Mở đầu Trượt đất là một dạng tai biến thiên nhiên xảy ra tương đối phổ biến ở các vùng đồi núi nước ta. Đó là quá trình di chuyển các khối đất đá lớn theo một bề mặt và trong quá trình di chuyển ít xảy đổ vỡ hoặc đảo lộn tính nguyên khối của các khối trượt. Luận văn “Thành lập bản đồ cảnh báo trượt đất trên tuyến đường Hồ Chí Minh từ Km 805 đến Km 835” có mục đích giúp cho cơ quan quản lý lập kế hoạch chi tiết trong phòng, chống nhằm giảm thiểu thiệt hại do trượt đất gây ra trên phạm vi nghiên cứu. Luận văn được hoàn thành trên cơ sở kế thừa và phát huy những thành tựu từ các công trình đã nghiên cứu trước đây có nội dung liên quan hoặc những công trình nghiên cứu tương tự nhưng ở phạm vi, địa điểm khác.
Số liệu, tư liệu chính được Luận văn sử dụng gồm có: - Bản đồ địa hình tỷ lệ 1/10.000, khoảng cao đều 10m, khu vực thực nghiệm được thành lập năm 2004, có bổ sung yếu tố địa hình năm 2014, do Tổng công ty Tài nguyên và Môi trường Việt Nam cung cấp. - Ảnh vệ tinh Landsat 7, độ phân giải 30m của khu vực thực nghiệm, ảnh được chụp ngày 30/12/2014. - Lượng mưa trung bình năm khu vực các huyện Vũ Quang, Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh được thu thập bởi Chi cục Biển, Hải đảo và Tài nguyên nước - Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hà Tĩnh. -xi- - Kết quả điều tra tại thực địa.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Những nghiên cứu về trượt đất trên thế giới và ở Việt Nam trước đây đã đem lại những thành tựu khoa học đáng kể, vô cùng hữu ích cho công tác phòng, tránh thiên tai, giảm thiểu những thiệt hại về người và tài sản. Nó cũng mở ra những hướng tiếp cận mới, giới thiệu và phát triển những công nghệ hiện đại, các phương pháp phù hợp phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học cũng như ứng dụng vào thực tiễn, góp phần vào sự phát triển chung của toàn xã hội. Hiện nay có nhiều phương pháp nghiên cứu và đánh giá, dự báo trượt đất khác nhau được công bố ở Việt Nam cũng như trên thế giới. Trong đó, sử dụng tư liệu ảnh viễn thám tích hợp với GIS là lựa chọn có tính ưu việt nhất trong thời điểm hiện nay.
Do đó, Luận văn tập trung nghiên cứu thành lập bản đồ cảnh báo nguy cơ trượt đất trên tuyến đường Hồ Chí Minh từ Km 805 đến Km 835 dựa trên cơ sở phát huy tối đa sự tích hợp hiệu quả của công nghệ viễn thám và GIS. Cơ sở khoa học thành lập bản đồ cảnh báo trượt đất 3. Quy trình công nghệ thành lập bản đồ cảnh báo trượt đất Xác định các nhân tố là nguyên nhân gây ra trượt đất và tính trọng số cho từng yếu tố thành phần Thu thập dữ liệu GIS, tư liệu viễn thám, các tài liệu liên quan đến các yếu tố thành phần gây ra trượt đất. Nghiên cứu, phân tích, đánh giá, xử lý tài liệu Thành lập bản đồ chuyên đề theo từng yếu tố thành phần -xii- Thành lập bản đồ cảnh báo trượt đất dựa trên ảnh hưởng của từng yếu tố thành phần Chồng xếp bản đồ cảnh báo trượt đất của từng yếu tố thành phần để thành lập bản đồ cảnh báo trượt đất trên tuyến đường Hồ Chí Minh từ Km 805 đến Km 835 Kiểm chứng bản đồ cảnh báo trượt đất với đối chứng thực địa Đánh giá độ chính xác 3.
Các nguyên nhân gây ra trượt đất và trọng số ảnh hưởng tương ứng Khoảng Độ Nguyên dốc cách Sử Vỏ Đới Lượng Thủy Thực Thạch đến dụng phong đứt nhân địa mưa hệ phủ học đường đất hóa gãy hình GT Trọng 0. Thành lập bản đồ cảnh báo trượt đất trên tuyến đường Hồ Chí Minh từ Km 805 đến Km 835 4.1 Phạm vi nghiên cứu Phạm vi khu vực nghiên cứu chỉ chạy dài 30 km dọc theo tuyến đường Hồ Chí Minh nên ảnh hưởng của một số yếu tố trong 9 yếu tố trên đây có tính đồng nhất. Do vậy, đề tài chỉ nghiên cứu, đánh giá 4 yếu tố độ dốc địa hình, thực phủ, thạch học và thủy hệ ảnh hưởng đến quá trình gây trượt đất tại phạm vi nghiên cứu. Thành lập bản đồ cảnh báo nguy cơ trượt đất -xiii- Các yếu tố như độ dốc địa hình, thực phủ, thạch học, thủy hệ là những yếu tố chính có thể gây ra trượt đất tại khu vực, được xác định tương ứng với các lớp dữ liệu chuyên đề.
Mô hình phân tích trượt đất được xây dựng dựa trên kết quả tổ hợp tất cả các lớp chuyên đề và trọng số của chúng. Kết quả tạo ra bản đồ cảnh báo trượt đất (hình 3.17) với năm mức độ cảnh báo khác nhau: Rất cao, cao, trung bình, thấp và rất thấp.17 - Bản đồ cảnh báo trượt đất trên tuyến đường Hồ Chí Minh từ Km 805 đến Km 835 -xiv- Từ bản đồ cảnh báo trượt đất tỷ lệ 1/50.000 vừa được thành lập, với phạm vi nghiên cứu chạy dọc tuyến đường Hồ Chí Minh, nên tác giả chỉ đề xuất khoanh vùng xét với khoảng cách 300 mét kể từ tim đường về hai phía và chạy dài 30 km theo toàn đoạn tuyến từ Km 805 đến Km 835, cho thấy: Dọc theo tuyến đường, mức độ cảnh báo nguy cơ trượt đất tại các khu vực là không giống nhau và được thể hiện ở 5 cấp độ cảnh báo từ mức thấp (màu xanh đậm) đến mức rất cao (màu đỏ) trên cơ sở phân tích, đánh giá, tổng hợp từ các tiêu chí là độ dốc địa hình, thực phủ, thạch học và thủy hệ.3 Đánh giá độ chính xác bản đồ cảnh báo nguy cơ trượt đất Để đánh giá độ chính xác của bản đồ cảnh báo trượt đất tại khu vực nghiên cứu, tác giả lựa chọn phương pháp kiểm chứng thực địa thông qua công tác điều tra, xác minh các vị trí điểm trượt tại hiện trường bằng cách sử dụng thiết bị đo GNSS cầm tay Garmin để xác định tọa độ và độ cao tại vị trí các điểm trượt dọc theo đoạn tuyến từ Km 805 đến Km 835. Tổng hợp phạm vi điểm trượt đất thực tế so với phạm vi cảnh báo theo từng mức độ được thể hiện trong biểu đồ Hình 3.21 - Biểu đồ thể hiện mức tỷ lệ (%) trượt thực tế so với cảnh báo -xv- Như vậy, bản đồ cảnh báo trượt đất trên tuyến đường Hồ Chí Minh từ Km 805 đến Km 835 được thành lập trên cơ sở tổng hợp ảnh hưởng từ các yếu tố thành phần là độ dốc địa hình, thực phủ, thạch học và mật độ thủy hệ phù hợp với kết quả đối chứng tại thực địa. Tỷ lệ phần trăm trượt thực tế so với cảnh báo giảm dần từ khu vực cảnh báo rất cao, cao, trung bình, thấp và rất thấp.
Kết quả này cho thấy bản đồ đảm bảo độ tin cậy cho mục đích cảnh báo nguy cơ xảy ra trượt đất tại khu vực. Dựa vào bản đồ cảnh báo trượt đất, cơ quan quản lý có thể đặc biệt lưu ý đến những điểm có nguy cơ xảy ra ở mức rất cao để có biện pháp phòng tránh hữu hiệu. Dựa vào thông tin bản đồ có thể giúp các nhà quản lý lập kế hoạch chi tiết để xây dựng các dự án cũng như ra quyết định kịp thời nhằm ứng phó hữu hiệu với các tai biến môi trường hoặc giảm thiểu những thiệt hại do trượt đất gây ra. Kết luận Luận văn đã thành lập được bản đồ cảnh báo trượt đất tỷ lệ 1/50.000 trên tuyến đường Hồ Chí Minh từ Km 805 đến Km 835 trên cơ sở đánh giá tổng ảnh hưởng của bốn yếu tố chính (độ dốc địa hình, thực phủ, thạch học và thủy hệ) đến nguy cơ trượt đất.
Bản đồ cảnh báo trượt đất cho thấy, trên tuyến đường Hồ Chí Minh từ Km 805 đến Km 835, nguy cơ trượt đất được chia thành năm mức: rất thấp, thấp, trung bình, cao và rất cao. Tuy nhiên, do khu vực xét có khoảng rộng 300m từ tim đường về mỗi bên trên tuyến đường Hồ Chí minh từ Km 805 đến Km 835 nên trong phạm vi này chỉ có ở đầu đoạn tuyến (Km 805 đến Km 807) có độ dốc địa hình lớn, thực phủ thưa thớt, thủy văn khá dày đặc thì có mức cảnh báo rất cao (màu đỏ) và cao (màu cam). Còn hầu hết là ở mức cảnh báo trung bình. -xvi- Kết quả đối chứng bản đồ nguy cơ trượt đất với số liệu điều tra tại thực địa cho thấy: mức độ cảnh báo trên bản đồ phù hợp với mật độ vị trí các điểm trượt khảo sát tại hiện trường.
Những khu vực có mức độ cảnh báo cao thì mật độ điểm trượt thực tế tại hiện trường lớn và ngược lại. Do đó, sản phẩm bản đồ cảnh báo trượt đất có độ tin cậy cao. Bản đồ cảnh báo sẽ là một căn cứ quan trọng để hỗ trợ nhà quản lý xác định mức độ ưu tiên khi triển khai nhiệm vụ phòng, chống trượt đất. Để hạn chế những thiệt hại do những tai biến môi trường gây ra, luận văn cũng đã đề xuất một số giải pháp phòng tránh nguy cơ trượt đất.
Phương pháp tiếp cận trong luận văn hoàn toàn có thể áp dụng để thành lập bản đồ cảnh báo trượt đất có thể áp dụng cho toàn tuyến đường Hồ Chí Minh cũng như các tuyến đường giao thông khác. Kiến nghị - Để nâng cao chất lượng của bản đồ cảnh báo, thông tin của dữ liệu đầu vào cần được thu thập đầy đủ, chi tiết và có tính thời sự hơn. - Vấn đề xác định trọng số cho các yếu tố cần được chính xác hóa hơn thông qua việc bổ sung thêm các số liệu khảo sát thực địa. - Vì các yếu tố ảnh hưởng như độ dốc địa hình, thực phủ, thạch học, thủy hệ,… không ổn định mà thay đổi theo thời gian nên để hiệu quả hơn trong vấn đề cảnh báo trượt đất cho khu vực thì nên xây dựng cơ sở dữ liệu về nguy cơ trượt đất cho toàn tuyến và định kỳ cập nhật cơ sở dữ liệu để có được bản đồ cảnh báo chính xác theo từng thời điểm.
-xvii- THESIS SUMMARY Student: Dinh Cong Huong. Class: CH1TD Course: 1. Pham Thi Hoa. Topic: Establishing a skip warning map on the Ho Chi Minh Highway from Km 805 to Km 835.
Preamble Land slide is a type of natural disaster occurs relatively common in mountainous areas of our country. It is the process of moving large blocks of rock along a surface and in the process of moving less likely to break or overturn the monolith of sliding blocks.