Nghiên Cứu Xây Dựng Kế Hoạch Bài Dạy Và Tổ Chức Dạy Học Theo Chủ Đề Kim Loại Trong Khoa Học Tự Nhiên

Nghiên cứu xây dựng kế hoạch bài dạy và tổ chức dạy học chủ đề kim loại trong khoa học tự nhiên bậc trung học cơ sở theo chương trình GDPT mới.

• Tác giả: Phan Lê Bích Thùy
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đức Mạnh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Khoa học tự nhiên
• Đề tài: Xây Dựng Kế Hoạch Dạy Học Chủ Đề Kim Loại Trong Khoa Học Tự Nhiên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• BẢNG CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• PHẦN MỞ ĐẦU: KHÁI QUÁT ĐỀ TÀI
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu đề tài
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Tổng quan các phương pháp nghiên cứu
• 0.6.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận dạy học
• 0.6.2. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm
• 0.6.3. Phương pháp điều tra
• 0.6.4. Phương pháp thống kê
• 0.7. Nội dung chính
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP
• 1.1. LĨNH VỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
• 1.1.1. Khái niệm dạy học
• 1.1.2. Khái niệm dạy học truyền thống
• 1.1.3. Khái niệm dạy học theo phương pháp dạy học mới
• 1.1.4. Khái niệm dạy học theo chủ đề
• 1.1.5. Tổng quan khái niệm tích hợp
• 1.1.6. Khái niệm “tích hợp” trong từ điển khoa học
• 1.1.7. Khái quát khái niệm tích hợp dùng trong giáo dục
• 1.1.8. Cấu trúc dạy học tích hợp
• 1.1.9. Khái niệm dạy học tích hợp
• 1.1.10. Sự cấp thiết phải tổ chức dạy học tích hợp
• 1.1.11. Các nguyên tắc tích hợp trong dạy học
• 1.1.12. Các mức độ tích hợp trong dạy học
• 1.1.13. Cấu trúc dạy học bộ môn Khoa học tự nhiên
• 1.1.14. Khái niệm Khoa học tự nhiên
• 1.1.15. Mục tiêu dạy học và cấu trúc dạy học bộ môn Khoa học tự nhiên
• 1.1.16. Các tiêu chí đánh giá các chủ đề dạy học tích hợp đã xây dựng
• 1.1.17. Tổ chức dạy học tích hợp bộ môn Khoa học tự nhiên theo Chương trình GDPT tổng thể 2018
• 1.1.18. Yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực chung
• 1.1.19. Yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù
• 1.1.20. Tổ chức kiểm tra đánh giá năng lực trong dạy học tích hợp
• 1.2. Khái quát về kiểm tra, đánh giá
• 1.2.1. Mục tiêu đánh giá, kiểm tra trong dạy học tích hợp
• 1.2.2. Phương pháp và công cụ kiểm tra, đánh giá năng lực của học sinh trong dạy học tích hợp
• 1.2.3. Kết quả định lượng sự hứng thú của học sinh đối với bộ môn Khoa học tự nhiên
• 1.3. Khảo sát sự hứng thú của HS đối với bộ môn Khoa học tự nhiên nhằm tìm ra những khó khăn
• 1.3.1. Về mức độ hứng thú của HS đối với môn Khoa học tự nhiên
• 1.3.2. Về ý kiến của HS môn Khoa học tự nhiên khó hay dễ
• 1.3.3. Về kiến thức bài học Khoa học tự nhiên được giáo viên truyền tải dễ hiểu, dễ nắm bắt
• 1.3.4. Về bài học Khoa học tự nhiên liên hệ với thực tế đời sống
• 1.3.5. Về HS giải thích được vấn đề thực tiễn dựa trên kiến thức Khoa học tự nhiên
• 1.3.6. Về các thí nghiệm trong sách giáo khoa Khoa học tự nhiên được mô tả dễ hiểu, gần gũi
• 1.4. Kết luận chương I
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CHỦ ĐỀ “KIM LOẠI” TRONG BỘ MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
• 2.1. Tổng quan chủ đề “Kim loại”
• 2.2. Lý do lựa chọn chủ đề
• 2.3. Tổng quan kiến thức trong chủ đề
• 2.4. Khái quát mục tiêu dạy học chủ đề
• 2.4.1. Về năng lực
• 2.4.2. Về phẩm chất
• 2.5. Xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề “Kim loại”
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢO NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của khảo nghiệm sư phạm
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 3.2.2. Phương pháp điều tra
• 3.2.3. Phương pháp khảo nghiệm sư phạm
• 3.2.4. Phương pháp thống kê
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Kết quả định lượng quy trình xây dựng chủ đề dạy học
• 3.3.2. Về chủ đề dạy học tích hợp đã xây dựng
• 3.3.3. Về những mục tiêu kiến thức và năng lực HS có thể đạt được
• 3.4. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Kim Loại Trong Dạy Học KHTN Bước Đầu Tiên

Chủ đề kim loại đóng vai trò quan trọng trong chương trình Khoa học Tự nhiên (KHTN) ở bậc THCS. Đây là nền tảng kiến thức thiết yếu, giúp học sinh hiểu rõ về tính chất, ứng dụng và vai trò của các kim loại trong đời sống hàng ngày và trong các ngành công nghiệp. Việc xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề kim loại một cách khoa học, sáng tạo, và bám sát chương trình GDPT mới là vô cùng quan trọng. Kế hoạch này không chỉ cung cấp kiến thức kim loại mà còn phát triển các năng lực tư duy, thực hành, và giải quyết vấn đề cho học sinh. Theo [ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM], việc xây dựng chủ đề trong bộ môn Khoa học tự nhiên theo chương trình GDPT mới là một điều vô cùng cấp thiết.

Việc tích hợp kiến thức liên môn, liên hệ thực tiễn, và sử dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với môn học. Điều này cũng giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về mối liên hệ giữa kim loại và các lĩnh vực khác nhau của khoa học và công nghệ. Bên cạnh đó, cần chú trọng việc đánh giá năng lực học sinh một cách toàn diện, bao gồm cả kiến thức, kỹ năng, và thái độ.

1.1. Tầm quan trọng của chủ đề Kim Loại trong KHTN

Chủ đề kim loại có vai trò then chốt trong chương trình KHTN. Nó cung cấp kiến thức nền tảng về cấu trúc, tính chất vật lý và hóa học, cũng như các ứng dụng đa dạng của kim loại. Học sinh được làm quen với các khái niệm như tính dẫn điện, dẫn nhiệt, tính dẻo, tính cứng, khả năng phản ứng với axit, bazơ, và oxy. Từ đó, học sinh có thể giải thích được nhiều hiện tượng tự nhiên và ứng dụng công nghệ liên quan đến kim loại. Chủ đề này giúp học sinh phát triển tư duy logic, khả năng quan sát, phân tích, và suy luận khoa học, cũng như khơi gợi niềm đam mê khoa học và công nghệ.

1.2. Mục tiêu của việc dạy học chủ đề Kim Loại ở THCS

Mục tiêu chính của việc dạy học chủ đề kim loại ở THCS không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là phát triển năng lực học sinh. Học sinh cần hiểu được cấu trúc nguyên tử, tính chất, và ứng dụng của các kim loại phổ biến. Đồng thời, cần rèn luyện kỹ năng thực hành, thí nghiệm, quan sát, và giải quyết vấn đề liên quan đến kim loại. Việc dạy học chủ đề kim loại cũng cần chú trọng đến việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, và ứng xử có trách nhiệm với các sản phẩm từ kim loại. Học sinh cần được khuyến khích tham gia các hoạt động nghiên cứu, sáng tạo, và ứng dụng kiến thức kim loại vào thực tiễn cuộc sống.

II. Thách Thức Dạy Kim Loại Hiệu Quả Trong Môn KHTN

Việc dạy học chủ đề kim loại trong môn KHTN hiện nay còn gặp nhiều thách thức. Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều, ít chú trọng đến việc phát triển năng lực học sinh. Tài liệu tham khảo còn hạn chế, thiếu tính thực tiễn, và chưa cập nhật các kiến thức mới. Cơ sở vật chất, trang thiết bị thí nghiệm còn thiếu thốn, ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học. Giáo viên còn gặp khó khăn trong việc thiết kế các hoạt động học tập sáng tạo, phù hợp với trình độ và năng lực của học sinh. Thêm vào đó, việc đánh giá năng lực học sinh còn nặng về lý thuyết, ít chú trọng đến kỹ năng thực hành và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này đặt ra yêu cầu cần đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, và nâng cao năng lực cho giáo viên.

2.1. Phương pháp dạy học truyền thống và hạn chế trong chủ đề kim loại

Phương pháp dạy học truyền thống, chủ yếu là thuyết trình và giảng giải, có nhiều hạn chế khi dạy chủ đề kim loại. Học sinh thường thụ động tiếp thu kiến thức, ít có cơ hội tham gia vào các hoạt động thực hành, thí nghiệm. Điều này dẫn đến việc học sinh khó hiểu sâu sắc bản chất của các hiện tượng, tính chất, và ứng dụng của kim loại. Hơn nữa, phương pháp này ít phát huy được tính sáng tạo, tư duy phản biện, và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh. Cần thay đổi phương pháp dạy học theo hướng tích cực, tạo điều kiện cho học sinh chủ động khám phá, trải nghiệm, và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.2. Thiếu hụt cơ sở vật chất ảnh hưởng đến thực hành kim loại

Sự thiếu hụt cơ sở vật chất, đặc biệt là các thiết bị thí nghiệm, là một trở ngại lớn trong việc dạy học chủ đề kim loại. Học sinh ít có cơ hội thực hành, thí nghiệm, quan sát các hiện tượng, tính chất, và ứng dụng của kim loại. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức, phát triển kỹ năng, và khơi gợi niềm đam mê khoa học của học sinh. Cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị thí nghiệm, và phòng thực hành để đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học.

III. Cách Xây Dựng Kế Hoạch Dạy Chủ Đề Kim Loại Hiệu Quả

Để xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề kim loại hiệu quả, cần thực hiện các bước sau: Xác định mục tiêu bài học cụ thể, rõ ràng, phù hợp với trình độ học sinh. Lựa chọn nội dung phù hợp với chương trình GDPT mới, đảm bảo tính khoa học, chính xác, và cập nhật. Thiết kế các hoạt động học tập đa dạng, hấp dẫn, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực như: dạy học theo dự án, dạy học khám phá, dạy học hợp tác, trò chơi học tập, v.v. Tích hợp kiến thức liên môn, liên hệ thực tiễn, và sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học. Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực học sinh một cách toàn diện, bao gồm cả kiến thức, kỹ năng, và thái độ.

3.1. Xác định mục tiêu bài học chủ đề kim loại

Mục tiêu bài học cần được xác định rõ ràng, cụ thể, và phù hợp với trình độ học sinh. Mục tiêu cần bao gồm cả kiến thức, kỹ năng, và thái độ. Về kiến thức, học sinh cần nắm vững các khái niệm cơ bản về kim loại, tính chất vật lý và hóa học, và ứng dụng của chúng. Về kỹ năng, học sinh cần rèn luyện kỹ năng thực hành, thí nghiệm, quan sát, phân tích, và giải quyết vấn đề liên quan đến kim loại. Về thái độ, học sinh cần có ý thức bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, và ứng xử có trách nhiệm với các sản phẩm từ kim loại.

3.2. Lựa chọn nội dung bài học kim loại phù hợp

Nội dung bài học cần được lựa chọn phù hợp với chương trình GDPT mới, đảm bảo tính khoa học, chính xác, và cập nhật. Nội dung cần bao gồm các kiến thức cơ bản về cấu tạo nguyên tử, tính chất vật lý và hóa học, và ứng dụng của các kim loại phổ biến như sắt, nhôm, đồng, kẽm, v.v. Nội dung cũng cần đề cập đến các vấn đề liên quan đến môi trường và sức khỏe con người do sử dụng kim loại không đúng cách.

3.3. Phương pháp dạy học tích cực cho chủ đề kim loại

Sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực như: dạy học theo dự án, dạy học khám phá, dạy học hợp tác, trò chơi học tập, v.v. để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Ví dụ, có thể tổ chức cho học sinh thực hiện dự án nghiên cứu về một ứng dụng cụ thể của kim loại trong đời sống, hoặc tổ chức trò chơi tìm hiểu về tính chất của các kim loại khác nhau.

IV. Hướng Dẫn Tổ Chức Dạy Học Kim Loại Theo Dự Án

Dạy học theo dự án là một phương pháp hiệu quả để dạy chủ đề kim loại. Học sinh được giao một dự án cụ thể, liên quan đến kim loại, và tự tìm hiểu, nghiên cứu, thực hiện, và báo cáo kết quả. Phương pháp này giúp học sinh phát triển các kỹ năng tư duy, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, và giao tiếp. Ví dụ, học sinh có thể thực hiện dự án nghiên cứu về ảnh hưởng của kim loại nặng đến môi trường, hoặc dự án thiết kế một sản phẩm sử dụng kim loại tái chế. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ, và đánh giá quá trình và kết quả thực hiện dự án của học sinh.

4.1. Các bước thực hiện dự án học tập về kim loại

Các bước thực hiện dự án học tập về kim loại bao gồm: (1) Xác định vấn đề và lựa chọn chủ đề dự án. (2) Lập kế hoạch thực hiện dự án. (3) Thu thập thông tin và nghiên cứu tài liệu. (4) Thực hiện thí nghiệm và quan sát (nếu có). (5) Phân tích và xử lý dữ liệu. (6) Viết báo cáo và trình bày kết quả. (7) Đánh giá và rút kinh nghiệm.

4.2. Vai trò của giáo viên trong dạy học dự án về kim loại

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn, hỗ trợ, và đánh giá quá trình và kết quả thực hiện dự án của học sinh. Giáo viên cần giúp học sinh xác định vấn đề, lập kế hoạch, tìm kiếm thông tin, và giải quyết các khó khăn trong quá trình thực hiện dự án. Giáo viên cũng cần đánh giá khả năng làm việc nhóm, kỹ năng trình bày, và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh.

V. Ứng Dụng Kim Loại Trong Đời Sống và Công Nghiệp Ví Dụ Thực Tế

Chủ đề kim loại có rất nhiều ứng dụng thực tế trong đời sống và công nghiệp. Sắt được sử dụng để xây dựng cầu đường, nhà cửa, và các công trình công cộng. Nhôm được sử dụng để sản xuất máy bay, ô tô, và các sản phẩm gia dụng. Đồng được sử dụng để làm dây điện, ống nước, và các thiết bị điện tử. Kẽm được sử dụng để mạ kim loại, sản xuất pin, và làm thuốc chữa bệnh. Học sinh cần được khuyến khích tìm hiểu về các ứng dụng này, và liên hệ kiến thức đã học với thực tiễn cuộc sống. Điều này giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của kim loại trong xã hội, và khơi gợi niềm đam mê khoa học và công nghệ.

5.1. Ứng dụng của kim loại trong xây dựng và giao thông

Kim loại, đặc biệt là sắt và thép, đóng vai trò then chốt trong ngành xây dựng và giao thông. Chúng được sử dụng để xây dựng cầu, đường, nhà cửa, và các công trình công cộng khác. Tính chất cơ học cao, khả năng chịu lực tốt, và độ bền cao của kim loại đảm bảo sự an toàn và ổn định của các công trình.

5.2. Kim loại trong sản xuất thiết bị điện tử và gia dụng

Các kim loại như đồng, nhôm, vàng, và bạc được sử dụng rộng rãi trong sản xuất thiết bị điện tử và gia dụng. Đồng được sử dụng để làm dây điện và các linh kiện điện tử. Nhôm được sử dụng để làm vỏ máy tính và các sản phẩm gia dụng nhẹ. Vàng và bạc được sử dụng để làm các tiếp điểm điện và các linh kiện cao cấp.

VI. Kết Luận Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Chủ Đề Kim Loại

Để nâng cao chất lượng dạy học chủ đề kim loại, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa giáo viên, học sinh, nhà trường, và xã hội. Giáo viên cần không ngừng đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực, và liên hệ kiến thức với thực tiễn. Học sinh cần chủ động, tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, và tự tìm hiểu, nghiên cứu, khám phá kiến thức. Nhà trường cần đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị thí nghiệm, và tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh phát triển năng lực. Xã hội cần quan tâm, ủng hộ, và tạo điều kiện cho giáo dục phát triển.

6.1. Đổi mới phương pháp đánh giá năng lực chủ đề kim loại

Cần đổi mới phương pháp đánh giá năng lực học sinh theo hướng toàn diện, bao gồm cả kiến thức, kỹ năng, và thái độ. Đánh giá không chỉ dựa trên các bài kiểm tra lý thuyết mà còn dựa trên các hoạt động thực hành, thí nghiệm, dự án, và các sản phẩm sáng tạo của học sinh. Cần chú trọng đánh giá khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, kỹ năng giải quyết vấn đề, và khả năng làm việc nhóm của học sinh.

6.2. Tăng cường sự hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp kim loại

Tăng cường sự hợp tác giữa nhà trường và các doanh nghiệp sản xuất và chế biến kim loại là một giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học chủ đề kim loại. Các doanh nghiệp có thể cung cấp thông tin về công nghệ mới, quy trình sản xuất, và các vấn đề thực tế liên quan đến kim loại. Học sinh có thể tham quan các nhà máy, xí nghiệp, và thực tập tại các doanh nghiệp để hiểu rõ hơn về ứng dụng của kim loại trong thực tiễn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Từ năm học 2021–2022, môn Khoa học tự nhiên chính thức được đưa vào giảng dạy ở cấp Trung học cơ sở theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT), thay thế cho ba môn học riêng biệt gồm Vật lý, Hóa học và Sinh học. Môn học này được thiết kế theo định hướng dạy học tích hợp và gắn liền với giáo dục STEM, nhằm hình thành thế giới quan khoa học và phát triển phẩm chất, năng lực toàn diện cho học sinh. Tuy nhiên, thực tiễn chuyển giao từ phương pháp dạy học truyền thống mang tính truyền thụ một chiều ("thầy đọc trò viết", kiến thức hàn lâm, rời rạc) sang phương pháp dạy học tích cực còn gặp nhiều rào cản. Đội ngũ giáo viên gặp khó khăn trong việc cấu trúc lại kiến thức liên môn, biên soạn kế hoạch bài dạy theo chủ đề và thiết lập các công cụ kiểm tra, đánh giá theo chuẩn năng lực.

Đặc biệt, tính đến thời điểm thực hiện đề tài (tháng 5/2023), môn Khoa học tự nhiên mới chỉ được triển khai ở khối lớp 6 và chuẩn bị cho các khối lớp tiếp theo; chương trình lớp 9 dự kiến đến năm học 2024–2025 mới chính thức áp dụng và chưa có sách giáo khoa phát hành rộng rãi. Trong khi đó, "Kim loại" là một mạch nội dung trọng tâm, có tính thực tiễn cao và giao thoa nhiều kiến thức hóa học, vật lý, môi trường và công nghệ khai khoáng. Khóa luận tốt nghiệp cử nhân sư phạm của tác giả Phan Lê Bích Thùy (ngành Sư phạm Hóa học, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Đức Mạnh) được thực hiện nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn nêu trên.

Mục tiêu chung của đề tài là nghiên cứu xây dựng chủ đề dạy học và kế hoạch bài dạy "Kim loại" trong môn Khoa học tự nhiên lớp 9 theo hướng dạy học tích hợp, đồng thời đề xuất khung tiêu chí và công cụ đánh giá năng lực học sinh, tạo tài liệu tham khảo cho giáo viên trung học cơ sở.

Để đạt được mục tiêu, tác giả xác định 6 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu việc dạy học ở lĩnh vực Khoa học tự nhiên bậc Trung học cơ sở trong hệ thống Giáo dục phổ thông tổng thể nhằm xác định sự tương quan với các yếu tố giáo dục khác, hướng tới xây dựng hệ thống dạy học thống nhất.
2. Khảo sát sự hứng thú và thái độ học tập của học sinh cấp Trung học cơ sở đối với bộ môn Khoa học tự nhiên để định hướng phương pháp dạy học tích cực phù hợp.
3. Khảo sát thực tiễn mức độ nhìn nhận thế giới tự nhiên dưới góc độ khoa học của học sinh, làm cơ sở xây dựng các chủ đề tích hợp lồng ghép khám phá thực tiễn.
4. Đề xuất quy trình xây dựng chủ đề môn Khoa học tự nhiên và quy trình tổ chức kiểm tra, đánh giá năng lực học sinh.
5. Xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề "Kim loại" theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cho khối lớp 9, hướng tới áp dụng từ năm học 2024–2025.
6. Khảo sát thực tiễn việc triển khai chương trình mới và lấy ý kiến chuyên môn của giáo viên tại một số trường Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quy trình thiết kế chủ đề, kế hoạch bài dạy "Kim loại" và hệ thống kiểm tra đánh giá năng lực học sinh trong môn Khoa học tự nhiên. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào mạch nội dung "Kim loại" thuộc môn Khoa học tự nhiên lớp 9; phạm vi khảo nghiệm sư phạm và điều tra thực tiễn được tiến hành tại một số trường Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn năm học 2021–2022 và năm học 2022–2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập nền tảng dựa trên các lý luận giáo dục học hiện đại, văn bản quy phạm và phương pháp luận chuyên ngành:

• Khung lý thuyết và mô hình tiếp cận:

  • Lý thuyết sư phạm tích hợp (La pédagogie de l’intégration): Dựa trên quan điểm của Xavier Roegiers về việc tổ chức quá trình học tập giúp học sinh huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng từ nhiều lĩnh vực để giải quyết các tình huống phức hợp có ý nghĩa thực tiễn.
  • Lý luận phát triển chương trình và dạy học tích hợp: Tiếp thu quan điểm của S. Robinsohn về cải cách chương trình, các nghiên cứu của TS. Nguyễn Thị Kim Dung, Th.S Hà Thị Lan Hương, TS. Đào Thị Việt Anh về các mức độ tích hợp (nội môn, đa môn, liên môn, xuyên môn) và hình thức dạy học theo chủ đề (chủ đề đơn môn, chủ đề liên môn).
  • Khung chương trình giáo dục quốc gia: Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể 2018 và Chương trình giáo dục phổ thông môn Khoa học tự nhiên (Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT).
  • Lý luận kiểm tra đánh giá: Nghiên cứu của Hoàng Đức Nhuận, Lê Đức Phúc và Phạm Quang Sáng về bản chất đánh giá thành tích và đánh giá năng lực học sinh.
  • Khung năng lực môn Khoa học tự nhiên: Xác định 3 thành phần năng lực đặc thù gồm: Nhận thức khoa học tự nhiên, Tìm hiểu tự nhiên, và Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học; cùng với các phẩm chất và năng lực chung (Tự chủ và tự học, Giao tiếp và hợp tác, Giải quyết vấn đề và sáng tạo).

• Phương pháp nghiên cứu thực hiện:

  • Phương pháp nghiên cứu lý luận dạy học: Phân tích, tổng hợp các văn kiện chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chuẩn chương trình 2018, tâm lý học lứa tuổi học sinh THCS (10–15 tuổi), các tài liệu giáo dục STEM và mô hình dạy học tích hợp trong và ngoài nước.
  • Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Điều tra thực trạng nhận thức và mức độ hứng thú của học sinh khối lớp 6 đối với môn Khoa học tự nhiên; điều tra lấy phiếu ý kiến đóng góp của giáo viên THCS về cấu trúc chủ đề, tính khả thi của kế hoạch bài dạy và bộ tiêu chí đánh giá.
  • Phương pháp khảo nghiệm sư phạm: Tổ chức lấy ý kiến chuyên gia/giáo viên trực tiếp giảng dạy tại các trường THCS ở Đà Nẵng để thẩm định tính khoa học, sư phạm của kế hoạch bài dạy và các rubric đánh giá đã biên soạn.
  • Phương pháp thống kê toán học: Xử lý định lượng dữ liệu điều tra bằng phân tích tỷ lệ phần trăm (%), tính điểm trung bình trên thang đo Likert và thang điểm 1–10.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học tích hợp lĩnh vực Khoa học tự nhiên

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học truyền thống và dạy học tích cực, phân tích bản chất của dạy học theo chủ đề, đồng thời xác lập các nguyên tắc và công cụ đánh giá năng lực học sinh trong môn Khoa học tự nhiên.

Tác giả so sánh chi tiết sự khác biệt giữa mô hình tiếp cận truyền thống theo từng bài học/tiết học rời rạc và mô hình dạy học theo chủ đề tích hợp:

Tiêu chí so sánh	Dạy học theo cách tiếp cận truyền thống	Dạy học theo chủ đề tích hợp
Cấu trúc nội dung	Dạy theo từng bài riêng lẻ, thời lượng cố định; kiến thức rời rạc, tuyến tính.	Dạy theo chủ đề thống nhất, tái cấu trúc nội dung; kiến thức liên kết dạng mạng lưới.
Vị trí của giáo viên và học sinh	Giáo viên là trung tâm truyền thụ; học sinh tiếp thu và ghi nhớ thụ động.	Học sinh là trung tâm, chủ động tìm tòi; giáo viên tổ chức, định hướng và gợi mở.
Mức độ nhận thức	Thường dừng lại ở mức biết, hiểu và vận dụng thấp theo lối máy móc.	Đạt các bậc nhận thức cao: phân tích, tổng hợp, đánh giá và giải quyết vấn đề.
Mục tiêu phát triển	Tập trung truyền tải khối lượng kiến thức và kỹ năng đơn lẻ.	Phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất và kỹ năng làm việc thực tế.
Tính liên hệ thực tiễn	Kiến thức nặng tính lý thuyết, chậm cập nhật và xa rời thực tế đời sống.	Kiến thức gắn kết chặt chẽ với các hiện tượng và vấn đề thực tiễn hàng ngày.

Chương này cũng thiết lập bảng 11 tiêu chí đánh giá chủ đề dạy học tích hợp (thang điểm 1–4):

1. TC1: Tên chủ đề khái quát, cô đọng, hấp dẫn học sinh.
2. TC2: Thống nhất các bước theo đúng quy trình xây dựng.
3. TC3: Lý do lựa chọn chủ đề phù hợp, xác đáng.
4. TC4: Xác định các vấn đề cần giải quyết mang tính liên môn, gắn kết chủ đề.
5. TC5: Xác định mạch kiến thức và địa chỉ tích hợp khoa học.
6. TC6: Mục tiêu dạy học viết đúng chuẩn yêu cầu cần đạt.
7. TC7: Nội dung kiến thức hệ thống, cô đọng, chính xác.
8. TC8: Hoạt động dạy học và đánh giá đa dạng, bám sát mục tiêu.
9. TC9: Kế hoạch dạy học rõ ràng, khả thi về thời gian, phương tiện.
10. TC10: Mức độ hỗ trợ giáo viên khác trong vận dụng thiết kế.
11. TC11: Hình thức trình bày thẩm mỹ, khoa học.

Đồng thời, tác giả đưa ra quy trình tổ chức kiểm tra đánh giá năng lực gồm 9 bước và phân biệt rõ giữa đánh giá năng lực với đánh giá kiến thức, kỹ năng truyền thống.

Phần thực tiễn của Chương 1 công bố số liệu điều tra thực trạng hứng thú học tập môn Khoa học tự nhiên của học sinh:

Nội dung khảo sát	Tỷ lệ phản hồi (%)
Mức độ hứng thú với môn KHTN	Thích: 40,4% | Bình thường: 32,3% | Rất thích: 25,3% | Ghét: 1,0% | Rất ghét: 1,0%
Đánh giá độ khó/dễ của môn KHTN	Vừa sức: 66,7% | Khó: 25,3% | Dễ: 7,1% | Rất khó: 1,0%
Kiến thức bài học truyền tải dễ hiểu	Đồng ý: 86,9% | Phân vân: 13,1% | Không đồng ý: 0,0%
Bài học liên hệ với thực tế đời sống	Đồng ý: 92,9% | Phân vân: 7,1% | Không đồng ý: 0,0%
Khả năng giải thích vấn đề thực tiễn của HS	Đồng ý: 56,6% | Phân vân: 38,4% | Không đồng ý: 5,1%
Thí nghiệm trong SGK dễ hiểu, gần gũi	Đồng ý: 76,8% | Phân vân: 21,2% | Không đồng ý: 2,0%

Dữ liệu cho thấy đa số học sinh nhận thấy môn học có tính thực tiễn cao (92,9% đồng ý), nhưng tỷ lệ tự tin giải thích được các vấn đề thực tiễn mới đạt 56,6% (còn 38,4% phân vân và 5,1% không làm được). Điều này khẳng định sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học và xây dựng các chủ đề tích hợp gắn liền với thực hành và giải quyết vấn đề.

---

Chương 2: Xây dựng chủ đề và tiêu chí đánh giá chủ đề “Kim loại” trong bộ môn Khoa học tự nhiên

Chương 2 trình bày chi tiết quy trình thiết kế và nội dung hoàn chỉnh của chủ đề "Kim loại" dành cho môn Khoa học tự nhiên lớp 9. Mạch kiến thức của chủ đề được cấu trúc thành 6 nội dung tích hợp:

1. Nội dung 1: Tính chất cơ bản của kim loại

   • Nghiên cứu tính chất vật lý chung của kim loại (tính dẻo, tính dẫn điện, tính dẫn nhiệt, ánh kim).
   • Nghiên cứu tính chất hóa học cơ bản (tác dụng với phi kim như oxygen, chlorine; tác dụng với nước; tác dụng với dung dịch acid; tác dụng với dung dịch muối).
   • Phân tích sự khác biệt về tính chất giữa các kim loại thông thường (nhôm, sắt, đồng...).
   • Tìm hiểu sự phân bố các mỏ kim loại trên Trái Đất, vấn đề khai thác khoáng sản và ứng dụng thực tiễn của từng loại kim loại trong đời sống và công nghiệp.

2. Nội dung 2: Dãy hoạt động hóa học của kim loại

   • Xây dựng dãy hoạt động hóa học của kim loại thông qua các thí nghiệm so sánh mức độ phản ứng.
   • Ý nghĩa của dãy hoạt động hóa học trong việc dự đoán chiều hướng phản ứng hóa học giữa kim loại với nước, acid và dung dịch muối.

3. Nội dung 3: Tách kim loại và việc sử dụng hợp kim

   • Nguyên tắc và các phương pháp tách kim loại ra khỏi hợp chất/quặng (nhiệt luyện, thủy luyện, điện phân) và ứng dụng thực tế.
   • Khái niệm hợp kim, so sánh tính chất cơ lý hóa giữa hợp kim và kim loại nguyên chất.
   • Hợp kim của sắt: Gang và thép; tìm hiểu quy trình kỹ thuật sản xuất gang và thép trong lò cao từ nguồn quặng chứa iron(III) oxide.

4. Nội dung 4: Vấn đề ô nhiễm kim loại nặng

   • Khái niệm về kim loại nặng (chì, thủy ngân, cadmium, arsenic...).
   • Nguồn gốc phát sinh và nguyên nhân gây ô nhiễm kim loại nặng trong đất, nước và không khí.
   • Tác hại của kim loại nặng đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái; đề xuất các biện pháp phòng ngừa, xử lý ô nhiễm.

5. Nội dung 5: Ăn mòn kim loại và bảo vệ kim loại khỏi sự ăn mòn

   • Bản chất và khái niệm về sự ăn mòn kim loại trong tự nhiên.
   • Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến tốc độ ăn mòn kim loại (độ ẩm, nhiệt độ, nồng độ muối, tiếp xúc hóa chất).
   • Các biện pháp bảo vệ kim loại khỏi bị ăn mòn trong thực tế (sơn phủ bảo vệ bề mặt, mạ kim loại, dùng chất ức chế, phương pháp điện hóa/bảo vệ cathode).

6. Nội dung 6: Luyện tập

   • Hệ thống hóa toàn bộ kiến thức, giải quyết các bài tập vận dụng định tính, định lượng và xử lý tình huống thực tế.

Trong chương này, do tại thời điểm nghiên cứu chưa có sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9 chính thức, tác giả đã biên soạn một bản mô phỏng sách giáo khoa đối với chủ đề "Kim loại", thiết kế kế hoạch bài dạy chi tiết kèm theo hệ thống tiêu chí và rubric đánh giá cụ thể từng hoạt động học tập của học sinh.

---

Chương 3: Khảo nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc tổ chức khảo nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính đúng đắn, khoa học và tính khả thi của chủ đề dạy học và kế hoạch bài dạy đã xây dựng.

Nội dung khảo nghiệm tập trung vào hai nhóm dữ liệu chính thu thập từ phiếu xin ý kiến của đội ngũ giáo viên THCS:

1. Đánh giá chất lượng và mức độ đáp ứng của chủ đề dạy học tích hợp theo bảng tiêu chí định lượng đã xây dựng ở Chương 1 (thể hiện tại Bảng 3.1).
2. Đánh giá mức độ khả thi về việc giúp học sinh đạt được các mục tiêu kiến thức và thành phần năng lực theo thang điểm từ 1 đến 10 (thể hiện tại Bảng 3.2).

Kết quả xử lý số liệu khảo nghiệm xác nhận chủ đề "Kim loại" được thiết kế chặt chẽ, bám sát các yêu cầu cần đạt của Chương trình GDPT 2018, đảm bảo tính liên môn và hỗ trợ thiết thực cho giáo viên trong việc triển khai dạy học tích hợp tại các trường trung học cơ sở.

---

Kết quả và đóng góp của đề tài

1. Kết quả nghiên cứu chính

• Về mặt lý luận: Khóa luận đã hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về dạy học tích hợp môn Khoa học tự nhiên cấp THCS; xây dựng được quy trình 6 bước thiết kế chủ đề tích hợp, quy trình 9 bước kiểm tra đánh giá năng lực học sinh và bộ 11 tiêu chí định lượng đánh giá chủ đề.
• Về mặt thực tiễn và sản phẩm:
  • Hoàn thiện kế hoạch bài dạy và tài liệu mô phỏng sách giáo khoa cho chủ đề "Kim loại" (gồm 6 nội dung tích hợp kiến thức hóa học, vật lý, địa chất, công nghệ luyện kim và giáo dục bảo vệ môi trường).
  • Thu thập và phân tích dữ liệu thực trạng hứng thú học tập môn Khoa học tự nhiên của học sinh lớp 6, chỉ rõ khoảng trống giữa mức độ yêu thích/nhận thức thực tiễn (92,9%) và khả năng giải thích hiện tượng thực tế (56,6%).
  • Thu thập kết quả khảo nghiệm từ giáo viên khẳng định tính khả thi của chủ đề dạy học trước khi chương trình lớp 9 được triển khai đại trà.

2. Các giải pháp và kiến nghị đề xuất

• Đề xuất giáo viên chuyển đổi căn bản từ truyền thụ kiến thức thụ động sang thiết kế các hoạt động học tập trải nghiệm, thực hành thí nghiệm, giao nhiệm vụ tìm hiểu gắn với bối cảnh thực tế đời sống.
• Kiến nghị tổ chức kiểm tra đánh giá thường xuyên và định kỳ dựa trên rubric, hồ sơ học tập và sản phẩm học tập thay vì chỉ sử dụng điểm số từ các bài kiểm tra viết truyền thống.
• Đề xuất các nhà trường và tổ bộ môn tăng cường sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, xây dựng các chủ đề liên môn để giáo viên các phân môn Vật lý, Hóa học, Sinh học phối hợp hiệu quả trong giảng dạy môn Khoa học tự nhiên.

3. Đóng góp của tác giả

Khóa luận đã chủ động đi trước một bước trong việc thiết kế chủ đề bài dạy và tài liệu mô phỏng cho môn Khoa học tự nhiên lớp 9 tại thời điểm sách giáo khoa lớp 9 theo chương trình 2018 chưa được ban hành (năm 2023), cung cấp một mô hình tham khảo cụ thể về phương pháp tích hợp nội dung và công cụ đánh giá năng lực.

---

Hạn chế và hướng phát triển nghiên cứu

• Hạn chế:

  • Nghiên cứu được thực hiện vào tháng 5/2023, khi Chương trình GDPT 2018 mới triển khai ở khối lớp 6 và chuẩn bị cho khối 7; chương trình lớp 9 chưa chính thức vận hành (dự kiến năm học 2024–2025). Do đó, tác giả chưa thể tổ chức thực nghiệm giảng dạy trực tiếp trên lớp học sinh lớp 9 đại trà mà chủ yếu dừng lại ở việc khảo sát thực tiễn lớp 6 và khảo nghiệm lấy ý kiến đóng góp của giáo viên.
  • Phạm vi khảo nghiệm và khảo sát ý kiến giáo viên mới được tiến hành tại một số trường Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, chưa mở rộng ra các địa phương khác.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Triển khai thực nghiệm giảng dạy trực tiếp toàn bộ chủ đề "Kim loại" trên đối tượng học sinh lớp 9 khi chương trình mới chính thức áp dụng từ năm học 2024–2025; đo lường sự phát triển năng lực của học sinh trước và sau thực nghiệm bằng các lớp đối chứng.
  • Vận dụng quy trình đã đề xuất để tiếp tục nghiên cứu, thiết kế các chủ đề tích hợp khác trong toàn bộ chương trình Khoa học tự nhiên cấp THCS.

---

Giá trị tham khảo và ứng dụng thực tiễn

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên ngành Sư phạm Hóa học, Sư phạm Vật lý, Sư phạm Sinh học và Sư phạm Khoa học tự nhiên: Tham khảo phương pháp luận thiết kế kế hoạch bài dạy tích hợp, cách chuyển đổi từ kiến thức đơn môn sang chủ đề liên môn, và kỹ thuật xây dựng rubric đánh giá năng lực học sinh.
• Giáo viên môn Khoa học tự nhiên cấp THCS: Có thể sử dụng trực tiếp khung 6 nội dung của chủ đề "Kim loại", bộ tiêu chí đánh giá (11 tiêu chí) và quy trình tổ chức kiểm tra đánh giá (9 bước) để xây dựng kế hoạch giáo dục môn học cho khối lớp 9.
• Cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường THCS: Sử dụng bộ tiêu chí đánh giá chủ đề tích hợp làm căn cứ thẩm định, góp ý kế hoạch bài dạy của giáo viên trong quá trình đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo Chương trình GDPT 2018.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chủ đề "Kim loại" trong khóa luận được cấu trúc thành mấy nội dung chính và bao gồm những mạch kiến thức nào?
Chủ đề "Kim loại" được cấu trúc thành 6 nội dung chính: (1) Tính chất cơ bản của kim loại (tính chất vật lý, hóa học, các mỏ kim loại và ứng dụng); (2) Dãy hoạt động hóa học của kim loại và ý nghĩa; (3) Tách kim loại và việc sử dụng hợp kim (phương pháp tách, so sánh hợp kim, sản xuất gang - thép trong lò cao); (4) Vấn đề ô nhiễm kim loại nặng (khái niệm, tác hại, biện pháp phòng chống); (5) Ăn mòn kim loại và các biện pháp bảo vệ; (6) Luyện tập.

2. Tác giả đã đề xuất khung tiêu chí đánh giá chủ đề tích hợp gồm bao nhiêu tiêu chí và sử dụng thang điểm nào?
Tác giả đề xuất khung gồm 11 tiêu chí đánh giá (từ TC1 đến TC11), bao quát từ tên chủ đề, lý do chọn, vấn đề liên môn, mạch phát triển kiến thức, mục tiêu, hoạt động dạy học, tính khả thi của kế hoạch bài dạy đến hình thức trình bày. Khung tiêu chí sử dụng thang đánh giá 4 mức độ (từ 1 đến 4: 1 - Không thể hiện được tiêu chí; 2 - Có thực hiện nhưng chưa đạt mức độ nội dung; 3 - Thực hiện ngang bằng mức độ; 4 - Thực hiện tốt hơn mức độ nội dung).

3. Khảo sát thực tiễn học sinh khối 6 về môn Khoa học tự nhiên ghi nhận những số liệu đáng chú ý nào?
Kết quả khảo sát cho thấy: 40,4% học sinh thích và 25,3% rất thích môn học; 66,7% đánh giá mức độ vừa sức; 86,9% đồng ý kiến thức được truyền tải dễ hiểu; 92,9% đồng ý bài học liên hệ nhiều với thực tế đời sống. Tuy nhiên, chỉ có 56,6% học sinh đồng ý rằng mình có thể giải thích được các vấn đề thực tiễn dựa trên kiến thức đã học (38,4% phân vân và 5,1% không đồng ý).

4. Quy trình kiểm tra, đánh giá năng lực học sinh trong dạy học tích hợp gồm những bước nào theo đề xuất của tác giả?
Quy trình gồm 9 bước: (1) Xác định mục tiêu, loại hình, mức độ đánh giá; (2) Xác định thời điểm đánh giá; (3) Xác định nội dung, cấu trúc, thành tố cần đánh giá; (4) Xác định phương pháp đánh giá; (5) Xác định công cụ đánh giá; (6) Xác định người thực hiện đánh giá; (7) Xác định phương thức xử lý, phân tích dữ liệu; (8) Tổng hợp kết quả viết thành báo cáo; (9) Xác định phương thức công bố và phản hồi kết quả.

5. Tại sao tác giả lại biên soạn bản mô phỏng sách giáo khoa cho chủ đề "Kim loại" lớp 9?
Tại thời điểm hoàn thành khóa luận (tháng 5/2023), môn Khoa học tự nhiên theo Chương trình GDPT 2018 mới chỉ được giảng dạy ở lớp 6 (từ 2021–2022) và lớp 9 dự kiến đến năm học 2024–2025 mới bắt đầu triển khai nên chưa có sách giáo khoa chính thức. Tác giả biên soạn bản mô phỏng nhằm cụ thể hóa mạch nội dung và cung cấp tài liệu mẫu cho giáo viên tham khảo trước khi bước vào năm học áp dụng.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Phan Lê Bích Thùy đã giải quyết một vấn đề cấp thiết của giáo dục phổ thông khi chuyển đổi sang Chương trình GDPT 2018 ở môn Khoa học tự nhiên cấp THCS. Bằng việc kết hợp nghiên cứu lý luận dạy học tích hợp với khảo sát thực tiễn và khảo nghiệm sư phạm tại Đà Nẵng, đề tài đã xây dựng thành công kế hoạch bài dạy chủ đề "Kim loại" lớp 9 gồm 6 nội dung tích hợp hoàn chỉnh và bản mô phỏng sách giáo khoa. Các khung tiêu chí đánh giá chủ đề (11 tiêu chí) và quy trình kiểm tra đánh giá năng lực (9 bước) do tác giả đề xuất là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho sinh viên ngành sư phạm và giáo viên trung học cơ sở trong quá trình đổi mới giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP LĨNH VỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN. Khái niệm dạy học 1. Khái niệm dạy học truyền thống Theo Xavier Roegiers: “Lý thuyết sư phạm tích hợp là một quá trình học tập trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều kiện cần thiết cho HS, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập trong tương lai, hoặc nhằm hòa nhập HS vào cuộc sống lao động. Lý thuyết sư phạm tích hợp tìm cách làm cho quá trình học tập có ý nghĩa.” [24] Quá trình dạy học là quá trình phối hợp một cách thống nhất hoạt động điều khiển, tổ chức và hướng dẫn của người GV với hoạt động lĩnh hội kiến thức theo hướng tích cực, chủ động, sáng tạo của người HS nhằm đáp ứng mục tiêu dạy học.

Đó là một quá trình biện chứng, thể hiện song song hai hoạt động “dạy” và “học”, được vận hành bởi các yếu tố: mục tiêu dạy học, nguyên tắc dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học, hoạt động dạy – học, kết quả dạy học, môi trường sư phạm và các mối quan hệ liên quan. Quá trình dạy học mang đến những kết quả cao: - Cung cấp kiến thức cho HS, xây dựng và phát triển toàn diện HS cả về năng lực và phẩm chất cần đạt. - Cung cấp cho HS hệ thống kiến thức khoa học toàn diện về tự nhiên và xã hội, hướng cho HS đến việc nhìn nhận thế giới tự nhiên một cách đúng đắn, xây dựng một thế giới quan có sự tư duy sáng tạo trên nhiều lĩnh vực và có khả năng thực hành, áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. - Giáo dục phẩm chất nhân cách cho HS.

Đây là một quá trình xuyên suốt với mục đích cuối cùng là hình thành các phẩm chất nhân cách cho HS để phù hợp với các giá trị và chuẩn mực đạo đức xã hội. Khái niệm dạy học theo phương pháp dạy học mới Ngày nay, bởi sự phát triển nhanh chóng của khoa học, kỹ thuật, công nghệ đã làm cho khối lượng tri thức của loài người tăng lên một cách nhanh chóng, từ đó đã đặt ra một yêu cầu cao hơn đối với mô hình nhân cách con người trong thời đại mới. Cũng từ đây, mâu thuẫn giữa yêu cầu về nội dung học vấn phổ thông sâu - rộng với khả năng tiếp thu khối lượng tri thức của người học dần nảy sinh, và mâu thuẫn giữa SVTH: Phan Lê Bích Thùy Trang 7 chức năng của người GV là tổ chức, điều khiển người HS nắm vững, hình thành kỹ năng ở từng môn học riêng rẽ với yêu cầu của xã hội đòi hỏi người HS phải biết thu thập, chọn lọc xử lý thông tin liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau và vận dụng vào thực tiễn cuộc sống cũng trở nên gay gắt. Chính vì lẽ đó, ta cần phải đặt ra một vấn đề: Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn trên? Dạy học theo xu hướng sử dụng những phương pháp dạy học tích cực là một trong những xu thế trong dạy học hiện đại và đã được nhiều nước phát triển trên thế giới thực hiện, nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu về học vấn phổ thông, khả năng tiếp thu với khối tri thức khổng lồ của nhân loại đang ngày càng tăng lên.