Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT DÂN TỘC NỘI TRÚ NĂM NĂM BẮC, TỈNH LUÔNG PHA BANG - LÀO 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Lịch sử nghiên cứu ở ngoài nước CHDCND Lào Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về phương pháp dạy học thảo luận nhóm, như các nghiên cứu sau đây: - “Dạy học theo nhóm nhỏ, lý thuyết nghiên cứu và thực hành” của Robert Slavin; “Các phương pháp dạy học hiệu quả” của Robert J.Pollock (Nguyễn Hồng Vân dịch), Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam; “Quản lý hiệu quả lớp học” của Robert J. Marzano (Phạm Trần Long dịch), Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam… Các công trình này đều đề khẳng định ở các góc độ khác nhau về nội dung, vai trò, ý nghĩa của phương pháp dạy học theo nhóm trong dạy học nói chung.
- “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường”: công trình đưa ra quan niệm về phương pháp thảo luận nhóm là: “phương pháp dạy học trong đó nhóm lớn (lớp học) chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của mình về vấn đề đó” [21, tr. - “Giáo dục Đại học phương pháp dạy và học” quan niệm về thảo luận nhóm là: “một sự trao đổi ý tưởng, quan điểm, nhận thức giữa các học viên và GV để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo ” [22, tr. - “Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác trong dạy học môn giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT Thành phố Thái Nguyên”: công trình này cho rằng việc sử dụng phương pháp dạy học hợp tác nhóm, mà thực chất là thảo luận 6 nhóm trong dạy học môn GDCD ở lớp 10 trong Thành phố Thái Nguyên giúp hình thành và rèn luyện các kỹ năng cho học sinh như: "Rèn luyện khả năng nhận thức, tư duy sâu sắc cho học sinh; rèn luyện năng lực phân tích tình huống; rèn luyện kĩ năng diễn đạt, trình bày; rèn luyện kỹ năng xã hội; tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS được nâng cao.” [27] - “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên”: Luận văn này đã “nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD 10; thực nghiệm phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn GDCD lớp 10 ở các trường THPT ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên; trình bày một yêu cầu cơ bản để nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn GDCD lớp 10 ở các trường THPT ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên” [31] Một số luận văn thạc sỹ khác của các tác giả Nguyễn Thị Sen với “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn giáo dục công dân phần “công dân với đạo đức” ở trường Trung học phổ thông Hồng Quang tỉnh Yên Bái”; Nguyễn Văn Dũng với “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần “Công dân với kinh tế” môn GDCD ở trường THPT Cát Hải - Hải Phòng”; luận văn của Đặng Thị Thúy với “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD phần “Công dân với việc hình thành thể giới quan, phương pháp luận khoa học” ở trường Yên Mô A tỉnh Ninh Bình”… cũng đã phân tích làm rõ cơ sở khoa học của vận dụng phương pháp thảo luận nhóm; đề xuất quy trình và thực nghiệm sư phạm tính khả thi, hiệu quả của vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở các trường phổ thông của Việt Nam. Ở Việt Nam còn có nhiều công trình nghiên cứu đăng trên các tạp chí về vận dụng PP TLN trong dạy học môn GDCD như: “Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT”, đăng trên tạp chí Giáo dục 7 số 306 năm 2013 (tác giả Bùi Thị Thanh Huyền”;“Dạy học hợp tác - phương thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực”, của tác giả Nguyễn Thị Khương đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Đại học Thái Nguyên, tập 143, số 13/1 năm 2015; Trần Thị Mai Phương, “Dạy học GDCD theo phương pháp tích cực”, Hà Nội, 2007; Nguyễn Thị Toan, “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT”, Tạp chí Giáo dục, số 312, 2013; Nguyễn Thị Sen, “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD phần “Công dân với đạo đức” ở trường THPT Hồng Quí tỉnh Yên Bái”, Luận văn Thạc sỹ khoa học Giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2009; Nguyễn Văn Dũng, “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần “Công dân với kinh tế” môn GDCD ở trường THPT Cát Hải - Hải Phòng”, Luận văn Thạc sỹ khoa học Giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2010.
Các bài viết này đã phân tích những lý do cần thiết phải áp dụng PP TLN, dạy học hợp tác nhóm vào dạy học môn GDCD; nêu các điều kiện để vận dụng có hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm; đề xuất quy trình và thực nghiệm việc vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong dạy học môn GDCD cho học sinh THPT ở các trường phổ thông ở Việt Nam. Lịch sử nghiên cứu ở trong nước CHDCND Lào Những năm gần đây Chính phủ nước CHDCND Lào đã có nhiều chương trình cải cách giáo dục giúp đào tạo nguồn nhân lực phục vụ công cuộc xây dựng và phát triển đất nước thời kì đổi mới. Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, Bộ Giáo dục và Thể thao Lào đã tập trung cải thiện cơ cấu giáo dục, củng cố ngành giáo dục, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường đào tạo về lý luận chính trị cho giáo viên và các nhà quản lý giáo dục các cấp. Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực cũng được áp dụng trong các nhà trường ở Lào.
Trong đó, phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học cũng đã được giáo viên sử dụng. Liên quan đến đề tài luận văn, ở Lào có một số nhà nghiên cứu đã nghiên cứu về phương pháp thảo nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân cụ thể như sau: 8 Tác giả Nang Kham Keothongkhoun (2020-2021) trong Khóa luận đại học khoa học Giáo dục chính trị, trường Đại học Sụ Pha Nụ Vông đã nghiên cứu và chỉ ra những kết quả đạt được khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 bài “Tự hoàn thiện bản thân” tại trường THPT Mương Khải, tỉnh Luông Pha Bang - Lào. Tác giả Nang Kayson Khamphong (2020-2021) trong Khóa luận đại học khoa học Giáo dục chính trị, trường Đại học Sụ Pha Nụ Vông đã nghiên cứu kết quả của học sinh khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm (committee work method) trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 11 bài “Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường ” tại trường THPT Hôi Hỏi, huyện Năm Bắc, tỉnh Luông Pha Bang - Lào. Như vậy, các công trình đã có đã nghiên cứu từ các góc độ khác nhau, với cách tiếp cận, ở các quy mô to nhỏ, các cấp học, các trình độ học khác nhau đã bàn luận khá kỹ về thảo luận nhóm và việc áp dụng phương pháp này vào dạy học.Song, việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT Dân tộc nội trú Năm Bắc, tỉnh Luông Pha Bang - Lào với mục đích góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy cũng như giúp học sinh hứng thú hơn khi học môn GDCD cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách công phu.
Bằng nghiên cứu của mình, tác giả hướng vào những nội dung chính sau: - Hệ thống hóa lý luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT Dân tộc nội trú Năm Bắc, tỉnh Luông Pha Bang - Lào. - Phân tích việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT Dân tộc nội trú Năm Bắc,tỉnh Luông Pha Bang - Lào. - Đề xuất và thực nghiệm quy trình thực hiện vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT Dân tộc nội trú Năm Bắc, tỉnh Luông Pha Bang - Lào. Cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 1.
Khái niệm và hình thức của phương pháp thảo luận nhóm * Khái niệm Trong giáo dục nói chung và dạy học nói riêng, phương pháp dạy học là con đường để người dạy đạt được mục đích dạy học đề ra. Thời cổ đại, các nhà triết học ở phương Tây đã khéo léo sử dụng thuật ngữ “phương pháp” vào trong các công trình nghiên cứu của mình. Lúc đó phương pháp được hiểu là thủ thuật, thủ đoạn, cách thức, con đường, phương tiện đạt mục đích. Ngày nay, khoa học phát triển, người ta nhìn nhận phương pháp ở nhiều ngành khoa học khác nhau với ý nghĩa khác nhau.
Nhưng nhìn chung phương pháp vẫn được hiểu là cách thức để con người đạt mục đích. Phương pháp trở thành đặc trưng quan trọng chi phối đến kết quả, sự thành bại của con người trong nhận thức và thực tiễn. Trong giáo dục, khái niệm dạy học được đưa ra bởi nhiều ý kiến khác nhau của các nhà nghiên cứu. Mặc dù vậy, khái niệm này được hiểu là một quá trình mà trong đó giáo viên sử dụng những phương pháp đặc thù tác động vào học sinh, giúp học sinh hiểu rõ bản chất của kiến thức, từ đó hình thành kỹ năng, năng lực, phẩm chất cho học sinh.
Nhà nghiên cứu Lâm Quang Thiệp cho rằng "dạy học là việc giúp cho người học tự mình chiếm lĩnh những kiến thức, kỹ năng và hình thành hoặc thay đổi những tình cảm, thái độ” [30]. Trong dạy học, nếu người giáo viên không áp dụng phương pháp dạy học không đúng, người học không những không hiểu bài, không thấu hiểu nội dung bài học mà các phẩm chất, năng lực, kỹ năng cũng sẽ không có và quá trình dạy học của giáo viên sẽ thất bại. Như vậy, việc đề xuất hay vận dụng một phương pháp mới trong dạy học, đối với giáo viên mà nói, đóng vai trò quan trọng, nó thúc đẩy sự ra đời của một kết quả tốt trong dạy học. Nói cách khác, có phương pháp dạy học tốt, mục 10 tiêu dạy học sẽ thành công.