Chương 1 TONG QUAN TAI LIEU 1.1 Tổng quan về cây nhãn 1.1 Nguồn gốc và phân bố Cây nhãn có tên khoa học là Dimocarpus longan Lour, nguồn gốc của cây nhãn nằm trong vùng trải dài từ Bắc Myanmar tới Nam Trung Quốc. Nhưng cũng có tác giả cho là nó trải dài tới tận miền Tây Nam An Độ và Sri Lanka. Tại Trung Quốc, Ke và ctv cho là nhãn có nguồn gốc ở Yunnan và các trung tâm phát sinh phụ là Guangdong, Guangxi và dao Hainan. Nhan phan bố ở các nước như Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ, Việt Nam, Malaysia.
Đến thé ki 19 nhãn được trồng ở châu Mỹ, châu Phi, châu Dai Dương và A nhiệt đới. Theo Vũ Công Hậu (1996), tại Việt Nam tìm thấy các vườn nhãn đại ở vùng ven biển gần Cà Ná, cách Phàn Rang 30 km về phía nam.2 Đặc điểm thực vật học R On Dựa vào chức năng của rễ, với cây nhãn được chia làm 3 loại: rễ hút, rễ quá độ và rễ vận chuyên. Đối với rễ hút có đặc điểm phình to màu trắng, không có lông hút cộng sinh với một số nam. Than, cành Cây nhãn cao trung bình từ 5-10 m.
Mầm ngọn hay mầm nách của nhãn đều có thê phát triển thành cành. Khi cây ngừng sinh trưởng mầm ngọn ở đỉnh được các lá kép rất non bọc lấy, gặp điều kiện ngoại cảnh thuận lợi thì các mamở đỉnh này sẽ kéo đài ra. Lá Lá nhãn thuộc loại lá kép lông chim 14 đơn mọc đối xứng hay so le. Đại bộ phận các giống nhãn có từ 3 đến 5 đôi lá, có giống có từ 1 - 2 đôi, thường gặp là 4 đôi lá, 7 đôi trở lên là hiếm thấy.
Lá nhãn hình mác, mặt lá xanh đậm, lưng lá xanh nhạt, cuống lá ngắn, gân chính và gan phụ nồi rõ. Lá non màu đỏ, tím hay đỏ nâu tuỳ giống va thay đổi theo thời tiết. Mặt lá bằng có biên lá hoi quan (Trần Thế Tục, 2003). Hoa Phat hoa là chum tụ tan ở ngọn cành mọc trên các coi dot mới sinh ra từ mùa cắt tỉa sau thu hoạch, vì vậy hàng năm cần bam dot sửa cảnh.
Chiều dai phát hoa từ 8 đến 40 cm. Cấu tạo hoa gồm 5 - 6 tai lá (lá đài), 5 — 6 cánh hoa hẹp, 6 - 10 nhị đực, noan sảo 2 - 3 thùy. Trái Tùy thuộc vào giống, trái nhãn sẽ có màu vàng nhạt, vàng sậm, hoặc ửng hồng,. Về kích thước trái nhãn có đường kính 1,25 — 3,5 em.
Có tử y trắng đục, vi ngọt, mùi thơm, thịt quả màu trắng đục chứa nhiều nước. Thời gian thu hoạch trái nhãn tùy thuộc vào giống. Riêng đối với giống nhãn xuồng cơm vàng thời gian thu hoạch từ 75 — 90 ngày. Giá trị dinh dưỡng trái nhãn Nhãn rất giàu giá trị dinh dưỡng như năng lượng cao, giàu protein, đường gluco, các loại vitamin và chất khoáng, axit hữu cơ, chất xơ, có lợi cho hệ thần kinh, tiêu hóa, tuân hoàn.1 Thành phần dinh dưỡng của một số chất trong 100g /nhãn tươi ăn được Dinh dưỡng Hàm lượng Dinh dưỡng Hàm Lượng calo 48 kcal Sat 0,4 mg Độ am 72,4 — 80.0% Photpho 12 mg Protein 0,9 g Kém 0,29 mg Carbohydrate 10,9 g Magie 10 mg Lipid 0,1 g Thiamin (Vit, B1) 0,03 mg Chat xo lg Riboflavin (Vit, B2) 0,14 mg Canxi 21 mg Niacin( Vit,B3) 0.3 mg Mangan 0,1 mg Vitamin C 59 mg (Nguồn: Fao.3 Điều kiện ngoại cảnh Nhiệt độ Nhãn sinh trưởng tốt ở vùng có nhiệt độ 20°C cho hiệu quả cao về năng suất và kinh tế.
Nhiệt độ tối hảo dé cây nhãn phát triển ra hoa và qua từ 20 — 25°C. Vào thời kỳ ra hoa nhiệt độ 15 — 22°C là tốt, trên 40°C quả sẽ bị hại va bi rụng.