Xây Dựng Hội Thoại Cho Giáo Trình Tiếng Việt Thực Hành Dưới Góc Nhìn Của Lý Thuyết Tương Tác

Luận án tiến sĩ kỹ thuật nghiên cứu xây dựng hội thoại cho giáo trình tiếng việt thực hành dưới góc nhìn của lý thuyết tương tác hội, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Nguyễn Kim Yến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Văn Thi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Xây Dựng Hội Thoại Trong Giáo Trình Tiếng Việt Thực Hành
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• QUY ƯỚC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ của luận án
• Mục đích của luận án
• Nhiệm vụ của luận án
• Ý nghĩa của luận án
• Ý nghĩa lý luận
• Ý nghĩa thực tiễn
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu tương tác hội thoại và Phân tích hội thoại – Conversation Analysis (CA) trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu tương tác hội thoại tiếng Việt trong nước
• 1.2. Cơ sở lý luận về tương tác hội thoại
• 1.2.1. Tương tác – Tương tác xã hội – Tương tác hội thoại
• 1.2.2. Lý thuyết hội thoại
• 1.2.3. Phân tích hội thoại trên cơ sở dữ liệu định hướng (data-driven)
• 1.3. Cơ sở lý luận về hành động ngôn từ và hành động hỏi-đáp
• 1.3.1. Hành động ngôn từ
• 1.3.2. Hành động hỏi-đáp
• 1.4. Vấn đề dạy kỹ năng hội thoại trong giảng dạy ngôn ngữ thứ hai
• 1.4.1. Về phương pháp giảng dạy ngôn ngữ thứ hai
• 1.4.2. Dạy hội thoại trong giảng dạy ngôn ngữ thứ hai
• 1.4.3. Dạy hội thoại trong giảng dạy tiếng Việt như một ngôn ngữ thứ hai
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT VỀ TƯƠNG TÁC HỘI THOẠI TRONG THỰC TẾ VÀ TRONG CÁC GIÁO TRÌNH TIẾNG VIỆT THỰC HÀNH – NHỮNG DỮ LIỆU ĐỊNH HƯỚNG
• 2.1. Khảo sát tương tác hội thoại trong thực tế giao tiếp
• 2.1.1. Khảo sát về cấu trúc hội thoại
• 2.1.2. Khảo sát hướng tương tác hội thoại trong thực tế giao tiếp
• 2.1.3. Khảo sát chiến lược giao tiếp trong hội thoại thực tế
• 2.2. Khảo sát tương tác hội thoại trong các giáo trình tiếng Việt thực hành ở các trình độ
• 2.2.1. Những nhận xét chung về biên soạn giáo trình
• 2.2.2. Khảo sát bối cảnh tương tác và vai giao tiếp trong hội thoại giáo trình
• 2.2.3. Khảo sát sự tương tác hỏi-đáp trong hội thoại giáo trình tiếng Việt thực hành
• 2.3. Khảo sát về việc ứng dụng hội thoại giáo trình vào tương tác hội thoại thực tế
• 2.3.1. Những kết quả khảo sát qua bảng hỏi
• 2.3.2. Những kết quả khảo sát qua phỏng vấn sâu
• 2.4. Từ hội thoại thực tế đến hội thoại giáo trình – Dữ liệu định hướng
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ XÂY DỰNG HỘI THOẠI TRONG GIÁO TRÌNH TIẾNG VIỆT VÀ ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY KỸ NĂNG HỘI THOẠI
• 3.1. Phân loại trình độ tiếng Việt và kỹ năng hội thoại tiếng Việt
• 3.1.1. Tiêu chuẩn phân loại trình độ tiếng Việt
• 3.1.2. Các nguyên tắc thiết kế biên soạn giáo trình và phạm vi hội thoại giáo trình
• 3.2. Đề xuất thiết kế xây dựng hội thoại tiếng Việt cho giáo trình dạy tiếng
• 3.2.1. Những đề xuất chung
• 3.2.2. Đề xuất xây dựng hội thoại cho trình độ cơ sở bậc A1 và A2
• 3.2.3. Đề xuất xây dựng hội thoại cho trình độ trung cấp bậc B1 và B2
• 3.2.4. Đề xuất xây dựng hội thoại cho trình độ cao cấp bậc C1 và C2
• 3.3. Phương pháp giảng dạy kỹ năng hội thoại tiếng Việt
• 3.3.1. Về phương pháp dạy học theo nhiệm vụ - Task-based Learning (TBL)
• 3.3.2. Ứng dụng TBL vào việc giảng dạy hội thoại tiếng Việt - Bài giảng thực nghiệm
• 3.3.3. Đề xuất phương pháp giảng dạy kỹ năng hội thoại - Bài giảng luyện tập kỹ năng tương tác hội thoại
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hội Thoại Tiếng Việt Thực Hành Trong Giáo Trình

Giáo trình tiếng Việt thực hành đóng vai trò quan trọng trong việc trang bị kỹ năng giao tiếp cho người nước ngoài. Việc xây dựng hội thoại tiếng Việt thực hành hiệu quả trong giáo trình giúp học viên tự tin ứng dụng vào thực tế. Nhu cầu học tiếng Việt thực hành của người nước ngoài ngày càng tăng, đòi hỏi giáo trình phải được cập nhật và thiết kế khoa học. Giáo trình là tài liệu đầu tiên người học tiếp xúc, ảnh hưởng đến khả năng sử dụng tiếng Việt sau này. Việc biên soạn giáo trình có tầm quan trọng đặc biệt.

1.1. Tầm quan trọng của hội thoại tiếng Việt trong giáo trình

Bài hội thoại tiếng Việt trong giáo trình đóng vai trò cầu nối giữa lý thuyết và thực hành. Thông qua các tình huống hội thoại, học viên có cơ hội luyện tập kỹ năng hội thoại tiếng Việt, làm quen với ngữ cảnh hội thoại thực tế và áp dụng từ vựng tiếng Việt theo chủ đề. Bài hội thoại giao tiếp tiếng Việt giúp học viên tự tin hơn trong giao tiếp hàng ngày.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giáo trình tiếng Việt

Nội dung giáo trình tiếng Việt cần được biên soạn phù hợp với trình độ của người học. Bố cục giáo án tiếng Việt thực hành cần khoa học, dễ hiểu, có tính sư phạm cao. Tính cập nhật của giáo trình tiếng Việt cũng rất quan trọng, cần phản ánh được những thay đổi trong ngôn ngữ và văn hóa giao tiếp hiện đại. Cần có các bài tập hội thoại tiếng Việt đa dạng và thú vị để giúp học viên luyện tập.

II. Thách Thức Khi Xây Dựng Bài Hội Thoại Tiếng Việt Hấp Dẫn

Một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để xây dựng bài hội thoại tiếng Việt vừa đảm bảo tính sư phạm, vừa phản ánh được sự tự nhiên, sinh động của hội thoại giao tiếp tiếng Việt trong thực tế. Các mẫu hội thoại tiếng Việt trong giáo trình hiện nay đôi khi còn khô cứng, thiếu tính tương tác và chưa thực sự gần gũi với đời sống. Việc lựa chọn tình huống hội thoại phù hợp với văn hóa Việt Nam cũng là một vấn đề cần được quan tâm.

2.1. Thiếu tính tự nhiên trong hội thoại tiếng Việt thực hành

Các hội thoại tiếng Việt thường quá khuôn mẫu, thiếu sự linh hoạt và biến đổi thường thấy trong giao tiếp thực tế. Người học cảm thấy khó khăn khi áp dụng những gì đã học vào tình huống hội thoại thật sự. Cần có sự nghiên cứu sâu sắc về văn hóa giao tiếp Việt Nam để xây dựng hội thoại tiếng Việt phù hợp.

2.2. Khó khăn trong việc lựa chọn chủ đề hội thoại tiếng Việt phù hợp

Chủ đề hội thoại tiếng Việt cần phù hợp với trình độ, sở thích và nhu cầu của người học. Đồng thời, cần tránh những chủ đề nhạy cảm hoặc gây khó khăn cho người học. Ngữ cảnh hội thoại cần được xây dựng một cách chân thực và hấp dẫn. Các ví dụ hội thoại tiếng Việt cần phong phú và đa dạng.

III. Phương Pháp Xây Dựng Hội Thoại Theo Lý Thuyết Tương Tác

Lý thuyết tương tác hội thoại cung cấp một nền tảng vững chắc để xây dựng hội thoại tiếng Việt hiệu quả. Thay vì chỉ tập trung vào ngữ pháp và từ vựng, phương pháp này nhấn mạnh vào vai trò của tương tác, sự hợp tác và chia sẻ thông tin giữa các bên tham gia đối thoại tiếng Việt. Việc áp dụng lý thuyết tương tác giúp thiết kế bài hội thoại trở nên sinh động, tự nhiên và gần gũi hơn với thực tế.

3.1. Tầm quan trọng của tương tác trong hội thoại tiếng Việt

Tương tác là yếu tố then chốt tạo nên sự thành công của một cuộc hội thoại tiếng Việt. Các bên tham gia cần lắng nghe, phản hồi và điều chỉnh ngôn ngữ để đạt được sự hiểu biết chung. Cần khuyến khích người học chủ động tham gia vào hội thoại tiếng Việt, thay vì chỉ là người nghe thụ động. Phương pháp xây dựng bài hội thoại theo hướng tương tác sẽ giúp người học phát triển kỹ năng hội thoại tiếng Việt một cách toàn diện.

3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tương tác hội thoại tiếng Việt

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tương tác hội thoại tiếng Việt, bao gồm: ngữ cảnh hội thoại, vai giao tiếp, văn hóa giao tiếp Việt Nam, và trình độ ngôn ngữ của các bên tham gia. Cần xem xét kỹ lưỡng các yếu tố này khi thiết kế bài hội thoại, để đảm bảo rằng hội thoại tiếng Việt diễn ra một cách suôn sẻ và hiệu quả.

IV. Nguyên Tắc Xây Dựng Hội Thoại Tiếng Việt Thực Hành Hiệu Quả

Việc xây dựng hội thoại trong giáo trình tiếng Việt thực hành cần tuân thủ các nguyên tắc xây dựng hội thoại như: tính mục đích, tính liên kết, tính mạch lạc, và tính lịch sự. Đồng thời, cần chú trọng đến việc lựa chọn từ ngữ phù hợp với trình độ của người học và văn hóa giao tiếp Việt Nam. Cấu trúc hội thoại tiếng Việt cũng cần được thiết kế một cách rõ ràng và dễ hiểu.

4.1. Đảm bảo tính mục đích và tính liên kết trong hội thoại tiếng Việt

Mỗi hội thoại tiếng Việt cần có một mục đích rõ ràng, ví dụ: hỏi đường, mua hàng, giới thiệu bản thân. Các câu nói trong hội thoại tiếng Việt cần liên kết chặt chẽ với nhau, tạo thành một mạch truyện logic. Cần tránh những câu nói lạc đề hoặc không liên quan đến mục đích của hội thoại giao tiếp tiếng Việt.

4.2. Chú trọng đến tính lịch sự và văn hóa giao tiếp Việt Nam

Văn hóa giao tiếp Việt Nam rất coi trọng sự lịch sự và tôn trọng người khác. Cần hướng dẫn người học sử dụng các từ ngữ và cấu trúc câu thể hiện sự lịch sự, ví dụ: ạ, vâng, xin lỗi, cảm ơn. Cần tránh những câu nói có thể gây hiểu lầm hoặc xúc phạm người khác. Nên đưa các yếu tố văn hóa giao tiếp Việt Nam vào hội thoại tiếng Việt để người học hiểu rõ hơn.

V. Ứng Dụng Thực Tế Nghiên Cứu Về Xây Dựng Hội Thoại

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp xây dựng hội thoại hiện đại có thể cải thiện đáng kể khả năng giao tiếp của người học. Các ví dụ hội thoại tiếng Việt trong giáo trình cần được cập nhật thường xuyên, phản ánh những thay đổi trong ngôn ngữ và văn hóa giao tiếp hiện đại. Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như video, audio, và hình ảnh có thể làm cho bài hội thoại tiếng Việt trở nên sinh động và hấp dẫn hơn.

5.1. Kết quả khảo sát về hiệu quả của hội thoại tiếng Việt trong giáo trình

Khảo sát ý kiến của người học về mức độ ứng dụng hội thoại tiếng Việt trong giáo trình vào thực tế. Thống kê các lỗi giao tiếp thường gặp và đề xuất giải pháp khắc phục. Đánh giá mức độ hài lòng của người học về nội dung và phương pháp giảng dạy kỹ năng hội thoại tiếng Việt.

5.2. Đề xuất cải tiến giáo án tiếng Việt thực hành dựa trên kết quả nghiên cứu

Xây dựng các giáo án tiếng Việt thực hành tích hợp hội thoại tiếng Việt theo chủ đề, giúp người học dễ dàng tiếp thu và ứng dụng. Sử dụng các tình huống hội thoại gần gũi với đời sống, khuyến khích người học tham gia vào các hoạt động giao tiếp thực tế. Phát triển các bài tập luyện tập kỹ năng hội thoại tiếng Việt đa dạng và thú vị.

VI. Kết Luận Về Tương Lai Của Giáo Trình Tiếng Việt Thực Hành

Việc xây dựng hội thoại tiếng Việt trong giáo trình tiếng Việt thực hành cần tiếp tục được nghiên cứu và cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người học. Sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa truyền thống và hiện đại sẽ tạo nên những giáo trình tiếng Việt chất lượng cao, giúp người học tự tin giao tiếp và hòa nhập vào cuộc sống tại Việt Nam. Nghiên cứu sâu hơn về phương pháp xây dựng hội thoại hiệu quả.

6.1. Xu hướng phát triển của giáo trình tiếng Việt thực hành trong tương lai

Tích hợp công nghệ thông tin vào giáo trình tiếng Việt, tạo ra các bài học tương tác trực tuyến. Phát triển các ứng dụng học tiếng Việt trên điện thoại di động, giúp người học luyện tập mọi lúc mọi nơi. Chú trọng đến việc cá nhân hóa quá trình học tập, đáp ứng nhu cầu riêng của từng người học.

6.2. Tầm quan trọng của việc đào tạo giáo viên tiếng Việt chuyên nghiệp

Giáo viên cần được trang bị kiến thức chuyên môn vững vàng và kỹ năng hội thoại tiếng Việt thành thạo. Cần cập nhật thường xuyên kiến thức và phương pháp giảng dạy mới nhất. Giáo viên cần tạo ra môi trường học tập thân thiện và khuyến khích người học chủ động tham gia vào các hoạt động giao tiếp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Xây dựng hội thoại cho giáo trình Tiếng Việt thực hành dưới góc nhìn của lý thuyết tương tác hội thoại" được nghiên cứu sinh Nguyễn Kim Yến thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Vũ Văn Thi, bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2019, thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học, mã số 62 22 02 40.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng cùng với sự gia tăng nhu cầu học tiếng Việt của người nước ngoài phục vụ các mục đích đa dạng (từ giao tiếp thông thường, du lịch đến nghiên cứu chuyên môn), giáo trình tiếng Việt thực hành đóng vai trò là công cụ tiếp xúc ngôn ngữ đầu tiên, định hướng và chi phối toàn bộ vốn tiếng Việt của người học. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế giảng dạy, hội thoại trong các giáo trình dạy tiếng Việt hiện nay bộc lộ hạn chế khi chưa được cập nhật về mặt nội dung và thiếu tính tương tác tự nhiên so với đời sống giao tiếp thực tế. Người học nước ngoài thường gặp khó khăn khi tiếp nhận các cách ứng xử ngôn từ đời thường của người Việt (chẳng hạn các câu chào hỏi hay câu hỏi riêng tư như "đi đâu đấy", "lương cháu một tháng bao nhiêu?", hoặc lời khuyên "lấy vợ Việt Nam đi"). Việc biên soạn hội thoại trong giáo trình phần lớn vẫn mang tính chủ quan của người biên soạn, có xu hướng "ép khuôn" để lồng ghép từ ngữ và ngữ pháp cần giới thiệu, thiên về dạy người học "nói cho đúng" cấu trúc ngữ pháp thay vì đạt đến mục đích giao tiếp tự nhiên như người bản ngữ. Do đó, việc vận dụng lý thuyết tương tác hội thoại trong Phân tích hội thoại (Conversation Analysis - CA) để khảo sát, đánh giá và thiết kế lại hệ thống bài hội thoại mang tính cấp thiết cả về mặt học thuật lẫn thực tiễn sư phạm.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định như sau:

• Mục đích của luận án: Vận dụng các kết quả nghiên cứu về tương tác trong phân tích hội thoại để nghiên cứu các bài hội thoại trong giáo trình tiếng Việt thực hành cho người nước ngoài trên các phương diện: mô hình, cấu trúc hội thoại, đặc điểm ngôn ngữ hội thoại, bối cảnh tương tác và cơ chế tạo ra tương tác hội thoại (trọng tâm là tương tác hỏi - đáp). Trên cơ sở đó, luận án đưa ra các giải pháp xây dựng hội thoại cho giáo trình tiếng Việt và đề xuất phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao kỹ năng hội thoại tiếng Việt cho học viên nước ngoài.
• Nhiệm vụ của luận án:
  1. Khảo sát hội thoại trong thực tế giao tiếp và hội thoại trong giáo trình tiếng Việt thực hành cho người nước ngoài; nhận diện, phân tích, đánh giá cách thức xây dựng hội thoại, cấu trúc hội thoại, đặc điểm ngôn ngữ, cơ chế tương tác, hành vi giao tiếp, bối cảnh giao tiếp, nhân vật giao tiếp ở các trình độ và so sánh với hội thoại thực tế.
  2. Khảo sát mức độ ứng dụng hội thoại giáo trình vào thực tế giao tiếp, những khó khăn thường gặp của học viên nước ngoài khi tương tác hội thoại bằng tiếng Việt, cùng các ý kiến và đề xuất của người học về bài hội thoại trong giáo trình.
  3. Đề xuất giải pháp cho việc biên soạn giáo trình tiếng Việt thực hành (đặc biệt là việc xây dựng hội thoại mang tính tương tác thực tế) và đề xuất phương pháp giảng dạy kỹ năng hội thoại nhằm nâng cao năng lực giao tiếp cho học viên.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các bài hội thoại trong các giáo trình tiếng Việt thực hành dành cho người nước ngoài ở các trình độ khác nhau; cụ thể là nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ hội thoại, cấu trúc hội thoại, nguyên tắc và cơ chế tương tác do các nhân vật tham gia cuộc thoại tạo ra, cùng bối cảnh hội thoại.
• Phạm vi nghiên cứu: Luận án giới hạn khảo sát ở phần hội thoại thuộc nội dung chính của các bài học trong giáo trình (không khảo sát các bài hội thoại chỉ dành cho mục đích luyện nói hay biểu diễn).
• Phạm vi tư liệu và không gian khảo sát:
  • Nguồn tư liệu giáo trình gồm 11 cuốn giáo trình tiêu biểu được xuất bản và sử dụng phổ biến tại Việt Nam, bao gồm: bộ 5 quyển của Nguyễn Văn Huệ chủ biên (2007–2008, NXB ĐHQG TP. Hồ Chí Minh); bộ 4 quyển từ trình độ A đến C của Đoàn Thiện Thuật chủ biên (2007/2009, NXB Thế giới); Giáo trình Tiếng Việt cơ sở của Vũ Văn Thi (2008/2011, NXB ĐHQGHN); Giáo trình Tiếng Việt nâng cao của Nguyễn Thiện Nam (1998, NXB Giáo dục); Giáo trình Tiếng Việt nâng cao dành cho người nước ngoài của Vũ Thị Thanh Hương (2004, NXB Khoa học xã hội).
  • Nguồn dữ liệu điều tra thực tế được thu thập từ học viên nước ngoài đang học tiếng Việt tại 4 cơ sở đào tạo: Khoa Ngôn ngữ học (Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN), Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt (Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN), Khoa Việt Nam học (Trường ĐH Sư phạm Hà Nội), và Khoa Việt Nam học (Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG TP. Hồ Chí Minh).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân định thành hai mảng nghiên cứu chính:

Nghiên cứu tương tác hội thoại và Phân tích hội thoại (CA) trên thế giới

Tác giả điểm lại sự hình thành của ngành Phân tích hội thoại từ những năm 1960–1970 dựa trên nền tảng tư tưởng về phương pháp luận dân tộc học (ethnomethodology) của Harold Garfinkel và quan điểm về trật tự tương tác của Erving Goffman, với các đại diện sáng lập gồm Harvey Sacks, Emanuel Schegloff và Gail Jefferson. CA tập trung nghiên cứu ngôn ngữ sử dụng trong tương tác xã hội thực tế.

Trong ngữ dụng học và lý thuyết hội thoại, luận án trích dẫn công trình "Logic and Conversation" của H.P. Grice (1967/1975) về nguyên tắc cộng tác và các phương châm hội thoại; George Yule (1986) về mối quan hệ giữa hàm ý hội thoại, tính lịch sự và tương tác; Goodwin (2000) với các nghiên cứu tương tác trong bối cảnh gia đình (Family Speak).

Đặc biệt, luận án tiếp thu khung lý thuyết từ công trình "An Introduction to Conversation Analysis" của Anthony J. Liddicoat (2007, tái bản 2011), trong đó tổng hợp các nghiên cứu của Sacks (1984), Psathas (1995), Schegloff (1996, 1997) và Ten Have (2007). Liddicoat nhấn mạnh phương pháp phân tích hội thoại dựa trên dữ liệu định hướng (data-driven), nguyên tắc tìm kiếm không định kiến (unmotivated looking), việc nghiên cứu hiện tượng ngôn ngữ từ góc nhìn của chính người tham gia tương tác, và việc xem các trường hợp lệch chuẩn như một đặc thù của giao tiếp tự nhiên.

Về các nghiên cứu tương tác trong bối cảnh thể chế, tác giả dẫn chứng: Schegloff (1968) nghiên cứu tương tác qua các cuộc gọi khẩn cấp; Stubbs (1986) nghiên cứu mô hình tương tác lớp học; Cazden (2001) về chiến lược dạy học; Liddicoat (2011) về các trục trặc trong tương tác dạy ngoại ngữ.

Về ứng dụng CA vào giảng dạy ngôn ngữ thứ hai, luận án điểm lại quan điểm của Paul Sze (Đại học Trung văn Hồng Kông) về việc phân biệt giữa dạy kỹ năng nói và dạy kỹ năng hội thoại; Jean Wong và Hansun Zhang về phương thức tạo lập hội thoại từ cặp thoại; cùng các nghiên cứu của Oksana Ye. Milova và Jumjin Ngowannanchai về việc sử dụng hội thoại tự nhiên làm mẫu bài học trên lớp.

Nghiên cứu tương tác hội thoại tiếng Việt trong nước

Luận án điểm lại các công trình nghiên cứu tương tác hội thoại tiếng Việt trong các bối cảnh giao tiếp cụ thể:

• Vũ Thị Thanh Hương (2014) tiếp cận phân tích diễn ngôn và phân tích hội thoại để khảo sát tương tác giữa giáo viên và học sinh trung học cơ sở, từ đó đề xuất chiến lược phân phối lượt lời và hành vi ngôn ngữ trong lớp học.
• Trần Thị Phượng (2015) nghiên cứu ngôn ngữ hội thoại trên lớp giữa giáo viên và giáo sinh tại Hải Dương.
• Lương Thị Hiền (2012) nghiên cứu cấu trúc trao đáp trong tương quan với nhân tố quyền lực tư pháp tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội (khảo sát 1.425 cặp trao đáp trong 2.980 lượt phát ngôn, chỉ ra 7 cấu trúc trao đáp đặc trưng).
• Trần Thị Mai (2006) khảo sát đặc điểm cuộc thoại mua bán tại chợ Nghệ Tĩnh; Trần Thanh Vân (2012) khảo sát đặc điểm giới tính qua hội thoại mua bán tại chợ Đồng Tháp.
• Phạm Thị Mai Hương (2017) khảo sát 500 cuộc thoại phỏng vấn trên báo in tiếng Việt; Trần Phúc Trung (2012) khảo sát hành động hỏi trong phỏng vấn truyền hình trên kênh VTV và TV5.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trong nước trước đây chủ yếu tập trung vào các bối cảnh giao tiếp thể chế đặc thù (lớp học phổ thông, tòa án, chợ dân sinh, phỏng vấn báo chí) hoặc dừng lại ở việc miêu tả hội thoại thuần túy lý thuyết. Chưa có công trình nào đi sâu khảo sát một cách toàn diện hệ thống bài hội thoại trong các giáo trình tiếng Việt thực hành cho người nước ngoài dưới góc độ lý thuyết tương tác hội thoại, đối sánh với hội thoại thực tế và nhu cầu ứng dụng của học viên, nhằm xây dựng mô hình thiết kế hội thoại giáo trình và phương pháp giảng dạy kỹ năng hội thoại tương ứng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận

Hệ thống khái niệm và khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên các nội dung chính:

• Bản chất của tương tác hội thoại: Tương tác là sự tác động qua lại, ảnh hưởng lẫn nhau giữa các chủ thể. Dẫn quan điểm của Erving Goffman qua Đỗ Hữu Châu (2007), luận án khẳng định tương tác hội thoại là một trường hợp cụ thể và là biểu hiện trực tiếp của tương tác xã hội. Tương tác xã hội gồm hai mô hình chính (mô hình thỏa thuận và mô hình bất bình đẳng) và tạo ra hai loại phản ứng (phản ứng liên kết và phản ứng ly tán). Trong hội thoại, người tham gia thực hiện các vận động trao lời, đáp lời và tương tác thông qua cơ chế tự hòa phối và liên hòa phối.
• Quy tắc hội thoại và quan hệ liên nhân: Luận án vận dụng nguyên tắc cộng tác của Grice gồm 4 phương châm: phương châm về lượng, phương châm về chất, phương châm quan hệ và phương châm cách thức. Đồng thời, luận án sử dụng lý thuyết quan hệ liên nhân theo Đinh Văn Đức (2012) (xét trên trục vị thế xã hội bình đẳng/bất bình đẳng và trục khoảng cách thân/sơ) và phân loại của Tạ Thị Thanh Tâm (2012) chia thành hai nhóm: quan hệ thân mật (+) và không thân mật (-).
• Cấu trúc hội thoại và các mô hình cặp trao đáp: Phân tích hội thoại xem xét cuộc thoại gồm 3 phần: mở thoại, thân thoại, kết thoại. Luận án tổng hợp quan điểm của 3 trường phái:
  1. Phân tích hội thoại Mỹ (CA): Đơn vị trung tâm là cặp kế cận (adjacency pair) đi liền nhau theo cấu trúc được ưa chuộng (preferred structure) hoặc không được ưa chuộng (dispreferred structure).
  2. Phân tích diễn ngôn Anh (Trường phái Birmingham - Sinclair, Coulthard, Stubbs): Cấu trúc tương tác gồm 5 bậc: Cuộc tương tác $\rightarrow$ Phiên giao dịch (transaction) $\rightarrow$ Cặp trao đáp (exchange) $\rightarrow$ Bước thoại (move) $\rightarrow$ Hành động nói (act). Mô hình cặp trao đáp chuẩn gồm 3 bước thoại: Khởi phát (Initiation - I) $\rightarrow$ Hồi đáp (Response - R) $\rightarrow$ Phản hồi (Follow-up - F), cùng các biến thể tái dẫn nhập như $I - R - Ib - R - F$, $I - R - F - (Ib) - R - F$, $I - R - Ib - R$.
  3. Các nhà ngôn ngữ học Việt Nam: Khái niệm cặp thoại, cặp trao đáp được Cao Xuân Hạo, Diệp Quang Ban, Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Đức Dân, Nguyễn Thiện Giáp tiếp nhận và phát triển.
• Phân tích hội thoại dựa trên dữ liệu định hướng (data-driven): Tiếp cận theo Anthony J. Liddicoat (2011) và Ten Have (2007), nghiên cứu xuất phát từ dữ liệu tự nhiên thông qua quy trình tìm kiếm không định kiến (unmotivated looking), thực hiện qua 3 bước: diễn giải hoạt động tương tác, phân tích từ góc nhìn của người tham gia, và giải thích quy trình tạo tác tương tác. Bảng dưới đây tóm tắt sự khác biệt giữa hai phương thức phân tích dữ liệu:

Tiêu chí	Phân tích dữ liệu thông thường	Phân tích trên cơ sở dữ liệu định hướng (data-driven)
Mục đích ban đầu	Có mục đích phân tích định sẵn từ trước	Cuộc tìm kiếm không đặt trước mục đích (unmotivated looking)
Phạm vi khảo sát	Tìm hiểu bản chất của một hoạt động tương tác cụ thể	Không giới hạn hoạt động, xem xét tất cả các trường hợp tương tác
Trọng tâm nội dung	Quan tâm đến nội dung tìm kiếm cụ thể	Quan tâm đến nhiều nội dung xuất hiện trong dữ liệu
Xử lý dữ liệu	Cố gắng mã hóa dữ liệu phục vụ mục đích riêng	Phân tích, đánh giá hệ thống để tìm hiểu đặc điểm khái quát
Phân loại hành vi	Phân loại theo tiêu chí định sẵn, thiết lập hạng mục trật tự	Tìm ra nguyên tắc do chính người tham gia sử dụng để tạo trật tự
Góc nhìn phân tích	Dựa trên quan điểm nhà phân tích, liên kết với lý thuyết có sẵn	Dựa trên quan điểm của người tham gia tương tác, liên kết thực tế
Vai trò nhà phân tích	Tự gán ý nghĩa, diễn giải lời nói của người tham gia	Làm sáng tỏ hướng suy nghĩ, ý nghĩa lời nói của người tham gia

• Hành động ngôn từ và tương tác hỏi - đáp: Theo phân loại của Bùi Minh Toán (2012), hành động ngôn từ gồm: hành động tạo lời, hành động mượn lời và hành động ở lời (ngôn trung). Dẫn theo Đào Thanh Lan (2012) từ lý thuyết của John Searle, hành động hỏi thuộc nhóm hành động điều khiển/chi phối, có hướng khớp lời từ ngôn từ đến thực tại. Về tương tác hỏi - đáp, luận án áp dụng phân loại của Nguyễn Chí Hòa (2009) gồm 4 kiểu:

Kiểu hỏi - đáp	Lời hỏi	Lời đáp	Đặc điểm thông tin
Kiểu 1	Lời hỏi sự kiện đầy đủ	Lời đáp nội dung toàn thể	Người hỏi hoàn toàn chưa biết về sự kiện
Kiểu 2	Lời hỏi sự kiện bộ phận	Lời đáp nội dung bộ phận	Người hỏi muốn biết một bộ phận cụ thể của sự kiện
Kiểu 3	Lời hỏi tình thái đầy đủ	Lời đáp tình thái đầy đủ	Người hỏi đã biết sự kiện, muốn xác nhận toàn bộ
Kiểu 4	Lời hỏi tình thái bộ phận	Lời đáp tình thái bộ phận	Người hỏi muốn xác nhận tính chính xác của một bộ phận sự kiện

Phương pháp nghiên cứu

Luận án phối hợp các phương pháp và thủ pháp nghiên cứu:

• Phương pháp mô tả và phân tích hội thoại: Phân tích các đoạn thoại trong giáo trình gắn với bối cảnh, quan hệ liên nhân và chiến lược giao tiếp.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu đặc điểm hội thoại giáo trình với hội thoại thực tế để nhận diện sự tương đồng và khoảng cách.
• Thủ pháp thống kê và phân loại: Thống kê tần suất và tỷ lệ xuất hiện của các bối cảnh giao tiếp, vai giao tiếp, hành vi giao tiếp trong giáo trình theo từng bậc trình độ.
• Thủ pháp điều tra - phỏng vấn: Sử dụng bảng hỏi khảo sát và phỏng vấn sâu người học nước ngoài tại 4 cơ sở đào tạo đại học.
• Thủ pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế và giảng dạy thực nghiệm các bài học hội thoại và bài luyện kỹ năng tương tác trên lớp học tiếng Việt.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận

Chương 1 hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về lý thuyết phân tích hội thoại trên thế giới và trong nước, đồng thời xác lập khung lý thuyết nền tảng cho luận án. Tác giả luận giải bản chất xã hội của hội thoại, chứng minh tương tác bằng lời là hình thức tương tác xã hội cốt lõi. Chương này trình bày chi tiết các quy tắc hội thoại của Grice, cấu trúc quan hệ liên nhân của Đinh Văn Đức và Tạ Thị Thanh Tâm, cùng lý thuyết cấu trúc bậc và mô hình cặp trao đáp 3 bước ($I - R - F$) của trường phái Birmingham. Tác giả cũng phân tích sâu phương pháp tiếp cận dữ liệu định hướng (data-driven) của Anthony J. Liddicoat và Ten Have, lý thuyết hành động ngôn từ của Searle và mô hình 4 kiểu tương tác hỏi - đáp của Nguyễn Chí Hòa. Cuối cùng, chương điểm lại các đường hướng giảng dạy ngôn ngữ thứ hai và thực trạng dạy kỹ năng hội thoại tiếng Việt cho người nước ngoài.

Chương 2: Khảo sát về tương tác hội thoại trong thực tế và trong các giáo trình tiếng Việt thực hành – những dữ liệu định hướng

Chương 2 tập trung vào công tác khảo sát thực chứng trên hai nguồn ngữ liệu: hội thoại giao tiếp thực tế và hội thoại trong 11 cuốn giáo trình tiếng Việt thực hành.

Nội dung khảo sát và các bảng số liệu chính của chương bao gồm:

• Khảo sát hội thoại thực tế: Phân tích cấu trúc cuộc thoại, hướng tương tác và các chiến lược giao tiếp tự nhiên của người bản ngữ.
• Khảo sát hội thoại giáo trình:
  • Bối cảnh giao tiếp (Bảng 2.1): Thống kê tỷ lệ xuất hiện các bối cảnh giao tiếp trong giáo trình ở các trình độ (cơ sở, trung cấp, cao cấp), chỉ ra sự phân bổ giữa bối cảnh đời thường, học đường và công sở.
  • Vai giao tiếp và quan hệ liên nhân (Bảng 2.2): Thống kê tỷ lệ các cặp quan hệ thân mật (+) và không thân mật (-) thể hiện qua xưng hô và vị thế xã hội của các nhân vật tham thoại.
  • Hành vi giao tiếp: Thống kê tỷ lệ xuất hiện các hành vi giao tiếp trong giáo trình cơ sở (Bảng 2.3), trung cấp (Bảng 2.4) và cao cấp (Bảng 2.5).
  • Tương tác hỏi - đáp: Phân tích tỷ lệ các cặp hỏi - đáp theo 4 kiểu của Nguyễn Chí Hòa, khảo sát mức độ xuất hiện của cấu trúc tối thiểu, cấu trúc mở rộng và bước thoại phản hồi ($F$).
• Khảo sát mức độ ứng dụng và khó khăn của người học:
  • Thống kê khó khăn của học viên ở các trình độ khi giao tiếp tiếng Việt (Bảng 2.6).
  • Tỷ lệ áp dụng chủ đề hội thoại giáo trình vào thực tế (Bảng 2.7).
  • Tỷ lệ áp dụng ngữ pháp hội thoại giáo trình vào thực tế (Bảng 2.8).
  • Tỷ lệ áp dụng từ ngữ hội thoại giáo trình vào thực tế (Bảng 2.9).
  • Thống kê các lỗi giao tiếp phổ biến của học viên nước ngoài (Bảng 2.10) qua kết quả bảng hỏi và phỏng vấn sâu.
• Rút ra dữ liệu định hướng: Tổng hợp các đặc trưng tương tác từ thực tế để làm cơ sở chuyển giao vào thiết kế hội thoại giáo trình.

Chương 3: Thiết kế xây dựng hội thoại trong giáo trình tiếng Việt và đề xuất phương pháp giảng dạy kỹ năng hội thoại

Dựa trên kết quả khảo sát ở chương 2, chương 3 đề xuất các giải pháp thiết kế hội thoại và phương pháp giảng dạy:

• Phân loại trình độ và xác định phạm vi hội thoại: Dựa trên tiêu chuẩn phân loại trình độ tiếng Việt và năng lực giao tiếp tương ứng, xác lập nguyên tắc biên soạn hội thoại phù hợp với từng bậc.
• Đề xuất thiết kế xây dựng hội thoại theo từng trình độ:
  • Trình độ cơ sở (A1 và A2): Thiết kế hội thoại tập trung vào các bối cảnh sinh hoạt thường ngày thiết yếu, ưu tiên cấu trúc trao đáp trực tiếp ($I - R$), các cặp hỏi - đáp sự kiện rõ ràng, từ ngữ tường minh, giúp người học nắm vững các nghi thức giao tiếp căn bản.
  • Trình độ trung cấp (B1 và B2): Mở rộng bối cảnh giao tiếp xã hội và công việc; tăng cường cấu trúc trao đáp 3 bước ($I - R - F$), các bước thoại khởi phát phụ ($Ib$), lời đáp mở rộng và các cặp thoại thể hiện quan hệ liên nhân đa dạng hơn.
  • Trình độ cao cấp (C1 và C2): Đưa vào các hội thoại phức hợp với chủ đề chuyên sâu, các chiến lược giao tiếp gián tiếp, hàm ý hội thoại, tranh luận, thương lượng và các yếu tố văn hóa ngôn từ đặc thù.
• Đề xuất phương pháp giảng dạy kỹ năng hội thoại:
  • Ứng dụng phương pháp dạy học theo nhiệm vụ (Task-based Learning - TBL) vào tiến trình dạy hội thoại tiếng Việt.
  • Thiết kế bài giảng thực nghiệm ứng dụng TBL và bài giảng luyện tập kỹ năng tương tác hội thoại, hướng dẫn người học tự hòa phối và liên hòa phối lượt lời trong các tình huống giao tiếp mô phỏng thực tế.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án làm rõ và hệ thống hóa việc ứng dụng lý thuyết tương tác hội thoại trong Phân tích hội thoại (CA), đặc biệt là phương pháp tiếp cận dữ liệu định hướng (data-driven), vào nghiên cứu tiếng Việt và giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ.
2. Luận án làm sáng tỏ mối quan hệ giữa cấu trúc trao đáp ($I - R - F$), cơ chế tương tác hỏi - đáp và quan hệ liên nhân trong việc hình thành năng lực giao tiếp tự nhiên cho người học ngôn ngữ thứ hai.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Luận án cung cấp bức tranh khảo sát định lượng và định tính về hiện trạng biên soạn bài hội thoại trong 11 cuốn giáo trình tiếng Việt thực hành tiêu biểu, chỉ ra sự chênh lệch giữa hội thoại sách vở và thực tế giao tiếp đời thường.
2. Luận án xây dựng hệ thống nguyên tắc và giải pháp cụ thể nhằm thiết kế hội thoại giáo trình tiếng Việt phân cấp theo 3 bậc (cơ sở A1–A2, trung cấp B1–B2, cao cấp C1–C2), đảm bảo hài hòa giữa chuẩn mực ngữ pháp sư phạm và tính tự nhiên của tương tác đời sống.
3. Luận án đề xuất quy trình giảng dạy kỹ năng hội thoại tiếng Việt dựa trên phương pháp dạy học theo nhiệm vụ (Task-based Learning - TBL), có bài giảng thực nghiệm minh họa đã được kiểm chứng qua ý kiến của giáo viên và học viên nước ngoài.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt phạm vi, luận án chỉ tập trung khảo sát phần hội thoại chính khóa trong một số bộ giáo trình tiếng Việt thực hành tiêu biểu xuất bản trong giai đoạn 1998–2011, chưa bao quát toàn bộ các giáo trình mới xuất bản sau thời gian này cũng như các tài liệu chuyên biệt về luyện kỹ năng nói. Về địa bàn điều tra, dữ liệu khảo sát người học mới được thực hiện tại 4 cơ sở đào tạo lớn ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Từ các giới hạn này, hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát trên các bộ giáo trình tiếng Việt mới biên soạn gần đây; nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố phi lời và cử chỉ đi kèm trong tương tác hội thoại trực tiếp; mở rộng khảo sát đối với các nhóm học viên nước ngoài đến từ các vùng ngôn ngữ và nền văn hóa khác nhau nhằm nhận diện cụ thể hơn các rào cản giao tiếp đặc thù.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Ngôn ngữ học và Ngôn ngữ học ứng dụng: Tài liệu hữu ích để tham khảo khung phân tích hội thoại theo dữ liệu định hướng (data-driven), mô hình cấu trúc trao đáp ($I - R - F$) của trường phái Birmingham và phương pháp xử lý dữ liệu hội thoại thực tế.
• Tác giả biên soạn giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài: Cung cấp hệ thống tiêu chí, nguyên tắc và giải pháp thiết kế hội thoại phân tầng theo các bậc năng lực (từ A1 đến C2), giúp khắc phục tình trạng hội thoại "ép khuôn" ngữ pháp.
• Giảng viên giảng dạy tiếng Việt như một ngôn ngữ thứ hai: Cung cấp định hướng sư phạm và mô hình thiết kế bài giảng luyện kỹ năng tương tác hội thoại ứng dụng phương pháp dạy học theo nhiệm vụ (TBL).

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao tác giả cho rằng việc xây dựng hội thoại trong các giáo trình tiếng Việt thực hành trước đây còn mang tính "ép khuôn"?
Theo tác giả, nhiều giáo trình xây dựng hội thoại mang tính chủ quan của người viết, cố gắng đưa các từ ngữ và cấu trúc ngữ pháp mới cần giới thiệu vào bài đối thoại một cách gượng ép. Cách làm này khiến cuộc thoại thiếu tính tương tác tự nhiên của đời sống, làm cho việc dạy kỹ năng hội thoại bị quy giản thành dạy "nói cho đúng" cấu trúc ngữ pháp chứ chưa giúp học viên đạt được mục tiêu giao tiếp tự nhiên như người bản ngữ.

2. Tiếp cận phân tích hội thoại dựa trên dữ liệu định hướng (data-driven) của Anthony J. Liddicoat có đặc điểm gì nổi bật?
Tiếp cận dữ liệu định hướng xuất phát từ việc quan sát các cuộc thoại tự nhiên mà không áp đặt định kiến hay mục đích phân tích từ trước (unmotivated looking). Nhà nghiên cứu phân tích tương tác từ chính góc nhìn của người tham gia cuộc thoại để tìm ra quy tắc tổ chức trật tự do chính họ tạo ra, đồng thời xem xét cả các trường hợp tương tác lệch chuẩn như một đặc thù của giao tiếp tự nhiên.

3. Luận án kế thừa cách phân loại tương tác hỏi - đáp của tác giả nào và gồm những kiểu nào?
Luận án kế thừa phân loại của Nguyễn Chí Hòa (2009), gồm 4 kiểu hỏi - đáp: Kiểu 1 (Lời hỏi sự kiện đầy đủ — Lời đáp nội dung toàn thể); Kiểu 2 (Lời hỏi sự kiện bộ phận — Lời đáp nội dung bộ phận); Kiểu 3 (Lời hỏi tình thái đầy đủ — Lời đáp tình thái đầy đủ); Kiểu 4 (Lời hỏi tình thái bộ phận — Lời đáp tình thái bộ phận).

4. Mô hình cấu trúc trao đáp 3 bước của trường phái Birmingham được luận án vận dụng gồm các thành tố nào?
Mô hình cấu trúc trao đáp độc lập gồm 3 bước thoại: Khởi phát (Initiation - I), Hồi đáp (Response - R) và Phản hồi (Follow-up - F). Bước thoại phản hồi $F$ đóng vai trò kết nối, vừa phản hồi cho lượt lời trước vừa có thể dẫn nhập cho hành động khởi phát tiếp theo.

5. Luận án đề xuất ứng dụng phương pháp dạy học nào vào việc phát triển kỹ năng hội thoại tiếng Việt cho người nước ngoài?
Luận án đề xuất ứng dụng phương pháp dạy học theo nhiệm vụ (Task-based Learning - TBL), kết hợp với việc xây dựng các bài giảng luyện tập kỹ năng tương tác nhằm giúp người học thực hành cơ chế tự hòa phối và liên hòa phối lượt lời trong các tình huống giao tiếp mô phỏng đời thực.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Kim Yến đã vận dụng lý thuyết tương tác hội thoại và phương pháp tiếp cận dữ liệu định hướng (data-driven) để khảo sát, đối chiếu hệ thống bài hội thoại trong các giáo trình tiếng Việt thực hành với thực tế giao tiếp và nhu cầu của học viên nước ngoài. Công trình đã chỉ rõ những hạn chế của lối biên soạn hội thoại thiên về ngữ pháp trước đây, đồng thời xây dựng hệ thống nguyên tắc thiết kế hội thoại phân cấp theo trình độ (A1–C2) gắn liền với mô hình cấu trúc trao đáp $I - R - F$. Kết quả nghiên cứu và các đề xuất phương pháp giảng dạy theo nhiệm vụ (TBL) góp phần nâng cao chất lượng biên soạn tài liệu và hiệu quả giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của luận án gồm 3 chương: Chƣơng 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận 11 (LUAN.thoai TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong chương này, luận án trình bày tổng quan tình hình nghiên cứu về nội dung tương tác hội thoại trong phân tích hội thoại trên thế giới và những ứng dụng vào việc nghiên cứu tương tác hội thoại tiếng Việt trong thực tế giao tiếp cũng như ứng dụng vào việc giảng dạy tiếng Việt như một ngôn ngữ thứ hai. Luận án cũng trình bày những cơ sở lý luận phục vụ cho đề tài bao gồm: lý thuyết tương tác hội thoại trong phân tích hội thoại, lý thuyết về hành động ngôn từ và lý thuyết về việc giảng dạy ngôn ngữ thứ hai. Chƣơng 2: Khảo sát về tƣơng tác hội thoại trong thực tế và trong các giáo trình tiếng Việt thực hành – những dữ liệu định hƣớng Trong chương này luận án tiến hành khảo sát hội thoại trong giao tiếp thực tế, khảo sát hội thoại trong các giáo trình ở các trình độ về bối cảnh giao tiếp, vai giao tiếp, hành vi giao tiếp và so sánh với hội thoại thực tế. Chƣơng 3: Thiết kế xây dựng hội thoại trong các giáo trình tiếng Việt và đề xuất phƣơng pháp giảng dạy kỹ năng hội thoại tiếng Việt Trong chương này, luận án đưa ra những đề xuất xây dựng hội thoại cho các giáo trình ở các trình độ cũng như đề xuất phương pháp giảng dạy hội thoại giáo trình và phương pháp giảng dạy phát triển kỹ năng hội thoại cho học viên nước ngoài với những nội dung có khảo nghiệm thực tế.thoai TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu tương tác hội thoại và Phân tích hội thoại – Conversation Analysis (CA) trên thế giới Hội thoại là sự tương tác bằng lời, là hình thức giao tiếp thường xuyên, phổ biến và quan trọng nhất của sự hành chức ngôn ngữ. Nghiên cứu về hội thoại là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu của ngữ dụng học từ cuối thế kỷ XX. Phân tích hội thoại (Conversation Analysis) ra đời vào những năm 60 và 70 của thế kỷ XX, dựa trên nền tảng tư tưởng của ngành nghiên cứu những phương pháp mà người dân bản địa sử dụng hàng ngày để ứng xử trong cuộc sống xã hội - ethnomethodology do Harold Garfinkel sáng lập và quan điểm về trật tự tương tác của Evring Goffman.

Người được xem là cha đẻ của CA là nhà xã hội học Harvey Sacks và hai cộng sự là Emanuel Schegloff và Gail Jefferson. CA nghiên cứu ngôn ngữ được sử dụng trong tương tác xã hội. Thông qua ngôn ngữ, nhà nghiên cứu có thể hiểu được các tương tác xã hội hay các hành vi tạo ra các hoạt động xã hội. Các nhà phân tích hội thoại sẽ xem xét những hội thoại ghi được từ cuộc sống không chỉ về mặt nội dung và hình thức mà còn về một lượng lớn các nội dung ẩn chứa bên trong những lời nói đó.

Như vậy, có thể thấy phân tích hội thoại xuất phát từ những tương tác xã hội để từ đó phân tích và mô tả những gì mà người dân bản địa sử dụng để tạo ra tương tác và từ đó tái tạo lại những cơ chế tương tác. Trên cơ sở đó, các nhà nghiên cứu đã dành sự quan tâm nhiều hơn đến ngôn ngữ lời nói mà cụ thể hơn là ngôn ngữ hội thoại với những tên tuổi như N.