mở đầu để đánh giá chất lượng học tập của học sinh. Qua kiểm tra cho ta những thông tin, những số liệu, đó là cơ sở để đưa ra những nhận xét, đánh giá. Do đó người ta thường viết GVHD: 9 SVTH: Khoá luận tốt nghiệp “kiểm tra- đánh giá” hoặc nói “đánh giá thông qua kiểm tra” để chứng tỏ mối quan hệ tương hỗ và thúc đẩy lẫn nhau giữa hai hoạt động này. Ý nghĩa của việc KT- ĐG kết quả học tập của học sinh Đánh giá kết quả học tập của một hoạt động là nhằm phát hiện và uốn nắn kịp thời những sai sót, điều chỉnh hiệu quả hoạt động đang tiến hành theo phương hướng cơ bản đã đề ra, đồng thời xác định kết quả của hoạt động trên cơ sở đối chiếu với yêu cầu, mục đích đã đề ra cho hoạt động ở những thời điểm nhất định, tạo điều kiện thúc đẩy, hoàn thiện hoạt động một cách tích cực dành kết quả tối ưu.
Trong dạy học, kiểm tra và đánh giá là một quá trình đào tạo và tự đào tạo con người mới theo mục đích giáo dục, nó thể hiện sự vận hành của mối liên hệ ngược ngoài mà không thể thiếu được của quá trình dạy học. Nó là một bộ phận hợp thành rất quan trọng và tất yếu của toàn bộ quá trình dạy học. Kết quả của toàn bộ quá trình dạy học ở mức độ quan trọng phụ thuộc vào việc tổ chức kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh một cách đúng đắn. Công tác kiểm tra đánh giá trong dạy học là một việc làm phức tạp, bởi lẽ kết quả kiểm tra đánh giá được chính là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố tác động trong quá trình dạy học mang lại.
* Kiểm tra đánh giá nhằm cung cấp cho thầy và trò những thông tin về kết quả dạy và học, trước hết là về mặt tri thức và kỹ năng của học sinh, nhưng cũng lưu ý cả về mặt năng lực, thái độ và phẩm chất của học sinh cùng với sự diễn biến của quá trình dạy học. Kiểm tra và đánh giá là một chức năng được thực hiện rất thường xuyên trong toàn bộ quá trình dạy học. * Một mặt kiểm tra cung cấp cho giáo viên những thông tin về tình hình lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh cùng những đặc điểm tâm lý của họ vào một thời điểm nào đó hay sau một quá trình dài, làm cơ sở cho việc lập kế hoạch dạy học, tạo tiền đề cho việc đi sâu vào giáo dục cá biệt. Mặt khác kết quả kiểm tra cũng làm cho học sinh ý thức được họ đã đạt được mục đích đến mức độ nào còn những chổ nào cần phải nỗ lực khắc phục.
Nó còn là động lực thúc đẩy việc học tập có ý thức, với tinh thần trách nhiệm cao của học sinh. * Việc kiểm tra thường đi kèm với đánh giá đúng mức và công minh của thầy giáo và tập thể học sinh. Đánh giá hiểu theo nghĩa rộng bao gồm tất cả các kiểu xác nhận, đồng tình hay không đồng tình cho đến việc đánh giá bằng lời hay cho điểm. Cơ sở quan trọng để đánh giá là những bài kiểm tra, nhưng ngoài ra phải căn cứ vào GVHD: 10 SVTH: Khoá luận tốt nghiệp cả quá trình theo dõi học sinh.
* Mục đích của kiểm tra đánh giá không chỉ ở chỗ cho học sinh một điểm số, mà điều quan trọng là qua đó phải phân tích kết quả cho học sinh thấy chổ mạnh, chổ yếu của mình, chổ nào đã nắm vững, chổ nào còn lỗ hổng hoặc sai sót, và nếu có thể thì vạch rõ nguyên nhân sai lầm để cả thầy và trò căn cứ vào đấy mà có những biện pháp giúp đỡ hay khắc phục. * Kiểm tra đánh giá còn nhằm mục đích để phân loại, sàng lọc học sinh, để có quyết định thành công hay thất bại của học sinh. Đánh giá còn nhằm mục đích bảo vệ sự phát triển của xã hội. Chức năng chủ yếu của KT- ĐG trong dạy học [10] - Chức năng định hướng: KT-ĐG nhằm phân tích các phương tiện vật chất và định ra một kế hoạch lý tưởng về tiến trình của hành động.
Đây là đánh giá chuẩn đoán hay đánh giá dự báo. - Chức năng điều chỉnh: Đánh giá là khâu quan trọng nhằm tác động ngược trong thời điểm hiện thực. Đây là đánh giá uốn nắn. - Chức năng xác nhận hay xếp loại: Đây chính là chức năng đánh giá tổng hợp.
Khi thực hiện chức năng này cần xác định mục tiêu mà ta nhằm tới. Vai trò và nhiệm vụ của KT-ĐG trong QTDH [17], [12] Việc KT-ĐG kết quả học tập của học sinh có những vai trò, nhiệm vụ cụ thể sau: - Tạo đường liên hệ ngược trong QTDH. - Tạo điều kiện cho học sinh nắm vững và củng cố những kiến thức trong nội dung chương trình. - Góp phần hình thành ở học sinh những kỹ năng, thói quen trong học tập như biết cách lĩnh hội, nắm vững kiến thức, phương pháp nhận thức khoa học bộ môn Tin học, vận dụng các kiến thức đã học để tiếp thu các kiến thức mới và tham gia các hoạt động thực tiễn ngoài xã hội.
- Góp phần vào việc hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục tư tưởng đạo đức và những phẩm chất khác cho học sinh theo mục tiêu giáo dục đề ra. KT-ĐG có ảnh hưởng tâm lý rất lớn đến việc học tập bộ môn của học sinh. Vì vậy, nó phải được tiến hành hợp lý, đúng phương hướng, phù hợp với các quan điểm GVHD: 11 SVTH: Khoá luận tốt nghiệp dạy học hiện đại. Hình 1 bên dưới là sơ đồ thể hiện vai trò, vị trí của KT-ĐG trong QTDH.[10] Mục tiêu Trình độ Kiểm xuất phát Kỹ năng bộ tra của học môn đánh sinh giá (kiểm tra Kiến thức ban đầu) bộ môn Trình độ phát triển tư duy bộ môn Hình 1.
Vai trò của kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy và học 1. Những yêu cầu sư phạm của KT-ĐG [7], [11], [14] Lý luận và thực tiễn dạy học ngày nay chứng tỏ rằng, KT-ĐG chỉ có tác dụng khi tuân thủ theo các yêu cầu sư phạm sau: 1. Đảm bảo tính khách quan Đây là yêu cầu quan trọng nhất khi tiến hành KT-ĐG. Yêu cầu này đòi hỏi trong quá trình kiểm tra phải tạo điều kiện để học sinh bộc lộ rõ thực chất về khả năng và trình độ của mình, ngăn chặn mọi hành vi thiếu trung thực trong học tập hay trong kiểm tra.
Biểu hiện tính khách quan trong kiểm tra là: - Nội dung kiểm tra phải phù hợp với yêu cầu chung của chương trình đề ra, không thể xuất phát từ ý muốn chủ quan của người ra đề. - Tổ chức kiểm tra nghiêm túc theo đúng yêu cầu quy chế. Tính khách quan của đánh giá thể hiện ở chỗ: - Chuẩn đánh giá (thang điểm) đúng đắn, rõ ràng, toàn diện. - Tổ chức chấm bài nghiêm túc, tránh thiên vị, định kiến.
Đảm bảo tính toàn diện Đây là yêu cầu đòi hỏi KT-ĐG phải đánh giá học sinh về các mặt: GVHD: 12 SVTH: Khoá luận tốt nghiệp - Khối lượng, chất lượng chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của môn học. - Năng lực tư duy và hoạt động trí tuệ lẫn năng lực tự học, tự sáng tạo. - Tinh thần, ý thức, thái độ học tập. - Số lượng, chất lượng lẫn nội dung, hình thức.
- Kết quả cuối cùng lẫn cả quá trình học tập. Đảm bảo tính thường xuyên và hệ thống KT-ĐG phải đảm bảo tính thường xuyên vì: - Có KT-ĐG thường xuyên, giáo viên và học sinh mới thu được những thông tin ngược về kết quả dạy học, từ đó có cơ sở để điều chỉnh PPDH. - Có KT-ĐG thường xuyên mới tạo được động lực kích thích, thúc đẩy tính tích cực học tập của học sinh. KT-ĐG phải mang tính hệ thống, nghĩa là giáo viên phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về chế độ kiểm tra, thi cử.
Các kỳ kiểm tra và thi phải tiến hành một cách khoa học, có hệ thống, có kế hoạch. Đảm bảo tính phát triển QTDH luôn vận động và phát triển, việc KT-ĐG tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh cũng đòi hỏi phải được xem xét theo hướng phát triển của người học. Cần đánh giá cả quá trình trên cơ sở xem xét kết quả từng giai đoạn học tập và rèn luyện của học sinh. Tuyệt đối không được nhầm lẫn giữa kết quả học tập chưa tốt ở một giai đoạn nhất định với kết quả khả quan chung của cả một quá trình.
Giáo viên phải biết trân trọng những cố gắng, đánh giá cao những nỗ lực, thành tích tốt của học sinh, không nên có thành kiến với học sinh có kết quả chưa đạt yêu cầu. Đảm bảo tính công khai Việc tổ chức KT-ĐG phải được tiến hành công khai: công khai về kế hoạch, nội dung tiến hành kiểm tra, công khai kết quả. Kết quả đánh giá phải được công bố kịp thời để mỗi học sinh có thể tự xem xét, đánh giá kết quả học tập của chính bản thân mình. Quy trình tiến hành kiểm tra - đánh giá [8], [16] Về cơ bản quy trình này gồm có 5 bước: Buớc 1: Xây dựng hệ thống chỉ tiêu về nội dung đánh giá tương ứng với hệ GVHD: 13 SVTH: Khoá luận tốt nghiệp thống mục tiêu dạy học đã được cụ thể hoá đến chi tiết.
Bước 2: Thiết kế công cụ đánh giá về kế hoạch sử dụng chúng. Bước 3: Thu thập số liệu đánh giá. Bước 4: Xử lý số liệu. Bước 5: Hình thành hệ thống kết luận của sự đánh giá và đưa ra những đề xuất về điều chỉnh QTDH.
Thực trạng của hoạt động KT-ĐG kết quả học tập môn Tin học - Do chưa có chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ cho nên mức độ kiến thức, kỹ năng, thái độ để KT-ĐG kết quả dạy học ở mỗi nơi là khác nhau. - Điều kiện về trang thiết bị không đồng đều là nguyên nhân dẫn đến yêu cầu về các mặt cần đánh giá cũng như mức độ đánh giá là khác nhau, có nơi có lúc chỉ đánh giá về mặt lý thuyết, không đánh giá được kỹ năng thực hành. Ngược lại có những nơi chỉ thiên về kỹ năng thực hành, coi nhẹ kiến thức lý thuyết. Có khi việc KT-ĐG lại thiên về một số nội dung nào đó, không toàn diện hoặc không đúng trọng tâm.
- Mặt bằng kiến thức, kỹ năng tin học của học sinh ở các nơi khác nhau là khác nhau.