ thống các biện pháp pháp lý nhằm đảm bảo rằng các bên sẽ thực hiện đúng và đầy đủ các nghĩa vụ của mình. Việc hiểu rõ về thực hiện nghĩa vụ và các biện pháp bảo đảm là cần thiết để nâng cao hiệu quả trong việc thực thi pháp luật. Theo đó, phân tích nghĩa vụ dân sự sẽ giúp làm rõ các khía cạnh pháp lý và thực tiễn liên quan đến việc bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

II. Các hình thức bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, có nhiều hình thức bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ dân sự. Các biện pháp này bao gồm: cầm cố tài sản, thế chấp tài sản, đặt cọc, ký cược, ký quỹ, bảo lãnh và tín chấp. Mỗi hình thức đều có những đặc điểm riêng và phù hợp với từng loại nghĩa vụ cụ thể. Ví dụ, cầm cố tài sản thường được sử dụng trong các giao dịch vay mượn, trong khi bảo lãnh lại phổ biến trong các hợp đồng thương mại. Việc lựa chọn hình thức bảo đảm phù hợp không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bên có quyền mà còn tạo ra sự an tâm cho bên có nghĩa vụ. Nguyên tắc bảo đảm cũng cần được tuân thủ để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của các biện pháp này.

III. Phân tích quy định pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ

Các quy định pháp luật liên quan đến bảo đảm thực hiện nghĩa vụ được quy định rõ ràng trong Bộ luật Dân sự. Những quy định này không chỉ xác định quyền và nghĩa vụ của các bên mà còn quy định các biện pháp xử lý khi có vi phạm. Trách nhiệm dân sự trong trường hợp không thực hiện nghĩa vụ cũng được quy định cụ thể, từ đó tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc cho việc giải quyết tranh chấp. Việc phân tích các quy định này giúp nhận diện những điểm mạnh và điểm yếu trong hệ thống pháp luật hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp cải cách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

IV. Đề xuất giải pháp cải thiện hệ thống bảo đảm thực hiện nghĩa vụ

Để nâng cao hiệu quả của hệ thống bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự, cần có những cải cách nhất định trong quy định pháp luật. Đầu tiên, cần làm rõ hơn các quy định về xử lý vi phạm và trách nhiệm của các bên trong quan hệ dân sự. Thứ hai, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật để các bên hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Cuối cùng, việc xây dựng một hệ thống hỗ trợ pháp lý cho các bên trong việc thực hiện nghĩa vụ cũng là một giải pháp quan trọng, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ dân sự.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Cuốn sách chuyên khảo / giáo trình học thuật "Hoàn thiện chế định bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự" (ISBN: 978-604-88-1557-8, Nhà xuất bản Dân Trí, số xác nhận đăng ký xuất bản 1288-2015/CXBIPH/01-48/DT) do TS. Phạm Văn Tuyết và TS. Lê Kim Giang đồng chủ biên, phối hợp cùng tập thể giảng viên Trường Đại học Luật Hà Nội, cán bộ Tòa án Nhân dân Tối cao và chuyên gia pháp chế ngân hàng biên soạn.

Trong chương trình đào tạo cử nhân và thạc sĩ ngành Luật học (đặc biệt là phân ngành Luật Dân sự và Luật Kinh tế), nội dung bảo đảm thực hiện nghĩa vụ giữ vị trí then chốt trong học phần Pháp luật về Nghĩa vụ và Hợp đồng dân sự. Về mặt chuẩn đầu ra (learning outcomes), giáo trình cung cấp hệ thống cơ sở lý luận chuyên sâu về chế định bảo đảm, trang bị năng lực phân tích các văn bản quy phạm pháp luật thực định (Bộ luật Dân sự 2005, Nghị định 163/2006/NĐ-CP, Nghị định 11/2012/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn), đồng thời rèn luyện kỹ năng nhận diện rủi ro pháp lý và giải quyết tranh chấp trong hoạt động tín dụng, ngân hàng và thương mại.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo phương pháp tiếp cận đa chiều: kết hợp giữa lý luận pháp lý nền tảng, tiến trình lập pháp lịch sử của Việt Nam và thực tiễn xử lý tài sản bảo đảm tại tòa án cũng như các tổ chức tín dụng. Điểm đặc thù của tài liệu là sự tích hợp 15 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu do các tác giả trực tiếp tham gia công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học xét xử (Viện Khoa học Xét xử - TANDTC) và thực thi pháp chế ngân hàng (Ban Pháp chế NHNN&PTNT VN, Phòng Pháp chế NHTMCP Công thương VN) thực hiện.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Hệ thống tài liệu bao gồm 15 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu, được phân chia theo logic từ lý thuyết đại cương, quy định cụ thể của từng biện pháp, đến cơ chế xử lý tài sản và thực tiễn giải quyết tranh chấp:

1. Chuyên đề 1: Một số vấn đề lý luận về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự (TS. Phạm Văn Tuyết): Phân tích khái niệm bảo đảm, phân biệt tính chất quyền đối nhân (tính trái quyền) và quyền đối vật (tính vật quyền), quyền theo đuổi, quyền kiểm soát lưu thông tài sản và các biến thể của biện pháp bảo đảm.
2. Chuyên đề 2: Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ ở Việt Nam (TS. Vũ Thị Hồng Yến): Khái quát lịch sử lập pháp từ thời kỳ phong kiến (Bộ luật Hồng Đức, Sắc dụ thời Minh Mạng, Tự Đức), thời kỳ Pháp thuộc (Bộ Dân luật giản yếu Nam Kỳ, Bộ Dân luật Bắc Kỳ, Bộ Hoàng Việt Trung Kỳ hộ luật), giai đoạn 1945–1975, 1975–1995, giai đoạn 1995–2005 đến giai đoạn từ 2005 trở đi.
3. Chuyên đề 3: Một số vấn đề chung về giao dịch bảo đảm (TS. Lê Kim Giang): Bản chất pháp lý, đặc điểm phụ thuộc của giao dịch bảo đảm đối với nghĩa vụ chính, mục đích và điều kiện có hiệu lực.
4. Chuyên đề 4: Tài sản bảo đảm (TS. Vũ Thị Hồng Yến): Quy chế pháp lý đối với vật hiện có, vật hình thành trong tương lai, tiền, giấy tờ có giá, quyền tài sản và quyền sử dụng đất.
5. Chuyên đề 5 & Chuyên đề 12: Xử lý tài sản bảo đảm và Xử lý tài sản bảo đảm trong các trường hợp cụ thể (TS. Phạm Văn Tuyết): Căn cứ, phương thức xử lý (bán tài sản, nhận chính tài sản để thay thế nghĩa vụ, bán đấu giá) và thu hồi nợ.
6. Chuyên đề 6 đến Chuyên đề 10: Các biện pháp bảo đảm cụ thể:
   • Cầm cố tài sản (ThS. Nguyễn Văn Hợi).
   • Thế chấp tài sản (TS. Vương Thanh Thúy).
   • Đặt cọc (TS. Phạm Văn Tuyết).
   • Bảo lãnh (ThS. Nguyễn Thị Kiều Linh).
   • Ký cược, ký quỹ, tín chấp (ThS. Hoàng Thị Loan).
7. Chuyên đề 11: Hoạt động bảo lãnh ngân hàng - Sự tương đồng và khác biệt với bảo lãnh dân sự (LS. Trần Minh Đức): Đối chiếu quy chế bảo lãnh theo luật dân sự và bảo lãnh của tổ chức tín dụng.
8. Chuyên đề 13 & 14: Tài sản của hộ gia đình trong quan hệ tín dụng và Thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm (ThS. Đào Hoàng Thắng, LS. Trần Minh Đức): Vấn đề xác định chủ thể, phân chia quyền sở hữu và nguyên tắc xác định thứ tự ưu tiên theo thời điểm đăng ký/xác lập hiệu lực đối kháng.
9. Chuyên đề 15: Thực tiễn giải quyết tranh chấp có liên quan đến biện pháp bảo đảm (TS. Nguyễn Văn Cường & ThS. Nguyễn Thị Bích - Viện KHXX, TANDTC): Phân tích các bản án, vướng mắc trong giai đoạn xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm và thi hành án.

                    HỆ THỐNG KIẾN THỨC CHẾ ĐỊNH BẢO ĐẢM NGHĨA VỤ
                                         │
        ┌────────────────────────────────┼────────────────────────────────┐
        ▼                                ▼                                ▼
  LÝ LUẬN & LỊCH SỬ              7 BIỆN PHÁP & BIẾN THỂ           THỰC THI & TRANH CHẤP
  - Quyền đối nhân / đối vật     - Cầm cố, thế chấp, đặt cọc     - Xử lý TSBĐ (TTLT 16/2014)
  - Quyền theo đuổi              - Ký cược, ký quỹ, bảo lãnh     - Bảo lãnh ngân hàng (CĐ 11)
  - Kiểm soát lưu thông          - Tín chấp                      - Tài sản hộ gia đình (CĐ 13)
  - Tiến trình lập pháp VN       - 4 Biến thể bảo đảm            - Thứ tự ưu tiên thanh toán
                                                                 - Thực tiễn TANDTC (CĐ 15)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình phân loại và phân tích sâu các khối kiến thức lý thuyết cơ bản:

• Bản chất của các quyền trong quan hệ bảo đảm:

  • Tính trái quyền (quyền đối nhân): Quyền của bên nhận bảo đảm phụ thuộc vào hành vi của bên có nghĩa vụ (yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ, yêu cầu cung cấp thông tin, yêu cầu giao tài sản để xử lý).
  • Tính vật quyền (quyền đối vật): Quyền trực tiếp của chủ thể đối với tài sản (chiếm hữu tài sản cầm cố, khai thác hoa lợi/lợi tức theo thỏa thuận, quyền trực tiếp bán hoặc nhận tài sản để khấu trừ nghĩa vụ theo quy định tại Điều 338 BLDS 2005, quyền lựa chọn tài sản xử lý).
  • Quyền theo đuổi: Quyền của bên nhận bảo đảm (như bên nhận thế chấp) trong việc duy trì, lập lại quyền kiểm soát tài sản khi tài sản bị chuyển giao bất hợp pháp cho người thứ ba, hoặc quyền thu hồi tài sản từ người thuê, người mượn, quyền đối với hàng hóa theo vận đơn (Điều 89 Bộ luật Hàng hải).
  • Quyền kiểm soát lưu thông tài sản: Quyền giữ bản chính giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền kiểm tra trực tiếp tài sản, quyền yêu cầu phong tỏa tài khoản tiết kiệm, giám sát giấy tờ có giá hoặc giám sát quá trình hình thành tài sản tương lai.

• Các biến thể của biện pháp bảo đảm:

  1. Cầm giữ tài sản trong hợp đồng song vụ (Điều 416 BLDS 2005, Điều 10 Nghị định 11/2012/NĐ-CP): Quyền luật định cho phép bên chiếm hữu hợp pháp giữ tài sản khi bên kia vi phạm nghĩa vụ; quyền của bên cầm giữ được ưu tiên thanh toán trước bên nhận thế chấp.
  2. Xác lập tình trạng liên đới giữa những người có nghĩa vụ: Cơ chế chỉ định người có khả năng tài chính thực hiện toàn bộ nghĩa vụ.
  3. Bảo lưu quyền sở hữu đối với vật bán (Điều 461 BLDS 2005): Biện pháp bảo đảm trong mua bán trả chậm, trả dần thông qua kiểm soát việc đăng ký chuyển quyền sở hữu.
  4. Chuộc lại tài sản đã bán: Biến thể có bản chất tương tự cầm cố nhằm huy động vốn tạm thời.

• Phân loại đối tượng bảo đảm và nghĩa vụ được bảo đảm:

  • Đối tượng dùng để bảo đảm: Tài sản (vật hiện có, vật hình thành trong tương lai gồm 3 dạng theo Nghị định 11/2012/NĐ-CP, tiền, giấy tờ có giá, quyền tài sản); Việc thực hiện công việc (bảo lãnh công việc theo Điều 361 BLDS 2005); Uy tín (tín chấp của tổ chức chính trị - xã hội theo Điều 372 BLDS 2005).
  • Nghĩa vụ được bảo đảm: Nghĩa vụ hiện tại và nghĩa vụ hình thành trong tương lai.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích quy chuẩn pháp lý: Nhận diện và xử lý sự xung đột quy định giữa các văn bản (như giữa Nghị định 165/1999/NĐ-CP và Nghị định 178/1999/NĐ-CP giai đoạn trước, hoặc áp dụng Thông tư liên tịch 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN và Thông tư liên tịch 01/2014/TTLT-NHNN-BXD-BTP-BTNMT).
• Kỹ năng thẩm định giao dịch: Thẩm tra tình trạng pháp lý của tài sản thế chấp (tài sản hộ gia đình, nhà ở hình thành trong tương lai, vận đơn hàng hải), thiết lập điều khoản kiểm soát lưu thông tài sản.
• Kỹ năng xử lý tranh chấp và xác định quyền ưu tiên: Tính toán thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các bên cùng nhận bảo đảm, giữa bên nhận thế chấp và bên cầm giữ tài sản, xác định quyền yêu cầu hoàn lại của người bảo đảm đối với người được bảo đảm (Điều 367 BLDS 2005).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu được cấu trúc phục vụ các phương pháp sư phạm chuyên ngành Luật:

• Phương pháp tiếp cận lịch sử và so sánh luật học: Người học nghiên cứu sự biến chuyển của các quy phạm đăng ký bất động sản từ thời phong kiến (điển mại ruộng đất trong Bộ luật Hồng Đức), thời Pháp thuộc (quy định vào sổ địa bạ, địa dịch, để đương theo Bộ Dân luật Bắc Kỳ và Trung Kỳ) đến giai đoạn kinh tế kế hoạch hóa tập trung và kinh tế thị trường. Qua đó, người học hiểu rõ nguyên nhân xuất hiện của các quy định hiện hành.
• Phương pháp tình huống (Case Studies): Giáo trình sử dụng các tình huống thực tiễn từ hoạt động ngân hàng (khách hàng chây ỳ, tài sản bị phân tán, tranh chấp tài sản hộ gia đình) và các bản án thực tế do Viện Khoa học Xét xử - TANDTC tổng kết. Sinh viên áp dụng quy định để giải quyết vấn đề thu hồi nợ và cưỡng chế xử lý tài sản.
• Phương thức đánh giá:
  • Đánh giá quá trình: Thuyết trình, viết tiểu luận phân tích chuyên đề (so sánh quyền đối vật - quyền đối nhân trong xử lý tài sản bảo đảm; thẩm quyền của tổ chức tín dụng khi nhận thế chấp dự án nhà ở).
  • Đánh giá kết thúc: Bài thi tự luận kết hợp bài tập tình huống phân chia thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm của doanh nghiệp/hộ gia đình.
• Hướng dẫn tự học: Đọc tuần tự các phần lý luận nền tảng tại Chuyên đề 1 và Chuyên đề 3 trước khi đi vào các chuyên đề biện pháp cụ thể; đối chiếu trực tiếp các điều luật trích dẫn trong Bộ luật Dân sự 2005, Nghị định 163/2006/NĐ-CP và Nghị định 11/2012/NĐ-CP với văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Tổng kết tiến trình lập pháp toàn diện: Khái quát chi tiết sự phát triển của hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm tại Việt Nam qua các mốc: Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế 1989, Pháp lệnh Hợp đồng dân sự 1991, Nghị định 165/1999/NĐ-CP, Nghị định 178/1999/NĐ-CP, Nghị định 08/2000/NĐ-CP (thành lập Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm), BLDS 2005, Nghị định 163/2006/NĐ-CP và Nghị định 11/2012/NĐ-CP.
2. Làm rõ các điểm mới của Nghị định 11/2012/NĐ-CP:
   • Mở rộng phạm vi thế chấp động sản đối với cả tài sản hữu hình, tài sản vô hình và tài sản hình thành trong tương lai.
   • Xác định rõ tài sản hình thành trong tương lai không bao gồm quyền sử dụng đất.
   • Cho phép mô tả khái quát tài sản bảo đảm là động sản.
   • Cho phép các bên thỏa thuận thay đổi thứ tự ưu tiên thanh toán mà không bắt buộc phải đăng ký văn bản thông báo thỏa thuận.
3. Cập nhật các văn bản tháo gỡ vướng mắc thực tiễn năm 2014:
   • Thông tư liên tịch số 01/2014/TTLT-NHNN-BXD-BTP-BTNMT: Hướng dẫn thủ tục thế chấp nhà ở hình thành trong tương lai theo Nghị định 71/2010/NĐ-CP.
   • Thông tư liên tịch số 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN: Hướng dẫn cơ chế xử lý tài sản bảo đảm, giải quyết ách tắc trong việc thu hồi nợ xấu và quy trình khởi kiện tại Tòa án.
4. Kết nối giữa lý luận học thuật và thực tiễn ngân hàng - xét xử: Phân tích trực diện thực trạng tố tụng kéo dài qua các cấp xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm khi bên bảo đảm không hợp tác bàn giao tài sản, chỉ ra sự thiếu hụt của các quy định pháp luật về nghĩa vụ hoàn lại giữa người bảo đảm và người được bảo đảm trong quan hệ thế chấp/cầm cố của bên thứ ba.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành Luật học, Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân hàng cần tài liệu học tập chuyên sâu cho học phần Luật Dân sự, Pháp luật Hợp đồng và Giao dịch bảo đảm.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Phục vụ nghiên cứu các đề tài luận văn, luận án về hoàn thiện chế định vật quyền bảo đảm, quyền đối kháng với người thứ ba, đăng ký giao dịch bảo đảm và xử lý nợ xấu.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Sử dụng làm tài liệu tham khảo biên soạn đề cương bài giảng chuyên đề pháp luật dân sự và kinh tế.
• Chuyên gia thực hành pháp lý: Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Chấp hành viên cơ quan Thi hành án dân sự, Luật sư, Công chứng viên, Cán bộ pháp chế và cán bộ xử lý nợ tại các ngân hàng thương mại tra cứu cơ sở lý luận và tiền lệ giải quyết tranh chấp.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần: Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Luật Dân sự (phần Những quy định chung, Tài sản và Quyền sở hữu).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ sinh viên luật năm cuối, học viên sau đại học, giảng viên luật dân sự, cũng như luật sư, thẩm phán và chuyên viên pháp chế ngân hàng cần nghiên cứu chuyên sâu về giao dịch bảo đảm.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần nắm vững kiến thức cơ bản về chủ thể dân sự, quyền sở hữu, hợp đồng dân sự và các nguyên tắc xác lập nghĩa vụ trong luật dân sự đại cương.

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với giáo trình Luật Dân sự thông thường là gì?

Giáo trình Luật Dân sự thông thường chỉ trình bày các khái niệm định khung theo từng điều luật của Bộ luật Dân sự. Cuốn sách này tập trung chuyên sâu vào 15 chuyên đề với cấu trúc phân tích bản chất quyền đối vật/đối nhân, xem xét toàn diện lịch sử lập pháp và tích hợp góc nhìn thực tiễn từ cơ quan xét xử (TANDTC) và hệ thống ngân hàng thương mại.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu hiệu quả nội dung giáo trình?

Người học nên kết hợp đọc lý luận tại Chương 1 (Chuyên đề 1 - 3), lập bảng so sánh các biện pháp bảo đảm (Chuyên đề 6 - 10), và đối chiếu các tình huống tranh chấp thực tế nêu tại Chuyên đề 15 với các văn bản quy phạm pháp luật tương ứng.

5. Có tài liệu bổ trợ nào cần sử dụng kèm theo?

Cần tham khảo kèm Bộ luật Dân sự 2005 (và đối chiếu Bộ luật Dân sự 2015), Nghị định 163/2006/NĐ-CP, Nghị định 11/2012/NĐ-CP, Nghị định 71/2010/NĐ-CP, Thông tư liên tịch 01/2014/TTLT-NHNN-BXD-BTP-BTNMT và Thông tư liên tịch 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN.

---

Kết luận

Cuốn sách chuyên khảo / giáo trình "Hoàn thiện chế định bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự" của tập thể tác giả Trường Đại học Luật Hà Nội hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận, lịch sử và thực tiễn của pháp luật bảo đảm nghĩa vụ tại Việt Nam. Tài liệu cung cấp cơ sở phân tích cấu trúc quyền của bên nhận bảo đảm (quyền đối vật, quyền đối nhân, quyền theo đuổi, quyền kiểm soát lưu thông) và cơ chế vận hành của 7 biện pháp bảo đảm cùng các biến thể pháp lý.

Lộ trình tiếp cận kiến thức được đề xuất bao gồm: nắm vững lý thuyết đại cương và lịch sử lập pháp $\rightarrow$ phân tích từng biện pháp bảo đảm cụ thể $\rightarrow$ nghiên cứu cơ chế đăng ký và xử lý tài sản bảo đảm $\rightarrow$ giải quyết các tranh chấp thực tế phát sinh trong hoạt động tín dụng và xét xử tại Tòa án.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LE KIM GIANG TS. PHAM VN TUYET (Dong chủ biên) HOAN THIEN CHE DINH BAO DAM THUC HIEN NGHIA VU DAN SU TRUNG TAM THONG TIN THU VIEN TRUONG BAI HOC LUAT HA NOI PHONG BOC __.) 2Ú“ NHÀ XUẤT BAN DÂN TRÍ 1288-2015/CXBIPH/01-48/DT ISBN: 978-604-88-1557-8 CUON SÁCH ¯ỢC BIÊN SOẠN TỪ CÁC CHUYÊN Ề CỦA CÁC TÁC GIÁ SAU: s Chuyên ề 1. Một số vấn ề lý luận về bảo ảm thực hiện ngh)a vụ dân sự TS. PHẠM VN TUYẾT - ại học Luật Hà Nội se Chuyên ề 2.

Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về bảo ảm thực hiện ngh)a vụ ở Việt Nam TS. Vh THỊ HỒNG YẾN - ại học Luật Hà Nội * Chuyên dé 3. Một số vấn ề chung về giao dịch bảo dam TS. LÊ KIM GIANG - Vn phòng Luật s° H°ng Giang s Chuyên dé 4.

Tài sản bảo ảm TS. Vh THỊ HỒNG YẾN - ại học Luật Hà Nội e Chuyên ề 5. Xử lý tài sản bảo dam TS. PHAM VAN TUYẾT - ại học Luật Hà Nội s Chuyên dé 6.

Biện pháp cầm cố tài sản ThS. NGUYEN VN HOI - ại học Luật Hà Nội © Chuyên ề 7. Biện pháp thế chấp tài sản TS. V¯ NG THANH THÚY - ại học Luật Hà Nội ‹© Chuyên dé 8.

Biện pháp ặt cọc TS. PHẠM VN TUYẾT - ại học Luật Hà Nội 3 e Chuyên dé 9. Biện pháp bảo lãnh Th§. NGUYỄN THỊ KIỀU LINH - ại học Luật Hà Nội e Chuyên dé 10.

Ký c°ợc, ký quỹ, tín chấp ể bao dam thực hiện ngh)a vụ dân sự ThS. HOÀNG THỊ LOAN- ại học Luật Hà Nội e Chuyên ề 11. Hoạt ộng bảo lãnh ngân hàng - Sự t°¡ng ồng và khác biệt với bảo lãnh dân sự LS. TRẤN MINH ỨC - Phòng PC - NHTMCPCT VN ¢ Chuyên dé 12.

Xử lý tài sản bảo ảm trong các tr°ờng hợp cụ thé TS. PHAM VN TUYẾT - ại học Luật Hà Nội se Chuyên dé 13. Tài sản của hộ gia ình trong quan hệ tin dung ThS. ÀO HOÀNG THẮNG - Ban PC - NHNN&PTNTVN se Chuyên ề 14.

Thứ tự °u tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo dam LS. TRAN MINH ỨC - Phòng PC - NHTMCPCT VN e Chuyên ề 15. Thực tiễn giải quyết tranh chấp có liên quan ến biện pháp bảo ảm TS. NGUYEN VN C¯ỜNG -Viện KHXX - TANDTC và ThS.

NGUYEN THỊ BICH - Viện KHXX - TANDTC Ch°¡ng 1 NHỮNG VẤN Ề CHUNG VỀ BAO DAM THỰC HIỆN NGH(A VỤ DÂN SỰ I. MỘT SỐ VAN Ề LÝ LUẬN VE BAO DAM THỰC HIỆN NGH(A VỤ DÂN SỰ 1. Cac góc nhìn về bảo ảm thực hiện ngh)a vụ dân sự Thuật ngữ bdo ảm °ợc hiểu theo nhiều ngh)a khác nhau tuỳ thuộc từ này °ợc dùng trong hoàn cảnh cụ thể nào. Bảo ảm có thể là sự cam kết của một bên ối với bên kia về sự chắc chắn ối với một vấn dé nhất ịnh.

Chẳng han: Bảo ảm chuyện tôi nói là sự thật, bảo ảm là tôi làm °ợc việc ó. Với ngh)a này, bdo ddém chi ¡n thuần là một lời khẳng ịnh ¡n ph°¡ng của một bên nh°ng sự chắc chắn về vấn dé mà ng°ời ó khẳng ịnh hoàn toàn phụ thuộc vào chính họ. Trong hoàn cảnh khác, bdo ảm °ợc hiểu là làm cho chắc chắn thực hiện °ợc một việc nhất ịnh hoặc có ây ủ các iều kiện cần thiết. Chẳng hạn: Hiến pháp n°ớc ta có nhiều quy ịnh bảo ảm quyền tự do dân chủ của công dân.

iều kiện vật chất ngày °ợc nâng cao nên ời sống °ợc bảo ảm. Với ngh)a này, bdo ảm °ợc hiểu là các diéu kiện tạo nên sự chắc chắc trong việc thực hiện một vấn ề nhất ịnh. Mặt khác, bdo ẩm còn °ợc hiểu là một biện pháp tác ộng, làm cho một ng°ời buộc phải thực hiện một công việc nhất ịnh, nếu không, phải chịu một hậu quả bất lợi. Chẳng hạn, bên vi phạm hợp ồng phái chịu một khoản tiền phạt nhất ịnh.

Bên vay phải giao cho bên cho vay một tài sản, bao giờ trả hết nợ thì °ợc nhận lại tài sản ó. Bảo ảm thực hiện ngh)a uụ dân sự °ợc hiểu theo sự tổng hợp của các ngh)a trên. Nhu uậy, bảo ảm thực hiện ngh)a vu là sự thỏa thuận giữa các bên nhằm tạo ra một biện pháp tác ộng và dự phòng ể bảo ảm cho việc thực hiện ngh)a vụ dân sự của bên có ngh)a vụ ối với bên có quyền trong quan hệ về ngh)a vụ, ồng thời nhằm khắc phục những hậu quả xấu do việc không thực hiện hoặc thực hiện không úng ngh)a vụ gây ra. Ngoài ra, bảo ảm thực hiện ngh)a vụ dân sự còn °ợc hiểu là các biện pháp do pháp luật quy ịnh về quyền và ngh)a vụ của các bên trong các biện pháp ó nhằm tạo ra c¡ sổ pháp lý ể các chủ thể sử dụng khi xác lập và thực hiện ngh)a vụ dân sự nhằm ảm bảo cho ngh)a vụ chính °ợc thực hiện.

Với ngh)a này thì bảo ảm thực hiện ngh)a vụ dân sự bao gồm bảy biện pháp: Cam cố tài sản, thé chấp tài sản, ặt cọc, ký c°ợc, ký quỹ, bảo lãnh và tín chấp. Cac biên thé của biện pháp bảo ảm thực hiện ngh)a vụ dân sự Thuật ngữ bảo ảm thực hiện ngh)a vụ dân sự cho ta hiểu ó là các biện pháp ể bảo ảm cho việc thực hiện tất cả các ngh)a vụ dân sự mà không cần biết ngh)a vụ ó phát sinh theo hợp ồng hay ngoài hợp ồng. Tuy nhiên, về thực tế các chủ thể th°ờng chỉ sử dụng các biện pháp bảo ảm ể bảo ảm cho các ngh)a vụ phát sinh từ hợp ồng. 6 Ngoài hệ thông các biện pháp bảo ảm thực hiện ngh)a vụ °ợc quy ịnh cụ thể trong Mục 5, Ch°¡ng XVII, Phần thứ ba của Bộ luật Dân sự 2005, việc thực hiện ngh)a vụ của các bên trong hợp ồng dân sự còn °ợc bảo ảm bằng nhiều cách khác nhau ã °ợc Bộ luật Dân sự 2005 quy ịnh.

Chúng tôi tạm dùng thuật ngữ biến thể của biện phúp bảo ảm thực hiện ngh)a vu dân sự ể chỉ về những tr°ờng hợp này. Cam giữ tài sản trong hợp ông song vụ ể bảo ảm cho việc thực hiện ngh)a vụ phát sinh từ các hợp ồng song vụ, Bộ luật Dân sự 2005 ã quy ịnh cho phép bên có quyền ang chiếm giữ hợp pháp tài sản là ối t°ợng của hợp ồng song vụ °ợc cầm giữ tài sản khi bên có ngh)a vụ không thực hiện ngh)a vụ hoặc thực hiện ngh)a vụ không úng theo thỏa thuận. “Bên có quyền ang chiếm giữ hợp pháp tài sản là ối t°ợng của hợp ồng song vụ” chính là bên °ợc bên kia giao tài sản ể chiếm hữu và sử dụng tài sản ó theo thỏa thuận của các bên trong một hợp ồng song vụ. Vi vậy, có thể hiểu quy ịnh này thông qua ví vụ sau ây: Trong một hợp ồng thuê (hoặc thuê khoán) tài sản, các bên có thỏa thuận rằng khi tài sản thuê bị h° hồng, bên thuê sẽ tự sửa chữa nh°ng chi phí sửa chữa tài sản thuê do bên cho chịu.

Trong thực tế thực hiện hợp ồng, bên cho thuê không thanh toán cho bên thuê chi phí sửa chữa tài sản mặc dù bên thuê ã bỏ chi phi ể sửa chữa tài sản thuê. Trong tr°ờng hợp này, pháp luật cho phép bên thuê tài sản °ợc cầm giữ tài sản thuê (dù hợp ồng thuê ã hết hạn) cho ến khi có cn cứ chấm dit việc cầm giữ tai sản. Theo quy ịnh của pháp luật hiện hành thì lợi ích của ng°ời 7 °ợc bảo ảm bằng biện pháp cầm giữ tài sản °ợc °u tiên cao h¡n so với bên nhận bảo ảm: “Trong tr°ờng hợp tài sản thế chấp ang bị cầm giữ theo quy ịnh tại iều 416 Bộ luật Dân su thì bên cầm giữ có trách nhiệm giao tài sản mà mình ang cầm giữ cho bên nhận thế chấp ể xử lý theo quy ịnh của pháp luật sau khi bên nhận thế chấp hoặc bên có ngh)a vu ã hoàn thành ngh)a vu ối uới bên cầm giữ”:"' Quy ịnh tại iều 416, Bộ luật Dân sự 2005 cho phép bên bị vi phạm ngh)a vụ trong hợp ồng song vụ có quyền cam giữ tài sản của bên vi phạm ể buộc bên ó phải hoàn thành ngh)a vụ. VÌ vậy, cầm giữ tài sản là một biện pháp mà các bên trong hợp ồng song vụ ều có quyền sử dụng ể buộc bên kia phải thực hiện úng, ây ủ ngh)a vụ.

Có thể nói, tính bảo ảm của cầm giữ tài sản rất cao, bởi bên vi phạm chỉ °ợc nhận lại tài sản của mình khi ã khắc phục °ợc sự vi phạm ngh)a vụ. Tuy vậy, nó chỉ °ợc coi là biến thể của biện pháp bảo ảm thực hiện ngh)a vụ dân sự vi quyền cầm giữ tài sản là quyển pháp ịnh, nói cách khác, một bên có quyền cầm giữ tài sản của bên kia nếu r¡i vào tr°ờng hợp luật ã quy ịnh mà hoàn toàn không cần ến sự thỏa thuận từ hai phía. Xác lập tình trạng liên ới gia những ng°ời có ngh)a vụ Lý thuyết về ngh)a vụ liên ới cho thấy, nếu trong một quan hệ ngh)a vụ dân sự mà bên có ngh)a vụ bao gồm nhiều ng°ời thi mỗi ng°ời trong số họ ều có trách nhiệm thực hiện toàn bộ nội dung của ngh)a vụ ó tr°ớc ng°ời có quyền. Hay nói ng°ợc lại, ng°ời có quyền có thể yêu cầu bất cứ ai trong số những ng°ời có ngh)a vụ phải thực ) Xem iều 10, Nghị ịnh 11/2012/N-CP ngày 22/02/2012 về sửa ổi, bổ sung một số iều của Nghị ịnh số 163/2006/N-CP.

8 hiện toàn bộ nội dung của ngh)a vụ. Theo ó, ngh)a vụ sẽ có khả nng °ợc thực hiện cao h¡n khi ng°ời có quyên °ợc phép chọn và chỉ ịnh ng°ời có khả nng nhất trong số những ng°ời có ngh)a vụ thực hiện ngh)a vụ cho minh. Chang hạn, A, B, C cùng có ngh)a vụ thanh toán cho D một khoản tiên là 30 triệu ồng. Trong ó, kỷ phan ngh)a vụ mà mỗi ng°ời phải thực hiện là 10 triệu ồng nh°ng ngh)a vụ của A, B, € ối với D ã °ợc thỏa thuận là ngh)a vụ liên ói thi D có quyền yêu cầu A trả cho minh toàn bộ 30 triệu ồng nếu thấy rằng B và C không có khả nng trả no.

Với ví dụ trên, ta thấy rằng quyền lợi của ng°ời có ngh)a vụ trong quan hệ ngh)a vụ liên ới d°ờng nh° °ợc bảo ảm h¡n so với ngh)a vụ riêng rẽ. Tuy nhiên, sẽ không có ý ngh)a gi nếu một khi D yêu cầu A thực hiện toàn bộ ngh)a vụ thay cho B, C mà A cing vào tinh trạng không còn khả nng tài sản ể thực hiện ngh)a vụ ó.