Khóa luận các yếu tố ảnh hưởng quyết định dùng thanh toán di động tại ĐBSCL - ĐH Ngân hàng

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ, việc sử dụng dịch vụ thanh toán di động (TTDĐ)… 162 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2022.

• Tác giả: Hồng Nhật Anh
• Người hướng dẫn: Th.S. Võ Thị Ngọc Hà
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Sử Dụng Dịch Vụ Thanh Toán Di Động Của Khách Hàng Khu Vực Đồng Bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT
• 1.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.7. Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỊ TRƯỜNG THANH TOÁN DI ĐỘNG TẠI VIỆT NAM VÀ TẠI ĐBCSL
• 4.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Thống kê mô tả mẫu khảo sát
• 4.2.2. Khảo sát về giới tính
• 4.2.3. Khảo sát về độ tuổi
• 4.2.4. Khảo sát về trình độ học vấn
• 4.2.5. Khảo sát về ngành nghề
• 4.2.6. Khảo sát về thu nhập
• 4.2.7. Khảo sát về quê quán
• 4.2.8. Khảo sát về tần suất sử dụng
• 4.2.9. Thống kê mô tả các biến trong mô hình
• 4.2.10. Kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha
• 4.2.11. Kiểm định độ tin cậy của thang đo cho biến độc lập
• 4.2.12. Kiểm định độ tin cậy của thang đo cho biến phụ thuộc
• 4.2.13. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 4.2.14. Phân tích nhân tố khám phá cho biến độc lập
• 4.2.15. Phân tích nhân tố khám phá cho biến phụ thuộc
• 4.2.16. Phân tích hồi quy
• 4.2.17. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy
• 4.2.18. Kiểm định mô hình hồi quy
• 4.2.19. Kiểm định các vi phạm giả thiết của mô hình hồi quy bội
• 4.2.20. Kiểm định sự khác biệt giữa sự tác động của yếu tố nhân khẩu học đến biến phụ thuộc
• 4.2.21. Kiểm định các giả thuyết của mô hình nghiên cứu
• 4.3. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.3.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.3.1.1. Hiệu quả mong đợi
• 4.3.1.2. Nỗ lực – thuận lợi
• 4.3.1.3. Sự thuận tiện
• 4.3.1.4. Ảnh hưởng xã hội
• 4.3.1.5. Chi phí cảm nhận
• 4.3.2. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Sử Dụng Thanh Toán Di Động

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ, việc sử dụng dịch vụ thanh toán di động (TTDĐ) đã trở thành một xu hướng tất yếu tại Việt Nam, đặc biệt là ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Nghiên cứu này nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của khách hàng tại khu vực này. Các yếu tố như hiệu quả mong đợi, nỗ lực sử dụng, và sự thuận tiện sẽ được xem xét kỹ lưỡng.

1.1. Khái Niệm Về Thanh Toán Di Động

Thanh toán di động là hình thức thanh toán thông qua thiết bị di động, cho phép người dùng thực hiện giao dịch một cách nhanh chóng và tiện lợi. Hình thức này đang ngày càng phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số.

1.2. Tình Hình Sử Dụng Thanh Toán Di Động Tại ĐBSCL

Tại ĐBSCL, tỷ lệ người dùng TTDĐ đang gia tăng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Nhiều người dân vẫn giữ thói quen sử dụng tiền mặt, điều này tạo ra rào cản cho sự phát triển của dịch vụ này.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Trong Việc Sử Dụng Thanh Toán Di Động

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc sử dụng thanh toán di động tại ĐBSCL vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như an toàn giao dịch, chi phí giao dịch và thói quen tiêu dùng của người dân là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. An Toàn Giao Dịch Trong Thanh Toán Di Động

An toàn giao dịch là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định sử dụng TTDĐ. Nghiên cứu cho thấy rằng người tiêu dùng thường lo ngại về việc bảo mật thông tin cá nhân khi sử dụng dịch vụ này.

2.2. Chi Phí Giao Dịch Và Thói Quen Tiêu Dùng

Chi phí giao dịch có thể ảnh hưởng đến quyết định sử dụng TTDĐ. Nhiều người tiêu dùng vẫn ưu tiên sử dụng tiền mặt do thói quen tiêu dùng lâu năm và cảm giác an toàn hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Sử Dụng

Nghiên cứu này sử dụng mô hình UTAUT để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ. Dữ liệu được thu thập từ 204 người dùng tại 13 tỉnh thành trong khu vực ĐBSCL.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu UTAUT

Mô hình UTAUT giúp xác định các yếu tố như hiệu quả mong đợi, nỗ lực sử dụng và ảnh hưởng xã hội đến quyết định sử dụng TTDĐ. Mô hình này đã được áp dụng thành công trong nhiều nghiên cứu trước đây.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng khảo sát trực tuyến, với các câu hỏi được thiết kế để đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng TTDĐ của người tiêu dùng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyết Định Sử Dụng Thanh Toán Di Động

Kết quả nghiên cứu cho thấy có 5 yếu tố chính ảnh hưởng đến quyết định sử dụng TTDĐ, bao gồm hiệu quả mong đợi, nỗ lực sử dụng, sự thuận tiện, ảnh hưởng xã hội và chi phí cảm nhận.

4.1. Hiệu Quả Mong Đợi

Hiệu quả mong đợi là yếu tố quan trọng nhất, cho thấy người tiêu dùng có xu hướng sử dụng TTDĐ khi họ tin rằng nó mang lại lợi ích rõ ràng cho họ.

4.2. Sự Thuận Tiện Trong Sử Dụng

Sự thuận tiện trong việc sử dụng TTDĐ cũng đóng vai trò quan trọng. Người tiêu dùng thường chọn dịch vụ này vì tính nhanh chóng và dễ dàng trong giao dịch.

V. Kết Luận Và Hàm Ý Chính Sách Đối Với Thanh Toán Di Động

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng để thúc đẩy việc sử dụng TTDĐ tại ĐBSCL, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức tài chính. Việc nâng cao nhận thức và cải thiện an toàn giao dịch là rất cần thiết.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Chính phủ cần có các chính sách khuyến khích việc sử dụng TTDĐ, bao gồm việc giảm chi phí giao dịch và tăng cường bảo mật thông tin.

5.2. Tương Lai Của Thanh Toán Di Động Tại ĐBSCL

Với sự phát triển của công nghệ và sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, TTDĐ có tiềm năng lớn để phát triển tại ĐBSCL trong tương lai gần.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những biến động kinh tế - xã hội sau đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ các phương thức giao dịch truyền thống sang thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM). Tại Việt Nam, sự phát triển của công nghệ số đã đưa các dịch vụ như ngân hàng điện tử (E-banking), ngân hàng di động (Mobile banking) và thanh toán di động (Mobile payment - TTDĐ) trở thành xu hướng tất yếu. Theo Báo cáo Triển vọng thị trường kỹ thuật số của Statista, tỷ lệ người dùng thanh toán qua di động tại Việt Nam đạt 29,1% (xếp thứ ba thế giới), với giá trị giao dịch bình quân đạt 74 USD/người/năm. Thống kê trong 8 tháng đầu năm 2021 cho thấy giao dịch qua kênh điện thoại di động tăng 75% về số lượng và 93,7% về giá trị; thanh toán qua mã QR tăng 66,8% về số lượng và 133,1% về giá trị so với cùng kỳ năm 2020. Đến quý 1/2022, dịch vụ Mobile Money đã có gần 1,1 triệu người dùng, trong đó hơn 60% thuộc khu vực nông thôn, miền núi và vùng sâu, vùng xa.

Cùng với chủ trương từ Quyết định số 1813/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) — trung tâm sản xuất và xuất khẩu nông sản trọng điểm — đang đứng trước yêu cầu đẩy mạnh thương mại điện tử và chuyển đổi số. Mặc dù hạ tầng viễn thông và tỷ lệ tiếp cận thiết bị di động ngày càng tăng, thói quen sử dụng tiền mặt trong đời sống thường nhật của người dân khu vực này vẫn còn rất phổ biến. Phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây về hành vi sử dụng TTDĐ tại Việt Nam chỉ tập trung vào các đô thị lớn như Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh. Việc thiếu hụt dữ liệu thực nghiệm tại phân khúc thị trường ĐBSCL đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thực hiện đề tài: "Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ thanh toán di động của khách hàng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long".

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Khóa luận xác định các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của khách hàng tại khu vực ĐBSCL, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách và giải pháp quản trị cho các ngân hàng thương mại và tổ chức cung ứng dịch vụ.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của khách hàng tại khu vực ĐBSCL trên cơ sở tổng hợp lý thuyết và các nghiên cứu liên quan.
  2. Đo lường và phân tích mức độ tác động của từng nhân tố đến quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của nhóm khách hàng mục tiêu.
  3. Đề xuất các khuyến nghị, hàm ý chính sách cho các tổ chức tài chính, ngân hàng và nhà cung cấp dịch vụ nhằm mở rộng mạng lưới TTDĐ tại khu vực ĐBSCL.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của khách hàng khu vực ĐBSCL?
  2. Mức độ tác động của từng nhân tố đối với quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của khách hàng khu vực ĐBSCL là bao nhiêu?
  3. Nhà cung cấp dịch vụ, các ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính cần làm gì để thu hút sự quan tâm và gia tăng quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của khách hàng tại khu vực ĐBSCL?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến hành vi và quyết định sử dụng dịch vụ thanh toán di động của khách hàng cá nhân.
• Đối tượng khảo sát: Người dân đã và đang sử dụng hoặc có trải nghiệm thực tế với ít nhất một dịch vụ TTDĐ, hiện sinh sống và làm việc tại khu vực ĐBSCL.
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên địa bàn 13 tỉnh, thành phố trực thuộc khu vực ĐBSCL bao gồm: Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau và thành phố Cần Thơ.
• Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu sơ cấp trong khoảng thời gian 2 tuần, từ ngày 20/09/2022 đến ngày 04/10/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu kế thừa và tích hợp các lý thuyết hành vi và mô hình chấp nhận công nghệ, bao gồm:

1. Thuyết hành động hợp lý (TRA - Fishbein & Ajzen, 1975): Giải thích ý định hành vi chịu sự chi phối bởi thái độ cá nhân và chuẩn chủ quan.
2. Thuyết hành vi có kế hoạch (TPB - Ajzen, 1991): Bổ sung biến nhận thức kiểm soát hành vi vào mô hình TRA nhằm nâng cao khả năng dự báo hành vi thực tế.
3. Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM - Davis, 1989) và Mô hình kết hợp (C-TAM-TPB - Taylor & Todd, 1995): Nhấn mạnh vai trò cốt lõi của cảm nhận sự hữu dụng (Perceived Usefulness - PU) và cảm nhận dễ sử dụng (Perceived Ease of Use - PEU).
4. Lý thuyết hợp nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT - Venkatesh et al., 2003): Đóng vai trò là khung lý thuyết nền tảng chính, bao gồm 4 biến gốc: Hiệu quả mong đợi (Performance Expectancy), Nỗ lực mong đợi (Effort Expectancy), Ảnh hưởng xã hội (Social Influence), và Các điều kiện thuận lợi (Facilitating Conditions).
5. Lý thuyết nhận thức rủi ro (TPR - Bauer, 1960): Bổ sung yếu tố rủi ro liên quan đến giao dịch trực tuyến và an toàn bảo mật.

Trên cơ sở điều kiện thực tế tại Việt Nam và tham khảo nghiên cứu mở rộng của Luarn & Lin (2005) cùng Min et al. (2008), tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu đề xuất ban đầu với 7 biến độc lập tác động trực tiếp đến 1 biến phụ thuộc:

• Biến độc lập: (1) Hiệu quả mong đợi (HQ), (2) Nỗ lực mong đợi (NL), (3) Ảnh hưởng xã hội (AH), (4) Các điều kiện thuận lợi (DK), (5) An toàn và bảo mật (BM), (6) Sự thuận tiện (TT), (7) Chi phí cảm nhận (CP).
• Biến phụ thuộc: Quyết định sử dụng dịch vụ thanh toán di động (QD).

[Hiệu quả mong đợi (HQ)] --------(+)-------> |
[Nỗ lực mong đợi (NL)] ----------(+)-------> |
[Ảnh hưởng xã hội (AH)] ---------(+)-------> |
[Các điều kiện thuận lợi (DK)] --(+)-------> | ===> [Quyết định sử dụng (QD)]
[An toàn và bảo mật (BM)] -------(+)-------> |
[Sự thuận tiện (TT)] ------------(+)-------> |
[Chi phí cảm nhận (CP)] ---------(+)-------> |

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu áp dụng quy trình kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu học thuật trong và ngoài nước để xác định thang đo; tiến hành khảo sát thử nghiệm (pilot test) trên mẫu $n = 20$ người dùng để hoàn thiện từ ngữ và cấu trúc bảng hỏi.
• Nghiên cứu định lượng: Khảo sát trực tiếp và trực tuyến qua bảng hỏi cấu trúc sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1 = Hoàn toàn không đồng ý đến 5 = Hoàn toàn đồng ý).
• Quy mô mẫu và phương pháp chọn mẫu: Thu thập theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất, thu được $N = 204$ phiếu trả lời hợp lệ từ người dùng trên toàn bộ 13 tỉnh thành ĐBSCL.
• Công cụ và kỹ thuật xử lý dữ liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 20 để thực hiện:
  • Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu và các biến quan sát.
  • Kiểm định độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha (loại các biến có hệ số tương quan biến - tổng $< 0,3$).
  • Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) với phép trích Principal Axis Factoring / Principal Components và phép xoay Varimax (điều kiện $KMO \ge 0,5$, kiểm định Bartlett có ý nghĩa $p < 0,05$, hệ số tải nhân tố Factor Loading $> 0,5$, tổng phương sai trích $> 50%$).
  • Phân tích tương quan Pearson và phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (Multiple Linear Regression) để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến (thông qua hệ số phóng đại phương sai VIF).
  • Kiểm định phân tích phương sai (ANOVA) và Independent Samples T-test nhằm kiểm tra sự khác biệt theo các đặc trưng nhân khẩu học.

Nhóm biến	Ký hiệu	Số biến quan sát gốc	Thang đo kế thừa
Hiệu quả mong đợi	HQ	4	Venkatesh et al. (2003), Nguyễn Duy Thanh & Cao Hào Thi (2011)
Nỗ lực mong đợi	NL	4	Venkatesh et al. (2003), Phan Hữu Nghị & Đặng Thanh Dung (2020)
Ảnh hưởng xã hội	AH	4	Venkatesh et al. (2003), Tạ Thị Thanh Trúc & Nguyễn Thị Minh Trang (2021)
Các điều kiện thuận lợi	DK	4	Venkatesh et al. (2003), Bùi Nhất Vương (2021)
An toàn và bảo mật	BM	4	Bauer (1960), Đào Mỹ Hằng et al. (2018)
Sự thuận tiện	TT	3	Nguyễn Ngọc Dung et al. (2021), Anas Ali Al-Qudah et al. (2022)
Chi phí cảm nhận	CP	3	Luarn & Lin (2005), Phan Hữu Nghị & Đặng Thanh Dung (2020)
Quyết định sử dụng	QD	4	Davis (1989), Venkatesh et al. (2003)

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu vấn đề

Chương này trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt đang chuyển dịch mạnh mẽ tại Việt Nam dưới tác động của công nghệ 4.0 và chuyển đổi số quốc gia. Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu khi các công trình thực nghiệm về TTDĐ trước đây chủ yếu thực hiện tại các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM, trong khi ĐBSCL là địa bàn nông nghiệp trọng điểm đang có tốc độ phát triển thương mại điện tử nhanh nhưng thói quen dùng tiền mặt còn sâu sắc. Chương 1 xác lập 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi khảo sát tại 13 tỉnh thành Tây Nam Bộ, đồng thời phác thảo cấu trúc 5 chương và quy trình nghiên cứu logic từ khảo lược lý thuyết đến thu thập số liệu, chạy hồi quy và đề xuất chính sách.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về thiết bị di động, dịch vụ thanh toán di động (phân loại thanh toán tầm gần NFC/Bluetooth và thanh toán tầm xa GSM/Internet; phân loại mô hình B2B, B2C, C2C, P2P), và khái niệm quyết định sử dụng. Tác giả phân tích chi tiết 6 lý thuyết và mô hình nền tảng gồm: TRA, TPB, TAM, C-TAM-TPB, UTAUT và TPR. Đồng thời, chương này tổng thuật 13 công trình nghiên cứu nước ngoài (như Md. Alamgir Hossain, Jun Li, Iviane Ramos de Luna, Zoran Kalinić, Jin-Myong Lee, Kanishk Gupta & Nupur Arora, Mohammed A. Al-Sharafi, Yuyang Zhao & Fernando Bacao, Wenti Ayu, Anas Ali Al-Qudah, John Tampil Purba, Jong-Hyuok Jung, Francisco Liébana-Cabanillas) và 9 nghiên cứu tiêu biểu tại Việt Nam (Nguyễn Duy Thanh & Cao Hào Thi, Vũ Văn Điệp, Nguyễn Ngọc Dung, Tạ Thị Thanh Trúc & Nguyễn Thị Minh Trang, Nguyễn Thị Như Quỳnh & Phạm Thị Ngọc Anh, Phan Hữu Nghị & Đặng Thanh Dung, Đào Mỹ Hằng, Bùi Nhất Vương, Lê Xuân Cù). Từ đó, tác giả chỉ ra các nhân tố phổ biến chi phối hành vi chấp nhận thanh toán số và làm tiền đề xây dựng mô hình nghiên cứu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương 3 tập trung thiết lập mô hình nghiên cứu đề xuất gồm 7 biến độc lập (HQ, NL, AH, DK, BM, TT, CP) tác động đến biến phụ thuộc (QD). Tác giả chi tiết hóa bảng hệ thống thang đo gồm 30 biến quan sát, quy trình mã hóa và thang đo Likert 5 mức độ. Chương này quy định phương pháp chọn mẫu khảo sát trên địa bàn ĐBSCL, quy trình khảo sát thử nghiệm $n=20$ nhằm hiệu chỉnh bảng câu hỏi, và các tiêu chuẩn kiểm định thống kê trên SPSS 20: hệ số Cronbach's Alpha $> 0,6$, giá trị KMO từ 0,5 đến 1, Eigenvalue $> 1$, hệ số hồi quy chuẩn hóa $\beta$, mức ý nghĩa thống kê $p < 0,05$, và các chỉ số kiểm định vi phạm giả thiết hồi quy tuyến tính (phần dư chuẩn hóa, đa cộng tuyến với $VIF < 10$).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 mở đầu bằng việc đánh giá tổng quan thị trường TTDĐ tại Việt Nam và vùng ĐBSCL. Tiếp theo, tác giả trình bày kết quả thống kê mô tả $N = 204$ mẫu khảo sát theo các tiêu chí nhân khẩu học: giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, ngành nghề, mức thu nhập, quê quán tại 13 tỉnh thành và tần suất sử dụng TTDĐ.

Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha cho thấy các thang đo đều đạt độ tin cậy cao. Khi tiến hành phân tích nhân tố khám phá (EFA) cho các biến độc lập, các biến thuộc nhóm "Nỗ lực mong đợi" (NL) và "Điều kiện thuận lợi" (DK) đã hội tụ về cùng một nhân tố mới, được tác giả đặt tên lại là "Nỗ lực – thuận lợi" (NL_DK). Phân tích EFA cho biến phụ thuộc giữ nguyên cấu trúc thang đo Quyết định sử dụng (QD).

Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến sau đó được ước lượng. Kết quả chỉ ra có 5 nhân tố có tác động mang ý nghĩa thống kê đến quyết định sử dụng TTDĐ của khách hàng tại ĐBSCL, trong khi biến "An toàn và bảo mật" (BM) bị loại do không đạt mức ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$). Kiểm định ANOVA và Independent Samples T-test cũng chứng minh có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về quyết định sử dụng TTDĐ giữa các nhóm nhân khẩu học khác nhau.

Mô hình hồi quy đa biến thực nghiệm:
QD = β0 + β1*HQ + β2*NL_DK + β3*TT + β4*AH + β5*CP + e

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Dựa trên kết quả định lượng, chương 5 tóm tắt các kết luận cốt lõi và xây dựng hệ thống 5 nhóm hàm ý chính sách - giải pháp quản trị tương ứng với 5 nhân tố tác động (Hiệu quả mong đợi, Nỗ lực – thuận lợi, Sự thuận tiện, Ảnh hưởng xã hội, Chi phí cảm nhận). Các kiến nghị hướng đến ngân hàng thương mại, trung gian thanh toán và cơ quan quản lý nhằm tối ưu giao diện ứng dụng, mở rộng điểm chấp nhận thanh toán tại khu vực nông thôn ĐBSCL, thực thi chính sách ưu đãi chi phí và truyền thông lan tỏa. Cuối cùng, chương này nêu rõ các hạn chế về quy mô mẫu, thời gian lấy mẫu và đề xuất định hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

Dữ liệu khảo sát từ 204 khách hàng tại 13 tỉnh thành ĐBSCL sau khi xử lý trên SPSS 20 đã mang lại các kết quả định lượng cụ thể:

• Kiểm định độ tin cậy thang đo và phân tích EFA: Toàn bộ các thang đo đều đạt độ tin cậy (Cronbach's Alpha $> 0,7$). Quá trình EFA đã tái cấu trúc 7 nhóm biến độc lập ban đầu thành 6 nhóm nhân tố trích xuất, trong đó hai nhóm Nỗ lực mong đợi và Điều kiện thuận lợi hội tụ thành một nhân tố chung mang tên "Nỗ lực – thuận lợi".
• Kết quả phân tích hồi quy đa biến: Quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của khách hàng khu vực ĐBSCL chịu sự tác động cùng chiều của 5 nhân tố với thứ tự mức độ tác động giảm dần:
  1. Hiệu quả mong đợi (Performance Expectancy): Nhân tố có tác động mạnh nhất đến quyết định sử dụng TTDĐ.
  2. Nỗ lực – thuận lợi (Effort – Facilitating): Nhân tố xếp thứ hai về mức độ ảnh hưởng, phản ánh tính dễ sử dụng gắn liền với cơ sở hạ tầng thiết bị và hỗ trợ kỹ thuật sẵn có.
  3. Sự thuận tiện (Convenience): Đóng vai trò quan trọng thứ ba, thể hiện ở khả năng thực hiện giao dịch mọi lúc, mọi nơi mà không phụ thuộc tiền mặt.
  4. Ảnh hưởng xã hội (Social Influence): Xếp thứ tư, chứng minh tác động từ sự giới thiệu, chia sẻ của người thân, bạn bè và xu hướng cộng đồng tại địa phương.
  5. Chi phí cảm nhận (Perceived Cost): Có tác động tích cực đến quyết định sử dụng, thể hiện việc khách hàng đánh giá cao các lợi ích kinh tế (miễn phí duy trì, phí chuyển tiền 0 đồng, chương trình hoàn tiền/khuyến mãi) so với chi phí bỏ ra.
• Hiện tượng đặc thù: Nghiên cứu không tìm thấy tác động có ý nghĩa thống kê của nhân tố "An toàn và bảo mật" ($p > 0,05$) đến quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của khách hàng tại khu vực ĐBSCL.

Thứ hạng tác động	Nhân tố ảnh hưởng	Chiều hướng tác động	Ý nghĩa thống kê
1	Hiệu quả mong đợi (HQ)	Dương (+)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)
2	Nỗ lực – thuận lợi (NL_DK)	Dương (+)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)
3	Sự thuận tiện (TT)	Dương (+)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)
4	Ảnh hưởng xã hội (AH)	Dương (+)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)
5	Chi phí cảm nhận (CP)	Dương (+)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)
Loại khỏi mô hình	An toàn và bảo mật (BM)	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa ($p > 0,05$)

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Từ kết quả phân tích, khóa luận đề xuất 5 nhóm giải pháp quản trị chiến lược:

1. Nâng cao Hiệu quả mong đợi: Tối ưu hóa tốc độ xử lý giao dịch, bổ sung các tính năng thanh toán thiết yếu phục vụ đời sống và sản xuất nông nghiệp tại ĐBSCL (thanh toán hóa đơn điện, nước, cước viễn thông, mua bán vật tư nông sản qua sàn TMĐT).
2. Đơn giản hóa Nỗ lực và Cải thiện Điều kiện thuận lợi: Thiết kế giao diện ứng dụng tối giản, hỗ trợ đa ngôn ngữ/giọng nói, giảm bớt các bước xác thực rườm rà; tăng cường phối hợp với nhà mạng viễn thông nâng cấp hạ tầng 4G/5G tại các vùng nông thôn Tây Nam Bộ.
3. Gia tăng Tính thuận tiện: Mở rộng mạng lưới liên kết điểm chấp nhận thanh toán (QR code) tại các chợ truyền thống, cửa hàng tạp hóa, trạm xăng, bệnh viện và trường học trên địa bàn các huyện, xã.
4. Khai thác Hiệu ứng Ảnh hưởng xã hội: Đẩy mạnh truyền thông cộng đồng, triển khai các chương trình "giới thiệu bạn bè nhận thưởng", tận dụng vai trò của các tổ chức đoàn thể địa phương (Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân) trong việc hướng dẫn người dân thanh toán số.
5. Tối ưu Chính sách Chi phí và Khuyến mãi: Duy trì chính sách miễn phí duy trì tài khoản, miễn phí chuyển khoản liên ngân hàng 24/7; kết hợp cùng các sàn thương mại điện tử và nhà phân phối tung ra mã giảm giá, hoàn tiền khi thanh toán qua ví điện tử/mobile banking.

Đóng góp của khóa luận

• Về mặt lý luận: Kiểm chứng và mở rộng thành công mô hình tích hợp UTAUT và TPR trong môi trường tài chính số tại một thị trường đặc thù là khu vực nông nghiệp nông thôn Việt Nam. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự hợp nhất giữa hai nhân tố Nỗ lực mong đợi và Điều kiện thuận lợi trong phân tích nhân tố khám phá EFA.
• Về mặt thực tiễn: Khắc phục khoảng trống nghiên cứu địa lý khi tập trung toàn diện vào 13 tỉnh thành ĐBSCL. Cung cấp bộ dữ liệu khảo sát và cơ sở định lượng xác đáng giúp các ngân hàng thương mại và đơn vị Fintech thấu hiểu hành vi tiêu dùng số tại vùng Tây Nam Bộ để hoạch định chiến lược kinh doanh phù hợp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định một số hạn chế gắn liền với quá trình thực hiện:

• Về kích thước mẫu: Quy mô mẫu $N = 204$ đáp viên dù thỏa mãn các điều kiện kỹ thuật của phân tích SPSS nhưng vẫn còn tương đối khiêm tốn khi phân bổ trên địa bàn rộng lớn gồm 13 tỉnh thành ĐBSCL.
• Phương pháp lấy mẫu: Sử dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện phi xác suất và thu thập qua bảng hỏi trực tuyến/trực tiếp trong thời gian ngắn (2 tuần, từ 20/09/2022 đến 04/10/2022), dẫn đến cơ cấu mẫu có thể chưa đại diện tuyệt đối cho toàn bộ các tầng lớp dân cư vùng sâu, vùng xa.
• Phạm vi mô hình: Nghiên cứu chỉ tập trung vào mô hình thanh toán giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng (B2C), chưa mở rộng sang các hình thức giao dịch nông sản giữa các hộ kinh doanh và doanh nghiệp (B2B).

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng quy mô mẫu khảo sát lên quy mô lớn hơn ($N > 500$) và áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng xác suất theo từng tỉnh thành nhằm tăng tính đại diện.
• Bổ sung thêm các biến kiểm soát hoặc biến điều tiết (như thu nhập, nhóm tuổi, mức độ am hiểu công nghệ) và ứng dụng các phương pháp mô hình hóa cấu trúc tuyến tính (PLS-SEM hoặc CB-SEM) để phân tích sâu hơn các tác động gián tiếp.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên và học viên cao học: Là tài liệu tham khảo hoàn chỉnh về cấu trúc khóa luận định lượng chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng và Hệ thống thông tin quản lý. Sinh viên có thể tham khảo trực tiếp quy trình xây dựng bảng hỏi, thiết kế thang đo kế thừa từ mô hình UTAUT/TPR và các bước xử lý dữ liệu định lượng trên SPSS (Cronbach's Alpha, EFA, Hồi quy, ANOVA).
• Đối với các ngân hàng thương mại và công ty Fintech: Tài liệu cung cấp bức tranh chi tiết về thị hiếu và rào cản tâm lý của khách hàng tại ĐBSCL đối với thanh toán số, giúp bộ phận phát triển sản phẩm và marketing thiết kế các gói dịch vụ và chiến dịch tiếp cận phù hợp cho phân khúc khách hàng miền Tây.
• Phần đáng tham khảo nhất:
  • Hệ thống bảng tổng hợp các nghiên cứu tiền bối trong và ngoài nước (Bảng 2.1 và Bảng 2.2).
  • Quy trình thiết kế thang đo 30 biến quan sát tại Chương 3.
  • Hệ thống hàm ý chính sách chi tiết bám sát đặc thù địa bàn ĐBSCL tại Chương 5.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận này nghiên cứu dữ liệu tại những tỉnh thành nào và trong thời gian nào?
Nghiên cứu thu thập dữ liệu sơ cấp trong vòng 2 tuần (từ ngày 20/09/2022 đến ngày 04/10/2022) trên phạm vi toàn bộ 13 tỉnh/thành phố trực thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long gồm: Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau và TP. Cần Thơ.

2. Quy mô mẫu hợp lệ của nghiên cứu là bao nhiêu và được xử lý bằng công cụ gì?
Quy mô mẫu nghiên cứu chính thức đạt 204 phiếu khảo sát hợp lệ từ những người đã hoặc đang sử dụng ít nhất một dịch vụ TTDĐ. Toàn bộ dữ liệu được mã hóa và phân tích bằng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 20.0.

3. Khung lý thuyết chính được tác giả sử dụng để phát triển mô hình nghiên cứu là gì?
Tác giả sử dụng Lý thuyết hợp nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT - Venkatesh et al., 2003) làm nền tảng chính, đồng thời mở rộng và tích hợp thêm các biến từ Lý thuyết nhận thức rủi ro (TPR - Bauer, 1960), Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM - Davis, 1989) cùng các nghiên cứu thực nghiệm liên quan.

4. Kết quả hồi quy cho thấy những nhân tố nào thực sự tác động đến quyết định sử dụng TTDĐ tại ĐBSCL?
Có 5 nhân tố tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê, sắp xếp theo mức độ ảnh hưởng giảm dần gồm: (1) Hiệu quả mong đợi, (2) Nỗ lực – thuận lợi, (3) Sự thuận tiện, (4) Ảnh hưởng xã hội, và (5) Chi phí cảm nhận.

5. Nhân tố "An toàn và bảo mật" có ảnh hưởng đến quyết định sử dụng TTDĐ của khách hàng ĐBSCL không?
Không. Kết quả phân tích hồi quy thực nghiệm của khóa luận cho thấy biến "An toàn và bảo mật" không có tác động mang ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$) đến quyết định sử dụng dịch vụ thanh toán di động của khách hàng trong phạm vi mẫu nghiên cứu tại khu vực ĐBSCL.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hồng Nhật Anh đã giải quyết thành công vấn đề đo lường các nhân tố tác động đến quyết định sử dụng dịch vụ thanh toán di động của khách hàng tại 13 tỉnh thành khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Thông qua việc kết hợp mô hình UTAUT và lý thuyết TPR cùng phương pháp phân tích định lượng trên 204 mẫu khảo sát bằng SPSS 20, nghiên cứu đã xác định được 5 nhân tố chi phối chính gồm Hiệu quả mong đợi, Nỗ lực – thuận lợi, Sự thuận tiện, Ảnh hưởng xã hội và Chi phí cảm nhận. Các kết quả thực nghiệm và hệ thống hàm ý quản trị được đề xuất trong công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho các tổ chức tín dụng, trung gian thanh toán trong quá trình mở rộng hệ sinh thái thanh toán không tiền mặt tại vùng Tây Nam Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề nghiên cứu, xác định mục tiêu tổng quát và các mục tiêu cụ thể để xây dựng các câu hỏi nghiên cứu tương ứng, khoanh vùng đối tượng và phạm vi nghiên cứu, làm rõ phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan Trình bày các khái niệm và mô hình nghiên cứu liên quan thông qua việc khảo lược các nghiên cứu trong và ngoài nước về tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng TTDĐ. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan để xây dựng mô hình nghiên cứu và xác định rõ các phương pháp cụ thể sử dụng trong nghiên cứu, đồng thời ứng dụng các phương pháp này để xử lý, phân tích dữ liệu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Thống kê, kiểm định, phân tích các nhân tố, hồi quy mô hình và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu nhằm xác định mức độ và chiều hướng tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng TTDĐ của khách hàng khu vực ĐBSCL.

Thảo luận một số vấn đề có liên quan được đúc kết từ kết quả nghiên cứu. Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách 7 Dựa trên thảo luận kết quả nghiên cứu, đưa ra kết luận và hàm ý chính sách phù hợp cho các nhà cung cấp dịch vụ, ngân hàng, tổ chức tài chính hoạch định chiến lược quảng bá và phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu khách hàng, mở rộng mạng lưới TTDĐ. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU Hình 1. Quy trình nghiên cứu Nguồn: Tác giả đề xuất 8 Đầu tiên, nhóm tác giả tiến hành khảo lược lý thuyết về TTDĐ, các lý thuyết về hành vi khách hàng, sự chấp nhận công nghệ, và khảo lược nghiên cứu trong và ngoài nước.

Tiếp theo là xây dựng mô hình nghiên cứu bằng việc kế thừa các công trình nghiên cứu trước đó, xác định các yếu tố tác động đến quyết định chấp nhận sử dụng TTDĐ và thiết kế thang đo phù hợp. Khi có được bảng khảo sát hoàn chỉnh, tác giả tiến hành lấy mẫu khảo sát với nguồn khảo sát là người dân không phân biệt giới tính, tuổi tác, trình độ học vấn, nghề nghiệp,.sinh sống và làm việc tại các tỉnh thành thuộc khu vực ĐBSCL. Tác giả thực hiện thử nghiệm khảo sát với 20 người dùng để điều chỉnh bảng hỏi, loại bỏ những câu tối nghĩa để phân loại các câu hỏi một cách phù hợp, rõ ràng. Sau khi điều chỉnh, nhóm tác giả thực hiện lấy mẫu khảo sát đối với người dùng ĐBSCL, đảm bảo tính đồng đều cho nghiên cứu.

Sau khi thu thập đủ số liệu, tác giả tiến hành kiểm tra độ tin cậy của từng mẫu khảo sát, sàn lọc và phân loại các mẫu đủ yêu cầu để tiến hành hồi quy. Từ kết quả hồi quy và kiểm định, tác giả kết luận được các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ của khách hàng tại khu vực ĐBSCL. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2. LÝ THUYẾT VỀ QUYẾT ĐỊNH SỬ DỤNG THANH TOÁN DI ĐỘNG 2.

Khái niệm thanh toán di động Theo EPC (2017) định nghĩa thiết bị di động (TBDĐ) là thiết bị cá nhân có khả năng kết nối di động như kết nối mạng viễn thông, Wifi, Bluetooth,…Một số TBDĐ chẳng hạn như điện thoại di động (ĐTDĐ), điện thoại thông minh, máy tính bảng. Thiết bị di động cho phép người dùng kết nối với máy chủ, ủy quyền và xác thực, thực hiện TTDĐ và xác nhận hoàn thành giao dịch. Theo Jong-Hyuok Jung và cộng sự (2020), TTDĐ là một dịch vụ cung cấp cho người dùng khả năng kích hoạt, ủy quyền và hoàn tất các giao dịch mà ở đó tiền được chuyển thông qua mạng di động hoặc công nghệ kết nối không dây bằng việc sử dụng TBDĐ. Thanh toán di động là một phương thức giao dịch mà ở đó quá trình thanh toán được hoàn tất thông qua việc sử dụng các loại TBDĐ và công nghệ truyền thông không dây như mạng viễn thông, internet (Nguyễn Ngọc Dung và cộng sự, 2021).

Wenti Ayu và các cộng sự (2021) định nghĩa TTDĐ hay M-payment là một quá trình mà trong đó có ít nhất một giai đoạn của giao dịch được thực hiện bằng TBDĐ (như ĐTDĐ, điện thoại thông minh, PDA, hoặc bất cứ thiết bị không dây nào khác) và xử lý các giao dịch tài chính một cách an toàn qua mạng di động hoặc mạng không dây (Bluetooth, RFID, NFC,…). Như vậy, định nghĩa TTDĐ có thể được tóm tắt như sau: “Thanh toán di động là một phương thức giao dịch thanh toán được thực hiện trên thiết bị di động (điện thoại di động, điện thoại thông minh, iPad,…) thông qua mạng viễn thông di động, internet hoặc công nghệ không tiếp xúc (như Bluetooth, NFC…)”. Dịch vụ TTDĐ bao gồm tất cả các công nghệ được mang đến cho người dùng cũng như tất cả các tác vụ được cung cấp bởi những nhà cung cấp dịch vụ để thực 10 hiện các giao dịch như mua vé máy bay, vé xe buýt, tàu hỏa, xe điện hay taxi, vé xem ca nhạc, trả phí đỗ xe, và thanh toán cho các hóa đơn (Kim và các cộng sự, 2010). Phân loại thanh toán di động Theo EPC (2012) một cách tổng quát thì TTDĐ được chia làm hai loại chính dựa theo công nghệ hỗ trợ, đó là: thanh toán tầm gần (proximity payment) và thanh toán tầm xa (remote payment).

Đối với thanh toán tầm gần, khách hàng và người bán (và thiết bị của họ) ở cùng một địa điểm và liên lạc trực tiếp với nhau thông qua TBDĐ và công nghệ vô tuyến không tiếp xúc như NCF1, Bluetooth,…để truyền tải dữ liệu. Đối với thanh toán tầm xa, giao dịch được thực hiện thông qua mạng viễn thông như GMS hoặc internet và không phụ thuộc vào vị trí của người mua và thiết bị của người đó. Dựa vào đặc tính của người trả tiền và người được trả tiền hay nói cách khác là đặc điểm của khách hàng và doanh nghiệp, TTDĐ được phân loại bao gồm: thanh toán C2C (Customer-to-Customer) hoặc P2P (Peer-to-Peer), thanh toán C2B (Customer-to-Business), thanh toán B2C (Business-to-Customer), và thanh toán B2B (Business-to-Business). Đề tài này tập trung nghiên cứu thanh toán B2C, nghĩa là tập trung vào mối quan hệ thương mại giữa nhà bán lẻ và người dùng, người quyết định mua hàng (sử dụng dịch vụ) chính là khách hàng cá nhân.

Khái niệm quyết định sử dụng Quyết định sử dụng là một sự lựa chọn cuối cùng sau khi so sánh với nhiều sự lựa chọn khác, mà với lựa chọn đó sẽ giúp con người đạt được mục đích hiện tại hay thỏa mãn được ý định của họ khi sử dụng một thực thể. Quá trình đưa ra quyết định phụ thuộc vào sở thích, thói quen, niềm tin và kỳ vọng đối với một đối tượng, để có thái độ đúng đắn và cân nhắc sử dụng (Byrnes, 2011). Để giao dịch bằng NFC, người dùng phải chạm và đưa thiết bị có cài đặt NFC gần với thiết bị đầu cuối thanh toán của người bán. 11 Quyết định sử dụng công nghệ (hay sử dụng thực tế/hành vi mua thực tế) dùng để chỉ mức độ thường xuyên sử dụng hệ thống của một người (Davis, 1989).

Như vậy, theo Davis thì khi đề cập đến quyết định sử dụng nghĩa là nói đến khối lượng và tần suất sử dụng hệ thống của người dùng. Theo đó, đối với nghiên cứu này thì quyết định sử dụng dịch vụ TTDĐ là hành vi sử dụng dịch vụ được kiểm soát bởi ý chí, cảm xúc cá nhân, để đạt được kỳ vọng qua một hay nhiều lần sử dụng. CÁC LÝ THUYẾT NỀN TẢNG 2. Thuyết hành động hợp lý (The Theory of Reasoned Action – TRA) Thuyết hành động hợp lý được Fishbein lần đầu tiên phát triển năm 1967, sau đó tám năm, lý thuyết này được mở rộng bởi Ajzen và Fishbein.

Theo lý thuyết này, trong quá trình đưa ra quyết định các cá nhân sẽ đưa ra sự lựa chọn hợp lý giữa các giải pháp một cách có cơ sở và động lực bản thân. Mô hình TRA cho thấy xu hướng tiêu dùng là yếu tố tốt nhất để dự đoán hành vi tiêu dùng. Theo Ajzen và Fishbein (1975), ý định hình vi sẽ chịu ảnh hưởng bởi hai yếu tố đó là thái độ và chuẩn chủ quan của khách hàng. Mô hình hành động hợp lý – TRA Nguồn: Ajzen và Fishbein, 1975 Trong đó: 12 Thái độ được hiểu là cảm nhận tích cực hoặc tiêu cực đối với thực hiện một hành vi nào đó.

Trong mô hình TRA, thái độ được đo lường bằng nhận thức về các thuộc tính của sản phẩm, dịch vụ. Chuẩn chủ quan có thể được đo lường bằng sự tác động của các mối quan hệ xã hội, những cá nhân, tổ chức có liên quan đến người tiêu dùng (như gia đình, bạn bè, đồng nghiệp,…). Dưới tác động của nhóm người có liên quan, khách hàng sẽ có xu hướng tiêu dùng dựa theo những sự ủng hộ hay phản đối của họ và từ đó hình thành nên động cơ của người tiêu dùng. Tuy nhiên, thuyết hành động hợp lý lại gặp một vấn đề đó là mô hình cho rằng hành vi con người hoàn toàn do lý trí và không thể kiểm soát được, yếu tố thái độ và chuẩn chủ quan chưa đủ thuyết phục để giải thích hành vi của người tiêu dùng.

Thuyết hành động có kế hoạch (The Theory of Planned Behavior – TPB) Nhận thấy hạn chế của mô hình TRA, Ajzen (1991) đã phát triển mô hình bằng cách thêm biến “Nhận thức kiểm soát hành vi” nhằm gia tăng độ mạnh trong dự báo. Lý thuyết này được xem là thuyết phục nhất để tiên đoán hành vi người dùng, mô hình cho thấy mối quan hệ giữa thái độ, chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi, đồng thời tác giả cũng nghiên cứu mối quan hệ giữa ba yếu tố trên với ý định và quyết định sử dụng của người tiêu dùng. Ajzen (1991) cho rằng ý định hành vi của một cá nhân sẽ bị ảnh hưởng bởi thái độ phản ánh cảm nhận tích cực hay tiêu cực đối với hành vi, chuẩn chủ quan đại diện cho nhận thức con người dưới sự tác động của các mối quan hệ xã hội, và cuối cùng là nhận thức kiểm soát hành vi đại diện cho nhận thức về sự dễ dàng hay khó khăn khi thực hiện một hành vi. Nhận thức được sự khó khăn hay dễ dàng khi thực hiện một hành vi phụ thuộc vào nguồn lực sẵn có và cơ hội để thực hiện hành vi, nếu được như vậy thì ở mỗi cá nhân sẽ hình thành một ý định mạnh mẽ để thực hiện hành vi.