Pháp Luật Xã Hội Học: Nghiên Cứu và Ứng Dụng của Trần Đức Châm

Khám phá nội dung và kiến thức cơ bản về pháp luật xã hội học trong phần 1 của Trần Đức Châm, cung cấp cái nhìn sâu sắc và hữu ích.

• Tác giả: Trần Đức Châm
• Người hướng dẫn: PTS. Trần Đức Châm
• Trường học: Học viện An ninh nhân dân
• Chuyên ngành: Xã hội học pháp luật
• Đề tài: Xã Hội Học Pháp Luật: Nghiên Cứu và Ứng Dụng
• Loại tài liệu: sách
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NHÀ XUẤT BẢN
• 1. Chương 1: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT
• 1.1.1. Nguồn gốc và bản chất của pháp luật
• 1.1.1.1. Nguồn gốc của pháp luật
• 1.1.1.2. Bản chất của pháp luật
• 1.1.2. Những đặc trưng cơ bản và vai trò của pháp luật
• 1.1.2.1. Một số đặc trưng cơ bản của pháp luật
• 1.1.2.2. Vai trò của pháp luật
• 1.1.3. Các kiểu và hình thức pháp luật trong lịch sử
• 1.1.3.1. Các kiểu pháp luật
• 1.1.3.2. Các hình thức pháp luật

Tóm tắt

I. Tổng quan về Xã Hội Học Pháp Luật Khái niệm và Ý nghĩa

Xã hội học pháp luật là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, tập trung vào mối quan hệ giữa pháp luật và xã hội. Nó giúp hiểu rõ hơn về cách mà pháp luật ảnh hưởng đến hành vi của con người và ngược lại. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện hệ thống pháp luật mà còn tạo ra những chính sách phù hợp với nhu cầu xã hội. Theo Trần Đức Châm, xã hội học pháp luật còn là công cụ để các cơ quan nhà nước có thể hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Xã Hội Học Pháp Luật

Xã hội học pháp luật nghiên cứu mối quan hệ giữa pháp luật và các yếu tố xã hội. Nó bao gồm các khái niệm như quyền con người, tác động xã hội của pháp luật và vai trò của chính sách pháp luật trong việc điều chỉnh hành vi xã hội.

1.2. Lịch sử phát triển của Xã Hội Học Pháp Luật tại Việt Nam

Xã hội học pháp luật tại Việt Nam còn mới mẻ, nhưng đã có những bước tiến đáng kể trong việc nghiên cứu và ứng dụng. Các trường đại học đã bắt đầu đưa môn học này vào chương trình giảng dạy, giúp sinh viên nắm vững kiến thức cơ bản.

II. Vấn đề và Thách thức trong Nghiên Cứu Xã Hội Học Pháp Luật

Mặc dù xã hội học pháp luật đã có những bước tiến, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Các vấn đề như sự thiếu hụt dữ liệu, sự phức tạp của các mối quan hệ xã hội và sự thay đổi nhanh chóng của pháp luật là những yếu tố cần được giải quyết. Việc nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố này sẽ giúp cải thiện hiệu quả của pháp luật.

2.1. Những khó khăn trong việc thu thập dữ liệu nghiên cứu

Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ là một thách thức lớn trong nghiên cứu xã hội học pháp luật. Nhiều nghiên cứu gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin từ các cơ quan nhà nước và cộng đồng.

2.2. Sự thay đổi nhanh chóng của pháp luật và tác động đến xã hội

Pháp luật thường xuyên thay đổi, điều này tạo ra khó khăn trong việc nghiên cứu và áp dụng các lý thuyết xã hội học. Sự không đồng nhất trong việc thực thi pháp luật cũng là một vấn đề cần được giải quyết.

III. Phương pháp Nghiên Cứu trong Xã Hội Học Pháp Luật

Để nghiên cứu xã hội học pháp luật, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội như khảo sát, phỏng vấn và phân tích tài liệu. Những phương pháp này giúp thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, từ đó đưa ra những kết luận chính xác hơn về mối quan hệ giữa pháp luật và xã hội.

3.1. Phương pháp khảo sát và phỏng vấn

Khảo sát và phỏng vấn là hai phương pháp phổ biến trong nghiên cứu xã hội học pháp luật. Chúng giúp thu thập ý kiến và quan điểm của người dân về các vấn đề pháp luật.

3.2. Phân tích tài liệu và dữ liệu thứ cấp

Phân tích tài liệu từ các báo cáo, nghiên cứu trước đó là một phương pháp quan trọng. Nó giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh và các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Xã Hội Học Pháp Luật

Xã hội học pháp luật không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Các nghiên cứu trong lĩnh vực này có thể giúp cải thiện chính sách pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và bảo vệ quyền lợi của công dân. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ tạo ra những thay đổi tích cực trong xã hội.

4.1. Cải thiện chính sách pháp luật dựa trên nghiên cứu

Nghiên cứu xã hội học pháp luật có thể cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện chính sách pháp luật. Các cơ quan nhà nước có thể dựa vào những kết quả này để điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

4.2. Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn tạo ra một môi trường pháp lý ổn định.

V. Kết luận và Tương lai của Xã Hội Học Pháp Luật

Xã hội học pháp luật là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, có vai trò lớn trong việc cải thiện hệ thống pháp luật và bảo vệ quyền lợi của công dân. Tương lai của lĩnh vực này phụ thuộc vào sự phát triển của các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn. Cần có sự đầu tư và quan tâm hơn nữa từ các cơ quan nhà nước và cộng đồng để phát triển lĩnh vực này.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu xã hội học pháp luật trong tương lai

Nghiên cứu xã hội học pháp luật sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng và hiệu quả. Nó sẽ giúp các cơ quan nhà nước hiểu rõ hơn về nhu cầu và mong muốn của người dân.

5.2. Định hướng phát triển nghiên cứu xã hội học pháp luật

Cần có những định hướng rõ ràng cho việc phát triển nghiên cứu xã hội học pháp luật. Điều này bao gồm việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan nghiên cứu và các cơ quan nhà nước để nâng cao chất lượng nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Xã hội học pháp luật do tác giả Trần Đức Châm (giảng viên công tác tại Học viện An ninh nhân dân) biên soạn, được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản vào tháng 1 năm 2013 (khổ sách 21 cm, đăng ký biên mục Thư viện Quốc gia Việt Nam: 340 - dcl4 CTB0126p-C.P vr- - 30(07), mã số CTQG_2013). Trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học thuộc khối ngành Luật học, Xã hội học và Khoa học quản lý, Xã hội học pháp luật giữ vị trí là môn học chuyên ngành liên ngành, nghiên cứu mối quan hệ hai chiều giữa pháp luật với đời sống xã hội và cơ chế chuyển hóa quy phạm pháp luật vào thực tiễn hành vi con người.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc cung cấp cho người học hệ thống tri thức khoa học về:

• Cơ sở kinh tế - xã hội của sự hình thành, phát triển và biến đổi của hệ thống pháp luật;
• Quá trình xã hội hóa pháp luật và cơ chế tác động của dư luận xã hội, ý thức pháp luật đến hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp;
• Phương pháp luận và các kỹ thuật điều tra xã hội học nhằm đo lường hiệu quả thực thi pháp luật.

Về cấu trúc và phương pháp tiếp cận, giáo trình xây dựng hệ thống bài giảng dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời phân tích có hệ thống các lý thuyết xã hội học pháp luật phương Tây. Điểm đặc sắc của giáo trình là việc kết hợp chặt chẽ giữa các khái niệm lý luận pháp lý cơ bản với các công cụ nghiên cứu thực nghiệm xã hội học, chỉ ra căn cứ khoa học phục vụ yêu cầu xây dựng, đổi mới và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT
   LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT                                  XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT
   - Nguồn gốc: Chế độ tư hữu & Nhà nước                - Khái niệm: Quan hệ Pháp luật - Xã hội
   - Bản chất: Tính giai cấp & Tính xã hội              - Đối tượng: Thực tại xã hội & Thực tiễn pháp lý
   - Đặc trưng: Xã hội, Quyền lực, Ý chí, Chuẩn mực     - Phương pháp: Xã hội học, Phân tích-Tổng hợp, So sánh
   - Kiểu pháp luật: Chủ nô, Phong kiến, Tư sản, XHCN   - Chức năng: Nhận thức & Thực tiễn
   - Hình thức: Tập quán pháp, Tiền lệ pháp, Văn bản    - Trường phái: Mác-xít, R. Pound, J. Frank, M. Weber, E. Ehrlich, G. Gurvitch

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung giáo trình được triển khai theo logic chặt chẽ từ nền tảng lý luận pháp luật đến các chuyên đề chuyên sâu của xã hội học pháp luật:

• Chương I: Đối tượng, phương pháp nghiên cứu và chức năng, nhiệm vụ của xã hội học pháp luật:

  • Lý luận chung về pháp luật: Trình bày nguồn gốc pháp luật gắn liền với sự ra đời của nhà nước và chế độ tư hữu; phân tích bản chất kép gồm tính giai cấp (phản ánh ý chí giai cấp thống trị) và tính xã hội; làm rõ 4 đặc trưng cơ bản (tính xã hội, tính quyền lực, tính ý chí, tính chuẩn mực) cùng 4 vai trò quản lý nhà nước. Phân loại 4 kiểu pháp luật lịch sử (chủ nô, phong kiến, tư sản, xã hội chủ nghĩa) và 3 hình thức pháp luật (tập quán pháp, tiền lệ pháp, văn bản pháp luật).
  • Chuyên ngành xã hội học pháp luật: Trích dẫn định nghĩa từ Từ điển xã hội học (Trommsdorff, 2002) xác định đối tượng nghiên cứu gồm hai thành tố: "thực tại xã hội" và "thực tiễn pháp lý"; xác định hệ phương pháp nghiên cứu và hai chức năng cốt lõi (chức năng nhận thức, chức năng thực tiễn) cùng hai nhiệm vụ (nghiên cứu lý luận, nghiên cứu thực nghiệm).

• Chương II: Sự ra đời của xã hội học pháp luật và một số trường phái xã hội học pháp luật:

  • Nguyên nhân ra đời và quan hệ liên ngành: Phân tích bối cảnh khủng hoảng của chủ nghĩa thực chứng pháp lý khi chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn độc quyền; mối quan hệ với Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, Luật hình sự, Luật tố tụng hình sự, Xã hội học chính trị, Xã hội học tội phạm, Xã hội học gia đình và giáo dục.
  • Các trường phái lý thuyết: Trình bày quan điểm mác-xít (K. Marx, F. Engels, V.I. Lenin); trường phái thực dụng của R. Pound; khuynh hướng hiện thực Mỹ với "chủ nghĩa hoài nghi xây dựng" của J. Frank; trường phái pháp luật tự do của M. Weber và E. Ehrlich; cùng quan điểm xã hội học pháp luật hiện đại của G. Gurvitch và Kulcsar Kalman.

• Chủ đề Khía cạnh xã hội và các vấn đề xã hội của pháp luật: Luận giải tác động của cấu trúc giai tầng, điều kiện kinh tế, phong tục tập quán và dư luận xã hội đối với quá trình hình thành chính sách pháp luật.

• Chủ đề Nhân tố chủ quan trong quyết định áp dụng pháp luật và tính hiệu quả của pháp luật: Nghiên cứu tác động của ý thức pháp luật, tâm lý xã hội và phẩm chất chủ thể áp dụng pháp luật đến kết quả thi hành quy phạm.

• Chủ đề Quyền lực và lợi ích trong pháp luật: Khảo sát mối tương quan giữa quyền lực chính trị, sự xung đột lợi ích nhóm và cơ chế điều hòa lợi ích bằng các công cụ pháp chế.

• Chủ đề Định hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam: Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật và cải cách tư pháp trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện đại.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp nền tảng tri thức vững chắc dựa trên 3 trụ cột khoa học:

1. Hệ thống phạm trù duy vật lịch sử: Khẳng định quan hệ kinh tế thuộc hạ tầng cơ sở đóng vai trò quyết định cấu trúc thượng tầng pháp lý; pháp luật là công cụ thể chế hóa ý chí và bảo vệ lợi ích giai cấp.
2. Lý thuyết chuẩn mực và chế tài: Định hình khái niệm pháp lý gồm hai yếu tố cấu thành không thể tách rời: chuẩn mực xử sự mang tính khuôn mẫu và chế tài cưỡng chế bảo đảm bởi bộ máy nhà nước (quân đội, cảnh sát, tòa án, nhà tù).
3. Cơ chế vận hành của trật tự pháp luật trong cấu trúc xã hội: Phân tích mô hình "đoàn kết cơ giới" và "đoàn kết hữu cơ" của Émile Durkheim, khái niệm "hành động duy lý" và tính hợp lý hình thức của Max Weber, cùng khái niệm "pháp luật sống" (living law) của Eugen Ehrlich.

Kỹ năng phát triển

Nội dung giáo trình trang bị cho người học 3 nhóm năng lực chuyên môn:

• Kỹ năng điều tra xã hội học thực nghiệm: Xây dựng bảng hỏi (an-két), kỹ thuật phỏng vấn sâu, thu thập và xử lý số liệu điều tra dư luận xã hội về các văn bản quy phạm pháp luật.
• Kỹ năng phân tích tác động xã hội của chính sách (RIA): Đánh giá tính khả thi, mức độ phù hợp và dự báo phản ứng xã hội đối với các đạo luật trước và sau khi ban hành.
• Kỹ năng đối sánh và tổng hợp pháp lý: Khả năng phân tích so sánh giữa tập quán pháp, tiền lệ pháp và văn bản quy phạm pháp luật trong các điều kiện lịch sử - xã hội cụ thể.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm hỗ trợ giảng viên và sinh viên triển khai các phương pháp sư phạm đại học hiện đại:

• Cách tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Kết hợp phương pháp thuyết giảng lý luận chuẩn tắc với phương pháp thảo luận tương tác. Giảng viên hướng dẫn người học nhìn nhận quy phạm pháp luật không phải là những điều khoản xơ cứng trên văn bản mà là những quy tắc hành vi đang vận động sống động trong quan hệ xã hội.

• Bài tập và phân tích tình huống (Case studies):

  • Phân tích các tình huống thực tiễn về việc áp dụng tập quán trong giải quyết tranh chấp dân sự để làm rõ quá trình tập quán pháp chuyển hóa thành văn bản pháp luật.
  • Nghiên cứu các vụ án hình sự và tố tụng hình sự cụ thể nhằm đánh giá tác động của môi trường xã hội, nguyên nhân phạm tội và vai trò của nhân tố chủ quan người tiến hành tố tụng.

• Thực hành nghiên cứu thực nghiệm (Practical exercises): Sinh viên được giao đề tài thiết kế phiếu khảo sát an-két thăm dò ý thức chấp hành pháp luật giao thông, pháp luật môi trường hoặc pháp luật kinh doanh của các nhóm cư dân trên địa bàn cụ thể.

• Phương pháp kiểm tra, đánh giá (Assessment methods):

  • Đánh giá quá trình thông qua các bài tập tiểu luận phân tích quan điểm của các trường phái xã hội học pháp luật (Marx, Weber, Pound, Frank, Gurvitch).
  • Đánh giá kết thúc học phần qua bài thi viết tự luận tổng hợp kết hợp xử lý dữ liệu điều tra xã hội học pháp lý.

• Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Người học cần chủ động lập sơ đồ tư duy phân biệt 4 đặc trưng cơ bản của pháp luật, đối chiếu nội dung giáo trình với các văn bản luật thực định và tham khảo các công trình kinh điển của C. Mác, V.I. Lênin và các nhà xã hội học được trích dẫn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu thể hiện nhiều giá trị học thuật đặc thù qua các nội dung được tổng thuật:

• Hệ thống hóa toàn diện các trường phái tư tưởng: Giáo trình giới thiệu và luận giải chi tiết quan điểm của nhiều trường phái học thuật quốc tế:

  • Chủ nghĩa Mác - Lênin: Luận điểm của C. Mác về cơ sở kinh tế - xã hội công dân quyết định pháp luật;
  • Trường phái thực dụng: Thuyết trật tự pháp luật nhằm thỏa hiệp lợi ích và ổn định an ninh của Roscoe Pound;
  • Khuynh hướng hiện thực: Luận điểm xem "tính không xác định của pháp luật là một giá trị xã hội" của Jerome Frank;
  • Trường phái pháp luật tự do: Phân tích của Max Weber về sự thống nhất nguyên nhân thực tế của hành vi và luận điểm của Eugen Ehrlich về sự kiện pháp lý thực tiễn;
  • Xã hội học pháp luật hiện đại: Mô hình cấu trúc biểu tượng và định chế pháp lý của Georges Gurvitch, cùng các công trình của Kulcsar Kalman.

• Gắn kết đa chiều với các chuyên ngành khoa học xã hội: Làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa xã hội học pháp luật với Luật hình sự, Luật tố tụng hình sự, Xã hội học chính trị, Xã hội học tội phạm và Xã hội học giáo dục trong việc nâng cao ý thức công dân.

• Định hướng giải pháp thực tiễn tại Việt Nam: Giáo trình chỉ rõ những yêu cầu cấp thiết về xây dựng, đổi mới hệ thống pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của các văn bản quy phạm pháp luật và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi trong bộ máy nhà nước.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình Xã hội học pháp luật phục vụ trực tiếp cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên bậc đại học: Sinh viên từ năm thứ 2 đến năm thứ 4 chuyên ngành Luật học, Luật Kinh tế, Luật Quốc tế, Xã hội học, Khoa học Quản lý, Công tác xã hội và sinh viên các học viện, trường đại học khối lực lượng vũ trang (An ninh, Cảnh sát).
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Tài liệu tham khảo nền tảng cho các học viên thực hiện luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ về Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm, Quản lý công và Xã hội học.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu tốt nội dung giáo trình, người học cần hoàn thành các học phần nền tảng:
  • Triết học Mác - Lênin;
  • Lý luận chung về nhà nước và pháp luật;
  • Xã hội học đại cương.
• Giảng viên và chuyên gia nghiên cứu: Làm căn cứ xây dựng đề cương chi tiết học phần, tài liệu tham khảo biên soạn bài giảng và định hướng phương pháp luận cho các đề tài nghiên cứu khoa học pháp lý - xã hội.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên đại học, học viên sau đại học ngành Luật, Xã hội học, Cảnh sát, An ninh, cùng các chuyên gia làm công tác lập pháp, hành pháp, tư pháp và nghiên cứu chính sách xã hội.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về Triết học Mác - Lênin (đặc biệt là chủ nghĩa duy vật lịch sử), Lý luận chung về nhà nước và pháp luật (nguồn gốc, bản chất, kiểu và hình thức pháp luật) và các khái niệm cơ bản của Xã hội học đại cương.

3. Điểm khác biệt giữa Xã hội học pháp luật và môn Lý luận nhà nước và pháp luật là gì?

Lý luận nhà nước và pháp luật nghiên cứu các quy luật chung, bản chất và khái niệm pháp lý dưới góc độ quy phạm chuẩn tắc; trong khi Xã hội học pháp luật đi sâu nghiên cứu pháp luật trong trạng thái động, phân tích hành vi thực tế, cơ sở xã hội của pháp luật và mức độ tác động của dư luận xã hội, kinh tế đến hiệu quả thi hành luật.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Người học nên kết hợp việc nắm vững các khái niệm lý luận ở Chương I và Chương II với việc đọc bổ trợ các tài liệu tham khảo kinh điển; đồng thời rèn luyện kỹ năng xây dựng công cụ khảo sát thực tế (phiếu an-két) để đo lường ý thức và hành vi pháp luật.

5. Giáo trình trích dẫn những nguồn tài liệu tham khảo chính nào?

Giáo trình sử dụng và trích dẫn các tài liệu học thuật tiêu biểu như: tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăng-ghen, V.I. Lênin; công trình Cơ sở xã hội học pháp luật của Kulcsar Kalman (Nxb Giáo dục, 1999) và Từ điển xã hội học của Trommsdorff (Nxb Thế giới, 2002).

---

Kết luận

Giáo trình Xã hội học pháp luật của tác giả Trần Đức Châm (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, 2013) là tài liệu học thuật chuẩn mực, cung cấp hệ thống lý luận liên ngành hoàn chỉnh giữa khoa học pháp lý và xã hội học. Giáo trình làm sáng tỏ bản chất giai cấp, tính xã hội của pháp luật, đồng thời hệ thống hóa các trường phái lý thuyết tiêu biểu từ Mác-xít đến các trường phái tư sản thực dụng và tự do.

Lộ trình tiếp cận kiến thức tối ưu là nắm vững các phạm trù cơ sở tại Chương I, nghiên cứu đối sánh các trường phái lý luận tại Chương II, trước khi ứng dụng phân tích các chuyên đề về áp dụng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật tại Việt Nam. Người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành và các tài liệu chuyên khảo về xã hội học tội phạm để hoàn thiện năng lực nghiên cứu liên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu VÀ CHỨC NĂNG, NHIỆM v ụ CỦA XẢ HỘI HỌC P H Á P LUẬT I- MỘT SỐ VẤN ĐỂ LÝ LUẬN CHUNG VỂ PHÁP LUẬT 1. N guồn gốc và bản ch ất của pháp luật a) Nguồn gốc của pháp luật Sự ra đời của pháp luật gắn liền vối sự ra đời của nhà nước. Trong xã hội cộng sản nguyên thủy, những tập quán (và các tín điểu tôn giáo) là những quy phạm xã hội (chuẩn mực xã hội) để điều chỉnh các quan hệ xã hội của con người. Ảngghen đã từng nói: Trong xã hội công xã, thị tộc, xã hội đó không có một phương tiện cưdng chế nào khác ngoài dư luận xã hội.

Nhưng khi chê độ tư hữu xuât hiện, xã hội phân chia thành giai cấp và nhà nước ra đời thì những tập quán đó không còn phù hợp nữa, tâ’t yếu dẫn tới phải có một loại quy phạm mới để thiết lập cho một trật tự mới - đó là quy phạm pháp luật, một loại quy phạm (chuẩn mực xã hội) thể hiện ý chí của giai cấp thông trị, của các nhà nước. 7 Pháp luật, hệ ihống pháp luật của các nhà nước luón luôn phụ thuộc vào những điểu kiện và hoàn cành cụ thê của mỗi nước. Nhưng nhìn chung giai cấp thông trị đểu tìm cách vận dụng các tập quán để phục vụ lợi ích của giai câp mình, dần dần thay đôi nội dung của các tập quán và bằng con đường nhà nước nâng chúng lên thành các quy phạm pháp luật. Đây là một loại chuan mực xã hội - chuẩn mực xã hội pháp luật.

Như vậy, tập quán xã hội được coi là một trong những nguồn gốic dẫn tới hình thành pháp luật. hệ thông pháp luật của các nhà nước còn được hình thành từ một nguồn khác, đó là các văn bản do các cơ quan nhà nưốc ban hành. Việc chuyển hóa các tập quán để nâng chúng lên thành luật chỉ là một bộ phận trong sự hình thành hệ thống pháp luật của các nhà nước. Những mối quan hệ xã hội phức tạp mới đòi hỏi phải có quy phạm pháp luật mới để điểu chỉnh.

Vì vậy, hệ thông pháp luật tấ t nhiên lúc đầu còn rất đơn giản, chưa đầy đủ. nhưng sau đó sẽ phát triển và hoàn thiện dần dần cùng với sự phát triển của nhà nước. Như vậy, pháp luật là hệ thông các quy phạm do nhà nước ban hành, thể hiện ý chí của giai cấp thôYig trị. Nó khác hoàn toàn với các quy phạm xã hội khác (bao gồm chủ yếu là các tập quán), thể hiện ý chí của tất cả mọi ngưòi (xã hội nói chung).

Pháp luật ra đời cùng với nhà nước, là công cụ sắc bén để thực hiện quyền lực nhà nước, duy trì địa vị và bảo vệ lợi ích của giai cấp thôYig trị. Nhà nước ban hành ra pháp luật và bảo đảm cho pháp luật 8 được thực hiện. Cá hai quá trình này đều là sán phẩm của cuộc dấu tranh giai câ'p. b) Bán chât cúa pháp luật Xuất phát từ nguồn gốc của pháp luật, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, pháp luật chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp.

bản chất của pháp luật thể hiện ở tính giai cấp của nó. không có "pháp luật tự nhiên" hay pháp luật thuần túy không mang tính giai cấp. Tính giai cấp của pháp luật trước hết được thể hiện ớ chỗ, pháp luật phản ánh ý chí của nhà nước, của giai cấp thông trị. Khi nghiên cứu vê pháp luật tư sản.