Phân tích bài học kinh nghiệm từ cải cách kinh tế và chính trị ở Liên Xô, Trung Quốc và Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Tiểu luận đề tài 10 từ quan hệ chính trị và kinh tế phân tích bài học kinh nghiệm từ công cuộc cải, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Chính Trị Học Đại Cương
• Đề tài: Bài Học Từ Cải Cách Kinh Tế Và Chính Trị Ở Liên Xô, Trung Quốc Và Việt Nam
• Loại tài liệu: tiểu luận
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Công cuộc cải tổ của Liên Xô 1985 1991 và bài học kinh nghiệm

Công cuộc cải cách kinh tế ở Liên Xô từ năm 1985 đến 1991 dưới sự lãnh đạo của Mikhail Gorbachev đã mở ra một giai đoạn đầy biến động. Mặc dù mục tiêu của cải cách là nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế và chính trị, nhưng thực tế lại dẫn đến sự tan rã của Liên Xô. Gorbachev đã thực hiện các chính sách như cải cách chính trị và công khai hóa, nhằm nới lỏng sự kiểm soát của Đảng Cộng sản. Tuy nhiên, những nỗ lực này đã không đạt được kết quả như mong đợi. Sự khủng hoảng chính trị gia tăng, các tổ chức phi chính phủ và các nhóm dân tộc chủ nghĩa xuất hiện, dẫn đến sự phân rã của các mối quan hệ kinh tế và chính trị. Điều này cho thấy rằng, việc thực hiện cải cách mà không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và không tính đến bối cảnh xã hội có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Bài học rút ra từ Liên Xô là cần phải có một lộ trình rõ ràng và sự đồng thuận trong xã hội để đảm bảo thành công của các chính sách cải cách.

1.1. Cải tổ và tan rã

Giai đoạn cải tổ của Liên Xô bắt đầu từ năm 1985 với sự lãnh đạo của Gorbachev. Ông đã đề xuất các chính sách cải cách kinh tế và cải cách chính trị nhằm khôi phục tiềm năng của đất nước. Tuy nhiên, những nỗ lực này đã không thành công. Sự khủng hoảng chính trị gia tăng, các nhóm dân tộc chủ nghĩa nổi lên, dẫn đến sự tan rã của Liên Xô. Gorbachev đã không kiểm soát được tình hình, và các lực lượng ly khai đã dần nắm quyền. Điều này cho thấy rằng, việc thực hiện cải cách mà không có sự đồng thuận trong xã hội có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Bài học từ Liên Xô là cần phải có một lộ trình rõ ràng và sự đồng thuận trong xã hội để đảm bảo thành công của các chính sách cải cách.

II. Công cuộc cải cách mở cửa kinh tế ở Trung Quốc và bài học kinh nghiệm

Công cuộc cải cách kinh tế và mở cửa của Trung Quốc bắt đầu từ năm 1978 đã mang lại những thành công vượt bậc. Chính sách đổi mới đã giúp Trung Quốc chuyển mình từ một nền kinh tế kế hoạch sang nền kinh tế thị trường. Sự khác biệt giữa Trung Quốc và Liên Xô nằm ở chỗ Trung Quốc đã ưu tiên cải cách kinh tế trước khi tiến hành cải cách chính trị. Điều này đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế. Trung Quốc đã áp dụng các chính sách linh hoạt, khuyến khích đầu tư nước ngoài và phát triển khu vực tư nhân. Bài học từ Trung Quốc cho thấy rằng, việc ưu tiên cải cách kinh tế có thể tạo ra động lực mạnh mẽ cho sự phát triển, đồng thời cần có sự kiểm soát chặt chẽ để tránh những rủi ro chính trị.

2.1. Tình hình Trung Quốc trước cải cách mở cửa kinh tế

Trước khi tiến hành cải cách, Trung Quốc đối mặt với nhiều thách thức kinh tế và xã hội. Nền kinh tế trì trệ, thiếu hụt hàng hóa và dịch vụ cơ bản. Chính phủ đã nhận ra rằng cần phải có những thay đổi để cải thiện tình hình. Chính sách cải cách được đưa ra nhằm khôi phục nền kinh tế, tạo ra cơ hội cho các thành phần kinh tế tư nhân và thu hút đầu tư nước ngoài. Sự chuyển mình này đã giúp Trung Quốc thoát khỏi tình trạng khủng hoảng và phát triển mạnh mẽ trong những thập kỷ tiếp theo. Bài học từ Trung Quốc là cần có sự quyết tâm và tầm nhìn xa để thực hiện các chính sách cải cách hiệu quả.

III. Sự hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở Việt Nam

Việt Nam đã thực hiện cải cách kinh tế từ năm 1986 với chính sách đổi mới. Mục tiêu là xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Việt Nam đã học hỏi từ kinh nghiệm của Trung Quốc và Liên Xô, nhưng đã có những điều chỉnh phù hợp với bối cảnh trong nước. Chính sách cải cách đã giúp Việt Nam phát triển kinh tế nhanh chóng, giảm nghèo và nâng cao đời sống nhân dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, như cải cách thể chế, quản lý kinh tế và phát triển bền vững. Bài học từ Việt Nam cho thấy rằng, việc kết hợp giữa cải cách kinh tế và cải cách chính trị là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

3.1. Sự cần thiết khách quan hình thành và phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

Việt Nam đã nhận thấy sự cần thiết phải chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch sang nền kinh tế thị trường. Chính sách đổi mới được thực hiện nhằm khôi phục và phát triển kinh tế. Sự chuyển mình này không chỉ giúp cải thiện đời sống nhân dân mà còn tạo ra cơ hội cho các thành phần kinh tế khác nhau phát triển. Việt Nam đã học hỏi từ kinh nghiệm của Trung Quốc và Liên Xô, nhưng đã có những điều chỉnh phù hợp với bối cảnh trong nước. Bài học từ Việt Nam là cần có sự linh hoạt trong việc thực hiện các chính sách cải cách để đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Công cuộc cải tổ của Liên Xô 1985-1991 và bài học kinh nghiệm 1. Cải tổ và tan rã. Năm 1982, Brezhnev qua đời. Hai người kế nhiệm ông cũng không tại vị được lâu.

Yuri Andropov lên nắm quyền vào năm 1982 và chết hai năm sau đó. Konstantin Chernenko trở thành Tổng bí thư vào năm 1984 và qua đời chỉ sau đó một năm. Năm 1985 Mikhail Sergeyevich Gorbachev được bầu làm Tổng bí thư mới. Gorbachev và những người cùng chí hướng với ông như Aleksandr Nikolayevich Yakovlev bắt đầu tiến hành chính sách cải tổ và công khai hóa để thúc đẩy các tiềm năng chưa được khai thác của xã hội.

Cải tổ tìm cách nới lỏng sự kiểm soát tập trung của Đảng và nhà nước trong một số lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, tự do hóa ngôn luận, bầu cử cạnh tranh và tiến đến loại bỏ sự can thiệp của các cơ cấu đảng vào kinh tế và một số mặt của đời sống chính trị xã hội. Theo Gorbachev hồi tưởng - trích dẫn bởi Sputnik - "Niềm tin sâu sắc của tôi nằm ở con đường dẫn đến chủ quyền chính trị của các nước cộng hòa, đưa đến sự độc lập kinh tế, giữ gìn bản sắc của họ, cũng như phát triển văn hóa thông qua cải tổ liên bang, chuyển đổi thành một nhà nước liên bang dân chủ, thực chất, hiệu quả, mà các nước cộng hòa được ủy quyền”. Nhưng những nỗ lực cải cách đã không thu được kết quả như mong đợi. Sự tích cực của dân chúng dâng cao nhưng lại đi chệch hướng, khiến khủng hoảng chính trị trở nên sâu sắc: các tổ chức phi chính phủ, các nhóm dân tộc chủ nghĩa xuất hiện ngày càng nhiều và ngày càng có xu hướng chống chính quyền trung ương, đòi ly khai độc lập.

Tốc độ và quy mô của các sự kiện làm những người chủ xướng cải cách không còn kiểm soát được tình hình. Nền kinh tế chưa có chuyển biến đáng kể thì khủng hoảng chính trị đã trở nên trầm trọng: các lực lượng ly khai dần dần 8 nắm các vị trí lãnh đạo của các nước cộng hòa và ra các tuyên bố về đòi ly khai độc lập. Xung đột sắc tộc trở nên phức tạp có đổ máu, thậm chí có nơi chính quyền nước cộng hòa thành viên lại xung đột với các nước cộng hòa lân cận. Mâu thuẫn dân tộc rất lớn trong lòng Liên Xô trước đây được kiềm chế thì nay đã bộc lộ và tiến triển không thể kiểm soát được.

Một khi tình hình hỗn loạn thì các mối liên hệ kinh tế giữa các vùng miền và các nước cộng hòa cũng bị gián đoạn làm tình hình kinh tế trở nên sa sút, tình hình xã hội trở nên hỗn loạn. Các đảng viên cộng sản không còn chịu sự kiểm soát và không tuân thủ kỷ luật của Đảng, nhiều người quay sang trở thành các lực lượng dân tộc chủ nghĩa đòi ly khai. Ngay cả cộng hòa Xô viết Nga, nước trụ cột của Liên Xô, cũng ra nghị quyết đặt luật pháp nước cộng hòa Xô viết Nga cao hơn hiến pháp Liên Xô, quyền lực của nhà nước trung ương Liên Xô dần dần bị tan rã. Trong bối cảnh đó, nội bộ Đảng Cộng sản Liên Xô lại dần bị khống chế bởi những nhân vật do Gorbachev bổ nhiệm.

Tháng 4/1989, Gorbachev kêu gọi các ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô tuổi đã cao hãy nghỉ hưu. 115 ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã tự viết đơn xin nghỉ hưu vì tin rằng đất nước sẽ phát triển hơn với đội ngũ được trẻ hóa. Đây chính là sai lầm của những người cộng sản trung thành với các nguyên tắc Marx-Lenin trong Đảng Cộng sản Liên Xô. Chỉ trong ba năm 1987-1989, đã có 8 ủy viên Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng, hơn 20 bộ trưởng, 92,5% trong 150 bí thư tỉnh ủy đã bị cách chức hoặc thay thế; khoảng 50% cán bộ cơ quan chiến lược trong quân đội, hơn 100 cán bộ chính trị cấp chiến dịch - chiến lược và 30% tướng lĩnh bị cách chức hoặc loại khỏi quân đội với lý do “tư tưởng bảo thủ, không ủng hộ cải tổ”, thay thế họ là những phần tử “cấp tiến” Sức kháng cự của những Đảng viên trung thành dần suy yếu và cuối cùng đã tê liệt.

Năm 1988, Gorbachev cử Vadim Bakatin làm Bộ trưởng Bộ Nội vụ (MVD). Bakatin đã làm tê liệt Lực lượng Cảnh sát Liên Xô khi biệt phái nhiều sĩ quan sang các cơ quan, tổ chức khác và xóa bỏ mạng lưới đặc tình của lực lượng này. Sau đó, Bakatin đã hủy bỏ chính MVD, khi cho tách lực lượng này thành 15 cơ quan riêng biệt cho các nước Cộng hòa tự trị. Như vậy, về cơ bản Bakatin đã xóa sổ lực lượng cảnh sát của Nhà nước trung ương Liên Xô.

Những nhân vật ủng hộ Gorbachev cũng được bổ nhiệm tại các cơ quan truyền thông, báo chí, tuyên truyền lớn của Liên Xô. Tháng 7/1985, 9 Gorbachev bổ nhiệm A. Yakovlev làm Trưởng ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô. Yakovlev có sự thù hận đặc biệt đối với Cách mạng Tháng Mười và luôn muốn phủ định chủ nghĩa cộng sản tại Liên Xô.

Từ 1986 đến 1988, một loạt cán bộ chủ chốt của các tờ báo lớn tại Liên Xô được Yakovlev thay thế bởi những người có tư tưởng giống như Yakovlev, mặt trận báo chí của Đảng Cộng sản Liên Xô dần bị "đánh chiếm". Từ đó, báo chí Liên Xô liên tục gây khuynh đảo dư luận khi ngấm ngầm (rồi sau đó công khai) viết bài chỉ trích lịch sử cách mạng, xét lại lịch sử, trong khi lại tán dương phương Tây. Ảnh hưởng từ báo chí, tư tưởng Đảng viên và nhân dân Liên Xô trở nên dao động dữ dội, ngày càng có nhiều người bi quan về đất nước trong khi lại ảo tưởng về "thiên đường giàu có" ở phương Tây. Được sự che đỡ của Yakovlev, truyền thông Liên Xô cũng bắt đầu khai thác các mặt trái về kinh tế xã hội, gồm điều kiện nhà ở xuống cấp, nạn nghiện rượu, sử dụng ma tuý, ô nhiễm, các nhà máy từ thời Stalin đã quá cũ kỹ và tình trạng tham nhũng trong bộ máy Nhà nước, những sai lầm của chính phủ Liên Xô dưới thời Stalin, đây vốn là những điều mà truyền thông chính thức đã cố tình bỏ qua.

Hơn nữa, cuộc chiến tranh đang diễn ra tại Afghanistan và việc xử lý kém trong thảm hoạ Chernobyl năm 1986, càng làm xấu đi hình ảnh của chính phủ Xô viết ở thời điểm sự bất mãn đang gia tăng. Gorbachev cũng khuyến khích đẩy mạnh sự tiếp xúc giữa công dân Liên Xô và thế giới phương Tây, đặc biệt là vớ i Hoa Kỳ. Hạn chế về du lịch, việc kinh doanh và giao lưu văn hoá với nước ngoài được nới lỏng. Chính sách này đã góp phần làm cho chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa cá nhân kiểu phương Tây tràn vào Liên Xô dễ dàng, khiến nhiều người dân Liên Xô bị dao động về tư tưởng, ngày càng mất niềm tin vào chủ nghĩa xã hội cũng như Đảng và chính phủ Liên Xô.

Hàng hóa phương Tây dần được người dân ưa chuộng hơn là hàng hóa ở trong nước, khiến cho các ngành công nghiệp nhẹ đặc biệt là công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng của Liên Xô gặp nhiều khó khăn. Lối sống phương Tây được du nhập ồ ạt thông qua phim ảnh, sách báo. đã gây ảnh hưởng ngày càng sâu sắc về tư tưởng, đặc biệt là trong giới trẻ. Chúng đã khiến tâm lý sùng bái phương Tây ngày càng gia tăng, làm suy yếu lý tưởng chính trị và tinh thần phấn đấu vì tập thể của người dân, đồng thời kích động tư tưởng chống lại Đảng và nhà nước Xô viết.

10 Trong giáo dục, môn triết học Marxist bị báo chí chế nhạo và năm 1989, chính phủ Liên Xô ra lệnh bãi bỏ môn học Chủ nghĩa Marx - Lenin trong trường đại học. Năm 1994, nhà văn Yuri Boldarev khi nhìn lại sự biến chất của báo chí, truyền thông Liên Xô trong thời kỳ này đã nói: “Trong sáu năm, báo chí Liên Xô đã thực hiện được mục tiêu mà quân đội Đức Quốc xã với hàng triệu quân tinh nhuệ nhất cũng không thể thực hiện được khi xâm lược nước ta, đó là đánh đổ Nhà nước Liên Xô. Quân đội Đức có thiết bị kỹ thuật hàng đầu nhưng thiếu một thứ, đó là hàng triệu ấn phẩm mang vi khuẩn hủy diệt tư tưởng của nhân dân Liên Xô”. Tại Hội nghị toàn quốc lần thứ 19 của Đảng Cộng sản Liên Xô (từ 28/6 đến 1/7/1988), Gorbachev đã giải tán 23 ủy ban trực thuộc Trung ương Đảng, như vậy là gần như xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Liên Xô.

Tháng 7/1990, Gorbachev công khai phê phán nguyên tắc tập trung dân chủ, điều lệ Đảng chính thức xóa bỏ nguyên tắc quan trọng nhất của Đảng mà Vladimir Ilyich Lenin đã lập ra. Bất bình trước những chính sách của Gorbachev, ngày 19 tháng 8 năm 1991, một số nhà lãnh đạo theo đường lối cứng rắn (Chủ tịch Quốc hội Lukyanov, Chủ tịch KGB Kryuchkov, Phó Tổng bí thư Yanaev, Thủ tướng Pavlov) tiến hành đảo chính với mục tiêu chấm dứt sự hỗn loạn do Gorbachev gây ra, bảo toàn sự thống nhất của Liên bang Xô viết, lập Uỷ ban nhà nước về tình trạng khẩn cấp, đưa quân đội vào thủ đô Moskva để phế bỏ chức vụ của Gorbachev. Thế nhưng phe đảo chính đã thất bại khi không thể giành được sự ủng hộ của quần chúng. Người dân Moscow đã tập trung gần Tòa nhà Quốc hội Liên bang Nga để bày tỏ sự ủng hộ cho Yeltsin và Gorbachev, họ cùng nhau xây các chướng ngại vật xung quanh Tòa nhà Quốc hội để chặn xe tăng của phe đảo chính.

Phe đảo chính đã cố gắng bắt giữ Yeltsin nhưng thất bại, và chính Yeltsin đã huy động người dân tham gia chống lại cuộc đảo chính. Một đơn vị xe tăng rời bỏ hàng ngũ quân đảo chính đến bảo vệ tòa nhà quốc hội.000 người dân ở thành phố Leningrad đã tổ chức tuần hành để phản đối cuộc đảo chính. Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Nikolai Ryzhkov nhận xét rằng các thành viên Ủy ban khẩn cấp đã lập kế hoạch một cách thiếu nghiêm túc: "Tất cả những chuyện đó, có cái gì đó giống như trò chơi của trẻ thơ vậy. nếu như những người đó suy nghĩ một cách nghiêm túc thì họ đã không 11 hành động như vậy.

Họ đưa xe tăng vào, mọi người chắc còn nhớ rất rõ cảnh các cô gái ngồi trên đùi các anh lính tăng và trên tháp pháo. Như thế là thế nào? Tất cả những cái đó thật là gàn dở. Tôi biết là cùng thời gian ấy Elsin đang ở Kazakhstan và đã uống ở đấy kha khá.