Luận Văn Thạc Sĩ Về Áp Dụng Pháp Luật Trong Thực Hành Quyền Công Tố Ở Giai Đoạn Điều Tra Tại Yên Bái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của viện kiểm sát nhân dân, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Phương Nhung
• Người hướng dẫn: GS. Đào Trí Úc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Áp Dụng Pháp Luật Trong Quyền Công Tố Giai Đoạn Điều Tra Tại Yên Bái
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Yên Bái

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ Ở GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.1.1. Khái niệm áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.1.2. Đặc điểm của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.1.3. Vai trò của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.2. Quy trình áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.2.1. Nghiên cứu, xem xét, đánh giá các tình tiết, chứng cứ, điều kiện, hoàn cảnh có liên quan đến sự kiện pháp lý, đối tượng và quyết định xử lý do Cơ quan điều tra cung cấp
• 1.2.2. Lựa chọn quy phạm pháp luật, làm sáng tỏ nội dung tư tưởng của các quy phạm pháp luật được áp dụng trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.2.3. Ban hành văn bản áp dụng pháp luật
• 1.2.4. Tổ chức thực hiện văn bản áp dụng pháp luật
• 1.3. Các yếu tố bảo đảm hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.3.1. Các yếu tố khách quan
• 1.3.2. Các yếu tố chủ quan
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ Ở GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH YÊN BÁI NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY (TỪ NĂM 2011 - 2015)
• 2.1. Kết quả áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái từ 2011 - 2015 và nguyên nhân đạt được
• 2.2. Những tồn tại, hạn chế trong áp dụng pháp luật về thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái (2011 - 2015) và nguyên nhân
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ Ở GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 3.1. Phương hướng nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 3.2. Các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 3.2.1. Nhóm các giải pháp về hoàn thiện pháp luật
• 3.2.2. Nhóm các giải pháp đối với ngành Kiểm sát
• 3.2.3. Nhóm các giải pháp khác
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về áp dụng pháp luật trong quyền công tố tại Yên Bái

Áp dụng pháp luật trong quyền công tố là một hoạt động quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) trong giai đoạn điều tra. Hoạt động này không chỉ đảm bảo tính hợp pháp mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tại tỉnh Yên Bái, việc áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh tình hình tội phạm diễn biến phức tạp.

1.1. Khái niệm và vai trò của quyền công tố

Quyền công tố là quyền của VKSND trong việc thực hiện các hoạt động tố tụng hình sự. Vai trò của quyền công tố không chỉ là bảo vệ pháp luật mà còn là bảo vệ quyền lợi của công dân, đảm bảo công lý được thực thi.

1.2. Đặc điểm của áp dụng pháp luật trong điều tra hình sự

Áp dụng pháp luật trong điều tra hình sự có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm tính chất tổ chức, quyền lực nhà nước và sự linh hoạt trong việc áp dụng các quy định pháp luật vào từng trường hợp cụ thể.

II. Thách thức trong áp dụng pháp luật tại Yên Bái

Việc áp dụng pháp luật trong quyền công tố tại Yên Bái đang gặp phải nhiều thách thức. Tình hình vi phạm pháp luật gia tăng, cùng với sự phức tạp trong các vụ án hình sự, đã đặt ra yêu cầu cao hơn cho hoạt động của VKSND. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời.

2.1. Tình hình vi phạm pháp luật tại Yên Bái

Tình hình vi phạm pháp luật tại Yên Bái diễn ra phức tạp, với nhiều loại tội phạm mới xuất hiện. Điều này đòi hỏi VKSND phải có những biện pháp ứng phó hiệu quả hơn.

2.2. Khó khăn trong việc thực hiện quyền công tố

Nhiều Kiểm sát viên gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền công tố do thiếu kinh nghiệm và nguồn lực. Điều này dẫn đến việc áp dụng pháp luật chưa hiệu quả, ảnh hưởng đến chất lượng điều tra.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật

Để nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong quyền công tố, cần có những phương pháp cụ thể. Việc cải cách quy trình làm việc và tăng cường đào tạo cho Kiểm sát viên là rất cần thiết.

3.1. Cải cách quy trình làm việc của VKSND

Cải cách quy trình làm việc giúp VKSND hoạt động hiệu quả hơn, từ đó nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong quyền công tố.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho Kiểm sát viên

Đào tạo chuyên sâu cho Kiểm sát viên về pháp luật hình sự và kỹ năng thực hành quyền công tố là cần thiết để nâng cao chất lượng công việc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Yên Bái

Nghiên cứu thực tiễn về áp dụng pháp luật trong quyền công tố tại Yên Bái cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế cần khắc phục để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.1. Kết quả đạt được trong thực hành quyền công tố

Trong những năm qua, VKSND tỉnh Yên Bái đã đạt được nhiều kết quả trong việc thực hành quyền công tố, góp phần vào việc giữ gìn an ninh trật tự.

4.2. Những hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế trong việc áp dụng pháp luật, chủ yếu do thiếu nguồn lực và kinh nghiệm.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quyền công tố tại Yên Bái

Kết luận về tình hình áp dụng pháp luật trong quyền công tố tại Yên Bái cho thấy cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng công tác này. Hướng đi tương lai cần tập trung vào cải cách và nâng cao năng lực cho VKSND.

5.1. Đề xuất giải pháp cải cách

Cần có những giải pháp cải cách đồng bộ để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong quyền công tố, từ đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi hợp pháp của công dân.

5.2. Tương lai của quyền công tố tại Yên Bái

Tương lai của quyền công tố tại Yên Bái sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải cách của VKSND trong bối cảnh mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh chiến lược cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật đặt ra những yêu cầu đặc biệt khắt khe đối với hệ thống tư pháp. Tại địa bàn miền núi tỉnh Yên Bái với địa hình chia cắt phức tạp và tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 70% dân số, công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm luôn đối mặt với nhiều khó khăn đặc thù. Thống kê giai đoạn 2011 - 2015 cho thấy mỗi năm trên địa bàn phát sinh hàng trăm vụ án hình sự với tính chất ngày càng tinh vi, phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực tiễn hoạt động áp dụng pháp luật của Viện kiểm sát nhân dân trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra. Mặc dù đã đạt nhiều kết quả quan trọng, công tác này tại địa phương vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định khi tỷ lệ án phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung còn dao động từ 4% đến 6%, một số Kiểm sát viên còn lúng túng hoặc thụ động trước tiến độ của Cơ quan điều tra.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa các vấn đề lý luận về áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố giai đoạn điều tra; khảo sát, đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng pháp luật của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái trong khung thời gian 5 năm (2011 - 2015); từ đó xác định rõ nguyên nhân của những hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ. Ý nghĩa nghiên cứu hướng tới việc nâng cao kỹ năng nghiệp vụ cho hơn 80 cán bộ, Kiểm sát viên hai cấp tại Yên Bái, phấn đấu giảm tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới 3% và bảo đảm 100% các quyết định phê chuẩn bắt, tạm giữ, tạm giam hoàn toàn có căn cứ pháp lý.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng Thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và Lý thuyết quyền lực tư pháp trong tố tụng hình sự Việt Nam, gắn liền với các quan điểm chỉ đạo tại Nghị quyết số 08-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị. Mô hình áp dụng pháp luật được phân tích dưới cấu trúc quy trình 4 giai đoạn chuẩn mực: phân tích và đánh giá sự kiện thực tế; lựa chọn quy phạm pháp luật phù hợp; ban hành văn bản áp dụng pháp luật; tổ chức thực hiện và giám sát việc thực hiện văn bản đã ban hành.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa và vận dụng xuyên suốt bao gồm:

• Áp dụng pháp luật: Hoạt động mang tính tổ chức, thể hiện quyền lực nhà nước do cơ quan có thẩm quyền thực hiện nhằm cá biệt hóa các quy phạm pháp luật vào trường hợp cụ thể.
• Quyền công tố: Quyền nhân danh Nhà nước truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, bảo đảm thu thập tài liệu chứng cứ và bảo vệ sự buộc tội trước Tòa án.
• Thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra: Việc Viện kiểm sát nhân dân sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý luật định từ khi giải quyết tố giác, tin báo tội phạm đến khi ban hành cáo trạng truy tố hoặc quyết định đình chỉ vụ án.
• Biện pháp ngăn chặn tố tụng: Các biện pháp cưỡng chế theo luật định nhằm ngăn chặn tội phạm, bảo đảm cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống báo cáo tổng kết công tác nghiệp vụ định kỳ hàng năm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái giai đoạn 2011 - 2015, dữ liệu lưu trữ từ 9 đơn vị Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Bộ luật Tố tụng hình sự 2003, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014, Bộ luật Hình sự 1999 sửa đổi 2009) và Thông tư liên tịch số 05/2005/TTLT-VKSTC-BCA-BQP.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 2.150 vụ án hình sự và 3.420 bị can được khởi tố mới trong toàn tỉnh từ năm 2011 đến năm 2015. Phương pháp chọn mẫu kết hợp giữa thống kê toàn bộ đối với các chỉ tiêu nghiệp vụ kiểm sát bắt, giữ, giam và chọn mẫu phân tầng có chủ đích đối với 150 hồ sơ vụ án điển hình thuộc nhóm tội phạm xâm phạm trật tự xã hội, tội phạm ma túy và tội phạm kinh tế. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm bảo đảm tính đại diện sâu sắc cho các vùng địa bàn đồng bằng, đô thị và vùng cao đặc biệt khó khăn.

Phương pháp phân tích quy phạm kết hợp với thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh thực chứng được áp dụng trong toàn bộ timeline nghiên cứu kéo dài 12 tháng. Cách tiếp cận này giúp đối chiếu chính xác giữa quy định pháp luật thực định với kỹ năng tác nghiệp thực tế của Kiểm sát viên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tiễn tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái trong giai đoạn 2011 - 2015 đã mang lại những phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác thực hành quyền công tố trong tiếp nhận và xử lý nguồn tin tội phạm có nhiều chuyển biến tích cực. Trong 5 năm, Viện kiểm sát hai cấp đã kiểm sát việc giải quyết hơn 2.100 tin báo, tố giác về tội phạm, đạt tỷ lệ thụ lý giải quyết đúng quy định trên 92%. Tỷ lệ phê chuẩn quyết định khởi tố bị can của Cơ quan điều tra đạt bình quân 98,5%, khẳng định tính chính xác trong việc kiểm soát điều kiện khởi động công tố.

Thứ hai, việc áp dụng pháp luật trong kiểm sát các biện pháp ngăn chặn được thực hiện chặt chẽ. Số lệnh bắt khẩn cấp và tạm giữ hình sự được Viện kiểm sát phê chuẩn đạt tỷ lệ chính xác trên 97%. Tỷ lệ người bị tạm giữ sau đó chuyển sang khởi tố hình sự đạt 96,8%, giảm thiểu tối đa các trường hợp bắt giữ không có căn cứ pháp luật hoặc lạm dụng biện pháp tạm giam.

Thứ ba, hoạt động đề ra yêu cầu điều tra ngày càng đi vào thực chất. Tỷ lệ vụ án mà Kiểm sát viên ban hành văn bản yêu cầu điều tra tăng trưởng mạnh mẽ từ mức 65% năm 2011 lên tới 88% vào năm 2015. Tuy nhiên, toàn tỉnh vẫn còn khoảng 4,2% số vụ án bị trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng do chứng cứ chưa được thu thập toàn diện ngay từ ban đầu.

Thảo luận kết quả

Kết quả tích cực trên bắt nguồn từ việc đổi mới lề lối quản lý chỉ đạo của tập thể Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái, cũng như việc thực hiện nghiêm túc Quy chế công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra do Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành. Sự phối hợp liên ngành theo Thông tư liên tịch số 05/2005/TTLT-VKSTC-BCA-BQP đã tạo cơ chế trao đổi nghiệp vụ thường xuyên giữa Điều tra viên và Kiểm sát viên.

Tuy nhiên, nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ 4,2% án trả hồ sơ điều tra bổ sung xuất phát từ yếu tố chủ quan của một bộ phận Kiểm sát viên còn thiếu tính chủ động, chưa bám sát hiện trường và các hoạt động điều tra ban đầu. Tại các địa bàn vùng cao như Trạm Tấu hay Mù Cang Chải, rào cản về ngôn ngữ bản địa và giao thông cách trở làm thời gian xác minh kéo dài thêm khoảng 15% đến 20% so với định mức trung bình.

Dữ liệu nghiên cứu từ Bảng 2.1 (Số vụ án, bị can khởi tố mới) và Bảng 2.4 (Viện kiểm sát thụ lý kiểm sát điều tra) có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột kép và đường xu hướng, phản ánh sự gia tăng đồng nhịp giữa số lượng án thụ lý với tỷ lệ ban hành văn bản yêu cầu điều tra qua từng năm. So sánh với các nghiên cứu tương tự tại các tỉnh miền núi phía Bắc, phát hiện của luận văn khẳng định quy luật: Năng lực nhận thức quy phạm và kỹ năng đánh giá chứng cứ của Kiểm sát viên chính là yếu tố then chốt quyết định chất lượng áp dụng pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành pháp luật: Kiến nghị các cơ quan tư pháp trung ương khẩn trương ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết việc áp dụng các điều khoản mới trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, tạo hành lang pháp lý đồng bộ trong giai đoạn chuyển tiếp 2016 - 2018.
• Đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ Kiểm sát viên: Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái cần chủ trì tổ chức định kỳ mỗi năm ít nhất 4 lớp tập huấn kỹ năng chuyên sâu về trực tiếp khám nghiệm hiện trường, tử thi, đối chất và hỏi cung bị can. Mục tiêu đến năm 2018, 100% Kiểm sát viên làm án hình sự thực hiện thuần thục quyền năng trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra khi cần thiết.
• Tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành Công an - Viện kiểm sát: Thiết lập quy chế giao ban định kỳ hàng tháng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát cùng cấp để rà soát, đánh giá tiến độ giải quyết 100% các tin báo tố giác tội phạm tạm đình chỉ, phấn đấu nâng tỷ lệ giải quyết tin báo đúng hạn lên 98% trước năm 2020.
• Đầu tư cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin: Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với chính quyền địa phương trang bị đồng bộ hệ thống ghi âm, ghi hình có âm thanh phục vụ công tác hỏi cung tại 9 trên 9 Viện kiểm sát cấp huyện giai đoạn 2017 - 2020, bảo đảm tính minh bạch và giá trị chứng minh của chứng cứ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ, Kiểm sát viên trong ngành Kiểm sát nhân dân: Tài liệu cung cấp cẩm nang thực chứng về quy trình 4 bước chuẩn mực trong áp dụng pháp luật, giúp nâng cao kỹ năng soạn thảo văn bản yêu cầu điều tra và ban hành quyết định phê chuẩn tố tụng.
• Điều tra viên và cán bộ Cơ quan Cảnh sát điều tra: Giúp nắm bắt toàn diện các tiêu chí đánh giá chứng cứ và quan điểm pháp lý của Viện kiểm sát, qua đó chủ động phối hợp chặt chẽ trong từng biện pháp điều tra, giảm thiểu tối đa việc hồ sơ bị trả lại.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật: Nguồn tư liệu tham khảo giá trị cho các môn học Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, Luật Tố tụng hình sự, đặc biệt là các chuyên đề về cải cách tư pháp và mô hình cơ quan công tố.
• Các nhà hoạch định chính sách tư pháp: Cung cấp cơ sở thực tiễn sinh động từ một tỉnh miền núi để phục vụ quá trình tổng kết thi hành pháp luật, sửa đổi bổ sung các quy chế nghiệp vụ ngành kiểm sát trên quy mô toàn quốc.

Câu hỏi thường gặp

Áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố giai đoạn điều tra có vai trò gì?

Hoạt động này giữ vai trò định hướng và quyết định tính hợp pháp của toàn bộ quá trình điều tra. Viện kiểm sát sử dụng quyền năng pháp lý để kiểm soát chứng cứ, bảo đảm việc khởi tố, áp dụng biện pháp ngăn chặn đúng người, đúng tội, ngăn chặn triệt để tình trạng oan sai và chống bỏ lọt tội phạm theo Điều 112 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Quy trình áp dụng pháp luật của Kiểm sát viên gồm những bước nào?

Quy trình chuẩn gồm 4 bước kế tiếp nhau: (1) Nghiên cứu, đánh giá chứng cứ và sự kiện pháp lý do Cơ quan điều tra thu thập; (2) Lựa chọn quy phạm pháp luật nội dung và hình thức còn hiệu lực; (3) Ban hành văn bản áp dụng pháp luật như quyết định phê chuẩn, cáo trạng; (4) Tổ chức, giám sát việc thực hiện văn bản đã ban hành.

Khi nào Kiểm sát viên được trực tiếp tiến hành các hoạt động điều tra?

Theo quy định pháp luật, Kiểm sát viên trực tiếp lấy lời khai, hỏi cung bị can hoặc tiến hành đối chất, thực nghiệm điều tra khi phát hiện có dấu hiệu oan sai, lời khai mâu thuẫn lớn, bị can khiếu nại kêu oan, hoặc trong các vụ án đặc biệt nghiêm trọng nhằm kiểm tra tính xác thực của chứng cứ trước khi ra quyết định truy tố.

Địa bàn miền núi như Yên Bái tạo ra những khó khăn đặc thù nào cho công tác công tố?

Địa hình đồi núi hiểm trở và trên 70% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số với nhiều phong tục tập quán khác nhau tạo rào cản lớn trong việc tiếp cận hiện trường và giao tiếp pháp lý. Điều này đòi hỏi Kiểm sát viên phải vừa am hiểu sâu sắc quy phạm pháp luật vừa am tường văn hóa địa phương để giải quyết vụ án thấu tình đạt lý.

Giải pháp nào là quan trọng nhất để giảm thiểu tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung?

Giải pháp then chốt là nâng cao tính chủ động của Kiểm sát viên ngay từ giai đoạn giải quyết tin báo và khám nghiệm hiện trường. Việc ban hành văn bản yêu cầu điều tra kịp thời, chi tiết, bám sát các yếu tố cấu thành tội phạm sẽ giúp giải quyết triệt để các mâu thuẫn chứng cứ ngay từ cấp sơ thẩm, hướng tới mục tiêu đưa tỷ lệ trả hồ sơ xuống dưới 3%.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa toàn diện cơ sở lý luận về áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự.
• Khảo sát thực chứng sâu sắc 2.150 vụ án tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái giai đoạn 2011 - 2015, chỉ rõ những thành tựu và nguyên nhân của 4,2% số vụ án phải trả hồ sơ điều tra bổ sung.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp khoa học, khả thi, gắn liền với định hướng cải cách tư pháp và đặc thù địa bàn miền núi phía Bắc.
• Đóng góp nguồn tư liệu tham khảo có giá trị lý luận và thực tiễn cao cho công tác đào tạo, bồi dưỡng Kiểm sát viên trên phạm vi cả nước.
• Kế hoạch triển khai đồng bộ các giải pháp trong giai đoạn 2016 - 2020 sẽ tạo bước đột phá nâng cao chất lượng thực thi quyền lực nhà nước, bảo đảm 100% các quyết định tư pháp đều chuẩn xác, khách quan và đúng pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ Ở GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân 1. Khái niệm áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân 1. Khái niệm, đặc điểm, các giai đoạn của hoạt động áp dụng pháp luật * Khái niệm áp dụng pháp luật Pháp luật là các quy tắc xử sự thể hiện ý chí, lợi ích của nhân dân, do nhà nƣớc ban hành hoặc thừa nhận, có tính bắt buộc chung, đƣợc nhà nƣớc bảo đảm thực hiện trên cơ sở kết hợp giáo dục thuyết phục và cƣỡng chế nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội.

Pháp luật chỉ có thể thực sự phát huy hiệu quả khi các quy định do Nhà nƣớc đặt ra đƣợc chính các cơ quan nhà nƣớc, tổ chức xã hội và công dân thực hiện một cách nghiêm minh và tự giác. Căn cứ vào tính chất của việc thực hiện pháp luật, khoa học pháp lý đã phân chia thành 4 hình thức thực hiện pháp luật gồm: Tuân thủ pháp luật (còn gọi là tuân theo pháp luật), thi hành pháp luật (còn gọi là chấp hành pháp luật), sử dụng pháp luật và ADPL. Trong đó, ADPL là hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt quan trọng vì nó là bảo đảm pháp lý cho toàn bộ các hình thức thực hiện pháp luật khác, tức là cho hoạt động thực hiện pháp luật nói chung. Bởi trong nhiều trƣờng hợp, chủ thể thực hiện pháp luật không muốn hoặc không đủ khả năng thực hiện pháp luật nếu thiếu sự tham gia của các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền thì khi đó cần thiết phải ADPL.

ADPL là hình thức thực hiện pháp luật trong đó nhà nƣớc thông qua các cơ quan có thẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện những quy định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật, ra các quyết định ADPL vào trong những trƣờng hợp cụ thể của đời sống xã hội [17, tr. 7 Trên thực tế, ADPL đƣợc tiến hành vô cùng linh hoạt bởi sự đa dạng của hệ thống quy phạm pháp luật cũng nhƣ phƣơng thức thực thi pháp luật của các chủ thể. Xét về nội dung và khả năng hiện thực hóa quyền và nghĩa vụ pháp lý, có thể khái quát một số trƣờng hợp cơ bản cần ADPL nhƣ sau: - Khi có vi phạm pháp luật xảy ra, và cần áp dụng các biện pháp cƣỡng chế nhà nƣớc, hoặc áp dụng các chế tài pháp luật đối với những chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật. Chẳng hạn nhƣ khi Tòa án xét xử vụ án hình sự hoặc hành chính… - Khi quan có tranh chấp về quyền, nghĩa vụ pháp lý mà các chủ thể không tự giải quyết đƣợc.

Ví dụ khi có tranh chấp về bất động sản liều kề giữa các hộ gia đình ở gần nhau, tranh chấp về thừa kế… - Khi quyền, nghĩa vụ pháp lý của chủ thể không mặc nhiên phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt nếu thiếu sự can thiệp của Nhà nƣớc. Chẳng hạn, khi một cá nhân đã đủ điều kiện đƣợc nâng bậc lƣơng theo quy định của pháp luật nhƣng họ không thể tự mình ra quyết định hoặc mặc nhiên đƣợc hƣởng bậc lƣơng đó mà cần phải có quyết định của chủ thể có thẩm quyền. - Khi Nhà nƣớc xác định một hành vi, một kết quả hoạt động hoặc một mối quan hệ xã hội nào đó là hợp pháp hoặc bất hợp pháp.