Luận án về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại tại Việt Nam

Đề tài An toàn thực phẩm trong thương mại Việt Nam: Luận án pháp luật với cơ sở khoa học chặt chẽ, đóng góp giá trị cho nghiên cứu và thực tiễn luật

• Trường học: Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp Luật Về An Toàn Thực Phẩm Trong Hoạt Động Thương Mại Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Các nghiên cứu lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 1.3. Các nghiên cứu thực tiễn về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 1.4. Các kiến nghị và giải pháp
• 1.5. Đánh giá tình hình nghiên cứu
• 1.6. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1.7. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu
• 1.8. Các lý thuyết nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.9. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.10. Hướng tiếp cận nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM VÀ PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Khái quát về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 2.2. Khái niệm về an toàn thực phẩm
• 2.3. An toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 2.4. Pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 2.5. Khái niệm pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 2.6. Nội dung pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 2.7. Vai trò pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN
• 3.1. Thực trạng pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam
• 3.2. Về điều kiện kinh doanh thực phẩm
• 3.3. Về điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm
• 3.4. Về quảng cáo, ghi nhãn hàng hóa thực phẩm
• 3.5. Về trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm
• 3.6. Về trách nhiệm pháp lý đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm
• 3.7. Đánh giá thực trạng pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam
• 3.8. Thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam
• 3.9. Tình hình an toàn thực phẩm ở Việt Nam
• 3.10. Thực trạng thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam
• 3.11. Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 4.1. Những yêu cầu đặt ra cho việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam
• 4.2. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam
• 4.3. Rà soát pháp luật hiện hành có liên quan đến an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 4.4. Hoàn thiện các quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm
• 4.5. Hoàn thiện các quy định về quảng cáo, ghi nhãn hàng hóa thực phẩm
• 4.6. Hoàn thiện các quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• 4.7. Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ quốc gia về an toàn thực phẩm đầy đủ và đáp ứng yêu cầu của quốc tế
• 4.8. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam
• 4.9. Kiện toàn và nâng cao năng lực bộ máy quản lý an toàn thực phẩm
• 4.10. Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý an toàn thực phẩm
• 4.11. Tăng cường năng lực hệ thống kiểm nghiệm an toàn thực phẩm
• 4.12. Đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyền, phổ biến kiến thức, pháp luật về an toàn thực phẩm trong xã hội
• 4.13. Giải pháp về kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Vấn đề an toàn thực phẩm (ATTP) trong thương mại Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, pháp luật về ATTP đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đảm bảo chất lượng thực phẩm. Nhiều công trình nghiên cứu đã phân tích các khái niệm liên quan đến ATTP, như thực phẩm bẩn, ngộ độc thực phẩm, và các yếu tố gây mất an toàn thực phẩm. Các tác giả như TS. Phạm Đức Lượng và PGS.TS Trần Đáng đã cung cấp những cái nhìn sâu sắc về tầm quan trọng của ATTP trong phát triển kinh tế - xã hội. Những nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn đưa ra các giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng ATTP trong thương mại.

1.1. Các nghiên cứu lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm

Các nghiên cứu lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại đã chỉ ra rằng, việc xây dựng một khung pháp lý chặt chẽ là cần thiết để quản lý và kiểm soát chất lượng thực phẩm. Những nghiên cứu này đã phân tích các quy định hiện hành và chỉ ra những điểm mạnh cũng như hạn chế trong việc thực thi pháp luật. Đặc biệt, các nghiên cứu đã nhấn mạnh vai trò của chính sách thực phẩm trong việc bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP và CODEX cũng được đề cập như là một giải pháp hiệu quả để đảm bảo an toàn thực phẩm trong thương mại.

1.2. Các nghiên cứu thực tiễn về pháp luật an toàn thực phẩm

Thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong thương mại Việt Nam đã cho thấy nhiều bất cập. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc thực thi còn gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan chức năng thường thiếu năng lực và nguồn lực để kiểm tra và xử lý vi phạm. Điều này dẫn đến tình trạng thực phẩm không đảm bảo an toàn vẫn lưu thông trên thị trường. Các nghiên cứu đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm cải thiện tình hình, bao gồm việc tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm.

II. Một số vấn đề lý luận về an toàn thực phẩm

Khái niệm an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại được định nghĩa rõ ràng trong các nghiên cứu. Pháp luật về an toàn thực phẩm không chỉ bao gồm các quy định về chất lượng sản phẩm mà còn liên quan đến quy trình sản xuất, chế biến và phân phối thực phẩm. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc hiểu rõ các khái niệm này là rất quan trọng để xây dựng một hệ thống pháp luật hiệu quả. Đặc biệt, vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đảm bảo chất lượng thực phẩm là không thể phủ nhận. Các quy định pháp luật cần phải được cập nhật và hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

2.1. Khái niệm về an toàn thực phẩm

Khái niệm an toàn thực phẩm được hiểu là trạng thái thực phẩm không gây hại cho sức khỏe con người. Điều này bao gồm việc kiểm soát các yếu tố gây ô nhiễm thực phẩm từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc đảm bảo an toàn thực phẩm không chỉ là trách nhiệm của nhà sản xuất mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Các quy định pháp luật cần phải được thực thi nghiêm ngặt để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

2.2. Pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại

Pháp luật về an toàn thực phẩm trong thương mại bao gồm các quy định liên quan đến sản xuất, chế biến, và tiêu thụ thực phẩm. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc xây dựng một khung pháp lý chặt chẽ là cần thiết để quản lý và kiểm soát chất lượng thực phẩm. Các quy định này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà còn nâng cao uy tín của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP và CODEX cũng được coi là một giải pháp hiệu quả để đảm bảo an toàn thực phẩm.

III. Pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

Thực trạng pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam cho thấy nhiều thách thức. Mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc thực thi còn gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan chức năng thường thiếu năng lực và nguồn lực để kiểm tra và xử lý vi phạm. Điều này dẫn đến tình trạng thực phẩm không đảm bảo an toàn vẫn lưu thông trên thị trường. Các nghiên cứu đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm cải thiện tình hình, bao gồm việc tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm.

3.1. Thực trạng pháp luật về an toàn thực phẩm

Thực trạng pháp luật về an toàn thực phẩm tại Việt Nam cho thấy nhiều bất cập. Các quy định hiện hành chưa thực sự đồng bộ và khả thi, dẫn đến việc thực thi pháp luật không hiệu quả. Nhiều cơ sở sản xuất thực phẩm không đáp ứng được các yêu cầu về an toàn thực phẩm, gây ra nguy cơ cho sức khỏe người tiêu dùng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cần có sự cải cách mạnh mẽ trong hệ thống pháp luật để đảm bảo an toàn thực phẩm.

3.2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm

Thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong thương mại Việt Nam cho thấy nhiều thách thức. Các cơ quan chức năng thường thiếu năng lực và nguồn lực để kiểm tra và xử lý vi phạm. Điều này dẫn đến tình trạng thực phẩm không đảm bảo an toàn vẫn lưu thông trên thị trường. Các nghiên cứu đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm cải thiện tình hình, bao gồm việc tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm.

IV. Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm

Việc hoàn thiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam là rất cần thiết. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cần có sự cải cách mạnh mẽ trong hệ thống pháp luật để đảm bảo an toàn thực phẩm. Các giải pháp được đề xuất bao gồm việc rà soát các quy định hiện hành, hoàn thiện các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, và nâng cao năng lực cho các cơ quan quản lý. Ngoài ra, việc tăng cường giáo dục và tuyên truyền về an toàn thực phẩm cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng.

4.1. Các yêu cầu đặt ra cho việc hoàn thiện pháp luật

Các yêu cầu đặt ra cho việc hoàn thiện pháp luật về an toàn thực phẩm bao gồm việc đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và hiệu quả trong thực thi. Cần có sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế cũng cần được chú trọng để nâng cao chất lượng thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật

Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm bao gồm việc tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và cải thiện hệ thống kiểm tra, giám sát. Cần có các chương trình đào tạo cho cán bộ quản lý và tăng cường công tác tuyên truyền về an toàn thực phẩm trong cộng đồng. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người, việc duy trì, phát triển nòi giống cũng như tiến trình phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế của mỗi quốc gia. Trên bình diện quốc tế, việc kiểm soát và bảo đảm an toàn thực phẩm được cụ thể hóa qua nhiều điều ước, công ước và hiệp định quốc tế như Công ước Bảo vệ thực vật quốc tế (IPPC), Hiệp định về áp dụng các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS), Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế CODEX, Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP), Chương trình vệ sinh tiên quyết (PRP), cùng hoạt động của các tổ chức quốc tế như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Tổ chức Thú y Thế giới (OIE), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Tại Việt Nam, quá trình phát triển nền kinh tế thị trường và đẩy mạnh hội nhập quốc tế làm phát sinh nhiều thách thức phức tạp trong công tác kiểm soát an toàn thực phẩm: nhập khẩu thực phẩm không bảo đảm vệ sinh, phụ gia thực phẩm độc hại, hóa chất bảo vệ thực vật, giống cây trồng vật nuôi và sinh vật biến đổi gen, các vấn đề quản lý cơ sở giết mổ, lưu thông phân phối và dịch vụ ăn uống. Thương mại giữ vai trò cầu nối đưa hàng hóa thực phẩm từ nơi sản xuất đến người tiêu dùng. Mặc dù Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh lĩnh vực này, song thực tiễn thi hành vẫn bộc lộ nhiều bất cập, tình trạng vi phạm diễn biến phức tạp, năng lực xử lý vi phạm của các cơ quan chức năng còn hạn chế. Do đó, việc nghiên cứu đề tài "Pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam" mang tính cấp thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra là cho đến thời điểm thực hiện, chưa có công trình khoa học chuyên khảo ở cấp độ tiến sĩ nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống các vấn đề lý luận, thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm riêng trong lĩnh vực hoạt động thương mại tại Việt Nam.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ những vấn đề lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại; phân tích, đánh giá thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật trong lĩnh vực này.

Để hoàn thành mục đích trên, luận án xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu hệ thống nhằm làm rõ cơ sở lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại.
2. Nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam.
3. Xây dựng những yêu cầu đặt ra và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam.

Luận án triển khai tìm lời giải cho 4 câu hỏi nghiên cứu được đánh số như sau:

• Câu hỏi nghiên cứu 1: Quan niệm như thế nào về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại? Bảo đảm an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại có ý nghĩa ra sao đối với đời sống kinh tế - xã hội Việt Nam hiện nay?
• Câu hỏi nghiên cứu 2: Quan niệm thế nào về pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại? Nội dung và vai trò của nó ra sao?
• Câu hỏi nghiên cứu 3: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 4: Những yêu cầu đặt ra và giải pháp nào để hoàn thiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại của Việt Nam? Cần có những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam hiện nay?

Giả thuyết nghiên cứu của luận án bao gồm:

• Giả thuyết bao trùm: Hoạt động thương mại hàng thực phẩm diễn ra trên thị trường, vận hành theo cơ chế thị trường và chịu sự chi phối của quy luật cung - cầu, quy luật giá trị và quy luật cạnh tranh. Quyền lợi của người tiêu dùng thực phẩm và lợi ích xã hội đang bị xâm phạm do hành vi của người sản xuất, kinh doanh thực phẩm không an toàn vẫn hiện hữu trên thực tế, dẫn đến nhu cầu hoàn thiện pháp luật để hạn chế và triệt tiêu các hành vi này.
• Giả thuyết đặc thù: Mảng pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại của Việt Nam hiện nay chưa đầy đủ, chưa toàn diện, còn có những mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu tính thực tiễn và cần phải hoàn thiện dựa trên các nguyên lý khoa học trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và thực tiễn pháp luật, hành pháp tại Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các quan điểm, lý luận khoa học về pháp luật và pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại; các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại của Việt Nam; thực tiễn thực hiện các quy định pháp luật này trên thực tế.
• Phạm vi nghiên cứu: Về nội dung, luận án tập trung nghiên cứu pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại (tiếp cận theo nghĩa hẹp là khâu lưu thông, phân phối, mua bán hàng hóa thực phẩm và cung ứng dịch vụ liên quan). Về không gian, nghiên cứu thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam. Về thời gian, luận án tập trung dữ liệu trong giai đoạn 2011-2016.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án tiến hành tổng quan tài liệu nghiên cứu trong nước và quốc tế theo 3 mảng nội dung chính:

Mảng nghiên cứu	Công trình và tác giả trong nước	Công trình và tác giả quốc tế
Nghiên cứu lý luận về an toàn thực phẩm và pháp luật an toàn thực phẩm	- Giáo trình Vệ sinh và an toàn thực phẩm, TS. Phạm Đức Lượng - TS. Phạm Minh Tâm (2004). - An toàn thực phẩm, PGS.TS. Trần Đáng (2008). - Giáo trình Dinh dưỡng và an toàn thực phẩm, NXB Giáo dục (2009). - Giáo trình Vệ sinh an toàn thực phẩm, Lê Thị Hồng Ánh (2017). - An toàn thực phẩm nông sản, một số hiểu biết về sản phẩm, hệ thống sản xuất, phân phối và chính sách của nhà nước, PGS.TS. Phạm Vũ Hải - TS. Đào Thế Anh (2016). - Tham luận của Lê Doãn Diện tại Hội thảo Dự án Luật ATTP (2009). - Luận văn ThS của Nguyễn Ngân Giang (2012), Nhâm Thúy Lan (2012), Đặng Công Hiến (2012).	- Food Safety: Theory and Practice, Jones & Bartlett (2011). - Food safety: The Science of Keeping Food Safe, Ian C. - Food Regulation and Trade: Toward a Safe and Open Global Food System, Donna Roberts, David Orden, Tim Josling (2004). - Nutraceutical and Functional Food Regulations in the United States and Around the World, Debasis Bagchi (2008). - Food Law and Regulation for Non-Lawyers: A US Perspective, Marc Sanchez (2014). - Food Regulation-Food Safety, Recalls, Claims, Additives, Allergens and Biotechnology, Roseann B. - Food and Drug Regulation in an Era of Globalized Markets, Sam F. Halabi (2015).
Nghiên cứu thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành	- Những vấn đề cơ bản về vệ sinh an toàn thực phẩm đối với sức khỏe của con người..., Quý Long - Kim Thư (2010). - Bài viết của Hằng Nga (2008), Trương Thị Thúy Thu (2008, 2010), Nguyễn Thị Thu Hằng (2014), Nguyễn Thị Thu Thảo (2014). - Tham luận Cục An toàn vệ sinh thực phẩm - Bộ Y tế (2009), Hà Thị Anh Đào (2009). - Luận văn ThS của Nhâm Thúy Lan (2012), Đặng Công Hiến (2012), Trần Mai Vân (2013), Nguyễn Ngân Giang (2012). - Cẩm nang an toàn thực phẩm trong kinh doanh, Vụ Thị trường trong nước - Bộ Công Thương (2014). - Báo cáo điều tra cơ bản của Viện Nghiên cứu lập pháp / Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2016). - Báo cáo số 211/BC-CP của Chính phủ (2017) và Báo cáo kết quả giám sát của Quốc hội (2017). - Báo cáo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (2017).	- Food and Drug Law, Peter Hutt, Richard Merrill (2013). - Food Law and Regulation for Non-Lawyers: A US Perspective, Marc Sanchez (2014). - Food Regulation: Law, Science, Policy, and Practice, Neal D. - Food Regulation-Food Safety, Recalls, Claims, Additives, Allergens and Biotechnology, Roseann B. - EU Food Law Handbook, Bernd Van Der Meulen (2014).
Nghiên cứu về kiến nghị và giải pháp	- Các bài viết và tham luận của Hằng Nga (2008), Trương Thị Thúy Thu (2008), Nguyễn Huy Quang (2010), Trần Thu Hương (2010), Nguyễn Thị Thu Hằng (2014), Lê Doãn Diện (2009), Hà Thị Anh Đào (2009). - Luận văn ThS của Nhâm Thúy Lan (2012), Đặng Công Hiến (2012), Trần Mai Vân (2013), Nguyễn Ngân Giang (2012). - Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2017). - Nghiên cứu của PGS.TS. Phạm Vũ Hải - TS. Đào Thế Anh (2016). - Báo cáo của Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2016).	- Food and Drug Regulation in an Era of Globalized Markets, Sam F. Halabi (2015). - Food Regulation and Trade: Toward a Safe and Open Global Food System, Donna Roberts, David Orden, Tim Josling (2004). - Foundations of EU Food Law and Policy: Ten Years of the European Food Safety Authority, Alberto Alemanno, Simone Gabbi (2014).

Về vị trí của luận án và khoảng trống lựa chọn giải quyết:

• Về lý luận: Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận an toàn thực phẩm từ góc độ kỹ thuật thực phẩm học hoặc quản lý nhà nước nói chung. Luận án giải quyết khoảng trống trong việc xây dựng hệ thống khái niệm chuyên biệt: định nghĩa "an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại", "pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại", làm rõ nội dung và vai trò của hệ thống quy phạm này đối với đời sống kinh tế - xã hội.
• Về thực tiễn: Các nghiên cứu trước chỉ đánh giá thực trạng pháp luật an toàn thực phẩm chung hoặc trong phạm vi hẹp (như cấp phường, kiểm soát nhập khẩu đơn lẻ). Luận án tổng kết, đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật an toàn thực phẩm trong toàn bộ khâu hoạt động thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2011-2016.
• Về giải pháp: Khắc phục tính đơn lẻ, cục bộ của các đề xuất trước đây, luận án xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ, có tính hệ thống và dài hạn, kết hợp chặt chẽ giữa giải pháp hoàn thiện văn bản quy phạm và giải pháp nâng cao hiệu lực thi hành thực tế.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên 5 hệ thống lý thuyết khoa học:

1. Lý thuyết “Kinh tế có điều tiết” của J. Keynes (1884 - 1946): Luận giải vai trò can thiệp của Nhà nước vào nền kinh tế thị trường thông qua công cụ pháp luật nhằm quản lý kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh, ngăn chặn tác động tiêu cực bên ngoài và bảo đảm thị trường vận hành hiệu quả, bền vững.
2. Lý thuyết về mối quan hệ biện chứng giữa Nhà nước, người sản xuất - kinh doanh và người tiêu dùng: Đặt các chủ thể trong mối quan hệ ràng buộc của các quy luật kinh tế thị trường (cạnh tranh, giá trị, cung - cầu) nhằm xác định vị trí, nghĩa vụ và quyền hạn của từng chủ thể trong bảo đảm an toàn thực phẩm.
3. Lý thuyết “Luật tự nhiên” (đại diện là Aristote, 384 - 322 TCN): Khẳng định tính khách quan của việc pháp luật điều chỉnh quan hệ an toàn thực phẩm, xuất phát từ quyền tự nhiên được bảo vệ sức khỏe, tính mạng và giống nòi của con người.
4. Lý thuyết “Quyền tự nhiên” của con người (Thomas Hobbes 1588-1679, John Locke 1632-1704, Thomas Paine 1731-1809): Khẳng định quyền được bảo đảm an toàn khi sử dụng, tiêu thụ hàng hóa thực phẩm là quyền tự nhiên không thể tước đoạt; Nhà nước có nghĩa vụ bảo đảm các quyền này thông qua hệ thống pháp luật.
5. Lý thuyết “Công lý như là công bằng” của John Rawls (1922-2002): Xác lập nguyên tắc bình đẳng và công bằng trong quan hệ kinh tế, tạo nền tảng cho việc thiết lập khung pháp lý bảo vệ bên yếu thế (người tiêu dùng) trước các rủi ro mất an toàn thực phẩm.

Về phương pháp luận, tác giả sử dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử xuyên suốt các chương.

Về phương pháp nghiên cứu cụ thể, đề tài là công trình nghiên cứu định tính thuộc khoa học pháp lý, kết hợp linh hoạt các phương pháp chuyên ngành theo từng chương:

• Chương 1: Sử dụng phương pháp hệ thống, phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích và tổng hợp để đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu và xác lập khung lý thuyết.
• Chương 2: Vận dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp luật học so sánh và đối chiếu nhằm xây dựng khái niệm, hệ thống hóa lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong thương mại.
• Chương 3: Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh và phương pháp thống kê mô tả để đánh giá thực trạng các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành.
• Chương 4: Sử dụng phương pháp quy nạp, phân tích và tổng hợp để xây dựng các yêu cầu định hướng và đề xuất hệ thống giải pháp.

Nguồn tư liệu và dữ liệu nghiên cứu bao gồm: các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam (Luật An toàn thực phẩm 2010, Luật Thương mại 2005, Luật Doanh nghiệp 2014, các Nghị định, Thông tư, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN); các điều ước và tiêu chuẩn quốc tế (FAO, WHO, CODEX, SPS, TBT, IPPC, OIE, EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản); các báo cáo giám sát của Quốc hội, Báo cáo số 211/BC-CP của Chính phủ giai đoạn 2011-2016, báo cáo của các Bộ quản lý chuyên ngành (Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Khoa học và Công nghệ), số liệu điều tra của Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp và các báo cáo đánh giá của Ngân hàng Thế giới.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Chương 1 tập trung hệ thống hóa toàn bộ các công trình nghiên cứu liên quan đến an toàn thực phẩm và pháp luật an toàn thực phẩm trong nước và quốc tế theo 3 nhóm nội dung: lý luận, thực tiễn và giải pháp. Tác giả chỉ ra những giá trị khoa học có thể kế thừa (sự đồng thuận về vai trò của pháp luật ATTP, hệ thống khái niệm nền tảng, dữ liệu quản lý nhà nước) và nhận diện các vấn đề còn bỏ ngỏ. Từ đó, chương xác lập 5 lý thuyết nền tảng (Kinh tế có điều tiết, Quan hệ biện chứng ba chủ thể trong kinh tế thị trường, Luật tự nhiên, Quyền tự nhiên, Công lý như là công bằng), 2 giả thuyết nghiên cứu (bao trùm và đặc thù), 4 câu hỏi nghiên cứu cùng hệ thống phương pháp nghiên cứu định tính pháp lý làm kim chỉ nam cho toàn bộ luận án.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về an toàn thực phẩm và pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại

Chương 2 đi sâu giải quyết các vấn đề lý luận mang tính nền tảng:

• Phân tích khái niệm an toàn thực phẩm: Đối chiếu các định nghĩa của Luật Vệ sinh thực phẩm Nhật Bản (1947, sửa đổi 2005), Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Từ điển bách khoa toàn thư mở và Luật An toàn thực phẩm Việt Nam năm 2010. Luận án thống nhất quan niệm: "An toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người".
• Phân tích khái niệm hoạt động thương mại: Tiếp cận thương mại theo nghĩa hẹp dựa trên Luật Thương mại 2005 và Luật Doanh nghiệp 2014, xác định hoạt động thương mại hàng thực phẩm là hoạt động mua bán hàng hóa thực phẩm và cung ứng dịch vụ liên quan đến thực phẩm trên thị trường (lưu thông, phân phối, vận chuyển, bảo quản, giới thiệu sản phẩm).
• Xác lập định nghĩa mới: Luận án đưa ra định nghĩa: "An toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng của con người trong hoạt động mua bán hàng hóa là thực phẩm và cung ứng dịch vụ liên quan đến thực phẩm".
• Pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại: Xác định khái niệm, vai trò (bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo đảm trật tự thị trường, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, thúc đẩy thương mại quốc tế) và cấu trúc nội dung cơ bản của hệ thống pháp luật này trong việc điều chỉnh chuỗi cung ứng thực phẩm.

Chương 3: Pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam và thực tiễn thực hiện

Chương 3 phân tích thực trạng hệ thống pháp luật và thực tiễn thi hành tại Việt Nam theo các mảng quy định:

• Thực trạng quy định pháp luật: Đánh giá các nhóm quy định về: (1) Điều kiện kinh doanh thực phẩm; (2) Điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm; (3) Quảng cáo và ghi nhãn hàng hóa thực phẩm; (4) Trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm (sự phân công, phối hợp giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương); (5) Trách nhiệm pháp lý đối với tổ chức, cá nhân vi phạm (hành chính, dân sự, hình sự). Luận án chỉ rõ ưu điểm và các điểm mâu thuẫn, chồng chéo, khoảng trống pháp lý.
• Thực trạng thực hiện pháp luật: Đánh giá tình hình an toàn thực phẩm tại Việt Nam giai đoạn 2011-2016 dựa trên các số liệu thực tế từ Báo cáo số 211/BC-CP của Chính phủ, Báo cáo kết quả giám sát của Quốc hội và báo cáo của các cơ quan quản lý. Phân tích thực trạng tuân thủ của thương nhân kinh doanh thực phẩm, hoạt động thanh tra, kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm pháp luật; chỉ ra những thành công đạt được, các hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân cốt lõi (từ thể chế, năng lực bộ máy, trang thiết bị kiểm nghiệm đến ý thức chấp hành pháp luật).

Chương 4: Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

Trên cơ sở lý luận và đánh giá thực tiễn, Chương 4 đưa ra các yêu cầu khách quan và đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện:

• Các yêu cầu đặt ra: Bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, khả thi; đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và cam kết quốc tế.
• Nhóm giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật: Rà soát toàn diện văn bản quy phạm pháp luật hiện hành; hoàn thiện quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm; hoàn thiện quy định về quảng cáo và ghi nhãn hàng hóa thực phẩm; hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp trong trách nhiệm quản lý nhà nước; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) phù hợp với chuẩn mực quốc tế.
• Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi: Kiện toàn và nâng cao năng lực bộ máy quản lý nhà nước; nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ quản lý và thanh tra; tăng cường đầu tư trang thiết bị, nâng cao năng lực hệ thống kiểm nghiệm thực phẩm; đẩy mạnh giáo dục, tuyên truyền, phổ biến pháp luật an toàn thực phẩm trong cộng đồng; tăng cường hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án xác định ba đóng góp khoa học và thực tiễn chính:

Về mặt lý luận:

• Luận giải và xây dựng một cách có hệ thống các khái niệm cốt lõi: "an toàn thực phẩm", "hoạt động thương mại", "an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại", "pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại".
• Phân tích và làm rõ vai trò, chức năng xã hội của pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại.
• Xác định và luận giải cấu trúc nội dung cơ bản cấu thành hệ thống pháp luật an toàn thực phẩm trong lĩnh vực thương mại.

Về mặt thực tiễn:

• Rút ra những ưu điểm, thành tựu cũng như hạn chế, bất cập của hệ thống văn bản pháp luật hiện hành điều chỉnh an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại tại Việt Nam.
• Đánh giá khách quan thực trạng thực hiện pháp luật an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016 thông qua các dữ liệu thực tế về vi phạm, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
• Chỉ rõ các nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến những tồn tại, hạn chế trong công tác lập pháp và hành pháp.

Hệ thống giải pháp và kiến nghị đề xuất:

1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật:
   • Tiến hành rà soát, loại bỏ các quy định mâu thuẫn, chồng chéo trong hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến an toàn thực phẩm thương mại.
   • Sửa đổi, bổ sung quy định cụ thể về điều kiện kinh doanh và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong khâu lưu thông, phân phối.
   • Siết chặt và minh bạch hóa các quy định pháp lý về ghi nhãn hàng hóa, công bố tiêu chuẩn và quảng cáo thực phẩm.
   • Phân định rõ ràng trách nhiệm, quyền hạn và cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương trong quản lý an toàn thực phẩm thương mại.
   • Chuẩn hóa, hoàn thiện hệ thống Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) và Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) tương thích với tiêu chuẩn quốc tế (CODEX, ISO).
2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu lực thực thi:
   • Kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ trung ương đến địa phương.
   • Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn và phẩm chất đạo đức cho cán bộ thanh tra, quản lý an toàn thực phẩm.
   • Đầu tư hiện đại hóa cơ sở vật chất, nâng cao năng lực hệ thống phòng kiểm nghiệm, xét nghiệm an toàn thực phẩm.
   • Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật an toàn thực phẩm cho thương nhân và người tiêu dùng.
   • Nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành trong công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm soát thị trường và kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ vào công bố của tác giả trong phần Mở đầu, phạm vi nghiên cứu của luận án có một số giới hạn:

• Về phạm vi thời gian, các dữ liệu thực tiễn và văn bản pháp luật được khảo sát tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2011-2016 (sau khi Luật An toàn thực phẩm 2010 có hiệu lực đến thời điểm tổng kết Báo cáo số 211/BC-CP năm 2017).
• Về phạm vi nội dung, luận án tiếp cận hoạt động thương mại theo nghĩa hẹp (tập trung vào khâu mua bán hàng hóa thực phẩm và cung ứng dịch vụ liên quan trên thị trường), không bao hàm toàn bộ các khâu đầu tư ban đầu cho sản xuất nông nghiệp hay toàn bộ chuỗi trồng trọt, chăn nuôi tiền thu hoạch.

Hướng nghiên cứu tiếp có thể mở rộng khảo sát, đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở các giai đoạn tiếp theo; nghiên cứu tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới cũng như các vấn đề pháp lý mới phát sinh trong thương mại điện tử đối với hàng hóa thực phẩm.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Phục vụ công tác xây dựng, sửa đổi, bổ sung văn bản quy phạm pháp luật tại Quốc hội, Chính phủ, Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn; cung cấp luận cứ cho việc kiện toàn bộ máy thanh tra chuyên ngành và quản lý thị trường.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Luật học: Cung cấp khung lý luận, hệ thống khái niệm chuyên sâu và phương pháp tiếp cận nghiên cứu pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại. Các chương 1, 2 và 3 là nguồn tham khảo quan trọng về mặt học thuật và phương pháp luận pháp lý.
• Doanh nghiệp, thương nhân kinh doanh thực phẩm và tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Giúp nhận diện rõ ràng các điều kiện kinh doanh, nghĩa vụ bảo đảm an toàn thực phẩm, quy định về ghi nhãn, quảng cáo và trách nhiệm pháp lý khi tham gia lưu thông hàng hóa thực phẩm trên thị trường.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "An toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại" được luận án xác định như thế nào?
Luận án định nghĩa: An toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng của con người trong hoạt động mua bán hàng hóa là thực phẩm và cung ứng dịch vụ liên quan đến thực phẩm.

2. Luận án vận dụng những lý thuyết nền tảng nào để nghiên cứu đề tài?
Luận án vận dụng 5 lý thuyết khoa học gồm: Lý thuyết “Kinh tế có điều tiết” của J. Keynes; Lý thuyết về mối quan hệ biện chứng giữa Nhà nước, người sản xuất - kinh doanh và người tiêu dùng; Lý thuyết “Luật tự nhiên” (Aristote); Lý thuyết “Quyền tự nhiên” của con người (Hobbes, Locke, Paine); và Lý thuyết “Công lý như là công bằng” của John Rawls.

3. Phạm vi nghiên cứu về thời gian và nội dung của đề tài được giới hạn ra sao?
Về thời gian, luận án tập trung khảo sát dữ liệu trong giai đoạn 2011-2016. Về nội dung, luận án tiếp cận hoạt động thương mại theo nghĩa hẹp, tập trung vào khâu mua bán hàng hóa thực phẩm và cung ứng dịch vụ liên quan đến thực phẩm trên thị trường.

4. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật chủ yếu nào?
Luận án đề xuất 5 nội dung hoàn thiện pháp luật gồm: Rà soát pháp luật hiện hành; hoàn thiện quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm; hoàn thiện quy định về quảng cáo, ghi nhãn hàng hóa thực phẩm; hoàn thiện quy định về phân công, phân nhiệm quản lý nhà nước; và hoàn thiện hệ thống Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) phù hợp tiêu chuẩn quốc tế.

5. Luận án sử dụng những nguồn dữ liệu thực tiễn chủ yếu nào để đánh giá tình hình thi hành pháp luật?
Luận án dựa vào hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, các báo cáo giám sát của Quốc hội, Báo cáo số 211/BC-CP của Chính phủ giai đoạn 2011-2016, báo cáo chuyên ngành của Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, số liệu điều tra cơ bản của Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp và các nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (2017).

---

Kết luận

Luận án "Pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam" là công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống thuộc chuyên ngành luật học về khía cạnh pháp lý của an toàn thực phẩm trong lưu thông thương mại. Tác giả đã làm rõ các vấn đề lý luận cốt lõi, xác lập hệ thống khái niệm chuyên ngành dựa trên nền tảng các lý thuyết kinh tế và pháp lý vững chắc. Luận án đánh giá khách quan thực trạng quy định pháp luật cũng như thực tiễn thi hành tại Việt Nam giai đoạn 2011-2016, chỉ ra những nguyên nhân của các tồn tại, bất cập. Trên cơ sở đó, công trình đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm cả hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật và nâng cao năng lực thực thi của bộ máy quản lý nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của luận án gồm những nội dung chính như sau: Chương1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu; Chương 2: Một số vấn đề lý luận về an toàn thực phẩm và pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại; Chương 3: Pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại Việt Nam và thực tiễn thực hiện; Chương 4: Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Vấn đề bảo đảm ATTP là vấn đề hết sức nhức nhối trong xã hội. Do vậy, thời gian gần đây vấn đề này cũng được một số học giả trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu trên những bình diện khác nhau.

Trên cơ sở nghiên cứu, tiếp cận các kết quả nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án, nghiên cứu sinh tổng quan tài liệu theo các vấn đề về lý luận, thực tiễn và giải pháp, kiến nghị. Các nghiên cứu lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại - Các nghiên cứu về an toàn thực phẩm: Liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm, một số công trình đã đề cập đến các khái niệm như: thực phẩm, vệ sinh thực phẩm, ngộ độc thực phẩm, ô nhiễm thực phẩm, chất lượng thực phẩm,. Ngoài ra, các nghiên cứu này còn đề cập đến các yếu tố và nguyên nhân gây mất an toàn thực phẩm, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của bảo đảm an toàn thực phẩm đối với sự phát triển của kinh tế - xã hội, các công trình có thể kể đến là: Giáo Trình “Vệ sinh và an toàn thực phẩm” của TS. Phạm Đức Lượng - TS.

Phạm Minh Tâm (2004), Nhà xuất bản Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh; “An toàn thực phẩm” của PGS.TS Trần Đáng (2008), nhà xuất bản Hà Nội; Giáo trình “Dinh dưỡng và an toàn thực phẩm”, Nhà xuất bản Giáo dục (2009); Giáo trình “Vệ sinh an toàn thực phẩm” của tác giả Lê Thị Hồng Ánh (2017), Nhà xuất bản Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh. Cuốn sách “An toàn thực phẩm nông sản, một số hiểu biết về sản phẩm, hệ thống sản suất, phân phối và chính sách của nhà nước”, của PGS.TS Phạm Vũ Hải - TS Đào Thế Anh (2016). Các công trình này đã đề cập đến những vấn đề lý luận về an toàn 8 thực phẩm dưới góc độ thực phẩm học. Các khái niệm về thực phẩm, về an toàn thực phẩm và vệ sinh thực phẩm được các tác giả phân tích và đề cập.

Đặc biệt cuốn giáo trình “Vệ sinh an toàn thực phẩm” của tác giả Lê Thị Hồng Ánh đã đề phân tích một cách căn bản về tầm quan trọng của vệ sinh an toàn thực phẩm đối với con người. Công trình “An toàn thực phẩm nông sản, một số hiểu biết về sản phẩm, hệ thống sản suất, phân phối và chính sách của nhà nước” của PGS.TS Phạm Vũ Hải - TS Đào Thế Anh đã phân tích khái niệm “an toàn thực phẩm” một cách sâu sắc khi đi từ các khái niệm về thực phẩm bẩn và thực phẩm không an toàn. Ngoài các nghiên cứu của các tác giả trong nước, ở nước ngoài có các nghiên cứu liên quan như: Food Safety: Theory and Practice (an toàn thực phẩm: lý thuyết và thực tiễn) của Jones & Bartlett (2011). Công trình này tập trung phân tích nguy cơ của các tác nhân gây mất an toàn thực phẩm đối với hàng hóa thực phẩm khác nhau cũng như những tiến bộ của khoa học và công nghệ trong việc kiểm soát nguy cơ đó; Food safety: The Science of Keeping Food Safe (An toàn thực phẩm: Khoa học về giữ an toàn thực phẩm), của giáo sư Ian C.

Nghiên cứu này tiếp cận vấn đề an toàn thực phẩm từ nguồn gốc của các yếu tố gây mất an toàn thực phẩm, một số khái niệm liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm,. Vấn đề an toàn thực phẩm được các nghiên cứu trên đề cập dưới góc độ thực phẩm học, đó là cơ sở để nghiên cứu sinh tiếp thu và vận dụng để xây dựng khái niệm an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại dưới góc độ khoa học pháp lý. - Các nghiên cứu về pháp luật ATTP nói chung, trong đó có nội dung về pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại: Pháp luật là công cụ quan trọng để nhà nước quản lý các vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội. ATTP là một thực tế xã hội, khi đặt nó lên lăng kính nghiên cứu có nhiều cách tiếp cận có thể được sử dụng để đi sâu vào vấn 9 đề.

Dưới góc lăng kính khoa học pháp lý và góc độ lý luận pháp luật, vấn đề ATTP được một số nhà nghiên cứu đề cập và phân tích, có thể kể đến các công trình nghiên cứu trong nước sau: + Tham luận“Các điều kiện cần và đủ nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế thế giới, của tác giả Lê Doãn Diện, tại Hội thảo về Dự án Luật ATTP do Ủy Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tổ chức ngày 07/09/2009 tại Hà Nội. Trong tham luận của mình, tác giả nghiên cứu việc xây dựng thế chế quản lý ATTP ở một số nước trên thế giới như Mỹ, Canada, Nhật Bản, Úc,. và tổng kết một số kinh nghiệm trong hoạt động này. Bên cạnh đó, tác giả còn nêu lên những điều kiện cần và đủ trong việc quản lý ATTP ở Việt Nam như: quản lý ATTP phải theo phương châm phòng ngừa và có hệ thống, quản lý ATTP phải được thực hiện từ nguồn và trong suốt quá trình, việc quản lý ATTP phải được phân chia bốn công đoạn với bốn đối tượng là: công đoạn sản xuất nguyên liệu, công đoạn chế biến thực phẩm, công đoạn dịch vụ thương mại, công đoạn tiêu dùng thực phẩm.

Vấn đề an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại đã được tác giả đề cập đến tuy nhiên chỉ dừng lại ở khía cạnh quản lý nhà nước. Những vấn đề liên quan đến pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại chưa được tác giả đề cập và phân tích một cách rõ nét. + Luận văn thạc sỹ luật học “Trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm pháp luật về ATTP”, của học viên Nguyễn Ngân Giang (2012), Khoa Luật, Đại Học Quốc gia Hà Nội. Luận văn này đã nêu lên những vấn đề pháp lý chung về ATTP như: Khái niệm pháp luật về ATTP, các khái niệm về thực phẩm, về ATTP, ngộ độc thực phẩm, điều kiện bảo đảm ATTP, các hành vi vi phạm pháp luật về ATTP,.; Vai trò và ý nghĩa của các quy định pháp luật nhằm bảo đảm ATTP; Vai trò và trách nhiệm của nhà nước, người tiêu dùng, chủ thể kinh doanh, sản xuất, chế biến thực phẩm trong việc bảo đảm ATTP; 10 Mô tả một số hành vi bị cấm và sẽ bị cấm được quy định trong pháp luật về ATTP.

Trong luận văn, tác giả đã đề cập đến một số vấn đề lý luận về pháp luật ATTP nói chung, đặc biệt là các khái niệm liên quan đến pháp luật về ATTP. Tuy nhiên, công trình mới chỉ dừng lại ở những vấn đề lý luận về pháp luật ATTP, những vấn đề liên quan đến ATTP trong hoạt động thương mại chưa được nêu lên và giải quyết. + Luận văn thạc sĩ luật học “Thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay”, của học viên Nhâm Thúy Lan (2012), Đại học Luật Hà Nội. Luận văn đã đề cập đến một số vấn đề lý luận liên quan đến thực hiện pháp luật về ATTP như: khái niệm về thực hiện pháp luật ATTP, các hình thức thực hiện pháp luật về ATTP,.

Vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật ATTP nói chung đã được tác giả đề cập, phân tích, tuy nhiên, trong luận văn chưa đề cập đến vấn đề thực hiện pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại. + Luận văn thạc sỹ luật học “Pháp luật về kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam”, của học viên Đặng Công Hiến (2012), Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn đã đề cập và phân tích một số khái niệm liên quan như: thực phẩm và vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm soát VSATTP nói chung và kiểm soát VSATTP trong hoạt động thương mại nói riêng, khái niệm pháp luật về kiểm soát VSATTP trong hoạt động thương mại,. Những vấn đề lý luận mà luận văn này đặt ra mới chỉ dừng lại ở góc độ kiểm soát ATTP trong hoạt động thương mại, đi sâu vào vấn đề quản lý nhà nước về ATTP trong hoạt động thương mại.

Những vấn đề lý luận khác của pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại chưa được giải quyết. Một số công trình nghiên cứu dưới góc độ lý luận về pháp luật ATTP nói chung và pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại nói riêng ở nước 11 ngoài cũng được ấn hành. Trong các công trình này, các tác giả chủ yếu đánh giá về tầm quan trọng của các quy định pháp luật về ATTP đối với sức khỏe và tính mạng con người, đi sâu phân tích, lý giải mối quan hệ giữa thuận lợi hóa thương mại và các yêu cầu về bảo đảm ATTP trong thương mại hàng thực phẩm, trách nhiệm của nhà sản suất kinh doanh thực phẩm đối với người tiêu dùng,. Đó là những luận điểm có giá trị tham khảo đối với đề tài luận án này.

Một số công trình ở nước ngoài liên quan đến vấn đề này có thể kể đến: + “Food Regulation and Trade: Toward a Safe and Open Global Food SystemPaperback” (Quy định đối với thực phẩm và thương mại: Hướng tới hệ thống thực phẩm toàn cầu mở và an toàn), của Donna Roberts, David Orden, Tim Josling (2004). Các tác giả đã chỉ rõ việc bảo vệ sự an toàn cho nguồn cung cấp thực phẩm của một quốc gia, bảo đảm chất lượng và cung cấp thông tin cho người tiêu dùng để họ có thể đưa ra các lựa chọn khi mua thực phẩm được chấp nhận rộng rãi như là nghĩa vụ chung của các chính phủ. Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách thức các chính phủ thực hiện các nghĩa vụ này có thể dẫn đến xung đột thương mại.