Tài liệu học tập Tài chính - Tiền tệ - Khoa Ngân hàng Học viện Ngân hàng

Khám phá bộ tài liệu học tập chuyên sâu về lĩnh vực tài chính tiền tệ với 598416229 tài liệu đa dạng. Nội dung bao gồm lý thuyết, bài tập và kiến thức thực tế

• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính - Tiền tệ
• Đề tài: Tài liệu học tập Tài chính - Tiền tệ
• Loại tài liệu: Tài liệu học tập

Tóm tắt

I. Tổng quan tài liệu học tập tài chính tiền tệ

Tài liệu học tập tài chính tiền tệ cung cấp kiến thức nền tảng về hệ thống tiền tệ, thị trường tài chính và các chính sách kinh tế vĩ mô. Nội dung bao gồm các khái niệm cơ bản về tiền tệ như bản chất, chức năng, vai trò trong nền kinh tế. Tài liệu cũng đề cập đến cấu trúc hệ thống tài chính Việt Nam, phân loại các công cụ tài chính và phân tích tác động của chính sách tiền tệ đến hoạt động kinh tế. Các giáo trình tham khảo như Mishkin (2020) hay giáo trình của PGS.TS Tô Kim Ngọc cung cấp góc nhìn đa chiều về lý thuyết và thực tiễn. Tài liệu này phục vụ sinh viên ngành tài chính ngân hàng, kế toán và quản trị kinh doanh.

1.1. Khái niệm và phạm vi tài chính tiền tệ

Tài chính tiền tệ nghiên cứu mối quan hệ giữa tiền tệ, tín dụng và hoạt động kinh tế. Tiền tệ không chỉ là phương tiện trao đổi mà còn là thước đo giá trị, phương tiện tích lũy và thanh toán. Hệ thống tài chính bao gồm thị trường tiền tệ, thị trường vốn, ngân hàng và các tổ chức tài chính trung gian. Tại Việt Nam, hệ thống tài chính vận hành theo mô hình hỗn hợp giữa ngân hàng và thị trường vốn, với Ngân hàng Nhà nước đóng vai trò điều hành chính sách tiền tệ.

1.2. Vai trò của tài liệu học tập trong đào tạo

Tài liệu học tập tài chính tiền tệ là nguồn tham khảo bắt buộc cho sinh viên ngành tài chính ngân hàng. Nó cung cấp kiến thức chuyên sâu về cơ chế hoạt động của thị trường tài chính, các công cụ điều tiết vĩ mô và phân tích rủi ro tài chính. Giáo trình của Học viện Ngân hàng được biên soạn dựa trên chuẩn mực quốc tế, kết hợp lý thuyết với ví dụ thực tiễn Việt Nam. Sinh viên sử dụng tài liệu này để chuẩn bị cho các kỳ thi chứng chỉ hành nghề và nghiên cứu khoa học.

II. Phân tích các vấn đề trọng tâm trong tài liệu

Tài liệu tài chính tiền tệ tập trung phân tích ba vấn đề chính: hệ thống tiền tệ, thị trường tài chính và chính sách kinh tế. Hệ thống tiền tệ Việt Nam trải qua giai đoạn tiền giấy, tiền kim loại và tiền điện tử, mỗi giai đoạn có ưu nhược điểm riêng. Thị trường tài chính Việt Nam còn non trẻ so với thế giới, nhưng đang phát triển nhanh nhờ hội nhập quốc tế. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước hướng tới ổn định lạm phát và tăng trưởng kinh tế bền vững. Tài liệu cũng chỉ ra những hạn chế như thiếu minh bạch thông tin, thị trường vốn chưa phát triển đầy đủ.

2.1. Hệ thống tiền tệ và các hình thái

Tiền tệ tiến hóa từ hàng hóa (gạo, muối) sang tiền kim loại (vàng, bạc) rồi tiền giấy và tiền điện tử. Tiền kim loại bền nhưng bất tiện trong giao dịch lớn, tiền giấy linh hoạt nhưng rủi ro lạm phát. Tiền điện tử (Bitcoin) là xu hướng mới nhưng chưa được chấp nhận rộng rãi do biến động giá cao. Tại Việt Nam, tiền giấy vẫn chiếm ưu thế nhưng thanh toán điện tử đang tăng trưởng mạnh nhờ công nghệ fintech.

2.2. Thị trường tài chính Việt Nam thực trạng và thách thức

Thị trường tài chính Việt Nam gồm ba phân khúc: tiền tệ, vốn và bảo hiểm. Thị trường tiền tệ phát triển ổn định nhờ hệ thống ngân hàng thương mại. Thị trường vốn còn nhỏ bé, chỉ chiếm 30% GDP so với 150% ở các nước phát triển. Thách thức lớn là thiếu vốn trung và dài hạn, thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa phát triển. Chính phủ đang nỗ lực cải cách để hội nhập sâu hơn vào thị trường tài chính toàn cầu.

III. Phương pháp nghiên cứu và ứng dụng tài liệu

Tài liệu tài chính tiền tệ cung cấp phương pháp luận nghiên cứu thông qua phân tích định tính và định lượng. Sinh viên sử dụng các mô hình kinh tế như IS-LM, AD-AS để phân tích tác động chính sách. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu thứ cấp từ Ngân hàng Nhà nước, Tổng cục Thống kê và phân tích chuỗi thời gian. Ứng dụng thực tiễn gồm dự báo lạm phát, đánh giá rủi ro hệ thống ngân hàng và đề xuất chính sách tiền tệ. Tài liệu cũng hướng dẫn viết báo cáo nghiên cứu với cấu trúc chuẩn khoa học.

3.1. Các công cụ phân tích tài chính tiền tệ

Công cụ phân tích chủ yếu gồm tỷ lệ tài chính (ROA, ROE), chỉ số lạm phát, tỷ giá hối đoái và lãi suất. Mô hình định giá tài sản (CAPM) được sử dụng để đánh giá rủi ro đầu tư. Phân tích định lượng sử dụng phần mềm EViews, Stata hoặc Excel. Sinh viên cần nắm vững các công cụ này để đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng và doanh nghiệp.

3.2. Hướng dẫn sử dụng tài liệu hiệu quả

Để sử dụng tài liệu hiệu quả, sinh viên nên kết hợp đọc lý thuyết với thực hành qua các case study. Giáo trình của Học viện Ngân hàng cung cấp bài tập tình huống về quản trị rủi ro ngân hàng. Sinh viên cần cập nhật thông tin từ các báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, IMF và World Bank. Việc tham gia seminar chuyên đề cũng giúp nâng cao kỹ năng phân tích và lập luận khoa học.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn tài liệu

Tài liệu học tập tài chính tiền tệ là nguồn tri thức quan trọng cho sinh viên ngành kinh tế. Nó cung cấp kiến thức nền tảng về tiền tệ, thị trường tài chính và chính sách kinh tế. Việc nghiên cứu tài liệu giúp sinh viên hiểu rõ cơ chế vận hành nền kinh tế vĩ mô, từ đó đưa ra quyết định đầu tư và quản lý rủi ro hiệu quả. Tài liệu cũng là cơ sở để nghiên cứu sâu hơn về tài chính doanh nghiệp, ngân hàng thương mại hoặc thị trường vốn. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tài liệu này giúp sinh viên Việt Nam cạnh tranh bình đẳng với sinh viên quốc tế.

4.1. Tầm quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay

Tài liệu tài chính tiền tệ đặc biệt quan trọng trong bối cảnh kinh tế số và toàn cầu hóa. Nó giúp sinh viên hiểu rõ tác động của công nghệ fintech đến hệ thống tiền tệ. Nội dung về tiền điện tử, blockchain và thanh toán số là xu hướng tất yếu. Tài liệu cũng cung cấp kiến thức về quản trị rủi ro trong môi trường kinh tế bất ổn do biến động địa chính trị.

4.2. Định hướng phát triển tài liệu trong tương lai

Tương lai, tài liệu cần cập nhật các xu hướng mới như tài chính bền vững, kinh tế tuần hoàn. Việc tích hợp công nghệ AI vào phân tích dữ liệu tài chính sẽ nâng cao hiệu quả nghiên cứu. Tài liệu cũng nên bổ sung các case study về khủng hoảng tài chính toàn cầu để sinh viên rút kinh nghiệm. Sự hợp tác giữa doanh nghiệp, ngân hàng và trường đại học sẽ tạo ra tài liệu thực tiễn hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập học phần Tài chính – Tiền tệ do Bộ môn Tiền tệ, Khoa Ngân hàng – Học viện Ngân hàng biên soạn là tài liệu giảng dạy thuộc khối kiến thức cơ sở ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo bậc đại học khối ngành Kinh tế, Tài chính – Ngân hàng và Quản trị kinh doanh. Môn học đóng vai trò cầu nối trung gian, liên kết các nguyên lý kinh tế học nền tảng với các môn học chuyên sâu như Ngân hàng thương mại, Thị trường chứng khoán, Quản trị tài chính doanh nghiệp và Tài chính quốc tế.

Mục tiêu đào tạo của học phần tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống lý thuyết toàn diện về sự hình thành, bản chất, chức năng và vai trò của tiền tệ và tài chính trong nền kinh tế thị trường; cơ chế vận hành của hệ thống tài chính; nguyên lý hoạt động của tài chính công và tài chính doanh nghiệp; cũng như cấu trúc của thị trường tài chính và các định chế tài chính trung gian.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế logic và mang tính hệ thống cao, tiếp cận từ các phạm trù mang tính lịch sử và bản chất (sự xuất hiện của tiền tệ, tài chính) đến các cấu phần vận hành cụ thể trong nền kinh tế (tài chính công, tài chính doanh nghiệp, thị trường tài chính). Điểm đặc sắc của tài liệu nằm ở việc kết hợp chặt chẽ giữa khung lý thuyết kinh điển chuẩn quốc tế (như giáo trình của Frederic S. Mishkin, Stephen A. Ross) với hệ thống thể chế, chính sách tài khóa và cơ chế giám sát tài chính hiện hành tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung tài liệu bao quát các mảng kiến thức nền tảng với trình tự phát triển logic:

1. Tổng quan về Tài chính và Tiền tệ:

   • Tiền tệ: Nghiên cứu sự ra đời của tiền tệ qua hai giai đoạn trao đổi hàng hóa trực tiếp ($H - H$, đòi hỏi sự trùng hợp kép về nhu cầu) và trao đổi gián tiếp ($H - T - H$); bản chất của tiền tệ theo kinh tế học hiện đại; các hình thái phát triển của tiền tệ từ tiền hàng hóa (gạo, cừu, muối, vỏ sò...), tiền kim loại (tiền vàng), tiền giấy đến tiền qua ngân hàng (tiền ghi sổ, tiền điện tử); ba chức năng cơ bản gồm phương tiện trao đổi (Medium of exchange), thước đo giá trị (Unit of account), và tích lũy giá trị (Store of value); sáu tính chất vật lý và kinh tế của tiền tệ (được chấp nhận rộng rãi, dễ nhận biết, có thể chia nhỏ, lâu bền, dễ vận chuyển, đồng nhất); hiện tượng đô la hóa, đo lường bằng tỷ lệ $FCD/M_2$, cùng ba cấp độ phân loại (đô la hóa không chính thức, bán chính thức và chính thức).
   • Tài chính: Phân tích hai điều kiện ra đời của tài chính (sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa tiền tệ và sự xuất hiện của Nhà nước); bản chất của tài chính là quan hệ phân phối của cải dưới hình thức giá trị gắn với quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ; hai chức năng cơ bản gồm chức năng phân phối (phân phối lần đầu và tái phân phối) và chức năng kiểm tra, giám sát.

2. Hệ thống Tài chính và Giám sát Tài chính:

   • Cấu trúc hệ thống tài chính gồm 4 thành phần: Người tiết kiệm và người đầu tư, Thị trường tài chính, Các tổ chức tài chính, và Các tổ chức quản lý, giám sát.
   • Phương thức luân chuyển vốn: Kênh trực tiếp (qua thị trường tài chính với cổ phiếu, trái phiếu) và kênh gián tiếp (qua các trung gian tài chính như ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư).
   • Phân loại cấu trúc hệ thống tài chính: Mô hình dựa vào ngân hàng (Bank-based financial system - điển hình tại Đức, Nhật, Pháp) và mô hình dựa vào thị trường (Market-based financial system - điển hình tại Mỹ, Anh).
   • Thể chế giám sát tài chính: Bốn mô hình giám sát cơ bản; cấu trúc hệ thống giám sát tại Việt Nam với sự tham gia của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam; nền tảng lý thuyết về bất cân xứng thông tin gồm hiện tượng lựa chọn đối nghịch (Adverse selection - xảy ra trước giao dịch) và rủi ro đạo đức (Moral hazard - xảy ra sau giao dịch).

3. Tài chính Công và Ngân sách Nhà nước:

   • Khái niệm, đặc điểm thuộc sở hữu nhà nước, phục vụ lợi ích công cộng phi lợi nhuận và vai trò điều tiết vĩ mô (về kinh tế, thị trường và xã hội).
   • Thu tài chính công: Phân loại theo nội dung kinh tế (thu thường xuyên như thuế, phí, lệ phí; thu không thường xuyên từ bán/thuê tài sản, vay nợ, viện trợ) và phân loại thuế (thuế trực thu, thuế gián thu; thuế tài sản, thu nhập, tiêu dùng).
   • Chi tiêu công: Phân loại theo chức năng nhà nước và theo tính chất kinh tế (chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, chi trả nợ).
   • Ngân sách nhà nước (NSNN) và Cân đối ngân sách: Khái niệm hình thức và thực chất; các quan điểm cân đối ngân sách (Lý thuyết cổ điển về thăng bằng ngân sách trong 1 năm, Lý thuyết ngân sách chu kỳ, Lý thuyết ngân sách cố ý thiếu hụt); hiện tượng thâm hụt NSNN và 4 giải pháp bù đắp thâm hụt (tăng thu/tăng thuế, giảm chi tiêu công, vay nợ trong và ngoài nước, phát hành tiền).

4. Tài chính Doanh nghiệp:

   • Khái niệm, mục tiêu tối đa hóa giá trị tài sản cho chủ sở hữu; ba quyết định tài chính cốt lõi: Quyết định đầu tư (tài sản), Quyết định nguồn vốn (cấu trúc tài trợ), Quyết định phân phối lợi nhuận (cổ tức và lợi nhuận giữ lại).
   • Nguồn vốn và tài sản doanh nghiệp: Phân loại nguồn vốn theo thời gian (ngắn hạn, dài hạn), theo phương thức huy động, theo hình thức sở hữu (Vốn chủ sở hữu và Nợ phải trả theo quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC); phân loại tài sản theo thời hạn và đặc điểm luân chuyển (Tài sản cố định - tiêu chuẩn, hao mòn hữu hình/vô hình, trích khấu hao; Tài sản lưu động; Tài sản tài chính).
   • Chi phí, Doanh thu và Lợi nhuận: Điều kiện ghi nhận doanh thu; cơ cấu doanh thu từ hoạt động kinh doanh, tài chính và thu nhập khác; xác định lợi nhuận trước và sau thuế ($P = \text{Doanh thu} - \text{Chi phí}$).

5. Tổng quan về Thị trường Tài chính:

   • Phân loại theo phương thức tổ chức (thị trường sơ cấp và thứ cấp), theo tính chất công cụ (thị trường chứng khoán nợ, chứng khoán vốn, chứng khoán phái sinh) và theo thời hạn giao dịch (thị trường tiền tệ và thị trường vốn).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu thiết lập hệ thống lý thuyết chuẩn mực bao gồm:

• Lý thuyết về sự tiến hóa của tiền tệ và các chức năng kinh tế học tiền tệ.
• Lý thuyết phân phối tài chính và cơ chế vận hành quỹ tiền tệ tập trung và phân tán.
• Khung phân tích cấu trúc tài chính và lý thuyết thông tin bất cân xứng trong trung gian tài chính.
• Các trường phái lý thuyết về cân đối ngân sách nhà nước và quản lý chính sách tài khóa.
• Lý thuyết cơ cấu vốn, quản trị tài sản và dòng tiền doanh nghiệp.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích: Phân tích các luồng vận động của vốn trực tiếp và gián tiếp; đánh giá cấu trúc nguồn vốn và tài sản trong bảng cân đối kế toán doanh nghiệp.
• Kỹ năng đánh giá chính sách: Nhận diện và đánh giá tác động của các công cụ thuế, chi tiêu công, biện pháp xử lý thâm hụt ngân sách và các mô hình quản lý, giám sát tài chính.
• Kỹ năng phân loại chuyên môn: Phân định chính xác các hình thái tiền tệ, công cụ nợ/vốn, các loại chi phí, doanh thu và các loại hình khấu hao tài sản cố định.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp sư phạm của tài liệu được xây dựng theo định hướng chuẩn hóa kiến thức lý thuyết kết hợp sơ đồ hóa logic:

• Sơ đồ hóa mô hình và cấu trúc: Tài liệu sử dụng các sơ đồ luân chuyển vốn (dòng vốn từ người tiết kiệm qua thị trường tài chính hoặc trung gian tài chính đến người đầu tư), sơ đồ cơ cấu phân phối tài chính, sơ đồ phân cấp cơ quan giám sát tài chính Việt Nam (Chính phủ $\rightarrow$ NHNN, Bộ Tài chính, UBGS TCQG, UBCKNN, Bảo hiểm tiền gửi) và bảng phân loại tài sản, nguồn vốn.
• Tích hợp các chủ đề thảo luận và tình huống thực tiễn: Trong từng phần, tài liệu lồng ghép các câu hỏi trao đổi chuyên sâu như:
  • Đánh giá hiện tượng đô la hóa và chỉ tiêu $FCD/M_2$.
  • Phân tích ưu – nhược điểm của cấu trúc tài chính dựa vào ngân hàng so với dựa vào thị trường.
  • Phân tích bản chất của việc tăng thuế so với tăng thuế suất trong bù đắp thâm hụt ngân sách.
  • So sánh chi phí và rủi ro giữa huy động vốn qua phát hành trái phiếu với vay dài hạn ngân hàng, hoặc giữa phát hành cổ phiếu với trái phiếu.
  • Phân biệt giữa hao mòn tài sản và trích khấu hao tài sản cố định; phân biệt tài sản lưu động và tài sản ngắn hạn.
• Phương pháp tự học và nghiên cứu: Sinh viên được yêu cầu đọc kết hợp các chương mục tương ứng trong các giáo trình chuẩn được trích dẫn (như Giáo trình Tiền tệ Ngân hàng của PGS. Tô Kim Ngọc, TS. Nguyễn Thanh Nhàn; Giáo trình Tài chính học của PGS.TS. Mai Thanh Quế, PGS.TS. Lê Thị Diệu Huyền; tài liệu quốc tế The Economics of Money, Banking and Financial Market của Frederic S. Mishkin).
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá thông qua việc kiểm tra khả năng nắm bắt khái niệm, giải thích sơ đồ cơ chế và trả lời các câu hỏi tình huống kinh tế vĩ mô và vi mô.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết kinh tế học quốc tế và thực tiễn Việt Nam: Tài liệu không chỉ trình bày các khái niệm lý thuyết trừu tượng mà còn mô tả chi tiết mô hình giám sát hệ thống tài chính thực tế tại Việt Nam với vai trò của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bảo hiểm Tiền gửi.
• Cập nhật quy định pháp lý chuyên ngành: Đưa vào các căn cứ pháp lý hiện hành tại Việt Nam trong phân loại và ghi nhận tài chính doanh nghiệp, ví dụ như quy định về vốn kinh doanh và tài sản theo Thông tư 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính.
• Tiếp cận cấu trúc tài chính so sánh: Cung cấp góc nhìn đối chiếu giữa hai mô hình tài chính điển hình trên thế giới: Hệ thống tài chính dựa vào ngân hàng (Bank-based) tại các quốc gia như Đức, Nhật, Pháp, các nước đang phát triển và Hệ thống tài chính dựa vào thị trường (Market-based) tại Mỹ, Anh.
• Hệ thống hóa nguyên nhân giám sát tài chính qua lý thuyết bất cân xứng thông tin: Giải thích bản chất cần thiết của hoạt động thanh tra, giám sát dựa trên hai hệ quả kinh tế học vi mô: Lựa chọn đối nghịch (Adverse selection) và Rủi ro đạo đức (Moral hazard).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên bậc đại học: Phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai các chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng, Kế toán – Kiểm toán, Quản trị kinh doanh, Kinh doanh quốc tế, Hệ thống thông tin quản lý tại Học viện Ngân hàng và các trường đại học khối kinh tế.
• Điều kiện tiên quyết: Người học cần có kiến thức nền tảng về Kinh tế học vi mô và Kinh tế học vĩ mô để tiếp thu các khái niệm về cung cầu tiền tệ, tổng sản phẩm quốc nội (GDP), chu kỳ kinh tế và chính sách tài khóa.
• Giảng viên: Sử dụng tài liệu làm khung đề cương bài giảng, thiết lập câu hỏi thảo luận trên lớp và xây dựng ngân hàng đề thi học phần Tài chính – Tiền tệ.
• Học viên và nhà nghiên cứu: Dùng làm tài liệu tra cứu các định nghĩa chuẩn tắc, các tiêu chí phân loại về hệ thống ngân sách nhà nước, công cụ tài chính và cơ chế phân phối tài chính.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai? Tài liệu được biên soạn cho sinh viên đại học khối ngành Kinh tế, Tài chính – Ngân hàng, Kế toán và Quản trị kinh doanh đang theo học học phần Tài chính – Tiền tệ hoặc các môn cơ sở ngành tương đương.

2. Cần kiến thức nền nào để học? Sinh viên cần hoàn thành các học phần Kinh tế học cơ sở (Kinh tế vi mô và Kinh tế vĩ mô) để hiểu các khái niệm về thị trường, giá cả, lạm phát, GDP và chu kỳ kinh tế.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác là gì? Tài liệu tích hợp đồng thời ba mảng kiến thức lớn: Tổng quan tiền tệ - tài chính (kèm hệ thống giám sát và bất cân xứng thông tin), Tài chính công (thu, chi, cân đối NSNN) và Tài chính doanh nghiệp (nguồn vốn, tài sản, doanh thu, chi phí, lợi nhuận) theo khung chương trình chuẩn của Học viện Ngân hàng.

4. Làm sao để tự học hiệu quả? Người học nên bám sát sơ đồ luân chuyển và các bảng phân loại trong bài giảng, kết hợp trả lời các câu hỏi thảo luận ở cuối mỗi chủ đề và đọc mở rộng các chương tương ứng trong giáo trình của Mishkin và các giáo trình của Học viện Ngân hàng được liệt kê.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo? Danh mục tài liệu tham khảo chính thức bao gồm:

• Giáo trình Tiền tệ Ngân hàng – PGS. Tô Kim Ngọc & TS. Nguyễn Thanh Nhàn (2018).
• Giáo trình Tài chính học – PGS.TS. Mai Thanh Quế & PGS.TS. Lê Thị Diệu Huyền (2018), NXB Lao động.
• The Economics of Money, Banking and Financial Market (11th Edition) – Frederic S. Mishkin.
• Giáo trình Lý thuyết Tài chính Tiền tệ – PGS.TS. Cao Thị Ý Nhi & TS. Đặng Anh Tuấn (2017), NXB ĐH Kinh tế Quốc dân.
• Corporate Finance (9th Edition) – Stephen A. Ross, The McGraw-Hill Companies.

---

Kết luận

Tài liệu học tập học phần Tài chính – Tiền tệ của Bộ môn Tiền tệ – Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng cung cấp hệ thống tri thức cơ sở chuẩn mực về lý thuyết tiền tệ, tài chính công, tài chính doanh nghiệp và hệ thống tài chính. Lộ trình học tập được thiết kế khoa học: khởi đầu từ việc nghiên cứu bản chất, chức năng của tiền tệ và tài chính; mở rộng sang phân tích cơ chế vận hành của hệ thống tài chính cùng thể chế giám sát; sau đó đi sâu vào hai phân hệ then chốt là tài chính công và tài chính doanh nghiệp trước khi tổng hợp tại thị trường tài chính. Việc kết hợp chặt chẽ giữa tài liệu bài giảng này với các giáo trình chuyên khảo của PGS. Tô Kim Ngọc, PGS.TS. Mai Thanh Quế và Frederic S. Mishkin đảm bảo cho người học khối lượng kiến thức đầy đủ để tiếp tục học tập các học phần chuyên ngành tài chính – ngân hàng chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Mishkin, The economic of money, banking and financial market, 11th edition: chapter 2, chapter 3. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 3. Những vấn đề cơ bản về tiền tệ: - Bản chất, chức năng, vai trò của tiền tệ.

- Các hình thái phát triển tiền tệ. Những vấn đề cơ bản về tài chính: - Bản chất, chức năng của tài chính. - Thành phần, phân loại và cấu trúc hệ thống tài chính - Hệ thống tài chính Việt Nam. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 4.

SỰ RA ĐỜI CỦA TIỀN TỆ. • Trao đổi hàng hóa qua 2 giai đoạn: • Trao đổi trực tiếp: H – H. Yêu cầu: phải có sự trùng hợp kép về nhu cầu giữa các. bên tham gia trao đổi • Trao đổi gián tiếp: H – T – H.

Tiền làm trung gian trao đổi. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng .2 BẢN CHẤT CỦA TIỀN TỆ. Theo KTH hiện đại: “Tiền là bất kỳ vật gì được chấp nhận. chung trong việc thanh toán để lấy hàng hóa hay dịch vụ.

hoặc trong việc hoàn trả các khoản nợ”. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 6 4. CÁC HÌNH THÁI TIỀN TỆ. Tiền Tiền giấy.

Tiền Tiền kim loại qua ngân hàng. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng. • Các hàng hóa được sử dụng làm trung gian trao đổi: gạo, cừu, muối, vỏ sò, gỗ, lụa…. • Hạn chế của tiền hàng hóa: • Khó vận chuyển.

• Khó dự trữ, bảo quản hay bảo toàn giá trị • Khó chia nhỏ hay gộp lại. • Chỉ được chấp nhận trong từng khu vực, từng địa phương. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 8. TIỀN KIM LOẠI (TIỀN VÀNG).

• Được chấp nhận rộng rãi Ưu • Bền. điểm • Dễ chia nhỏ và hợp nhất • Giá trị ổn định, ít biến đổi. • Bất tiện khi di chuyển khối lượng lớn. Hạn • Khó thực hiện các GD nhỏ chế • Khả năng khai thác có hạn, không đủ đáp ứng nhu cầu nền kinh tế.

Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 5. • Ưu điểm: • Nhẹ, dễ dàng cất trữ và vận chuyển. • Có nhiều mệnh giá, thuận tiện trong trao đổi • Chi phí phát hành thấp. • Hạn chế: • Lưu thông tiền giấy dễ rơi vào tình trang bất ổn định.

• Không bền, dễ rách • Chi phí lưu thông tương đối lớn. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 10. TIỀN QUA NGÂN HÀNG. • Ưu điểm: • Tiết kiệm chi phí giao dịch.

• Tốc độ thanh toán cao, an toàn và đơn giản → tăng hiệu quả kinh tế. • Thuận tiện cho việc thanh toán các giao dịch có giá trị lớn. • Chi phí về thời gian, xử lý chứng từ. • Chi phí hiện đại hóa ngân hàng.

Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 11 .3 CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ. Phương tiện trao đổi (Medium of exchange). Thước đo giá trị (Unit of account). Tích lũy giá trị (Store of value).

Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 12. PHƯƠNG TIỆN TRAO ĐỔI. • Tiền được sử dụng làm phương tiện mua hàng hóa dịch vụ hoặc thanh toán các khoản nợ. • Khắc phục được hạn chế của trao đổi trực tiếp: “sự trùng hợp ý muốn” → giảm chi phí giao dịch.

• Tăng hiệu quả kinh tế thông qua thúc đẩy chuyên môn hóa và phân công LĐXH. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 13. THƯỚC ĐO GIÁ TRỊ. • Tiền được sử dụng để đo lường, biểu hiện giá trị hàng hóa, dịch vụ.

• Tác dụng: • Tạo sự thuận tiện, dễ dàng khi so sánh giá trị các hàng hóa với. • Tiết kiệm chi phí giao dịch nhờ việc giảm số lần hình thành giá trung gian. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 14. TÍCH LŨY GIÁ TRỊ.

• Tích lũy sức mua cho nhu cầu chi dùng trong tương lai. • Tác dụng: • Khắc phục hạn chế của tích lũy bằng hiện vật: dễ hư hỏng, khó che. giấu… • Tạo phương tiện tích lũy an toàn với tính lỏng cao. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 15 .4 TÍNH CHẤT CỦA TIỀN TỆ.

• Được chấp nhận rộng rãi trong lưu thông • Dễ nhận biết. • Có thể chia nhỏ được. • Lâu bền • Dễ vận chuyển. • Đồng nhất Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 16.

Đô la hoá là hiện tượng đồng ngoại tệ được sử dụng thay thế. một phần hoặc toàn bộ đồng nội tệ trong phạm vi một quốc gia. * Chỉ tiêu chính đo lường mức độ đô la hoá Tỉ lệ tiền gửi ngoại tệ/Tổng phương tiện thanh toán = FCD/M2. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng.

PHÂN LOẠI ĐÔ LA HÓA.  Đô la hóa không chính thức (unofficial dollarization): đồng ngoại tệ. được sử dụng rộng rãi trong nền kinh tế, mặc dù không được quốc gia đó thừa nhận.  Đô la hóa bán chính thức (semioffical dollarization): quốc gia đó có hệ thống lưu hành chính thức hai đồng tiền.

 Đô la hóa chính thức (official dollarization): đồng ngoại tệ là đồng tiền. hợp pháp duy nhất được lưu hành. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 18. VAI TRÒ CỦA TIỀN TỆ.

• Đối với kinh tế vi mô. • Đối với kinh tế vĩ mô. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 19 .1 SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÀI CHÍNH. Tài chính ra đời do 2 điều kiện.

• Sự ra đời của nền kinh tế • Sự xuất hiện của Nhà hàng hóa tiền tệ nước. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH 1.1 SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÀI CHÍNH. * Sự ra đời của nền kinh tế hàng hoá tiền tệ.

Kinh Kinh Kinh tế tế thị tế tri thức. hàng trường Kinh tế hóa hàng Kinh tế tự hóa tiền tệ. nhiên Lịch sử phát triển các hình thái tổ chức kinh tế - xã hội. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 21.

* Sự xuất hiện của Nhà nước. HỘ GIA NHÀ TỔ CHỨC ĐÌNH NƯỚC. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng .2 BẢN CHẤT TÀI CHÍNH. Tài chính là cách thức tạo lập, phân bổ và sử dụng nguồn tài chính của từng chủ thể trong xã hội nhằm đạt được các mục tiêu của.

từng chủ thể. => Thực chất, tài chính phản ánh quan hệ phân phối của cải dưới hình. thức gía trị thông qua quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng các mục tiêu khác nhau của từng chủ thể. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng .2 BẢN CHẤT TÀI CHÍNH.

phân bổ và sử Chính dụng các Mục sách tài. nguồn lực tài tiêu chính chính. Xác định đúng bản chất tài chính tạo cơ sở đưa ra các chính sách tài chính đúng đắn nhằm khai thác, huy động có hiệu quả các nguồn lực tài. chính để đạt được các mục tiêu đã đề ra.

Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 24 .3 CHỨC NĂNG CỦA TÀI CHÍNH. * Chức năng phân phối Chức năng phân phối làm xuất hiện các dòng tài chính, tạo lập nên các quỹ tiền tệ để đáp ứng các nhu cầu khác nhau trong sản xuất kinh doanh, tiêu dùng. Chức năng phân phối Nguồn tài chính Quỹ tiền tệ Phân phối của cải dưới hình thức giá trị. Bao gồm phân phối lần đầu và tái phân phối  Đối tượng của phân phối tài chính  Chủ thể tham gia: Chính phủ, doanh nghiệp, trung gian tài chính,cá nhân.

- GDP - Nguồn vốn của các chủ thể - Là các chủ thể sở hữu nguồn tài chính - Vốn từ nước ngoài - Chủ thể được trao quyền sử dụng nguồn tài chính. - Nguồn lực tài nguyên, đất đai - Chủ thể có quyền lực chính trị 25. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng. CHỨC NĂNG CỦA TÀI CHÍNH.

* Chức năng kiểm tra, giám sát Kiểm tra, giám sát tài chính là việc giám sát toàn bộ quá trình tạo lập, phân bổ và. sử dụng nguồn tài chính, các quỹ tiền tệ của các chủ thể trong xã hội nhằm đảm bảo cho quá trình phân phối diễn ra đúng mục đích của chủ thể phân phối với hiệu quả phân phối cao nhất.  Đối tượng của kiểm tra, giám sát tài chính: Quá trình tạo lập, phân bổ và sử dụng nguồn tài chính  Chủ thể kiểm tra, giám sát tài chính: Chủ thể phân phối (người có quyền sở hữu, hoặc. sử dụng nguồn tài chính)  Kết quả: Phát hiện sai sót, điều chỉnh quyết định phân phối, đảm bảo tính hiệu quả của quá trình phân phối.

Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng .4 HỆ THỐNG TÀI CHÍNH. Khái niệm và thành phần. Các phương thức luân chuyển vốn. Phân loại cấu trúc hệ thống tài chính.

Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 11. Hệ thống tài chính là một tổng thể bao gồm các chủ thể dư thừa và thiếu hụt vốn (người tiết kiệm và nhà đầu tư), tổ chức. tài chính, thị trường tài chính, các tổ chức quản lý giám sát và. điều hành hệ thống tài chính để tổ chức phân bổ nguồn lực tài chính theo thời gian.

Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng. Tài chính gián tiếp. Trung gian tài chính. Người cho vay 1.

Hộ gia đình Thị Người đi vay 1. DN trường 2. Chính phủ tài chính 3. Chính phủ 4.

Hộ gia đình 4. nước ngoài nước ngoài Tài chính trực tiếp Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 29. THÀNH PHẦN CỦA HỆ THỐNG TÀI CHÍNH. 1 Người tiết kiệm & người đầu tư.

Thành phần 2 Thị trường tài chính. hệ thống tài chính 3 Các tổ chức tài chính. 4 Các tổ chức quản lý và giám sát. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 12.

NGƯỜI TIẾT KIỆM VÀ NGƯỜI ĐẦU TƯ. • Người tiết kiệm: có nhu • Người đầu tư: có nhu cầu cầu về các CCTC; cung cấp nguồn vốn dư thừa vốn để SXKD hoặc tiêu. tạm thời cho thị trường. • Phát hành các CCTC đa • Hộ gia đình, doanh dạng  cung cấp hàng hóa.

nghiệp, NSNN… cho thị trường tài chính. Bộ môn Tiền tệ- Khoa Ngân hàng 31. THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH.  Khái niệm: Là nơi mua bán các công cụ tài chính, nhờ đó mà vốn được chuyển giao một cách trực tiếp từ các chủ thể dư thừa vốn đến các chủ thể có nhu cầu về vốn.

 Phân loại: Theo phương thức tổ chức thị trường: .