CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 1.1 Tình trạng rác thải hiện nay 1.1 Tình trạng rác thải sinh hoạt Theo thống kê của Vụ Năng lượng tái tạo (Tổng cục Năng lượng - Bộ Công Thương), với dân số hơn 93 triệu người, hằng năm, lượng rác được thải ra tại Việt Nam là rất lớn, trung bình có gần 35.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt đô thị và 34,000 tấn chất thải sinh hoạt nông thôn thải ra mỗi ngày [1]. Gia tăng dân số, phát triển đô thị hóa nông thôn, thay đổi lối sống, tiêu dùng cá nhân tăng đã làm gia tăng về khối lượng rác thải sinh hoạt và hậu quả nặng nề là sự ô nhiễm rác thải sinh hoạt nông thôn. Đối với một quốc gia đang phát triển như Việt Nam, vấn đề rác thải sinh hoạt nông thôn thực sự là nút thắt cần được gỡ bỏ. Cùng với quá trình đô thị hóa nông thôn, người dân ngày càng có xu hướng di cư đến khu vực nông thôn định cư.
Thực tế, Việt Nam có khoảng hơn 60 triệu dân sống ở vùng nông thôn, chiếm hơn 73% dân số cả nước. Dân cư tăng lên dẫn đến nhiều vấn đề về rác thải sinh hoạt và xử lý rác thải sinh hoạt. Theo báo công thương, trung bình mỗi năm ở khu vực nông thôn phát sinh trên 13 triệu tấn rác thải sinh hoạt, nhưng tỷ lệ thu gom chỉ đạt 40%, tỷ lệ tái chế chưa đạt đến 4%, còn những rác thải chưa được xử lý thì xả trực tiếp ra môi trường. Bên cạnh đó, các biện pháp về xử lý rác thải tại gia, tại địa phương chưa được quy hoạch rõ ràng, gây ra tình trạng tất cả các loại rác đều đổ chung một chỗ, ảnh hưởng đến công tác xử lý.
Vì vậy, công tác thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt ở khu vực nông thôn cần được nâng cao cải thiện. Sự ô nhiễm rác thải sinh hoạt tại từng vùng nông thôn Việt Nam bị tác động bởi một vài yếu tố trọng điểm bao gồm nhiều yếu tố như yếu tố kinh tế, nhận thức con người, hệ thống quản lý và xử lý rác thải sinh hoạt và sự thiếu quan tâm của các cấp chính quyền. Trước hết là yếu tố kinh tế, vấn đề đô thị hóa nông thôn, xây dựng nông thôn mới hiện đang là mục tiêu mà hầu hết các địa phương tại Việt Nam hướng tới, kéo theo sự thay đổi cơ cấu kinh tế, hình thức sản xuất kinh doanh và sự tập trung mạnh mẽ của các khu công nghiệp mới. Tuy nhiên, song song với đó là sự tăng lên về khối lượng của rác thải sinh hoạt nông thôn.
Sinh viên thực hiện: Lê Ngọc Thiện, Trần Xuân Toàn GVHD: Th.S Phùng Minh Tùng 2 Nghiên cứu sự ảnh hưởng của điều kiện đầu vào của lò khí hóa đến thành phần của syngas Nhận thức con người, yếu tố này tồn tại thông qua suy nghĩ chủ quan về tác động của các loại rác thải khó phân hủy và hành động thực tế là sự không phân loại rác thải hay hành động vứt rác bừa bãi tại các điểm tập kết rác tự phát, vứt rác bừa bãi ra kênh ngòi, ao, rạch,. Hệ thống quản lý và xử lý rác thải sinh hoạt. Trên thực tế, tại nông thôn Việt Nam vẫn còn tồn tại phương thức quản lý rác thải thiếu quy hoạch thông qua hàng loạt bãi tập kết rác tự phát, hoạt động phân loại tại nguồn chưa được đẩy mạnh và phương thức xử lý rác thải chủ yếu là chôn lấp với kỹ thuật đơn giản. Sự thiếu quan tâm của các cấp chính quyền.
Thực tế cho thấy bộ máy chính quyền trong công tác quản lý, xử lý rác thải tại mỗi địa phương chưa được đồng bộ. Bên cạnh đó, điều kiện vật chất và cam kết trong công tác thực hiện đẩy lùi ô nhiễm rác thải sinh hoạt còn trở ngại và chậm trễ. Nguồn nhân lực ít và yếu kém càng làm cho vấn đề thêm trầm trọng hơn. Vấn đề ô nhiễm rác thải sinh hoạt nông thôn đã tác động đến môi trường sống và cuộc sống của con người.Với số lượng rác thải tăng lên theo cấp số nhân, môi trường đất, nước, không khí tại nông thôn đều đang trong mức báo động.
Điều này đã tác động trực tiếp đến đời sống sinh hoạt của con người khi chất lượng nguồn nước, không khí không được đảm bảo. Bên cạnh đó, việc sống trong một mùi hôi thối của rác, một bầu không khí đầy khói bụi còn gia tăng sự khó chịu và là một trong những tác nhân cho việc xuất hiện các bệnh lý về phổi, đường hô hấp, các bệnh về ruột,. Do vấn đề ô nhiễm rác thải sinh hoạt nông thôn luôn ngày càng trầm trọng. Nhà nước và các nhà chức trách tại các địa phương đã có những biện pháp để giải quyết như khuyến khích người dân sử dụng rác thải hữu cơ làm phân bón, phân chia rác hữu cơ, rác tái chế tại gia để dễ dàng cho công tác xử lý,… Tuy nhiên, kết quả xử lý ô nhiễm rác thải sinh hoạt nông thôn vẫn còn khá hạn chế.
Để đi tìm lời giải căn cơ cho vấn đề ô nhiễm môi trường nói chung và rác thải nông thôn nói riêng, giáo sư Vương Quân Hoàng và các cộng sự của ông đã nghiên cứu và phát triển các lý thuyết về văn hóa môi trường (văn hóa hướng thượng). Các tác giả đã chỉ ra rằng, để giải quyết bài toán môi trường một cách bền vững, giá trị môi trường phải được tính vào các chi phí và lợi ích của các dự án hoặc kinh doanh. Từ cách tiếp cận này, ông chỉ ra rằng doanh nghiệp, giáo dục và khoa học chân chính sẽ là yếu tố/nhân tố giúp nâng cao nhận thức môi trường và giải quyết hiệu quả vấn đề môi trường trong tương lai. Tóm lại, môi trường nông thôn ngày càng trở nên ô nhiễm ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân và mỹ quan nông thôn.
Bên cạnh các yếu tố khách quan như yếu tố kinh Sinh viên thực hiện: Lê Ngọc Thiện, Trần Xuân Toàn GVHD: Th.S Phùng Minh Tùng 3 Nghiên cứu sự ảnh hưởng của điều kiện đầu vào của lò khí hóa đến thành phần của syngas tế, sự hạn chế của người dân về môi trường, những nỗ lực và hành động thiếu hiệu quả của chính quyền là nguyên nhân góp phần làm cho tình trạng ô nhiễm nông thôn ngày càng trở nên trầm trọng. 1: Chất thải rắn sinh hoạt 1.2 Giải pháp và cách xử lý a) Chôn lấp: Đây là phương pháp đang được áp dụng phổ biến tại Việt Nam. Trong số các bãi chôn lấp hiện nay chỉ có khoảng 20% là bãi chôn lấp hợp vệ sinh, còn lại là các bãi chôn lấp không hợp vệ sinh hoặc các bãi tập kết chất thải cấp xã. Mục đích: Rác sinh hoạt chuyển đến các công trường xử lý với công nghệ chôn lấp chất thải hợp vệ sinh nhằm đảm bảo không gây tác động nguy hại đối với môi trường đất, nước mặt, nước ngầm và không khí, không ảnh hưởng đến đời sống cộng đồng dân cư nói chung và khu vực dự án nói riêng trong suốt thời gian tồn tại của bãi rác kể cả sau khi đóng bãi.
Phương pháp: Hố chôn lấp rác được xây dựng và lắp đặt lớp lót đáy toàn bộ bãi rác bằng vật liệu chống thấm HDPE để ngăn chặn khả năng gây ô nhiễm nguồn nước ngầm và nước mặt do hiện tượng thấm theo chiều thẳng đứng, thấm ngang của nước rác. Trong suốt quá trình hoạt động rác được chuyển từ sàn trung chuyển vào ô chôn lấp và đổ theo từng lớp, được san ủi, đầm nén theo đúng quy trình kỹ thuật và phủ lớp phủ trung gian nhằm giảm thiểu mùi hôi, tránh phát sinh ruồi, côn trùng và tách nước mưa. Nước rò rỉ của bãi rác được thu gom bằng hệ thông ống thu lắp đặt tại đáy bãi và bơm về nhà máy xử lý nước rác với công nghệ thích hợp cho phép nước rỉ bãi rác sau khi xử lý đạt yêu cầu xả thải ra nguồn. Hệ thống ống thu khí bãi rác được thi công và lắp đặt từ đầu và hoàn thiện theo quá trình vận hành bãi rác bảo đảm việc thu gom toàn bộ khí thoát ra từ bãi rác nhằm Sinh viên thực hiện: Lê Ngọc Thiện, Trần Xuân Toàn GVHD: Th.S Phùng Minh Tùng 4 Nghiên cứu sự ảnh hưởng của điều kiện đầu vào của lò khí hóa đến thành phần của syngas chiết suất gas phục vụ sản xuất điện và xử lý loại bỏ các khí độc hại gây ô nhiễm gây hiệu ứng nhà kính và nguy cơ cháy nổ.
Việc thiết kế, thi công xây dựng bãi chôn lấp đảm bảo xử lý các vấn đề về lún đất, trượt đất. 2: Hiện trạng xử lý rác bằng cách chôn lấp b) Sản xuất compost Tại Việt Nam, rác thải hữu cơ chiếm tới 60% trong tổng số rác thải, nếu không được xử lý sẽ phân huỷ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân. Mô hình phân loại, thu gom tái chế rác thải hữu cơ thành phân hữu cơ vi sinh là một biện pháp có thể giúp người nông dân tận dụng nguồn rác tạo thành phân bón cho chính mảnh đất canh tác của mình. Để sản xuất phân bón bằng rác thải người ta đã tạo ra một quy trình với 3 giai đoạn đã được thực nghiệm: - Giai đoạn thứ nhất, rác thải hữu cơ đã được phân loại, thu gom từ các cơ sở kinh doanh chế biến thực phẩm sẽ được nhào trộn với vỏ cây, mùn cưa và ủ cùng một hỗn hợp lên men để thúc đẩy sự sinh trưởng của các vi sinh vật.
- Ở giai đoạn 2, hỗn hợp được ủ ở nhiệt độ cao và khuấy trộn liên tục để thúc đẩy sự sinh sản của các vi sinh vật có lợi và tiêu diệt các vi sinh vật gây hại cho cây. - Vào giai đoạn cuối cùng, hỗn hợp được cán nhỏ và sàng liên tục trong nhiệt độ và lượng nước vừa phải để các vi sinh vật đạt lượng sinh trưởng cực đại. Sau đó, hỗn hợp được sàng lọc tạp chất và đóng gói thành phẩm. Ưu điểm của phương pháp này là: - Dễ thực hiện không đòi hỏi chuyên môn cao, có thể phổ biến rộng rãi.
Sinh viên thực hiện: Lê Ngọc Thiện, Trần Xuân Toàn GVHD: Th.S Phùng Minh Tùng 5 Nghiên cứu sự ảnh hưởng của điều kiện đầu vào của lò khí hóa đến thành phần của syngas - Phù hợp với những nước đang phát triển, không tốn kém chi phí đầu tư. Nhược điểm: - Chất lượng compost kém, không đều do nguồn rác khi ủ khác nhau. - Thời gian ủ lâu. Đốt trực tiếp: - Điểm mạnh của phương pháp này là có thể xử lí đa dạng các thành phần rác đầu vào.