ĐẶT VẤN ĐỀ PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp và ứng dụng mô hình Logistic Chƣơng 2: Ứng dụng mô hình Logistic trong xếp hạng tín dụng doanh nghiệp ngành xây dựng đƣợc niêm yết trên các Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và TP Hồ Chí Minh Chƣơng 3: Hạn chế và hƣớng phát triển đề tài PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 4 PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP VÀ ỨNG DỤNG MÔ HÌNH LOGISTIC 1. TỔNG QUAN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm xếp hạng tín dụng Đinh Thị Kim Đính (2007)1, Nguyễn Trọng Hòa (2009)2, Đỗ Thị Thúy Hƣơng (2010)3, đƣa ra khái niệm về xếp hạng tín dụng: Thuật ngữ “credit ratings” đƣợc nhắc đến đầu tiên trong cuốn “Cẩm nang chứng khoán đƣờng sắt” do John Moody đƣa ra vào những năm đầu của thế kỉ XX khi tiến hành nghiên cứu, phân tích và xếp hạng tín dụng đầu tiên cho các loại trái phiếu của công ty theo hệ thống ký hiệu gồm 3 chữ cái A,B,C và cho đến nay đã trở thành chuẩn mực quốc tế. Tuy nhiên, ở Việt Nam thuật ngữ này có thể đƣợc hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau: xếp hạng tín nhiệm, xếp hạng tín dụng, phân loại tín dụng,… Tùy theo nhiều góc độ tiếp cận khác nhau trong đó khái niệm xếp hạng tín dụng đƣợc sử dụng là phù hợp nhất với cách tiếp cận từ phƣơng pháp đƣợc nhắc đến trong đề tài này.
Bên cạnh đó cũng có nhiều khái niệm từ các nguồn khác nhau và khó có thể đƣa ra đƣợc khái niệm chính xác cho thuật ngữ này: Theo Bonh, John A (trích dẫn từ Nguyễn Trọng Hòa (2009)), trong cuốn “Phân tích rủi ro trên các thị trƣờng đang chuyển đổi”: Xếp hạng tín dụng là sự đánh giá về khả năng một nhà phát hành có thể thanh toán đúng hạn cả gốc và lãi đối với một loại chứng khoán nợ trong suốt thời gian tồn tại của nó. Theo công ty Moody’s (trích dẫn từ Nguyễn Trọng Hòa (2009)): Xếp hạng tín dụng là ý kiến về khả năng và sự sẵn sàng của một nhà phát hành trong việc thanh toán đúng hạn cho một khoản nợ nhất định trong suốt thời gian tồn tại của khoản nợ. 1 Danh mục tài liệu trích dẫn, tham khảo số 2. 2 Danh mục tài liệu trích dẫn, tham khảo số 9.
3 Danh mục tài liệu trích dẫn, tham khảo số 3. 5 Theo từ điển thị trƣờng chứng khoán (2004): Xếp hạng tín dụng là cách thức ƣớc tính của cá nhân hay công ty về khả năng chi trả bao gồm tất cả các số liệu kiểm tra, phân tích, hồ sơ lƣu trữ về khả năng trách nhiệm tín dụng của cá nhân và công ty kinh doanh. Nhƣ vậy, có thể hiểu khái quát khái niệm xếp hạng tín dụng là việc đánh giá khả năng và thiện ý trả nợ của đối tƣợng đi vay trên cơ sở đo lƣờng rủi ro tín dụng. Từ đó có khái niệm về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp.
Việc xếp hạng tín dụng chỉ thực hiện chức năng độc lập là đánh giá mức độ rủi ro tín dụng – là một tiêu chí phục vụ cho quá trình đƣa ra quyết định đầu tƣ. Các tổ chức xếp hạng tín dụng không kiểm toán những thông tin mà đối tƣợng xếp hạng cung cấp mặc dù đây là những thông tin cơ bản trong việc xếp hạng tín dụng cho dù việc xếp hạng tín dụng diễn ra một cách cẩn trọng.Vì vậy, xếp hạng tín dụng không thể thay thế hoàn toàn cho việc đánh giá giá trị của đối tƣợng xếp hạng mà chỉ dựa trên các nhân tố rủi ro để đƣa ra quyết định. Nguyên tắc xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Trong phân tích xếp hạng tín dụng cần chú ý đến phân tích định tính để bổ sung cho những thiếu sót của phân tích định lƣợng. Đinh Thị Kim Đính (2007) đã đƣa ra các chỉ tiêu phân tích và các chỉ tiêu này có thể thay đổi phù hợp với yếu tố môi trƣờng chung: - Chỉ tiêu định lƣợng: Là những quan sát đƣợc đo lƣờng bằng số, các dữ liệu đƣợc lấy trên báo cáo tài chính.
- Chỉ tiêu định tính: Là những quan sát không đo lƣờng đƣợc bằng số mà trong các tập dữ liệu định tính mỗi quan sát sẽ và chỉ thuộc về một kiểu loại nào đó. Nguyễn Trƣờng Sinh (2009)4 cho rằng việc phân tích đƣợc tiến hành theo thứ tự bên ngoài ảnh hƣờng đến đối tƣợng xếp hạng đến các yếu tố bên trong của chính đối tƣợng theo trình tự: 4 Danh mục tài liệu trích dẫn, tham khảo số 10. 6 - Phân tích rủi ro mang tính vĩ mô về xu hƣớng quốc gia, ngành nghề, tốc độ tăng trƣởng kinh tế quốc gia, sự ổn định về chính trị, chính sách tài chính, sự mở cửa thị trƣờng…; - Phân tích rủi ro hoạt động kinh doanh nhƣ tình hình cạnh tranh, xu hƣớng thị trƣờng, vị thế kinh doanh của công ty, sự đa dạng hóa hoạt động và các quy định; - Phân tích rủi ro tài chính bao gồm hàng loạt chỉ tiêu phụ thuộc vào từng ngành nghề, kết hợp so sánh giữa rủi ro tài chính và rủi ro kinh doanh, xem xét độ linh hoạt tài chính cũng nhƣ chính sách tài chính; - Phân tích hƣớng phát triển của doanh nghiệp xếp hạng nhƣ chất lƣợng ban quản lý và chiến lƣợc kinh doanh; - Phân tích trình trạng pháp lý của đối tƣợng doanh nghiệp. Đối tƣợng xếp hạng tín dụng Việc xếp hạng tín dụng cơ bản căn cứ vào các chỉ tiêu tài chính và các chỉ tiêu phi tài chính để làm cơ sở cho việc xếp hạng.
Dựa vào đó các chỉ tiêu đƣợc phân tích và chuẩn hóa thành các thang điểm để đánh giá, so sánh đối tƣợng xếp hạng tín dụng có thể là cá nhân, doanh nghiệp và thậm chí là quốc gia. Nguyễn Trọng Hòa (2009) đƣa ra ba đối tƣợng xếp hạng chủ yếu: Xếp hạng tín dụng cá nhân: Là việc xếp hạng dựa vào các thông tin về nhân thân, khả năng chi trả, lịch sử tín dụng của khách hàng tại các tổ chức tín dụng, nhu cầu cấp tín dụng. Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp: Dựa vào các thông tin bao gồm loại hình doanh nghiệp, ngành kinh tế, chỉ tiêu tài chính, chỉ tiêu phi tài chính, lịch sử tín dụng của khách hàng tại (các) tổ chức tín dụng, tín khả thi của phƣợng án vay vốn. Xếp hạng tín dụng quốc gia: Việc xếp hạng nhằm chỉ ra mức độ rủi ro của môi trƣờng đầu tƣ của một quốc gia và thƣờng đƣợc sử dụng bởi các nhà đầu tƣ muốn tìm kiếm môi trƣờng đâu tƣ ở một quốc gia khác.
7 Đối tƣợng xếp hạng tín dụng chủ yếu ở nƣớc ta vẫn là xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tham gia vào hoạt động tín dụng tại các tổ chức thƣơng mại và các doanh nghiệp đƣợc niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán do việc xếp hạng tín dụng cá nhân vẫn còn phức tạp và khó kiểm soát. Riêng với xếp hạng tín dụng quốc gia thì chỉ có các tổ chức xếp hạng lớn trên thế giới áp dụng và có khả năng thực hiện. Vai trò của xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Mục đích chính của xếp hạng tín dụng doanh nghiệp là trên cơ sở các số liệu kiểm tra, phân tích dữ kiện từ các hồ sơ lƣu trữ, các báo cáo tài chính và báo cáo kiểm toán của doanh nghiệp để nhận xét đánh giá tình hình hoạt động, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán trong hiện tại và tƣơng lai của các doanh nghiệp nhằm xác định khả năng thu hồi vốn của ngân hàng cho vay, tạo tâm lý yên tâm cho các nhà đầu tƣ vào doanh nghiệp hoặc tổ chức phát hành trái phiếu. Có thể thấy xếp hạng tín dụng doanh nghiệp có vai trò hết sức quan trọng trong các mối quan hệ kinh tế và toàn bộ nền kinh tế tuy nhiên tùy vào mức độ tin cậy ƣớc tính của đối tƣợng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp mà việc xếp hạng tín dụng có vai trò khác nhau ở những khía cạnh khác nhau.
Đối với doanh nghiệp xếp hạng Lê Tất Thành (2009)5 đƣa ra vai trò đối với doanh nghiệp xếp hạng: - Các doanh nghiệp xếp hạng có thể biết rõ tình trạng hoạt động kinh doanh của mình, dự báo đƣợc những rủi ro và tiềm năng phát triển trong tƣơng lai, từ đó có những điều chỉnh phù hợp đối với hoạt động doanh nghiệp. - Xếp hạng tín dụng là cơ sở để đánh giá năng lực của doanh nghiệp, tạo sự bình đẳng, cạnh tranh hơn trong hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp. - Xếp hạng tín dụng cao cũng là yếu tố giúp các doanh nghiệp duy trì sự ổn định của nguồn vốn tài trợ cho doanh nghiệp, có nhiều cơ hội tiếp cận nguồn vốn với lãi suất hoặc các điều kiện ƣu đãi từ ngân hàng,… hoặc tiếp cận đƣợc các nguồn vốn khác không phụ thuộc vào ngân hàng. 5 Danh mục tài liệu trích dẫn, tham khảo số 8.
8 - Đối với các doanh nghiệp niêm yết thì kết quả xếp hạng tín dụng là cở sở để xây dựng đƣợc giá trị doanh nghiệp và giá trị đƣợc cổ phần phát hành. Đối với các tổ chức tín dụng Đỗ Thị Thúy Hƣơng (2010) đƣa ra vai trò của xếp hạng tín dụng trên khía cạnh ngân hàng: - Xếp hạng tín dụng nhằm hạn chế rủi ro, đảm bảo ổn định thanh khoản, đồng thời xếp hạng tín dụng góp phần hỗ trợ các tổ chức tín dụng phân loại nợ và trích lập rủi ro tiến tới tối đa hóa lợi nhuận và đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng. - Xếp hạng tín dụng giúp ngân hàng giảm thiểu đƣợc chi phí và thời gian quyết định cho vay thông qua thực hiện chính sách khách hàng nhƣ hạn mức cho vay, thời hạn cho vay, giá trị tài sản đảm bảo cần cho khoản vay, đƣa ra đƣợc mức lãi suất hợp lý. - Xếp hạng tín dụng giúp các tổ chức tín dụng giám sát và đánh giá đƣợc các khoản tín dụng nhằm đƣa ra những giải pháp kịp thời, đánh giá hiệu quả của doanh nghiệp đầu tƣ.
- Ngân hàng và các tổ chức tín dụng có hệ thống xếp hạng tín dụng tốt không chỉ quản lý ổn định và đƣa ra giải pháp kịp thời giảm thiểu rủi ro tín dụng mà góp phần giảm thiểu đƣợc chi phí tƣơng đối bỏ ra cho việc thu thập thông tin từ các tổ chức xếp hạng tín dụng trên thị trƣờng.
