TRUONG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NOI “GIÁM SÁT THỰC HIỆN QUYEN LUC NHÀ NƯỚC TRONG NHÀ NƯỚC PHONG KIÊN VIET NAM - NHỮNG SUY NGAM VÀ BÀI HỌC CHO HÔM NAY” NGÀY 30 THANG 11 NAM 2012 TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT HÀ NOL DON VỊ TÔ CHỨC: KHOA HANH CHÍNH - NHÀ NƯỚC. HÀ NỘI, 2012 CHƯƠNG TRÌNH HỘI THẢO. “Giám sát thực hiện quyền lực nhà nước trong nhà nước phong kiến ~ Những suy ngẫm và bài học cho hôm nay” Việt Nam Dai học Luật Hà Nội, ngày 30 tháng 11 năm 2012 8h00 - 8h15 PHAT BIÊU KHAI MAC HỘI THẢO. 'Hệ thống cơ quan giám sát việc thực hiện quyền lực Nhà.
nước trong chính thé quân chủ phong kiến Việt Nam và những bài học kinh nghiệm. Hồ Thị Lan Phương. 'Tổa chức và kiểm soát quyền lực trong nhà nước phong $h30 ~ 8h45 a kiến Việt Nam. Thái Vĩnh Thắng, hdd Seas Quá tình ra đời và phát triển của ngự sử đài tròng nhà nước phong kiến Trung Quốc.
Ths Phạm Việt Hà vs Ths. Trân Thị Hoa 9h00 - 10h00. THẢO LUẬN 10h00 - 10H15 Nghĩgiảilao 10h15 - 10h30. Co chế giám sát lục bộ thời Nguyễn.
Phạm Thị Thu Hiển 10h30- 10h45 Giám sát quyền lực nhà nước trong lĩnh vực tố tụng ở Dang ngoài thời Trung Hưng (1532 ~ 1789). Vii Thị Yến 10h45 — 11h00. Kiểm soát quyền lực nhà nước. Những vấn đề đặt ra ở Việt Nam hiện nay.
Nguyễn Minh Đoan. 11h04 - 11h45 THẢO LUẬN VÀ KET LUẬN HỘI THẢO. DANH SÁCH BÀI VIẾT Họ và tên. Bai viết Số trang 1.ThsHà Thị Lan Phương — | Hệ thống cơ quan giám sát việc thực hiện| 1 quyền lực nhà nước rong chính thể quân chủ phong kiến Việt Nam và những bài học kinh nghiệm.PGS-TS Thái Vĩnh Thing _ | Tổ chức và kiểm soát quyền lực trong nha | 18 nước phong kiến Việt Nam 3.
Phạm Việt Hà Quá trình ra đời và phát triển của ngự sir] 32 "Trần Thị Hoa đài trong nhà nước phong kiến Trung Quốc. Phạm Thị Thu Hiển | Cơ chế giám sát lục bộ thời Nguyễn.Vũ Thị Yến “Giám st quyền lực Nhà nước trong nh vục tổ |_ 53 tạng ở đăng ngoài thời Lê Trung Hưng (1532- 1789) 6. Nguyễn Minh Đoan. Kim soát quyền lye nhà nước 6i những vấn đỀ đặt ra ở Việt Nam hiện nay HE THONG CO QUAN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC TRONG CHÍNH THE QUAN CHỦ PHONG KIÊN VIET NAM VA NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM Ths.Ha Thị Lan Phương Trường Đại học Luật Hà Nội “Trong lịch sử nền quân chủ phong kiến Việt Nam, các cơ quan giám sát được xây dựng theo mẫu hình của Trung Quốc.
Haihệ thống cơ quan giám sát quan trọng, nhất trong bộ mấy nhà nước Việt Nam truyền thống là Ngự sử đài thời Lê và Đô sát viện thời Nguyễn 1-Hệ thống cơ quan giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước thời Lê So “Ngự sử dai được thành lặp từ thời Trầnnam 1225 trên cơ sở chức quanNgự sử đại phu vàTà hữuGián nghị đại phu người luôn ở bên cạnh nhà vua để can gián.Ngự sử dail8 cơ quan trồng coi về phong hoá pháp đọ, giấm sát đàn hic bách quan, kiểm soát Xét xử trong cả nước. Quan Ngự gữđược coi nhườai mắt của triều đình, ở vị trí trên dai cao để soát xét, chỉ ra những thành tích và tội lỗi của quan chức trong quá trình thực thi công vụ,còn được gọi là “Ngôn quan” chuyên nói lời ngay thẳng. Sang thi Lê, cơ quan và chức đanh Ngự sử từng bước được chuẩn định. Từ Lê “Thái Tổ đã có Ngự sử đài với các chức danh Ngự sử rung tha, Ngự sử phó trung thừa, Giám sát ngự sử.
Nhà vua hạ lệnh rằng: Nếu thấy tri có chính lệnh ha khác, thuế khóa nặng nề, ngược đãi lương dân, thưởng phạt không công minh, không theo phép tắc đời 08, hoặc đại thần, quan lại, tướng hiệu, quan chức trong Kính su, ngoài các đạo có người nào không giữ pháp luật, nhận hồi lộ, nhiễu hại lương dn, theo lòng riêng làm sự phi pháp, thì phải lập tức dâng sé din hac ngay.Dén Lê Thánh ‘Tong, Ong đã tao lập một hệ thống cơ quan giám sátphối hợp nhiều chiều từ trừng øng đến địa phương nhằm tăng cường kiểm soát nền hành chính - tw pháp và quân sự trong cả nước Đứng đầu Ngự sử đài là Đỏ ngự sử (3a — chánh tam phẩm), Phó đô ngự sử (4a-chánh tứ phẩm), Thiêm đô ngự sử (5a- chánh ngũ phẩm), đềulà chức quan được nhà vua đặc biệt coi trong. Ngoài ra còn có quan Dé hình ngự sử (7a - chánh thất phẩm) chuyên giám sắt xét xử ở trung wong. Tháng 8 năm 1471, Lê “Thánh Tông quy định nghĩ thức tham gia triều chính và trách nhiệm giám sát xét xử. của quan Dé hình ngự sử: “Các Dé hình ngự sử khi đứng trong ban triều tham nghị phải như Ngự sử của các dao”.
Con việc soát xét Hình bộ và Đại lý tự, việc kiểm tra bình án của Ngũ bình viện (Thâm hình, Thanh hình, Thận hình, Minh hình, Tường. nh là theo quy định của các năm Thuận Thiên và Đại Bảo (1428 - 1442), không phải là mới đặt. Từ Hình bộ Thượng thư trở xuống, tới Đại lý tự và các Ngục quan, người nào tha tội hay buộc tội cho người không đứng luật pháp thì phải tau hac. 'Người có tội bị oan ung cũng phải xét lại va minh oan cho ho.Ve Camm y xét kiện và Ty Điện tiển(cơ quan xử án trong quân đội)xét án, nếu có trường hop nào oan khuất, the thảm thi phải tau lên, hằng ngày phai than hành tới xét hồi [1, tr.
299, 300, 453] “Trong Ngự sử dai, Le Thánh Tong dat 6 Ty Giám sát ngự sử đứng đầu là các vien Giám sát ngự sử (7a) còn gọi là Cai đạo ngự sử. Sáu ty Giám sắt ngự sử () trực thuộc Ngự sử đài có nhiệm vụ giám sát DO, Thừa, Hiến và quân dân ở các Xứ thừa. tuyên, giám sát các Ty ở trung ương từ Vệ cảm y, Ty điện tiền, Tráng sỹ, Kim ngõ (St ty Giảm si ngự sử: tác gi LA Kim Ngôn vẻ nộ số là iu cho rằng 6 ty Giám sắt Ngự s đặ tại sắc tha uyên là chư chính (2 98,9) (eác cơ quan quân sự đảm bio an ninh ở kinh đô) đến các sở Đồn điền, Tam tang, Ching thái (Thực thái), Điền mục, Tỉnh mé (các cơ quan quan lý về kinh tế ở trung wong), Ngũ phủ quan (Năm phủ quânđội đóng tại các vùng tương tự như các quân khu ngày nay)và một số cơ quan khác như Thượng y, Ngự dụng, Thị vệ, Phụng trực I1, tr, 462].Trong Ngự sử đài còn có các cơ quan chuyên môn thực hiện nhiệm vụ giúp việc về hành chính và xét xử các vụ trọng ánkhi được nhà vua yêu câu. Tư vụ sảnhcó chức nang như văn phòng do quan Tư vụ (Sb- Tong bát phẩm) đứng đầu, trông coi và tổng hợp công việc thường nhật.
Kinh lịch t trông coi về việc dang lục các án đứng đầu là chứcKinh lich (Sb).Chiếu ma sé, giữ việc ghi chép sổ sách, án văn đứng đâu là chúoquan Chiếu ma (8b).An ngục titrong coi v hình ngục, đứng đâu là Ngục thừa (9a).Ngw sử đài, theoPhan Huy Chú là để dan hic các quan, nói bàn về chính sự hiện thời, xét dn tình của đân chúng. Cdn theo Lé Quý Don là để. Xem xét chấn chỉnh kỉ cương, tau hie điều lầm lỗi, trừ bỏ việc xấu, bieu dương việc hay, không những gip vua tién lên con đường đạo đức, mà còn giúp các công võ tướng né sợ không dám làm can. “Cũng giữ chức năng giám sát việc thực hiện quyền lục nhà nước, dướïthời Lê “Thánh Tông còn có Lục khoa và Đại lý tự.
Lục khoa giám sát Lục bộ còn Đại lý tự. giám sát xét xử trong cả nước [Lục Khoa là sáu khoa tương ứng với sáu bộ là: Lại khoa, Hộ khoa, Lễ khoa, Binh khoa, Hình khoa và Công khoa.Trong hiệuđịnh “Hoàng triều quan chế", Lê Thánh Tông đã nói rỡ chức năng va quyên hạn của Lục khoa: "Phát tin, thu tiền là chức việc của Bộ Hộ mà giáp vào việc đó phải có Hộ khoa, Bộ Lại tuyển dùng không đúng nhân tài thi Lại khoa được quyền bác đổi, Bộ LE dé nghỉ chế mất trật tự thi Lễ khoa được quyền dan hạc, Hình khoa được ban về việc xử đoán của Bộ Hình trái hay phải, Cong khoa được kiểm về việc làm của Bộ “Công chăm hay lười" [1 n.Như vậy, Lục khoa là sáu cơ quan có chức nang giám sát, kiểm soát Lục bộ, từng khoa giám sit kiểm soát từng bộ tương ứng. Đứng đầu mỗi khoa là chức quan Đô cấp sự trung(7a), chức phó là Cấp sự trung (8a).Day là hệ thống cơ quan giám sát trực tiếp hệ thống hành pháp và được. trao thâm quyền độc lip.Bai lý te Dai lý tự o6 nhiệm vụ xem Xét lại các bản án xi tôi đồ, lưu, tử trong cả nước, sau đó Ti HA sang Bộ Hình để tâu lên vua quyết định.
Đại lý tự Tà cơ quan có thâm quyền kiểm soát án từ hỗ trợ cho Bộ Hình trong công việc chuyên môn. Đứng đầu là Đại lý tự khanh (Sa) cấp phó là Đại lý tự thiếu khanh (6a).Đời Hồng Đức, Hình bộ, Ngự sử dai, Hình khoa, Đại lý tự déu có công đường 'Ngự sử còn phối hợpvới Lục khoa để giám sát Lục bộ, phối hợp với Hiến ty kiểm soát các xứ. Cơ chế giám sát hoạt dong 16 tung, kiểm soát xét xử tuân theo nguyên tắc cấp trên trực tiếp kiểm soát cấp dưới, và phải được thực hiện qua 2 cấp. ‘Theo quy định của pháp luật thời Lê: Nếu 3 cấp đều xử mh nhau thì đương sự Khong được khiếu kiện nữa.
Pháp luật định rõ “tién tạ lỗi” do đương sự phải nộp, nếu quan đã xét xử đúng mà đương sự còn cơ phúc tụng hoặc kêu oanthi đều phải nộp tiền tạ. Nếu quan xét xử sai nhầm thì phải tự chịu trách nhiệm bổi thường cho các đương sự, đồng thời phải chịu chế tài hình sự và chế tài hành chính căn cứ vào mức độ vi phạm. Thời Le Sơ trong Quốc Triều Hình Luật (QTHL) cũng như các văn bản. pháp luậnhời Lê Thánh Tong, các luật bổ sung vẻ từ tụng, điều tra ân xá, về chế đội soát tù, vẻ thi hành án cuối năm cũng được nhà vua chú trọng, chức năng giám sat "hành chính- tự pháp trong chính thé quân chủ chuyên chế được tang cường.
Việc bỗ dụng quan chức Ngự sử và Hiến sát được quy định rất nghiêm ngặt, chặt chẽ. Hiển sát thi ding người thanh liêm, minh mẫn, lich duyệt, lio luyện trong Lục khoa, Lục 2 ty, Ngự sử dai và Giám sát ngự sử, những viên quan này đều phải giữ chức đủ bốn lần khảo khóa (đã làm việc quan 12 năm) mới được trao chúc.
