Xây Dựng Hệ Thống Quản Lý Thông Tin Sách Trong Thư Viện

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, việc chuyển đổi từ quản lý thủ công sang tự động hóa là một yêu cầu cấp thiết… 72 trang · Trường Đại Học Khoa Học · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học
• Chuyên ngành: Quản Lý Thông Tin
• Đề tài: Xây Dựng Hệ Thống Quản Lý Thông Tin Sách Trong Thư Viện
• Loại tài liệu: Đồ Án Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• Lời mở đầu
• Tài Liệu Tham Khảo
• 2. 2 YÊU CẦU HỆ THỐNG
• 3. 3 PHÂN TÍCH THIẾT KẾ HỆ THỐNG
• 3.1. Phân tích nghiệp vụ
• 3.1.1. Đăng ký đọc giả
• 3.1.2. Kiểm tra trạng thái sách
• 3.2. Phân tích ca sử dụng(Usecase diagram)
• 3.2.1. UseCase tổng thể
• 3.2.2. Đặc tả UC Đăng nhập
• 3.2.3. Đặc tả UC Đăng ký
• 3.2.4. Đặc tả UC Mượn sách
• 3.2.5. Đặc tả UC Thay đổi thông tin đọc giả
• 3.2.6. Đặc tả UC Tìm kiếm sách
• 3.2.7. Đặc tả UC Kiểm tra trạng thái sách
• 3.2.8. Đặc tả UC Trả sách
• 3.3. Mô hình hoá dữ liệu(ERD)
• 3.4. Thiết kế kịch bản(Sequence diagram)
• 3.4.1. Đăng ký đọc giả
• 3.4.2. Mượn sách đã đặt trước
• 3.4.3. Thay đổi thông tin đọc giả
• 3.4.4. Kiểm tra trạng thái sách
• 3.5. Phân tích kịch bản
• 3.5.1. Đăng ký đọc giả
• 3.5.2. Thay đổi thông tin đọc giả
• 3.5.3. Kiểm tra trạng thái sách
• 3.6. Thiết kế giao diện
• 3.6.1. Thay đổi thông tin đọc giả
• 3.6.2. Kiểm tra trạng thái sách
• 3.6.3. Cập nhật sách
• 3.7. Thiết kế đối tượng(Class Diagram)
• 4. 4 KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 4.1. Màn hình các nghiệp vụ
• 4.1.1. Nghiệp vụ Mượn Sách
• 4.1.2. Nghiệp vụ Trả Sách
• 4.1.3. Nghiệp vụ Đăng ký đọc giả
• 4.1.4. Nghiệp vụ Thống kê
• 4.1.5. Nghiệp vụ Tìm kiếm sách
• 4.1.6. Nghiệp vụ Đăng nhập Admin
• 4.1.7. Nghiệp vụ Đăng nhập Đọc giả
• 4.1.8. Nghiệp vụ Kiểm trang trạng thái sách
• 4.1.9. Nghiệp vụ Cập nhật sách
• 4.2. Màn hình các lỗi ràng buộc

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hệ Thống Quản Lý Thông Tin Sách Thư Viện Hiện Đại

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, việc chuyển đổi từ quản lý thủ công sang tự động hóa là một yêu cầu cấp thiết đối với các thư viện. Số hóa thư viện không chỉ là một xu hướng mà đã trở thành một tiêu chuẩn để nâng cao hiệu quả hoạt động và trải nghiệm người dùng. Một hệ thống thông tin quản lý thư viện hiện đại là một tập hợp các module phần mềm được thiết kế để xử lý các nghiệp vụ cốt lõi, từ quản lý tài nguyên sách đến tương tác với độc giả. Mục tiêu chính của hệ thống này là đơn giản hóa các quy trình phức tạp, giảm thiểu sai sót do con người và cung cấp khả năng truy cập thông tin nhanh chóng, chính xác. Theo báo cáo nghiên cứu của nhóm sinh viên Đại học HUTECH, sự gia tăng về số lượng đầu sách và nhu cầu của độc giả đã tạo ra áp lực lớn, đòi hỏi một giải pháp quản lý hiệu quả hơn. Việc xây dựng một ứng dụng quản lý sách chuyên nghiệp giúp giải quyết triệt để vấn đề này, tạo ra một môi trường thư viện năng động, thông minh và thân thiện hơn. Hệ thống này không chỉ hỗ trợ thủ thư trong công tác nghiệp vụ mà còn mở ra nhiều tiện ích cho độc giả, như khả năng tìm kiếm sách trực tuyến, kiểm tra tình trạng sách và đặt mượn từ xa. Về cơ bản, một hệ thống hoàn chỉnh sẽ bao gồm các chức năng chính như quản lý danh mục sách, quản lý độc giả, và quan trọng nhất là quản lý mượn trả sách. Các thành phần này được tích hợp chặt chẽ với nhau thông qua một cơ sở dữ liệu thư viện thống nhất, đảm bảo tính toàn vẹn và nhất quán của dữ liệu. Việc triển khai thành công một hệ thống như vậy mang lại lợi ích to lớn, từ việc tiết kiệm thời gian, chi phí vận hành đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của cộng đồng.

1.1. Tầm quan trọng của việc số hóa thư viện trong kỷ nguyên 4.0

Kỷ nguyên số 4.0 đặt ra yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ cho mọi lĩnh vực, và thư viện cũng không ngoại lệ. Số hóa thư viện là quá trình ứng dụng công nghệ thông tin để tự động hóa các hoạt động nghiệp vụ và chuyển đổi tài nguyên vật lý sang định dạng số. Tầm quan trọng của quá trình này thể hiện ở việc tối ưu hóa hiệu quả vận hành, giảm thiểu công việc giấy tờ, và tăng cường khả năng phục vụ. Một hệ thống số hóa cho phép quản lý kho sách một cách khoa học, theo dõi chính xác từng đầu sách thông qua mã vạch sách, và cập nhật trạng thái sách (sẵn có, đang được mượn, quá hạn) theo thời gian thực. Điều này giúp thủ thư tiết kiệm thời gian và công sức, đồng thời cung cấp thông tin chính xác tuyệt đối cho độc giả.

1.2. Các thành phần cốt lõi của một hệ thống thông tin thư viện

Một hệ thống thông tin thư viện hiệu quả được cấu thành từ nhiều module chức năng liên kết chặt chẽ. Thành phần đầu tiên và quan trọng nhất là cơ sở dữ liệu thư viện, nơi lưu trữ toàn bộ thông tin về sách, độc giả, và các giao dịch mượn trả. Module thứ hai là quản lý độc giả, chịu trách nhiệm lưu trữ thông tin cá nhân, lịch sử mượn sách, và quản lý tài khoản truy cập. Module thứ ba, quản lý danh mục sách, cho phép thêm, sửa, xóa thông tin sách, phân loại theo tiêu đề, tác giả, nhà xuất bản. Cuối cùng, module quản lý mượn trả sách tự động hóa quy trình cho mượn, ghi nhận ngày trả, và xử lý các trường hợp quá hạn. Các thành phần này tương tác với nhau để tạo thành một hệ thống quản lý toàn diện và thông suốt.

II. Các Thách Thức Khi Quản Lý Mượn Trả Sách Bằng Phương Pháp Cũ

Phương pháp quản lý thư viện thủ công, dựa trên sổ sách giấy tờ, bộc lộ nhiều hạn chế và thách thức trong môi trường hiện đại. Vấn đề lớn nhất là sự thiếu hiệu quả và tốn kém thời gian. Thủ thư phải thực hiện hàng loạt thao tác thủ công, từ ghi chép thông tin mượn trả, kiểm kê sách, đến quản lý thẻ độc giả, dẫn đến năng suất thấp và nguy cơ sai sót cao. Quy trình quản lý mượn trả sách thủ công thường xuyên xảy ra nhầm lẫn, gây khó khăn trong việc truy vết sách thất lạc hoặc xác định độc giả mượn quá hạn. Việc quản lý độc giả cũng gặp nhiều bất cập; thông tin cá nhân khó cập nhật, và việc kiểm tra lịch sử mượn sách của một người là một công việc phức tạp. Hơn nữa, việc tìm kiếm sách trở thành một trải nghiệm mệt mỏi cho cả độc giả và nhân viên. Độc giả phải mất thời gian tìm kiếm trên các kệ sách rộng lớn mà không chắc chắn sách có còn hay không. Theo tài liệu phân tích, một trong những yêu cầu cấp thiết của thư viện HUTECH là "cung cấp dịch vụ tìm kiếm sách, đặt sách, kiểm tra trạng thái sách qua mạng", điều mà hệ thống cũ hoàn toàn không thể đáp ứng. Một thách thức nghiêm trọng khác là việc lập báo cáo quản lý thư viện. Việc tổng hợp dữ liệu thủ công để tạo ra các thống kê báo cáo về tần suất mượn sách, các đầu sách phổ biến, hay tình hình độc giả quá hạn là cực kỳ khó khăn và không đảm bảo độ chính xác. Điều này làm hạn chế khả năng ra quyết định của ban quản lý thư viện trong việc hoạch định chính sách mua sắm sách mới hay cải thiện dịch vụ. Tóm lại, các phương pháp cũ không chỉ làm giảm hiệu quả hoạt động mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến trải nghiệm của người dùng, làm giảm sức hấp dẫn của thư viện trong mắt độc giả.

2.1. Phân tích rủi ro trong quy trình quản lý độc giả truyền thống

Quy trình quản lý độc giả truyền thống dựa vào thẻ giấy và sổ sách tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc mất mát hoặc hư hỏng thông tin là rất dễ xảy ra. Dữ liệu độc giả không được bảo mật, dễ bị truy cập trái phép. Khi cần cập nhật thông tin (ví dụ: thay đổi địa chỉ, số điện thoại), quy trình trở nên rườm rà và dễ sai sót. Đặc biệt, việc xác thực độc giả khi mượn sách chỉ dựa vào thẻ vật lý, nếu thẻ bị mất hoặc bị người khác sử dụng, thư viện sẽ đối mặt với nguy cơ mất mát tài sản. Hệ thống cũ cũng không có cơ chế hiệu quả để cảnh báo về các độc giả có sách mượn quá hạn, dẫn đến tình trạng sách bị chiếm dụng lâu ngày.

2.2. Khó khăn khi quản lý kho sách và cập nhật danh mục thủ công

Việc quản lý kho sách thủ công là một công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ nhưng lại rất dễ xảy ra sai sót. Kiểm kê định kỳ tốn nhiều nhân lực và thời gian, nhưng kết quả thường không chính xác 100%. Cập nhật quản lý danh mục sách khi có sách mới hoặc thanh lý sách cũ cũng là một quy trình phức tạp. Thông tin về số lượng sách còn lại trên kệ không được cập nhật theo thời gian thực, gây ra tình trạng độc giả tìm thấy thông tin sách trong sổ nhưng thực tế sách đã được mượn hết. Điều này tạo ra trải nghiệm không tốt và làm giảm sự hài lòng của người dùng.

III. Hướng Dẫn Phân Tích Thiết Kế Hệ Thống Quản Lý Thư Viện Tối Ưu

Việc xây dựng một hệ thống quản lý thư viện thành công đòi hỏi một quy trình phân tích thiết kế hệ thống quản lý thư viện bài bản và chi tiết. Đây là giai đoạn nền tảng, quyết định đến sự ổn định, khả năng mở rộng và mức độ đáp ứng nhu cầu thực tế của phần mềm. Quá trình này bắt đầu bằng việc phân tích nghiệp vụ (Business Analysis) để hiểu rõ các hoạt động cụ thể của thư viện. Như trong báo cáo nghiên cứu, các nghiệp vụ chính bao gồm Đăng nhập, Đăng ký độc giả, Mượn sách, Trả sách, và Tìm kiếm sách. Mỗi nghiệp vụ được mô hình hóa bằng biểu đồ hoạt động (Activity Diagram) để trực quan hóa luồng công việc. Tiếp theo, giai đoạn phân tích ca sử dụng (Use Case Diagram) xác định các tác nhân (Actor) như Thủ thư, Độc giả và các chức năng mà họ có thể thực hiện trên hệ thống. Việc đặc tả chi tiết từng Use Case giúp làm rõ yêu cầu và các kịch bản tương tác. Bước quan trọng nhất là mô hình hóa dữ liệu thông qua sơ đồ ERD quản lý thư viện (Entity-Relationship Diagram). Sơ đồ này mô tả các thực thể chính như Sách, Độc giả (Khách hàng), Phiếu mượn và mối quan hệ giữa chúng. Một thiết kế CSDL thư viện tốt sẽ đảm bảo dữ liệu được tổ chức logic, nhất quán và không dư thừa. Dựa trên tài liệu gốc, các bảng dữ liệu chính bao gồm KHACH_HANG, PHIEU_MUON, QUAN_TRI, và SACH, với các thuộc tính và khóa được xác định rõ ràng. Cuối cùng, thiết kế kịch bản tương tác (Sequence Diagram) được sử dụng để mô tả chi tiết luồng thông điệp trao đổi giữa các đối tượng trong hệ thống cho từng chức năng cụ thể, ví dụ như kịch bản mượn sách thành công hay kịch bản đăng nhập thất bại. Quá trình này đảm bảo rằng logic hoạt động của hệ thống được xác định một cách chính xác trước khi bắt đầu lập trình.

3.1. Phương pháp thiết kế CSDL thư viện với sơ đồ ERD chi tiết

Thiết kế CSDL thư viện là xương sống của toàn bộ hệ thống. Bắt đầu bằng việc xác định các thực thể chính: Sách, Độc giả, Phiếu Mượn, và Quản trị. Sau đó, xác định các thuộc tính cho mỗi thực thể, ví dụ Sách có Mã sách, Tên sách, Tác giả. Cuối cùng, thiết lập mối quan hệ giữa các thực thể. Một sơ đồ ERD quản lý thư viện điển hình sẽ cho thấy mối quan hệ một-nhiều giữa Độc giả và Phiếu Mượn (một độc giả có thể có nhiều phiếu mượn) và mối quan hệ một-nhiều giữa Sách và Phiếu Mượn. Việc chuẩn hóa dữ liệu giúp loại bỏ sự trùng lặp và đảm bảo tính toàn vẹn, tạo ra một cơ sở dữ liệu thư viện mạnh mẽ và hiệu quả.

3.2. Xây dựng kịch bản nghiệp vụ qua biểu đồ Usecase và Sequence

Biểu đồ Usecase cung cấp cái nhìn tổng quan về các chức năng của hệ thống và ai là người sử dụng chúng. Ví dụ, tác nhân "Thủ thư" có thể thực hiện các usecase như "Quản lý mượn trả sách", "Cập nhật thông tin độc giả", trong khi tác nhân "Độc giả" có thể "Tìm kiếm sách". Sau khi có Usecase, Biểu đồ Tuần tự (Sequence Diagram) được dùng để chi tiết hóa từng kịch bản. Chẳng hạn, Sequence Diagram cho chức năng mượn sách sẽ mô tả chính xác các bước: Thủ thư nhập mã độc giả, hệ thống kiểm tra thông tin, hệ thống kiểm tra trạng thái sách, và cuối cùng là cập nhật cơ sở dữ liệu. Cách tiếp cận này đảm bảo logic hệ thống được thiết kế chặt chẽ.

IV. Top Chức Năng Cần Có Của Phần Mềm Quản Lý Thư Viện Hiệu Quả

Một phần mềm quản lý thư viện hiện đại không chỉ là công cụ lưu trữ mà phải là một trợ thủ đắc lực, tự động hóa tối đa các quy trình. Dựa trên phân tích từ các đồ án quản lý thư viện thành công, một hệ thống hiệu quả cần tích hợp đầy đủ các chức năng cốt lõi. Chức năng quan trọng hàng đầu là quản lý danh mục sách. Module này phải cho phép nhập liệu thông tin sách dễ dàng (tiêu đề, tác giả, NXB, số lượng), hỗ trợ phân loại theo nhiều tiêu chí và đặc biệt là tích hợp công cụ tìm kiếm sách thông minh. Người dùng có thể tìm kiếm nhanh chóng theo từ khóa, tác giả hoặc nhà xuất bản, như được mô tả trong Đặc tả UC Tìm kiếm sách của tài liệu. Chức năng thứ hai là tự động hóa quy trình quản lý mượn trả sách. Việc ứng dụng mã vạch sách để quét thông tin thay vì nhập liệu thủ công giúp giảm thiểu sai sót và tăng tốc độ xử lý tại quầy. Hệ thống phải tự động tính toán ngày hết hạn, gửi thông báo nhắc nhở khi sách sắp quá hạn, và xử lý các khoản phạt một cách minh bạch. Chức năng thứ ba là quản lý độc giả toàn diện. Hệ thống cần lưu trữ thông tin chi tiết, quản lý tài khoản đăng nhập trực tuyến, và theo dõi lịch sử mượn trả của từng người. Điều này không chỉ giúp thủ thư quản lý tốt hơn mà còn cung cấp dữ liệu để phân tích hành vi người dùng. Cuối cùng, một tính năng không thể thiếu là thống kê báo cáo. Phần mềm phải có khả năng tự động tạo ra các báo cáo quản lý thư viện đa dạng, chẳng hạn như sách được mượn nhiều nhất, số lượng độc giả mới, tỷ lệ sách quá hạn. Những báo cáo này là nguồn thông tin quý giá giúp ban quản lý đưa ra các quyết định chiến lược.

4.1. Tự động hóa quản lý mượn trả sách thông qua mã vạch

Tích hợp công nghệ mã vạch sách là một bước tiến vượt bậc trong việc tự động hóa quy trình quản lý mượn trả sách. Mỗi cuốn sách và mỗi thẻ thư viện đều được gắn một mã vạch duy nhất. Khi cho mượn hoặc nhận trả sách, thủ thư chỉ cần sử dụng máy quét để đọc mã vạch. Thao tác này ngay lập tức cập nhật trạng thái của sách và lịch sử mượn của độc giả vào cơ sở dữ liệu thư viện. Phương pháp này loại bỏ hoàn toàn việc nhập liệu thủ công, giúp quy trình diễn ra nhanh chóng, chính xác, và giảm thiểu tối đa sai sót của con người, đặc biệt trong những giờ cao điểm tại thư viện.

4.2. Module thống kê báo cáo và hỗ trợ ra quyết định

Module thống kê báo cáo là công cụ phân tích mạnh mẽ dành cho nhà quản lý. Hệ thống có thể tự động tổng hợp dữ liệu và xuất ra các báo cáo quản lý thư viện dưới dạng biểu đồ hoặc bảng số liệu. Các báo cáo quan trọng bao gồm: thống kê số lượt mượn theo từng đầu sách, thống kê sách quá hạn, phân tích tần suất mượn sách theo từng chuyên ngành hoặc đối tượng độc giả. Dựa trên các số liệu này, ban quản lý có thể đưa ra quyết định chính xác về việc nên đầu tư mua thêm đầu sách nào, cần thanh lý sách nào, hoặc xây dựng các chính sách khuyến khích đọc sách phù hợp.

4.3. Tối ưu hóa chức năng tìm kiếm sách và quản lý danh mục

Chức năng tìm kiếm sách là một trong những tính năng được độc giả sử dụng nhiều nhất. Một hệ thống tốt cần cung cấp bộ lọc tìm kiếm nâng cao, cho phép tìm theo nhiều tiêu chí kết hợp như tiêu đề, tác giả, nhà xuất bản, và năm xuất bản. Kết quả tìm kiếm phải được trả về nhanh chóng, hiển thị đầy đủ thông tin và trạng thái sẵn có của sách. Về phía quản trị, việc quản lý danh mục sách phải thật sự linh hoạt, cho phép nhập sách hàng loạt, chỉnh sửa thông tin dễ dàng và phân loại sách theo tiêu chuẩn quốc tế (như DDC, LCC) để đảm bảo tính hệ thống và khoa học cho toàn bộ kho sách.

V. Case Study Phân Tích Đồ Án Quản Lý Thư Viện Thực Tế Tại HUTECH

Để hiểu rõ hơn về việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn, việc phân tích một đồ án quản lý thư viện cụ thể là vô cùng hữu ích. Đề tài "Xây dựng chương trình quản lý thông tin sách trong thư viện" của nhóm sinh viên HUTECH là một case study điển hình. Dự án này đã thành công trong việc mô hình hóa và xây dựng một ứng dụng quản lý sách với các chức năng bám sát yêu cầu thực tế. Trong phần "Kết quả thực nghiệm", báo cáo đã trình bày chi tiết các màn hình giao diện của những nghiệp vụ quan trọng. Nghiệp vụ Mượn Sách và Trả Sách được thiết kế trực quan, cho phép thủ thư thao tác nhanh chóng. Giao diện Đăng ký độc giả và Tìm kiếm sách thân thiện với người dùng, tối giản các bước không cần thiết. Một điểm đáng chú ý là dự án đã phân tích và xử lý các kịch bản lỗi một cách cẩn thận, ví dụ như lỗi "Mã đọc giả không tồn tại" hay "Số lượng sách đã hết", đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định. Giao diện người dùng (UI) được thiết kế rõ ràng, phân chia khu vực chức năng cho Admin (Thủ thư) và Khách hàng (Độc giả) riêng biệt, mang lại trải ngiệm tốt cho cả hai đối tượng. Việc nghiên cứu source code quản lý thư viện từ những dự án như thế này cung cấp những bài học quý giá cho các nhà phát triển. Nó cho thấy cách áp dụng các mô hình thiết kế như Activity Diagram, ERD vào việc xây dựng cấu trúc code, cách tổ chức các lớp (Class Diagram) và xử lý logic nghiệp vụ. Dự án này là minh chứng cho thấy một hệ thống thông tin được phân tích và thiết kế kỹ lưỡng có thể giải quyết hiệu quả các bài toán quản lý phức tạp trong môi trường thư viện đại học.

5.1. Đánh giá kết quả thực nghiệm các nghiệp vụ cốt lõi

Phần "Kết quả thực nghiệm" của báo cáo cho thấy hệ thống đã hoàn thành tốt các nghiệp vụ chính. Giao diện cho nghiệp vụ Mượn Sách, Trả Sách, Thống kê, và Cập nhật sách được trình bày rõ ràng, chứng tỏ luồng xử lý đã được hiện thực hóa thành công. Đặc biệt, việc hệ thống có thể xử lý các ràng buộc và hiển thị thông báo lỗi tương ứng (ví dụ: "Người dùng có sách mượn quá hạn") cho thấy logic của phần mềm quản lý thư viện đã được lập trình một cách chặt chẽ. Kết quả này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của mô hình đã được phân tích thiết kế hệ thống quản lý thư viện ở các chương trước.

5.2. Bài học từ source code quản lý thư viện và hướng phát triển

Nghiên cứu source code quản lý thư viện từ đồ án này mang lại nhiều bài học. Cấu trúc dự án, cách đặt tên biến, cách kết nối và truy vấn cơ sở dữ liệu thư viện đều là những kinh nghiệm thực tế. Hướng phát triển cho dự án có thể bao gồm việc chuyển đổi ứng dụng lên nền tảng web để độc giả có thể truy cập từ xa, xây dựng ứng dụng di động, hoặc tích hợp các hệ thống gợi ý sách tự động dựa trên lịch sử mượn của độc giả. Việc công khai source code cũng tạo điều kiện cho cộng đồng cùng đóng góp và cải tiến, giúp sản phẩm ngày càng hoàn thiện hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống giáo dục và xã hội, thư viện đóng vai trò là thiết chế lưu trữ và phổ biến tri thức tại các trường học cũng như tại các tỉnh thành trên cả nước. Cùng với sự phát triển của hệ thống thư viện, nhu cầu bạn đọc gia tăng nhanh chóng, kéo theo số lượng đầu sách và bản sách tăng trưởng vượt bậc so với các mô hình thư viện nhỏ lẻ, quản lý thủ công trước đây. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thiết lập một công cụ tin học hóa nhằm quản lý thông tin một cách chuẩn xác, có hệ thống và đạt hiệu quả tối ưu. Đề tài "Xây dựng chương trình quản lý thông tin sách trong thư viện" được thực hiện trong khuôn khổ Báo cáo môn Chuyên đề 1 tại Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (HUTECH) nhằm đáp ứng mục tiêu tự động hóa các hoạt động nghiệp vụ thư viện cơ bản.

Hệ thống đặt trọng tâm vào việc giải quyết 8 nhiệm vụ nghiệp vụ được xác định cụ thể theo yêu cầu quản lý thực tế của thư viện HUTECH Library:

1. Đăng ký người dùng: Cung cấp quy trình tạo lập tài khoản và cấp thẻ thư viện cho độc giả để sử dụng dịch vụ tại chỗ và qua mạng Internet.
2. Quản lý sử dụng hệ thống: Phân quyền truy cập và chức năng tương tác rõ ràng giữa hai tác nhân chính là thủ thư (nhân viên thư viện) và độc giả (người mượn sách).
3. Quản lý mượn sách: Tự động hóa quy trình mượn sách tại quầy, kiểm tra điều kiện độc giả, gán mã số mượn và hỗ trợ tiếp nhận sách mượn trực tiếp từ kệ hoặc sách đã đặt trước qua mạng.
4. Quản lý trả sách: Xử lý thao tác nhận trả từng quyển sách, cập nhật thông tin phiếu mượn và phân loại sách để đưa về kệ hoặc lưu giữ cho người đặt tiếp theo.
5. Tìm kiếm sách: Cung cấp tính năng tra cứu danh mục tài liệu theo các tiêu chí từ khóa linh hoạt.
6. Báo cáo: Hỗ trợ thủ thư xuất dữ liệu báo cáo trực tiếp ra tệp văn bản.
7. Kiểm tra trạng thái sách: Giúp người dùng và thủ thư theo dõi tình trạng hiện tại của từng quyển sách (đang rảnh, đang được mượn hoặc đã được đặt trước).
8. Thống kê: Hỗ trợ thủ thư thống kê chi tiết số lượng sách đã cho mượn và số lượng sách đã nhận trả trong hệ thống.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quy trình nghiệp vụ thư viện trường đại học, luồng xử lý thông tin bạn đọc, thông tin sách, phiếu mượn/trả và các mối quan hệ dữ liệu liên quan.
• Phạm vi không gian: Nghiệp vụ vận hành tại HUTECH Library thuộc Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, bao gồm dịch vụ trực tiếp tại quầy tiếp tân và dịch vụ tra cứu, đặt sách qua mạng Internet. Thẻ thư viện được cấp chỉ có giá trị sử dụng nội bộ tại hệ thống thư viện này.
• Phạm vi thời gian và vận hành: Khung giờ vận hành nghiệp vụ từ 9:00 đến 18:00 hàng ngày; chu kỳ mượn sách giới hạn tối đa 15 ngày; thời điểm thực hiện báo cáo vào năm 2016.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài áp dụng phương pháp phân tích và thiết kế hướng đối tượng (Object-Oriented Analysis and Design - OOAD) sử dụng ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất UML (Unified Modeling Language), kết hợp phương pháp mô hình hóa dữ liệu quan hệ.

Khung lý thuyết và tài liệu học thuật được tác giả sử dụng làm căn cứ bao gồm:

• Giáo trình và tài liệu phân tích thiết kế hệ thống hướng đối tượng:
  • Đặng Văn Đức, Phân tích thiết kế hướng đối tượng bằng UML, Nhà xuất bản Giáo dục.
  • Nguyễn Văn Ba, Phát triển hệ thống hướng đối tượng với UML 2.0 và C++, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008.
  • Lê Trung Hiếu, Giáo trình Phân tích Thiết kế Hướng Đối tượng, Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh.
• Tài liệu công nghệ và nền tảng kỹ thuật lập trình tham khảo:
  • Herbert Schildt, Java, A Beginner's Guide, 5th Edition.
  • Marty Stepp, Building Java Programs: A Back to Basics Approach, 2nd Edition.
  • Bài giảng chuyên đề trên lớp.

Các phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật cụ thể đã triển khai:

• Phương pháp phân tích nghiệp vụ (Business Analysis): Khảo sát và chuẩn hóa quy trình thực tế bằng biểu đồ hoạt động (Activity Diagram), làm rõ sự tương tác giữa tác nhân người dùng và các thành phần của hệ thống.
• Phương pháp mô hình hóa ca sử dụng (Use Case Modeling): Xây dựng biểu đồ ca sử dụng tổng thể và bảng đặc tả chi tiết từng ca sử dụng (tác nhân, điều kiện tiên quyết, luồng sự kiện chính, luồng ngoại lệ và các kịch bản tương tác).
• Phương pháp mô hình hóa dữ liệu: Xây dựng biểu đồ quan hệ thực thể (ERD) và thiết kế lược đồ bảng cho cơ sở dữ liệu quan hệ.
• Phương pháp thiết kế kịch bản tương tác (Sequence Diagram): Xây dựng các biểu đồ tuần tự cho luồng tương tác thông thường và biểu đồ tuần tự chuyên sâu theo mô hình ba lớp BCE (Boundary - Control - Entity) để phân tích các kịch bản ngoại lệ, lỗi ràng buộc nghiệp vụ.
• Thiết kế giao diện (UI Design): Xây dựng biểu mẫu giao diện người dùng tương ứng với từng chức năng nghiệp vụ.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu là các quy tắc, biểu mẫu và quy chế quản lý thực tế thu thập từ môi trường hoạt động của thư viện HUTECH Library.

---

Thiết kế và triển khai hệ thống

Nội dung thiết kế kỹ thuật của hệ thống tập trung vào việc mô hình hóa cấu trúc dữ liệu, kiến trúc tương tác giữa các lớp đối tượng và cơ chế kiểm soát lỗi nghiệp vụ.

1. Mô hình hóa dữ liệu quan hệ (ERD)

Cơ sở dữ liệu của chương trình gồm 4 bảng dữ liệu chính, được thiết kế với các trường thông tin, kiểu dữ liệu và ràng buộc toàn vẹn cụ thể:

Tên bảng	Tên trường (Field)	Kiểu dữ liệu (Type)	Ràng buộc khóa / Toàn vẹn	Ý nghĩa lưu trữ
KHACH_HANG	Ma_Khach_hang Password Ten_khach_hang Ngay_sinh Dia_Chi Phone	Varchar(10) nvarchar(30) nvarchar(30) date nvarchar(30) nvarchar(30)	PRIMARY KEY NOT NULL	Mã số độc giả (khóa chính) Mật khẩu đăng nhập Họ và tên độc giả Ngày tháng năm sinh Địa chỉ cư trú Số điện thoại liên lạc
PHIEU_MUON	Ma_Phieu_Muon Ma_Khach_hang Ma_Sach Ngay_muon Han_tra Ngaytra	Varchar(10) Varchar(50) Varchar(50) Varchar(50) date date	PRIMARY KEY FOREIGN KEY FOREIGN KEY NOT NULL NOT NULL	Mã phiếu mượn (khóa chính) Mã độc giả mượn sách Mã sách được mượn Ngày bắt đầu mượn Hạn chót phải trả sách Ngày thực tế trả sách
QUAN_TRI	Ma_Admin Password	Varchar(10) nvarchar(30)	PRIMARY KEY NOT NULL	Mã tài khoản thủ thư (khóa chính) Mật khẩu quản trị
SACH	Ma_Sach Ten_Sach Ten_Tac_gia Nha_xb Gia_tien So_luong	Varchar(10) nvarchar(30) nvarchar(30) nvarchar(30) int Int	PRIMARY KEY NOT NULL NOT NULL NOT NULL NOT NULL NOT NULL	Mã định danh sách (khóa chính) Tên tiêu đề sách Tên tác giả Nhà xuất bản Giá trị cuốn sách Số lượng sách trong thư viện

2. Phân tích kịch bản theo mô hình BCE (Boundary - Control - Entity)

Hệ thống bóc tách các thành phần tham gia xử lý cho từng ca sử dụng thành ba nhóm đối tượng chuyên trách:

• Nghiệp vụ Đăng nhập:
  • Đối tượng thực thể (Entity): Thủ thư.
  • Đối tượng biên (Boundary): Logon screen, Logon result screen.
  • Đối tượng điều khiển (Control): LogonCtrl, UserManager.
• Nghiệp vụ Đăng ký đọc giả:
  • Đối tượng thực thể: Thủ thư.
  • Đối tượng biên: Register screen, Register result screen.
  • Đối tượng điều khiển: RegisterCtrl, UserManager.
• Nghiệp vụ Mượn sách:
  • Đối tượng thực thể: Item, Lending, Thủ thư user.
  • Đối tượng biên: Lendbook screen, Lend result screen.
  • Đối tượng điều khiển: LendCtrl, UserManager, ItemManager, LendManager.
• Nghiệp vụ Thay đổi thông tin đọc giả:
  • Đối tượng thực thể: Thủ thư.
  • Đối tượng biên: Update screen, Update display screen.
  • Đối tượng điều khiển: UpdateCtrl, UserManager.
• Nghiệp vụ Tìm kiếm sách:
  • Đối tượng thực thể: Thủ thư, Item.
  • Đối tượng biên: Search screen, Search result screen.
  • Đối tượng điều khiển: SearchCtrl, ItemManager.
• Nghiệp vụ Kiểm tra trạng thái sách:
  • Đối tượng thực thể: Thủ thư.
  • Đối tượng biên: CheckBook Status screen, CheckBook Status result screen.
  • Đối tượng điều khiển: Check Status Ctrl, UserManager.
• Nghiệp vụ Trả sách:
  • Đối tượng thực thể: Item, Returning, Lending, Thủ thư.
  • Đối tượng biên: Returnbook screen, Returnbook result screen.
  • Đối tượng điều khiển: ReturnCtrl, UserManager, ItemManager, LendManager, ReturnManager.

3. Kiểm thử và xử lý ràng buộc lỗi

Hệ thống thiết lập biểu đồ tuần tự kiểm thử và thông báo lỗi tương ứng với các vi phạm điều kiện nghiệp vụ:

• Kiểm tra đăng nhập: Bắt lỗi đăng nhập thất bại và sai mật khẩu.
• Kiểm tra đăng ký: Bắt lỗi biểu mẫu chưa điền đầy đủ thông tin hoặc thông tin độc giả không có thật.
• Kiểm tra mượn sách: Kiểm tra mã độc giả không tồn tại, mã sách không tồn tại, số lượng sách trong kho đã hết (sách không có sẵn), số lượng sách mượn vượt quá 10 quyển, hoặc tài khoản người dùng có sách mượn quá hạn chưa trả.
• Kiểm tra trả sách: Bắt lỗi thông tin độc giả không hợp lệ, mã sách không hợp lệ, hoặc phiếu mượn đã quá hạn.
• Kiểm tra tìm kiếm: Thông báo khi không tìm thấy sách theo tên nhà xuất bản, không tìm thấy theo tác giả hoặc không tìm thấy theo tiêu đề.
• Kiểm tra trạng thái sách: Bắt lỗi mã sách cần kiểm tra không tồn tại trong hệ thống.

---

Nội dung chính theo từng chương

Lời mở đầu và Tài liệu tham khảo

Chương mở đầu phân tích sự cần thiết của việc xây dựng hệ thống quản lý thư viện hiện đại hóa. Trước sự gia tăng về quy mô độc giả và số lượng tài liệu, các phương thức quản lý thủ công bộc lộ nhiều điểm hạn chế. Báo cáo xác định nhiệm vụ cốt lõi là tin học hóa công tác quản lý bạn đọc, cập nhật danh mục và giám sát quá trình mượn - trả sách. Đồng thời, phần này thiết lập cơ sở lý thuyết thông qua danh mục tài liệu tham khảo gồm 3 giáo trình phân tích thiết kế hệ thống hướng đối tượng bằng UML và 2 đầu sách lập trình Java.

Chương 2: Yêu cầu hệ thống

Chương 2 mô tả chi tiết bối cảnh vận hành tại HUTECH Library và chuyển hóa thành các yêu cầu kỹ thuật:

• Quản lý độc giả: Quy định điều kiện làm thẻ, phạm vi sử dụng thẻ nội bộ và cấp phát tài khoản trực tuyến (mã số thẻ, mật khẩu có thể thay đổi bất kỳ lúc nào).
• Phân quyền hệ thống: Thủ thư nắm toàn quyền thao tác (cho mượn, nhận trả, kiểm tra trạng thái, xem sách, in báo cáo); người mượn sách sử dụng tài khoản cá nhân để tìm kiếm và kiểm tra trạng thái sách.
• Quy chuẩn mượn và trả sách: Giới hạn mỗi độc giả được mượn tối đa 10 quyển sách trong thời hạn 15 ngày; nghiêm cấm cho mượn nếu người dùng còn sách nợ quá hạn; sách mượn được tiếp nhận từ kệ hoặc đơn đặt qua mạng; trả sách thực hiện theo từng quyển đơn lẻ tại quầy.
• Tra cứu và hỗ trợ quản trị: Tìm kiếm sách theo các tiêu chí "tiêu đề", "tác giả", "NXB"; thủ thư thực hiện in báo cáo ra file văn bản và tiến hành thống kê các giao dịch mượn/trả.

Chương 3: Phân tích thiết kế hệ thống

Chương 3 là phần trọng tâm của báo cáo, trình bày quy trình phân tích và thiết kế hoàn chỉnh:

• Phân tích nghiệp vụ (3.1): Xây dựng 9 biểu đồ hoạt động (Activity Diagram) miêu tả chi tiết luồng công việc giữa người dùng và hệ thống cho các nghiệp vụ: Đăng nhập, Đăng ký đọc giả, Mượn sách, Tìm kiếm sách, Kiểm tra trạng thái sách, Trả sách, Báo cáo, Thống kê và Xem lịch sử mượn.
• Phân tích ca sử dụng (3.3): Thiết lập biểu đồ Use Case tổng thể và 8 bảng đặc tả ca sử dụng chi tiết (Đăng nhập, Đăng ký, Mượn sách, Thay đổi thông tin đọc giả, Tìm kiếm sách, Kiểm tra trạng thái sách, Trả sách). Mỗi bảng đặc tả chuẩn hóa gồm: tên ca sử dụng, tóm tắt nội dung, tác nhân, điều kiện tiên quyết, luồng sự kiện chính, ngoại lệ và danh sách kịch bản thực thi.
• Mô hình hóa dữ liệu (3.4): Thiết lập mô hình ERD với 4 thực thể liên kết chặt chẽ (KHACH_HANG, PHIEU_MUON, QUAN_TRI, SACH).
• Thiết kế và phân tích kịch bản (3.5 & 3.6): Xây dựng hệ thống biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram) chi tiết cho từng trường hợp thành công và các trường hợp lỗi nghiệp vụ (như đăng nhập thất bại, sai mật khẩu, thiếu thông tin độc giả, sách quá hạn, hết số lượng sách, mã không tồn tại). Phân tích bóc tách các đối tượng biên, điều khiển và thực thể theo cấu trúc BCE.
• Thiết kế giao diện và đối tượng (3.7 & 3.8): Thiết kế các biểu mẫu màn hình làm việc (Đăng nhập Admin, Đăng nhập khách hàng, Đăng ký tài khoản, Thay đổi thông tin, Kiểm tra trạng thái, Cập nhật sách) và xây dựng biểu đồ lớp đối tượng (Class Diagram) tổng thể tại trang 57.

Chương 4: Kết quả thực nghiệm

Chương 4 phản ánh sản phẩm thực tế đạt được sau quá trình phân tích và thiết kế:

• Màn hình các nghiệp vụ (4.1): Trình bày kết quả hiện thực hóa giao diện tương tác cho 10 chức năng cụ thể: Nghiệp vụ Mượn Sách, Nghiệp vụ Trả Sách, Nghiệp vụ Đăng ký đọc giả, Nghiệp vụ Thống kê, Nghiệp vụ Tìm kiếm sách, Nghiệp vụ Đăng nhập Admin, Nghiệp vụ Đăng nhập Đọc giả, Nghiệp vụ Kiểm tra trạng thái sách, Nghiệp vụ Cập nhật sách.
• Màn hình các lỗi ràng buộc (4.2): Trình bày kết quả kiểm nghiệm các thông báo lỗi khi hệ thống gặp dữ liệu không hợp lệ hoặc vi phạm quy tắc quản lý thư viện (đến trang 70).

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả kỹ thuật và đóng góp chuyên môn cụ thể:

• Chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ thư viện: Xây dựng thành công bộ quy tắc quản trị thư viện trường học rõ ràng với các chỉ số kiểm soát định lượng: giới hạn mượn 10 quyển sách/độc giả, thời hạn mượn 15 ngày, khung giờ phục vụ 9:00 - 18:00.
• Hoàn thiện hồ sơ phân tích thiết kế phần mềm: Cung cấp hệ thống tài liệu mô hình hóa hoàn chỉnh gồm 9 biểu đồ hoạt động, 1 biểu đồ Use Case tổng thể kèm 8 bảng đặc tả chi tiết, mô hình dữ liệu quan hệ gồm 4 bảng, 24 biểu đồ tuần tự xử lý luồng sự kiện chuẩn và ngoại lệ, cùng sơ đồ lớp đối tượng và thiết kế giao diện cho 10 phân hệ nghiệp vụ.
• Đóng góp về mặt giải pháp: Đưa ra cơ chế kiểm tra tự động trạng thái sách (sách đặt trước được chuyển trạng thái "check-out" khi bàn giao) và kiểm soát chặt chẽ điều kiện mượn (chặn giao dịch đối với các tài khoản có sách quá hạn), hạn chế tối đa sai sót so với phương pháp ghi chép thủ công.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung được trình bày trong báo cáo:

• Hạn chế:
  • Cấu trúc cơ sở dữ liệu còn ở mức cơ bản với 4 bảng, chưa có các bảng phụ lưu trữ phân loại thể loại sách chi tiết, vị trí giá/kệ sách trong kho, hoặc bảng ghi nhận chi tiết lịch sử mượn trả phục vụ truy vết lâu dài.
  • Phân hệ báo cáo và thống kê mới ở mức in văn bản trực tiếp ra file và thống kê số lượng đơn giản, chưa tích hợp các biểu đồ phân tích trực quan hay trích xuất đa định dạng.
  • Hệ thống chưa tích hợp quy trình xử lý tài chính (tính tiền phạt trễ hạn hoặc đền bù mất/hỏng sách).
• Hướng phát triển:
  • Mở rộng lược đồ cơ sở dữ liệu nhằm quản lý chi tiết từng bản sách vật lý (barcode/mã vạch cho từng quyển), vị trí lưu trữ trên kệ sách và quản lý thông tin nhà cung cấp.
  • Nâng cấp phân hệ báo cáo thống kê chuyên sâu và tích hợp cổng thanh toán trực tuyến xử lý các khoản phí phạt quá hạn.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo môn học này là tài liệu tham khảo phù hợp cho:

• Sinh viên chuyên ngành Công nghệ thông tin, Kỹ thuật phần mềm đang theo học các học phần Phân tích thiết kế hướng đối tượng, Công nghệ phần mềm, hoặc đang thực hiện đồ án môn học Chuyên đề.
• Người nghiên cứu quy trình mô hình hóa UML: Tài liệu cung cấp mẫu tham khảo rõ ràng về cách xây dựng bảng đặc tả Use Case chi tiết, cách ánh xạ từ Use Case sang biểu đồ hoạt động và biểu đồ tuần tự theo chuẩn phân tách BCE (Boundary - Control - Entity).
• Lập trình viên xây dựng hệ thống quản lý thư viện cơ bản: Cung cấp khung logic và các điều kiện ràng buộc toàn vẹn dữ liệu cần thiết cho quy trình mượn - trả sách.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quy định mượn sách của thư viện HUTECH Library được thiết lập với những ràng buộc cụ thể nào?

Theo quy định hệ thống tại Chương 2, mỗi độc giả được phép mượn tối đa 10 quyển sách trong khoảng thời gian không quá 15 ngày. Người dùng phải mang sách và thẻ thư viện đến quầy tiếp tân để thủ thư ghi nhận. Hệ thống sẽ tự động từ chối giao dịch mượn nếu người dùng đang có sách mượn quá hạn chưa trả. Sách mượn có thể là sách lấy trực tiếp từ kệ hoặc sách đã đặt trước qua mạng Internet.

2. Cơ sở dữ liệu của hệ thống gồm những bảng nào và thông tin khóa chính được xác lập ra sao?

Cơ sở dữ liệu của hệ thống gồm 4 bảng dữ liệu chính:

• Bảng KHACH_HANG: Khóa chính là Ma_Khach_hang (Varchar(10)).
• Bảng PHIEU_MUON: Khóa chính là Ma_Phieu_Muon (Varchar(10)), liên kết khóa ngoại với Ma_Khach_hang và Ma_Sach.
• Bảng QUAN_TRI: Khóa chính là Ma_Admin (Varchar(10)).
• Bảng SACH: Khóa chính là Ma_Sach (Varchar(10)).

3. Trong phân tích kịch bản nghiệp vụ Mượn sách, những đối tượng nào được xác định theo mô hình BCE?

Theo mục 3.6 của báo cáo, nghiệp vụ Mượn sách bao gồm các đối tượng:

• Đối tượng thực thể (Entity): Item, Lending, Thủ thư user.
• Đối tượng biên (Boundary): Lendbook screen, Lend result screen.
• Đối tượng điều khiển (Control): LendCtrl, UserManager, ItemManager, LendManager.

4. Hệ thống xử lý các tình huống ngoại lệ nào khi thực hiện nghiệp vụ trả sách?

Trong ca sử dụng Trả sách (mục 3.8 và 3.6), hệ thống kiểm soát và thông báo lỗi đối với các tình huống:

• Không hiển thị được mẫu trả sách.
• Mã độc giả không đúng hoặc người dùng không hợp lệ.
• Mã sách không đúng hoặc mã sách không hợp lệ.
• Phiếu mượn của độc giả đã quá thời hạn quy định.

5. Sự khác biệt về quyền hạn giữa tài khoản Thủ thư và tài khoản Độc giả được quy định như thế nào?

Thủ thư sử dụng tài khoản quản trị riêng (QUAN_TRI), có toàn quyền sử dụng tất cả các chức năng của hệ thống như: lập phiếu cho mượn sách, nhận trả sách, kiểm tra trạng thái, cập nhật thông tin sách, in báo cáo ra file văn bản và thống kê số liệu. Trong khi đó, độc giả sử dụng tài khoản cá nhân chủ yếu để tra cứu thông tin sách, kiểm tra trạng thái của các cuốn sách cần mượn hoặc đã đặt trước, và tự cập nhật mật khẩu cá nhân.

---

Kết luận

Báo cáo Chuyên đề 1 "Xây dựng chương trình quản lý thông tin sách trong thư viện" của nhóm tác giả thuộc Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh đã giải quyết trọn vẹn bài toán tin học hóa các nghiệp vụ thư viện cơ bản tại HUTECH Library. Công trình bám sát phương pháp phân tích và thiết kế hướng đối tượng thông qua hệ thống biểu đồ UML chuẩn mực từ mô hình hoạt động, ca sử dụng, tuần tự đến thiết kế lớp và giao diện thực nghiệm. Đây là tài liệu học thuật có giá trị thực tiễn và tính tham khảo cao cho sinh viên ngành Công nghệ thông tin trong việc nghiên cứu và áp dụng phương pháp luận OOAD vào bài toán phát triển phần mềm quản lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu Hiện nay, thư viện là một hệ thống khá phổ biến trong các trường học cũng như trên các tỉnh thành trong cả nước. Đi cùng với sự phát triển của các thư việnlà nhu cầu của bạn đọc tăng lên, và số lượng sách trong thư viện cũng tăng lên rất nhiều so với những hệ thống thư viện đơn giản và nhỏ lẻ trước đây. Và, cũng một yêu cầu được đặt ra cùng với sự phát triển đó là làm thế nào để quản lý các thông tin trong thư viện một cách tốt nhất và có hiệu quả nhất. Vì vậy, chúng ta cần phải có 1 hệ thống quản lý thư viện, đáp ứng được 1 số chức năng cơ bản cần thiết của một hệ thống quản lý thư viện là quản lý bạn đọc, quản lý cập nhật và quản lý quá trình mượn và trả sách trong thư viện… Chúng em xin chân thành cảm ơn TS Vũ Thanh Hiền đã hướng dẫn chúng em hoàn thành bài báo cáo này ! 1.2 Tài Liệu Tham Khảo Bài giảng trên lớp.

Đặng Văn Đức, Phân tích thiết kế hướng đối tượng bằng UML, Nhà xuất bản Giáo dục, 20 Nguyễn Văn Ba, "Phát triển hệ thống hướng đối tượng với UML 2.0 và C++", NXB ĐHQG Hà Nội, 2008. Lê Trung Hiếu. Giáo trình Phân tích Thiết kế Hướng Đối tượng, ĐHCN Tp HCM. Java, A Beginner's Guide, 5th Edition 5th Edition,Author: Herbert Schildt Building Java Programs: A Back to Basics Approach (2nd Edition) 2nd Edition, Author: Marty Stepp 6 2 YÊU CẦU HỆ THỐNG Bạn đang làm việc trong hệ thống nghiệp vụ của thư viện HUTECH Library.

Thư viện có kế hoạch tự động hoá các hoạt động nghiệp vụ cho mượn sách, trả sách, tìm kiếm, đặt sách và kiểm tra trạng thái sách trong thư viện. Biết rằng thư viện có thể nhiều quyển sách cho một tiêu đề sách, mỗi quyển sách có một mã số duy nhất. Thư viện cũng có kế hoach cung cấp dịch vụ tìm kiếm sách, đặt sách, kiểm tra trạng thái sách qua mạng. Thư viện mở cửa từ 9:00 đến 18:00 mỗi ngày.

Hệ thống quản lý thư viện có các chức năng sau. (1) Đăng ký người dùng • Để mượn sách người dùng phải có thể thư viện của riêng mình. • Người dùng điền thông tin cá nhân vào biểu mẫu đăng ký làm thể thư viện, sau đó gửi cho quầy tiếp. • Thẻ thư viện chỉ dùng trong thư viện HUTECH Library.

• Người dùng có thể sử dụng các dịch vụ của hệ thống qua Internet nếu có tài khoản. Tài khoản được tạo khi người dùng đăng ký, thông tin bao gồm mã số thẻ thư viện, mật khẩu và một số thông tin cá nhân khác. Mật khẩu người dùng có thể thay đổi bất kỳ lúc nào. (2) Sử dụng hệ thống • Người dùng có thể sử dụng hệ thống bằng tài khoản của mình.

• Thủ thư dùng tài khoản riêng dành cho nhân viên thư viện để sử dụng hệ thống. Thủ thư có thể sử dụng tất cả các chức năng của hệ thống như cho mượn sách, trả sách, kiểm tra trạng thái sách, xem sách, … • Người mượn sách sử dụng tài khoản của mình để truy nhập vào hệ thống, họ có thể kiểm tra trạng thái sách. (3) Mượn sách • Hệ thống gán một mã số cho mỗi quyển sách mượn mỗi lần mượn. • Mỗi người dùng có thể mượn tối đa 10 quyển sách trong 15 ngày.

• Người dùng mang sách và thẻ thư viện đến quầy. • Sách mượn có thể là sách mà người dùng lấy từ kệ hoặc là sách người dùng đã đặt qua Internet và thủ thư đang giữ. 7 • Người dùng không thể mượn sách nếu vẫn còn nợ chưa trả sách. (4) Trả sách • Hệ thống thực hiện trả sách từng quyển một.

• Người dùng trả sách ở quầy tiếp. • Thủ thử để sách lại vào kệ sách hoặc giữ sách cho người đặt sách tiếp theo. (5) Tìm sách • Hệ thống cho phép người dùng tìm sách. • Tìm kiếm có thể theo từ khoá như “tiêu đề”, “tác giả” và “NXB”.

(6) Báo cáo • Thủ thư trực tiếp in báo cáo ra file văn bản. (7) Kiểm tra trạng thái sách • Hệ thống cho phép kiểm tra trạng thái của sách mà người dùng mượn hoặc đặt. (8)Thống kê • Thủ thư thống kê các sách đã cho mượn,trả. 3 PHÂN TÍCH THIẾT KẾ HỆ THỐNG 3.1 Phân tích nghiệp vụ Từ tài liệu nghiệp vụ, đưa ra những phân tích về quá trình thực hiện cho từng nghiệp vụ trong thự tế triển khai.

Business analysis (phân tích nghiệp vụ) là bước đầu tiên trong quá trình thiết kế hệ thống. Business analysis cho phép hiểu rõ được từng hoạt động nghiệp vụ cụ thể của hệ thống, xác định được tương tác giữa người dùng và các thành phần của hệ thống. Sản phẩm của quá trình Business analysis là các activity diagram (biểu đồ hoạt động), miêu tả các hoạt động của người sử dụng và của hệ thống trong các nghiệp vụ cụ thể. Các nghiệp vụ trong bài bao gồm:  Đăng nhập  Đăng ký đọc giả  Mượn sách  Tìm kiếm sách  Kiểm tra trạng thái sách 8  Trả sách  Báo cáo  Thống kê  Xem lịch sử mượn của người dùng 3.1 Đăng nhập (thủ thư) Hình 1.Activity Đăng nhập 9 3.2 Đăng ký đọc giả Hình 2.Activity Đăng ký đọc giả 10 3.3 Mượn sách Hình 3.Activity Mượn sách 11 3.4 Tìm kiếm sách Hình 4.Activity Tìm kiếm sách 12 3.5 Kiểm tra trạng thái sách 13 3.6 Trả sách Hình 6.Activity Trả sách 14 3.3 Phân tích ca sử dụng(Usecase diagram) 3.1 UseCase tổng thể Hình 7.UC tổng thể 15 3.2 Đặc tả UC Đăng nhập Tê Tên Đăng nhập Tóm tắt nội Đăng nhập vào hệ thống dung Tác nhân Thủ thư Điều kiện cần CardNo và Password đã được đăng kí No.

Hành động 1 Actor nhập: “CARDNO” và “Password” đã đăng ký từ trước Mô tả 2 Hệ thống kiểm tra thông tin tài khoản đăng nhập Nếu đăng nhập thành công, chuyển sang màn hình “menu 3 điều khiển của Thủ thư” hoặc “menu điều khiển của User” 1a Nhập thông tin còn trống Ngoại lệ 2a CARDNO nhập không chính xác, không tìm thấy 2b Password đã nhập không chính xác. Kịch bản Mô tả Kb1 Người mượn sách đăng nhập thành công Kb2 Thủ thư đăng nhập thành công Kb3 Thông tin CARDNO không chính xác Kb4 Password nhập không chính xác Kb5 Nhập thông tin còn trống 16 3.3 Đặc tả UC Đăng ký Tê Tên Đăng kí Tóm tắt nội Người dùng tạo tài khoản thư viện dung Tác nhân Thủ thư và User Điều kiện cần Không No. Hành động User đưa mẫu đơn đăng ký có điền thông tin của mình cho 1 Thủ thư 2 Thủ thư nhập thông tin đăng ký Mô tả Hệ thống kiểm tra các thông tin nhập vào(đủ thông tin yêu 3 cầu,.) 4 Nếu phù hợp, hệ thống lưu thông tin tài khoản vào database 5 Hiển thị thông tin tài khoản 3a Nhập thiếu hoặc sai thông tin Ngoại lệ 3b Thông tin của User không có thật Kịch bản Mô tả Kb1 Tạo tài khoản thành công Kb2 Hệ thống hiển thị các ô còn thiếu thông tin(chưa nhập thông tin) Kb3 Hiển thị thông báo thông tin User không có thật 17 3.4 Đặc tả UC Mượn sách Tê Tên Mượn sách Tóm tắt nội User mượn sách dung Tác nhân Thủ thư Điều kiện cần Thủ thư đăng nhập vào hệ thống, người mượn sách có Thẻ thư viện Mô tả No. Hành động Thủ thư nhập thông tin “Thẻ thư viện” của người mượn sách, 1 mã sách, số thẻ đặt (nếu có yêu cầu) Hệ thống tìm kiếm người dùng tương ứng với số thẻ thư viện 2 vừa nhập Hệ thống tìm kiếm thông tin sách tương ứng với CARDNO 3 sách vừa nhập.

Nếu là sách đặt, hệ thống tìm kiếm thông tin đặt tương ứng với số thẻ đặt Hệ thống tiến hành kiểm tra nếu cuốn sách có sẵn. Nếu là 4 sách đặt, hệ thống tiến hành kiểm tra nếu việc đặt là hợp lệ Hệ thống kiểm tra số lượng sách đã mượn của người dùng có 5 nhỏ hơn 10 hay không? Hệ thống kiểm tra xem tài khoản người sử dụng có quyển 6 sách nào quá hạn không? 7 Hệ thống trả lại số sách được mượn Hệ thống thay đổi trạng thái thông tin sách sang đã kiểm tra. 8 Nếu là sách đặt trước, hệ thống thay đổi trạng thái thông tin đặt trước sang “check-out” Hệ thống ghi nhận thông tin cho mượn, cập nhật số thẻ mượn 9 thư viện, CardNo sách, ngày cho mượn, ngày đến hạn trả (15 ngày sau đó) 10 Hệ thống hiển thị lên màn hình của người sử dụng các thông tin: Số thẻ thư viện, tên, ngày mượn, hạn trả, mã sách, tiêu 18 đề, tác giả, nhà xuất bản 1a Nhập thông tin còn trống Ngoại lệ 2a CARDNO nhập không chính xác, không tìm thấy 2b Password đã nhập không chính xác. Kịch bản Mô tả Kb1 Cho mượn sách thành công Kb2 Có sách quá hạn chưa trả Kb3 Số sách đã mượn tối đa Kb4 Đặt sách không hợp lệ Kb5 Sách yêu cầu mượn hiện không có Kb6 Thông tin sách đặt không hợp lệ Kb7 Mã sách không chính xác Kb8 Thông tin người dùng không phù hợp với số thẻ thư viện 19 3.5 Đặc tả UC Thay đổi thông tin đọc giả Tê Tên Cập nhật thông tin người dùng Tóm tắt nội Thủ thư cập nhật thông tin người dùng dung Tác nhân Thủ thư Điều kiện cần Thủ thư đã đăng nhập vào hệ thống No.

Hành động 1 Thủ thư chọn chức năng cập nhật thông tin 2 Hệ thống hiển thị biểu mẫu cập nhật thông tin 3 Tác nhân chọn thông tin cần cập nhật Hệ thống liệt kê chi tiết về thồng tin cập nhật mà tác nhân đã Mô tả 4 chọn 5 Hiển thị thông tin tài khoản Hệ thống kiểm tra thông tin và xác định tính hợp lệ của thông 6 tin mới 7 Hệ thống thông báo cập nhật thành công Ngoại lệ 6a Thông tin mới nhập không hợp lệ Kịch bản Mô tả Kb1 Tạo tài khoản thành công Kb2 Hệ thống hiển thị các ô còn thiếu thông tin(chưa nhập thông tin) Kb3 Hiển thị thông báo thông tin User không có thật 20 3.6 Đặc tả UC Tìm kiếm sách Tê Tên Tìm kiếm sách Tóm tắt nội Người mượn sách hoặc thủ thư tìm kiếm sách trong thư viện dung Tác nhân Thủ thư và User Điều kiện cần Người dùng đăng nhập thành công No.