Vai Trò Của Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Đối Với Phát Triển Công Nghiệp Phụ Trợ

Doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò quan trọng trong phát triển công nghiệp phụ trợ tại Việt Nam, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

• Tác giả: Phạm Văn Kim
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Vai Trò Của Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Trong Phát Triển Công Nghiệp Phụ Trợ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ Ở VIỆT NAM
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ Ở VIỆT NAM
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò DNNVV Trong Phát Triển CNPT Việt Nam

Công nghiệp phụ trợ (CNPT) đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. CNPT là ngành sản xuất các chi tiết, bộ phận trung gian để lắp ráp thành một sản phẩm hoàn chỉnh. Chi phí vật liệu, phụ tùng, linh kiện thường chiếm 80-90% giá thành sản phẩm. Phát triển CNPT là điều kiện quan trọng để phát triển các ngành ở hạ nguồn và sự phát triển chung của nhiều ngành công nghiệp liên quan. Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Vì vậy, phát triển CNPT có vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước. Thực tiễn ở nhiều nước cho thấy, sự phát triển đúng hướng của CNPT là tiền đề quan trọng đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế quốc dân. Đối với Việt Nam, CNPT phát triển góp phần tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm nhập khẩu, giảm giá thành sản phẩm, giảm sự phụ thuộc vào bên ngoài, đảm bảo tính chủ động cho nền kinh tế.

1.1. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng của CNPT

CNPT được định nghĩa là ngành công nghiệp sản xuất các bộ phận, chi tiết, linh kiện, bán thành phẩm để cung cấp cho các ngành công nghiệp sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh. Tầm quan trọng của CNPT thể hiện ở việc nó giúp tăng tính tự chủ của nền kinh tế, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn và thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp khác. Theo tài liệu, chi phí vật liệu phụ tùng, linh kiện thường chiếm từ 80% đến 90% giá thành sản phẩm hoàn chỉnh.

1.2. Vai Trò của DNNVV trong Chuỗi Cung Ứng CNPT

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng CNPT. Các DNNVV thường linh hoạt hơn trong việc thích ứng với các yêu cầu thay đổi của thị trường và có khả năng cung cấp các sản phẩm chuyên biệt với số lượng nhỏ. Sự tham gia của DNNVV giúp đa dạng hóa nguồn cung và tăng tính cạnh tranh cho ngành CNPT. Hiện nay, có khoảng 600 nghìn DNNVV đang hoạt động trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, là lực lượng quan trọng thúc đẩy ngành CNPT ở Việt Nam phát triển.

II. Thực Trạng và Thách Thức của DNNVV trong CNPT Việt Nam

Hiện nay, ngành CNPT ở Việt Nam còn khá non trẻ, quy mô nhỏ, tính cạnh tranh thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu của các ngành công nghiệp chế tạo và lắp ráp. Điều này đã hạn chế khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp lắp ráp, cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Phát triển CNPT là vấn đề mới, phạm vi rộng và nội dung phức tạp liên quan đến các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ công nghiệp. Việt Nam, với nguồn lực hạn hẹp, quy mô các ngành kinh tế hạn chế, phát triển các ngành CNPT đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ cao, lao động chất lượng, đây là khó khăn lớn. Để phát huy lợi thế so sánh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, phù hợp với thực trạng nền kinh tế Việt Nam hiện nay thì lựa chọn phát triển CNPT trở thành một vấn đề mang tính khách quan và thiết thực.

2.1. Hạn Chế về Năng Lực Cạnh Tranh của DNNVV CNPT

Các DNNVV trong lĩnh vực CNPT ở Việt Nam còn gặp nhiều hạn chế về năng lực cạnh tranh. Các hạn chế này bao gồm: quy mô nhỏ, thiếu vốn đầu tư, công nghệ lạc hậu, trình độ quản lý yếu kém, và khó khăn trong việc tiếp cận thị trường. Điều này dẫn đến việc các DNNVV khó có thể đáp ứng được các yêu cầu khắt khe về chất lượng, giá cả và thời gian giao hàng của các doanh nghiệp lớn. Theo tài liệu, ngành CNPT Việt Nam còn khá non trẻ, quy mô nhỏ, tính cạnh tranh thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu của các ngành công nghiệp chế tạo và lắp ráp.

2.2. Khó Khăn trong Tiếp Cận Vốn và Công Nghệ Hiện Đại

Việc tiếp cận vốn và công nghệ hiện đại là một thách thức lớn đối với các DNNVV trong lĩnh vực CNPT. Các ngân hàng và tổ chức tín dụng thường yêu cầu các DNNVV phải có tài sản thế chấp và lịch sử tín dụng tốt, điều mà nhiều DNNVV không đáp ứng được. Bên cạnh đó, việc chuyển giao công nghệ từ các nước phát triển cũng gặp nhiều khó khăn do chi phí cao và rào cản về ngôn ngữ và văn hóa. DNNVV vẫn được xem là chưa phát triển cả về số lượng, chất lượng, vai trò của DNNVV đối với phát triển CNPT còn rất hạn chế.

2.3. Thiếu Liên Kết Giữa DNNVV và Doanh Nghiệp Lớn

Mối liên kết giữa các DNNVV và các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), còn lỏng lẻo. Các doanh nghiệp FDI thường có xu hướng nhập khẩu các sản phẩm CNPT từ các nhà cung cấp quen thuộc ở nước ngoài thay vì tìm kiếm các nhà cung cấp trong nước. Điều này làm hạn chế cơ hội phát triển của các DNNVV và làm giảm tỷ lệ nội địa hóa của ngành công nghiệp Việt Nam. Mối liên kết giữa các DNNVV lỏng lẻo, rời rạc, sự liên kết, hợp tác giữa các tập đoàn, tổng công ty, các nhà đầu tư lớn với các DNNVV còn chưa thực sự bình đẳng.

III. Giải Pháp Phát Triển DNNVV Thúc Đẩy CNPT Tại Việt Nam

Để phát huy vai trò của DNNVV trong phát triển CNPT, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước, các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp và bản thân các DNNVV. Các giải pháp này cần tập trung vào việc cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV, tăng cường liên kết giữa DNNVV và các doanh nghiệp lớn, và hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn và công nghệ hiện đại. Cần lựa chọn phát triển CNPT trở thành một vấn đề mang tính khách quan và thiết thực.

3.1. Chính Sách Hỗ Trợ DNNVV Tiếp Cận Vốn Ưu Đãi

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn ưu đãi từ các ngân hàng và tổ chức tín dụng. Các chính sách này có thể bao gồm việc giảm lãi suất cho vay, nới lỏng các điều kiện vay vốn, và thành lập các quỹ bảo lãnh tín dụng để giảm thiểu rủi ro cho các ngân hàng khi cho DNNVV vay vốn. DNNVV vẫn được xem là chưa phát triển cả về số lượng, chất lượng,vai trò của DNNVV đối với phát triển CNPT còn rất hạn chế.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý và Công Nghệ cho DNNVV

Cần có các chương trình đào tạo và tư vấn để nâng cao năng lực quản lý và công nghệ cho DNNVV. Các chương trình này có thể được tổ chức bởi các trường đại học, viện nghiên cứu, và các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp. Nội dung đào tạo cần tập trung vào các kỹ năng quản lý hiện đại, các công nghệ sản xuất tiên tiến, và các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế. Phát triển CNPT đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ cao, lao động chất lượng, đây là khó khăn lớn.

3.3. Xây Dựng Mạng Lưới Liên Kết Giữa DNNVV và Doanh Nghiệp FDI

Nhà nước cần tạo điều kiện để xây dựng mạng lưới liên kết giữa DNNVV và các doanh nghiệp FDI. Các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ triển lãm, và các diễn đàn kết nối doanh nghiệp có thể giúp các DNNVV tiếp cận với các doanh nghiệp FDI và tìm kiếm cơ hội hợp tác. Mối liên kết giữa các DNNVV lỏng lẻo, rời rạc, sự liên kết, hợp tác giữa các tập đoàn, tổng công ty, các nhà đầu tư lớn với các DNNVV còn chưa thực sự bình đẳng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Phát Triển CNPT Ngành Ô Tô Điện Tử

Việc phát triển CNPT cần tập trung vào các ngành công nghiệp có tiềm năng lớn và có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, như ngành ô tô và điện tử. Các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của từng ngành và cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương. Để phát huy lợi thế so sánh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, phù hợp với thực trạng nền kinh tế Việt Nam hiện nay thì lựa chọn phát triển CNPT trở thành một vấn đề mang tính khách quan và thiết thực.

4.1. Phát Triển CNPT Ngành Ô Tô Tăng Tỷ Lệ Nội Địa Hóa

Trong ngành ô tô, cần tập trung vào việc tăng tỷ lệ nội địa hóa các linh kiện và phụ tùng. Điều này đòi hỏi các DNNVV phải đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại và nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhà nước có thể hỗ trợ các DNNVV thông qua các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, và đào tạo nguồn nhân lực. Nguyên liệu, phụ tùng từ ngành dệt may đến đóng tàu, chủ yếu phải nhập khẩu từ bên ngoài.

4.2. Phát Triển CNPT Ngành Điện Tử Tham Gia Chuỗi Giá Trị Toàn Cầu

Trong ngành điện tử, cần khuyến khích các DNNVV tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này đòi hỏi các DNNVV phải đáp ứng được các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế và có khả năng cung cấp các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Nhà nước có thể hỗ trợ các DNNVV thông qua các chương trình xúc tiến thương mại và hỗ trợ kỹ thuật. Phát triển CNPT là vấn đề mới, phạm vi rộng và nội dung phức tạp liên quan đến các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ công nghiệp.

V. Chính Sách và Giải Pháp Phát Triển CNPT Bền Vững

Phát triển CNPT bền vững đòi hỏi sự kết hợp giữa các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Các chính sách hỗ trợ cần khuyến khích các DNNVV áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và năng lượng, và tạo ra các sản phẩm thân thiện với môi trường. Cần có các chính sách hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn ưu đãi từ các ngân hàng và tổ chức tín dụng.

5.1. Khuyến Khích Sử Dụng Công Nghệ Sản Xuất Sạch Hơn

Nhà nước cần có các chính sách khuyến khích các DNNVV sử dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn, như công nghệ tiết kiệm năng lượng, công nghệ xử lý chất thải, và công nghệ tái chế. Các chính sách này có thể bao gồm việc cung cấp các khoản vay ưu đãi, trợ cấp đầu tư, và hỗ trợ kỹ thuật. Phát triển CNPT là vấn đề mới, phạm vi rộng và nội dung phức tạp liên quan đến các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ công nghiệp.

5.2. Hỗ Trợ DNNVV Phát Triển Sản Phẩm Xanh

Cần có các chương trình hỗ trợ DNNVV phát triển các sản phẩm xanh, thân thiện với môi trường. Các chương trình này có thể bao gồm việc cung cấp thông tin về các tiêu chuẩn môi trường, hỗ trợ thiết kế sản phẩm, và hỗ trợ tiếp thị sản phẩm. Các chính sách hỗ trợ cần khuyến khích các DNNVV áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và năng lượng, và tạo ra các sản phẩm thân thiện với môi trường.

VI. Kết Luận Tương Lai Phát Triển CNPT và DNNVV Việt Nam

Phát triển CNPT và DNNVV là một quá trình lâu dài và đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Với các chính sách hỗ trợ phù hợp và sự chủ động của các DNNVV, Việt Nam có thể xây dựng một ngành CNPT vững mạnh, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Để phát huy lợi thế so sánh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, phù hợp với thực trạng nền kinh tế Việt Nam hiện nay thì lựa chọn phát triển CNPT trở thành một vấn đề mang tính khách quan và thiết thực.

6.1. Tầm Nhìn Đến Năm 2030 CNPT Việt Nam Hội Nhập Quốc Tế

Đến năm 2030, CNPT Việt Nam cần hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu và trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất khu vực và thế giới. Điều này đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ, nguồn nhân lực, và cơ sở hạ tầng. Phát triển CNPT là vấn đề mới, phạm vi rộng và nội dung phức tạp liên quan đến các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ công nghiệp.

6.2. Vai Trò Dẫn Dắt của DNNVV trong Đổi Mới Sáng Tạo CNPT

DNNVV cần đóng vai trò dẫn dắt trong đổi mới sáng tạo CNPT. Các DNNVV cần chủ động nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới, các sản phẩm mới, và các quy trình sản xuất mới. Nhà nước có thể hỗ trợ các DNNVV thông qua các chương trình tài trợ nghiên cứu, hỗ trợ đăng ký sáng chế, và hỗ trợ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. DNNVV vẫn được xem là chưa phát triển cả về số lượng, chất lượng,vai trò của DNNVV đối với phát triển CNPT còn rất hạn chế.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công nghiệp phụ trợ (CNPT - Supporting Industries) đóng vai trò là "chân núi" (Suso-no San-gyuo) vững chắc quyết định sự bền vững và năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền công nghiệp sản xuất hoàn chỉnh ("đỉnh núi"). Trong chuỗi giá trị chế tạo hiện đại, chi phí linh kiện, phụ tùng và vật liệu trung gian thường chiếm từ 80% đến 90% giá trị thành phẩm cuối cùng của các ngành công nghệ cao như ô tô hay thiết bị điện tử. Tuy nhiên, tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, mô hình tăng trưởng công nghiệp hóa kéo dài nhiều thập kỷ chủ yếu dựa vào gia công, lắp ráp hạ nguồn thâm dụng lao động thô, dẫn đến giá trị gia tăng nội địa thấp và sự phụ thuộc nghiêm trọng vào linh kiện nhập khẩu. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị của tác giả Phạm Văn Kim với đề tài "Doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với phát triển công nghiệp phụ trợ ở Việt Nam" là công trình nghiên cứu tiên phong tiếp cận vấn đề phát triển công nghiệp phụ trợ dưới lăng kính quy luật kinh tế chính trị học biện chứng, gắn liền bản chất tổ chức của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) với tiến trình nâng cao năng lực sản xuất quốc gia.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu được xác định: Trong khi các công trình quốc tế (Porter, 1990; Athukorala, 2002) và trong nước (Trần Văn Thọ, 2005; Nguyễn Thị Kim Thu, 2012) chủ yếu tiếp cận CNPT hoặc DNNVV dưới góc độ quản trị đơn thuần hoặc chính sách kỹ thuật rời rạc, thì mối quan hệ tương tác hữu cơ giữa mô hình tổ chức DNNVV và sự vận động của ngành CNPT chưa được luận giải thấu đáo từ bản chất mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập đồng bộ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất kinh tế và vai trò đích thực của khu vực DNNVV đối với sự phát triển công nghiệp phụ trợ là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng thực hiện vai trò của DNNVV đối với CNPT tại Việt Nam giai đoạn 2006–2015 bộc lộ những mâu thuẫn, hạn chế nào và nguyên nhân gốc rễ từ đâu?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Nhà nước cần xác lập hệ thống quan điểm và giải pháp kinh tế chính trị nào để giải phóng tiềm năng của DNNVV, thúc đẩy CNPT đến năm 2025?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Sự phù hợp giữa hình thức tổ chức linh hoạt, quy mô vốn và công nghệ của DNNVV với đặc thù sản xuất chuyên môn hóa sâu của CNPT là điều kiện tiên quyết nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Điểm nghẽn về môi trường thể chế và bất bình đẳng phân bổ nguồn lực (đặc biệt là tín dụng) là nguyên nhân cốt lõi khiến DNNVV chưa thể hội nhập sâu vào mạng lưới thầu phụ đa cấp.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp phép duy vật biện chứng Marx-Lenin, Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia (Diamond Model) của Michael Porter và mô hình mạng lưới thầu phụ công nghiệp Đông Á. Tác động định lượng cốt lõi của nghiên cứu nằm ở việc làm rõ thực trạng: Khu vực DNNVV chiếm 97% tổng số doanh nghiệp đăng ký, đóng góp 47% GDP, 40% ngân sách và 60% việc làm, nhưng chỉ được tiếp cận 20% nguồn vốn xã hội. Về phạm vi, công trình phân tích thực trạng giai đoạn 2006–2015, định hình giải pháp đến năm 2025 trên không gian kinh tế Việt Nam với trọng tâm là 05 phân ngành công nghiệp trụ cột: ô tô, điện tử, dệt may, da giày và cơ khí chế tạo.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về DNNVV và CNPT ghi nhận sự phân nhánh rõ nét qua ba dòng nghiên cứu chính với các luận điểm học thuật đa chiều:

Dòng nghiên cứu về DNNVV tập trung vào vai trò tạo việc làm và thích ứng thị trường. Báo cáo của Kushnir, Mirmulstein và Ramalho (2010) thuộc World Bank/IFC trên 132 nền kinh tế đã chỉ ra sự gia tăng mật độ MSME (125 triệu doanh nghiệp toàn cầu) và xác nhận rào cản tài chính là điểm nghẽn phổ quát. Các tác giả trong nước như Lê Quang Mạnh (2011), Nguyễn Đình Hương (2008), Phạm Thúy Hồng (2003, 2004) và Trần Thị Vân Hoa (2010) phân tích năng lực cạnh tranh và sự can thiệp của chính sách kinh tế vĩ mô nhưng chưa gắn kết sâu với chuỗi cung ứng sản xuất kỹ thuật.

Dòng nghiên cứu về công nghiệp phụ trợ xuất phát từ khái niệm Suso-no San-gyuo trong Sách trắng của Bộ Công thương Nhật Bản (MITI/METI, 1985), định nghĩa CNPT là các DNNVV sản xuất linh phụ kiện cấu thành nền tảng hạ tầng công nghiệp. Michael Porter (1990) trong mô hình "Kim cương" khẳng định các ngành công nghiệp liên quan và hỗ trợ (Related and Supporting Industries) là một trong bốn trụ cột quyết định lợi thế cạnh tranh quốc gia. Các công trình của JICA (2014), Goh Ban Lee (1998 tại Malaysia), Peter Larkin (2011 tại Thái Lan), Prema-Chandra Athukorala (2002), Lê Thành Ý (2007, 2009), Nguyễn Thị Kim Thu (2012) và Hà Thị Hương Lan (2014) phân tích các nhân tố thu hút FDI và chuỗi cung ứng lắp ráp.

Tranh luận học thuật tồn tại giữa hai trường phái đối lập:

• Trường phái tự do thị trường: Cho rằng sự dịch chuyển chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia (MNCs/TNCs) sẽ tự động tạo hiệu ứng lan tỏa công nghệ (spillover effect) sang các doanh nghiệp nội địa thông qua cơ chế giá cả.
• Trường phái thể chế phát triển: Đại diện bởi các nhà kinh tế học Đông Á, khẳng định nếu không có sự can thiệp có chủ đích của Nhà nước thông qua quy định tỷ lệ nội địa hóa, bảo lãnh tín dụng và xây dựng cụm liên kết (clusters), doanh nghiệp bản địa sẽ bị gạt ra khỏi chuỗi cung ứng cao cấp và chỉ đóng vai trò gia công bậc thấp.

Về mặt định vị, công trình tiến sĩ này vượt lên trên các mô tả thực trạng đơn lẻ bằng việc đặt sự phát triển CNPT trong mối quan hệ biện chứng với sự lớn mạnh của DNNVV. So sánh với hai trường hợp quốc tế điển hình:

1. Mô hình Nhật Bản: Xây dựng cơ cấu kinh tế "hai tầng", nơi các tập đoàn khổng lồ (Toyota, Sony, Mitsubishi) được nâng đỡ bởi hàng chục nghìn DNNVV vệ tinh trong mạng lưới liên kết Keiretsu chặt chẽ.
2. Mô hình Thái Lan: Thông qua Văn phòng Phát triển Công nghiệp Hỗ trợ (BSID) thuộc Bộ Công nghiệp, thiết lập chính sách kết nối chuỗi cung ứng ô tô toàn diện, đưa Thái Lan trở thành trung tâm sản xuất ô tô hàng đầu Đông Nam Á.

Từ việc phân tích kinh nghiệm quốc tế, nghiên cứu rút ra bài học cho Việt Nam: Phát triển CNPT không thể dựa vào các tập đoàn nhà nước quy mô lớn thâm dụng vốn, mà bắt buộc phải dựa trên mạng lưới DNNVV chuyên môn hóa cao.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Công trình đóng góp vào hệ thống lý luận kinh tế chính trị thông qua việc mở rộng quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất trong bối cảnh toàn cầu hóa:

• Tái định nghĩa CNPT như một hình thái phát triển đặc thù của lực lượng sản xuất: CNPT đại diện cho trình độ phân công lao động xã hội sâu sắc, chuyển từ sản xuất tập trung khép kín sang chuỗi liên kết phân mảnh theo chiều ngang và chiều dọc.
• Xác lập DNNVV như một hình thức tổ chức quan hệ sản xuất tương thích: Nhờ quy mô gọn nhẹ, tính linh hoạt cao và khả năng hấp thu công nghệ ngách, DNNVV là chủ thể tối ưu để đảm nhận các công đoạn sản xuất linh kiện đa dạng, đáp ứng các biến động nhanh của thị trường tiêu dùng cuối cùng.
• Mô hình hóa cấu trúc thầu phụ đa tầng (Multi-tier Subcontracting Model): Làm rõ vị trí và cơ chế tương tác giữa Nhà sản xuất lắp ráp chính với:
  • Lớp thứ nhất (Tier 1): Các nhà cung ứng "ruột", nắm giữ bí quyết công nghệ cao, vốn lớn, thường là công ty con hoặc liên doanh trực thuộc tập đoàn mẹ.
  • Lớp thứ hai (Tier 2): Các DNNVV chuyên trách cung cấp linh kiện module, chi tiết kim loại, nhựa, bán dẫn chính xác.
  • Lớp con và Lớp thứ ba (Tier 3): Các DNNVV cung cấp linh kiện đại trà, chi tiết đơn giản, bao bì, xử lý nhiệt, gia công bề mặt có giá trị gia tăng thấp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của đề tài tích hợp ba trụ cột lý thuyết kinh tế:

1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội Marxian: Phân tích cơ sở hạ tầng (năng lực công nghệ, vốn, lao động) và kiến trúc thượng tầng (hệ thống luật pháp, cơ chế bảo lãnh tín dụng, chính sách ưu đãi).
2. Lý thuyết phân công lao động quốc tế và Chuỗi giá trị toàn cầu (GVC): Luận giải sự phân rã của chuỗi sản xuất thành các công đoạn chuyên môn hóa xuyên quốc gia.
3. Lý thuyết lợi thế cạnh tranh động (Dynamic Comparative Advantage): Tiếp cận quá trình tích lũy công nghệ của DNNVV từ bậc thấp lên bậc cao.

Điều kiện biên (Boundary conditions) được xác định rõ: Khung phân tích được vận dụng trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do (AFTA, WTO, TPP), nơi khu vực tư nhân trong nước còn non trẻ và chịu sức ép cạnh tranh trực tiếp từ khối FDI.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên lập trường phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-methods design) được triển khai đa cấp:

• Cấp độ vĩ mô: Phân tích khung khổ thể chế, luật pháp và các chỉ số kinh tế tổng thể.
• Cấp độ trung mô (Mesolevel): Khảo sát 05 phân ngành kinh tế (ô tô, điện tử, dệt may, da giày, cơ khí chế tạo).
• Cấp độ vi mô: Điều tra sâu tình hình hoạt động của các DNNVV trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ các chuẩn mực học thuật chặt chẽ:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các cơ sở dữ liệu chính thống của Tổng cục Thống kê, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổ chức Xúc tiến Mậu dịch Nhật Bản (JETRO), Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Quyết định 12/2011/QĐ-TTg, Quyết định 1556/QĐ-TTg).
• Dữ liệu sơ cấp: Tiến hành điều tra thực địa qua bảng hỏi khảo sát gồm 33 câu hỏi chuyên sâu, tập trung vào: thực trạng công nghệ, nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng, mức độ hỗ trợ từ cơ quan nhà nước và quan hệ hợp đồng với doanh nghiệp lắp ráp.
• Quy mô mẫu và đối tượng khảo sát: Mẫu nghiên cứu gồm $N = 58$ doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trong lĩnh vực sản xuất CNPT. Người trả lời là Giám đốc hoặc Phó Giám đốc doanh nghiệp nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính chính xác cao của thông tin chiến lược.
• Kỹ thuật tam giác đạc (Triangulation): Kết hợp đối chiếu chéo giữa dữ liệu thống kê nhà nước, kết quả khảo sát thực địa của tác giả, báo cáo khảo sát độc lập của các tổ chức quốc tế (JETRO, JICA) và ý kiến chuyên gia đầu ngành.

Data và phân tích

Phương pháp phân tích kết hợp giữa trừu tượng hóa khoa học, logic - lịch sử và thống kê mô tả. Dữ liệu được cấu trúc hóa thành 15 bảng thống kê và 20 biểu đồ phản ánh toàn diện diện mạo ngành:

• Phân tích cơ cấu DNNVV theo quy mô lao động, tiêu chuẩn vốn và hình thức sở hữu.
• Đánh giá tương quan số lượng doanh nghiệp chính và doanh nghiệp CNPT trong từng ngành (Bảng 3.5, 3.6).
• Đo lường quy mô vốn bình quân và rào cản đầu tư máy móc, công nghệ mới (Bảng 3.9, 3.10).
• Kiểm tra tính vững (Robustness) bằng cách so sánh dữ liệu khảo sát 58 DN với các khảo sát quy mô lớn của VCCI và JETRO cùng kỳ.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua phân tích thực chứng giai đoạn 2006–2015, nghiên cứu đưa ra 4 phát hiện mang tính đột phá về thực trạng CNPT tại Việt Nam:

1. Nghịch lý phân bổ nguồn lực tài chính: Mặc dù khu vực DNNVV chiếm 97% tổng số doanh nghiệp, đóng góp 47% GDP và 60% lực lượng lao động xã hội, khu vực này chỉ tiếp cận được khoảng 20% tổng nguồn vốn tín dụng ngân hàng. Sự bất bình đẳng trong tiếp cận vốn trung và dài hạn khiến DNNVV không thể đầu tư đổi mới công nghệ để đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của CNPT.
2. Sự đứt gãy trong cấu trúc kim tự tháp thầu phụ: DNNVV Việt Nam hầu như vắng bóng ở phân tầng Tier 1 và Tier 2, chủ yếu co cụm ở phân tầng thấp nhất (Tier 3) với các sản phẩm gia công thô, bao bì đóng gói, chi tiết kim loại đơn giản có giá trị gia tăng rất thấp. Tỷ lệ nội địa hóa trong ngành công nghiệp ô tô chỉ đạt dưới 10–15% (chủ yếu là săm, lốp, ghế ngồi), ngành điện tử đạt dưới 20%, phần lớn linh kiện tinh vi phải nhập khẩu.
3. Thất bại trong chuyển giao công nghệ từ khối FDI: Nghiên cứu chứng minh dòng vốn FDI đổ vào Việt Nam chủ yếu tận dụng lao động giá rẻ và chính sách ưu đãi thuế, hình thành các "ốc đảo sản xuất" khép kín. Ba kênh chuyển giao công nghệ (nội bộ MNCs, chuyển giao ngang giữa các DN cùng ngành, chuyển giao dọc qua thầu phụ) đều bị nghẽn do năng lực hấp thụ công nghệ của DNNVV trong nước quá yếu và thiếu các chế tài ràng buộc kết nối chuỗi.
4. Khoảng cách công nghệ và thể chế hỗ trợ phân tán: Đa số DNNVV sử dụng công nghệ lạc hậu 2–3 thế hệ so với khu vực; thiếu các trung tâm kiểm định, đo lường và phòng thí nghiệm dùng chung. Mặc dù Chính phủ đã ban hành Quyết định 12/2011/QĐ-TTg và Quyết định 1556/QĐ-TTg, các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng vẫn mang tính hình thức, thủ tục rườm rà, thiếu tính khả thi trong thực tiễn triển khai.

Chỉ số / Tiêu chí phân tích	Thực trạng tại Việt Nam (2006–2015)	So sánh quốc tế (Nhật Bản / Thái Lan)	Tác động kinh tế chính trị
Tỷ trọng số lượng DNNVV	97% tổng số doanh nghiệp	99% (Nhật Bản / EU)	Lực lượng đông đảo nhưng phân tán
Đóng góp GDP & Việc làm	47% GDP; 60% việc làm	>50% GDP; 65-70% việc làm	Trụ cột giải quyết an sinh & tạo giá trị
Tỷ lệ tiếp cận vốn tín dụng	20% tổng nguồn vốn	>60% thông qua quỹ bảo lãnh	Điểm nghẽn tài chính nghiêm trọng
Tỷ lệ nội địa hóa ô tô	< 15% (chủ yếu chi tiết đơn giản)	70% - 80% (Thái Lan)	Phụ thuộc 85-90% linh kiện nhập khẩu
Vị thế trong chuỗi cung ứng	Chủ yếu Tier 3 (gia công thô, bao bì)	Làm chủ Tier 1 & Tier 2	Giá trị gia tăng nội địa thấp
Chi phí linh kiện trong giá thành	Chiếm 80% - 90% giá thành	Tương đương (80% - 90%)	Làm suy giảm sức cạnh tranh thành phẩm

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập cơ sở khoa học khẳng định phát triển CNPT là phương thức cơ bản để củng cố nền tảng độc lập, tự chủ kinh tế trong quá trình hội nhập quốc tế.
• Về mặt phương pháp luận: Đặt ra quy trình đánh giá sức khỏe của ngành CNPT dựa trên tỷ lệ nội địa hóa thực chất và mật độ liên kết thầu phụ, thay vì chỉ đo lường kim ngạch xuất khẩu đơn thuần.
• Về chính sách và thực tiễn:
  • Đề xuất thành lập Ngân hàng Hỗ trợ Phát triển DNNVV và Quỹ Bảo lãnh Tín dụng Quốc gia với cơ chế thế chấp bằng hợp đồng gia công thầu phụ thay vì tài sản cố định.
  • Xây dựng các Cụm công nghiệp hỗ trợ (Industrial Clusters) chuyên sâu tại ba vùng kinh tế trọng điểm nhằm tối ưu hóa chi phí logistics và hình thành mạng lưới liên kết ngang giữa các nhà sản xuất linh kiện.
  • Ban hành chính sách đặc thù cho 05 ngành: Ô tô (tập trung khuôn mẫu, dập kim loại tấm, cụm điện tử); Điện tử (sản xuất bo mạch, linh kiện bán dẫn cơ bản); Dệt may - Da giày (chuyển mạnh sang dệt nhuộm hoàn tất, thuộc da công nghệ cao để gỡ nút thắt quy tắc xuất xứ); Cơ khí chế tạo (nâng cao năng lực luyện kim bột, nhiệt luyện và gia công chính xác CNC).

Limitations và Future Research

Nghiên cứu tồn tại một số giới hạn học thuật cần được ghi nhận khách quan:

1. Quy mô mẫu khảo sát sơ cấp: Cỡ mẫu $N = 58$ doanh nghiệp tuy đại diện cho lãnh đạo doanh nghiệp chuyên sâu nhưng còn khiêm tốn so với tổng thể hàng trăm nghìn DNNVV trên toàn quốc.
2. Độ trễ thời gian của dữ liệu: Chuỗi dữ liệu thực trạng tập trung trong giai đoạn 2006–2015, chưa bao quát đầy đủ các tác động phức tạp của làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch và cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (Smart Manufacturing, IoT trong sản xuất).
3. Phạm vi địa lý: Địa bàn khảo sát tập trung nhiều ở các trung tâm công nghiệp lớn (Hà Nội, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai), chưa phản ánh toàn diện đặc thù phân bổ vùng miền.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future research agenda):

• Mở rộng mô hình định lượng kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để đánh giá tác động lan tỏa của các cụm công nghiệp CNPT.
• Nghiên cứu cơ chế chuyển đổi số và tự động hóa trong các DNNVV thầu phụ đáp ứng tiêu chuẩn sản xuất xanh (ESG) và các cam kết thương mại tự do thế hệ mới (EVFTA, CPTPP).

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Công trình cung cấp hệ thống luận cứ kinh tế chính trị vững chắc, trở thành tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế phát triển và tổ chức công nghiệp.
• Tác động chuyển đổi ngành: Định hình lại chiến lược kinh doanh của các DNNVV, chuyển từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết cụm và chủ động chuẩn hóa quy trình quản lý chất lượng (ISO, 5S, Kaizen) để tiếp cận chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.
• Ảnh hưởng chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và bằng chứng thực tiễn trực tiếp phục vụ quá trình soạn thảo Nghị định số 111/2015/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển công nghiệp hỗ trợ và Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích kết hợp giữa lý thuyết kinh tế chính trị Marxian và các lý thuyết chuỗi giá trị công nghiệp hiện đại, mở ra hướng nghiên cứu liên ngành.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước (Bộ Công Thương, Bộ KH&ĐT, Bộ Tài chính): Nắm bắt các bằng chứng thực nghiệm về điểm nghẽn tín dụng và khoảng trống thể chế để thiết kế các chính sách ưu đãi có trọng tâm, loại bỏ cơ chế xin - cho.
• Cộng đồng DNNVV Việt Nam: Nhận diện rõ vị trí của doanh nghiệp trong cấu trúc thầu phụ đa tầng, từ đó định vị chiến lược đầu tư công nghệ và tìm kiếm thị trường ngách phù hợp.
• Khối Doanh nghiệp FDI & Tập đoàn Đa quốc gia: Có được bức tranh thực tế về năng lực cung ứng nội địa để xây dựng lộ trình nội địa hóa và liên kết bền vững với các nhà cung cấp bản địa.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý luận độc đáo nhất của công trình là gì?

Công trình đã vận dụng sáng tạo quy luật biện chứng giữa Lực lượng sản xuất và Quan hệ sản xuất vào việc giải thích bản chất kinh tế của CNPT và DNNVV. Luận án chứng minh rằng CNPT chính là biểu hiện kỹ thuật - công nghệ của lực lượng sản xuất ở trình độ chuyên môn hóa cao, và mô hình DNNVV chính là hình thức kinh tế phù hợp của quan hệ sản xuất để dung nạp, tổ chức và phát huy lực lượng sản xuất đó.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các công trình trước đây?

Khác với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tiếp cận đơn tuyến (hoặc chỉ nghiên cứu DNNVV dưới góc độ tài chính/quản trị, hoặc chỉ nghiên cứu CNPT dưới góc độ kỹ thuật sản phẩm), công trình này sử dụng phương pháp trừu tượng hóa khoa học kết hợp logic - lịch sử và tam giác đạc dữ liệu đa tầng, đồng thời khảo sát trực tiếp 58 lãnh đạo cấp cao của các DNNVV trên 05 phân ngành trọng yếu.

3. Phát hiện thực chứng nào gây bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo cao nhất?

Đó là sự đứt gãy hoàn toàn của các kênh chuyển giao công nghệ từ FDI sang doanh nghiệp nội địa. Mặc dù thu hút hàng trăm tỷ USD vốn FDI, các doanh nghiệp bản địa hầu như không nâng cấp được công nghệ do thiếu năng lực hấp thụ và bị gạt sang phân tầng Tier 3 với giá trị gia tăng cực thấp, trong khi 97% DNNVV tạo 60% việc làm chỉ tiếp cận được 20% nguồn vốn tín dụng.

4. Quy trình nhân rộng và kiểm chứng (Replication protocol) có khả thi không?

Bộ công cụ khảo sát 33 câu hỏi và khung phân tích 5 ngành (ô tô, điện tử, dệt may, da giày, cơ khí) được chuẩn hóa hoàn toàn, cho phép các nhà nghiên cứu tái lập khảo sát trên quy mô mẫu lớn hơn hoặc áp dụng cho các ngành công nghiệp mới nổi như năng lượng tái tạo, bán dẫn hay công nghệ số.

5. Tầm nhìn chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao?

Nghiên cứu đặt nền móng cho việc theo dõi sự chuyển dịch của DNNVV tham gia CNPT từ giai đoạn gia công linh kiện đơn thuần (2015–2025) sang giai đoạn tham gia thiết kế và sản xuất module hoàn chỉnh (ODM/OEM) trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu sau năm 2025.

Kết luận

1. Công trình hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận kinh tế chính trị về vai trò khách quan, tất yếu của khu vực DNNVV đối với sự phát triển ngành công nghiệp phụ trợ.
2. Luận giải sâu sắc bản chất cấu trúc thầu phụ đa tầng (Tier 1, Tier 2, Tier 3) và cơ chế vận hành của ba kênh chuyển giao công nghệ từ các công ty đa quốc gia sang doanh nghiệp nội địa.
3. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện giai đoạn 2006–2015 với hệ thống số liệu cụ thể (97% DNNVV, 47% GDP, 60% việc làm, 20% vốn tín dụng) và mẫu điều tra thực địa 58 doanh nghiệp.
4. Đánh giá nguyên nhân gốc rễ của những hạn chế về tỷ lệ nội địa hóa thấp trong 05 phân ngành chủ lực (ô tô, điện tử, dệt may, da giày, cơ khí chế tạo).
5. Xác lập hệ thống quan điểm phát triển CNPT dựa trên nguyên tắc thị trường có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nước và hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu.
6. Đề xuất hệ giải pháp mang tính đột phá thể chế: Thành lập Ngân hàng/Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV, quy hoạch cụm công nghiệp hỗ trợ và chính sách ưu đãi có điều kiện đối với khối FDI.

Công trình không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giải quyết một vấn đề kinh tế chính trị cấp bách của Việt Nam mà còn đặt nền móng lý luận vững chắc, mở ra các dòng nghiên cứu mới về công nghiệp hóa tự chủ trong kỷ nguyên kinh tế số và chuỗi cung ứng thông minh toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề: với quy mô nhỏ, khả năng tài chính hạn hẹp, trình độ công nghệ lạc hậu, v. vấn đề đặt ra là các DNNVV ở Việt Nam có năng lực và lợi thế cạnh tranh trong điều kiện cạnh tranh mới hay không? làm thế nào để nhận diện đƣợc để khai thác các năng lực và lợi thế cạnh tranh. Giải quyết những khía cạnh phức tạp này không chỉ là nhiệm vụ thiết thân của chính các DN, mà còn là trách nhiệm của những ngƣời làm công tác nghiên cứu và hoạch định chính sách. Để giải quyế t các vấ n đề đă ̣t ra , tác giả luận án tập trung nghiên cứu các vấn đề sau: Thứ nhấ t , nhƣ̃ng nô ̣i dung cơ bản của chiế n lƣơ ̣c ca ̣nh tranh của DNNVV.

Đó là : xác lập sứ mạng của DN , phân tích các yế u tố bên ngoài và bên trong ảnh hƣởng đế n hoa ̣t đô ̣ng kinh doanh của DN ; hoạch định các phƣơng á n chiế n lƣơ ̣c cạnh tranh có thể, quyế t đinh ̣ phƣơng án chiế n lƣơ ̣c ca ̣nh tranh tố i ƣu. Thứ hai, tác giả chỉ ra những cô hội và thách thức đối với DNNVV và một số bài học kinh nghiệm. Về cơ hội: DNNVV đƣợc tiếp cận nhanh chóng công nghệ hiện đại, tiên tiến, có cơ hội lớn hơn về thị trƣờng, tham gia vào hội nhập quốc tế, có cơ hội tiếp cận nguồn vốn, tham gia phân công lao động. Về thách thức: DNNVV với tiềm lực vật chất nghèo nàn, trình độ công nghệ lạc hậu, điều kiện cơ sở hạ tầng, cơ sở SX còn nhiều yếu kém bất cập, nguy cơ bị yếu thế trong việc tìm kiếm các cơ hội hợp tác, văn hóa kinh doanh của DNNVV chƣa hình thành rõ nét.

Bài học kinh nghiệm: một là , khẳng định nhận thức và chỉ đạo hoạt động phát triển DNNVV là một nhiệm vụ chiến lƣợc của nền kinh tế trong điều kiện hội nhập; hai là , tăng cƣờng hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách khuyến khích, trợ giúp và vai trò quản lý của Nhà nƣớc; ba là , các DNNVV phải không ngừng phát huy nội lực, kiểm soát tốt chi phí, nâng cao hiệu quả kinh doanh. Thứ ba, từ sự phân tích trên, tác giả cho rằng cần tăng cƣờng hỗ trợ của Nhà nƣớc với nh ững nội dung: hoàn thiện môi trƣờng pháp lý, bảo đảm cho các DN thuộc mọi thành phần kinh tế đều hoạt động bình đẳng; cần đơn giản hóa các quy định hành chính của Nhà nƣớc; đẩy mạnh thực hiện Luật khuyến khích đầu tƣ trong nƣớc; tiếp tục phát triển đầy đủ các thị trƣờng theo yêu cầu của kinh tế thị trƣờng; đồng bộ hóa hệ thống chính sách trợ giúp phát triển DNNVV [20]. Sách “ Hỗ trợ phát triể n các DNNVV tại Hải Phòng tham gia lĩnh vực CNHT”, (2016), Phạm Văn Hồng, NXB Hàng Hải , Hải Phòng. Tác giả nghiên cứu vai trò của DNNVV trong phát triể n KTXH nói chung và nghiên cƣ́u thƣ̣c tra ̣ng DNNVV tham gia CNHT ta ̣i Hải Phòng.

Tác giả đã nghiên cứu và chỉ ra những thành tựu cũng nhƣ hạn chế và nêu các nguyên nhân của các DNNVV trong lĩnh 9 vƣ̣c CNHT ta ̣i Hải Phòng, tƣ̀ đó đề xuấ t các giải pháp tƣ̀ phiá Nhà nƣớc , hiê ̣p hô ̣i và các DNNVV để thúc đẩy CNHT ở Hả i Phòng phát triể n [23]. Luận án “Phát triển DNNVV trong quá trình hội nhập kinh tế quốc” (2007), Tác giả Phạm Văn Hồng. Luận án nghiên cứu sự phát triển của DNNVV trong những năm đổi mới từ khi có Luật DN, nghiên cứu môi trƣờng thể chế cho phát triến DNNVV của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Việt Nam cần đẩy mạnh cải thiện môi trƣờng thể chế nhằm tạo một môi trƣờng thuận lợi, bình đẳng và minh bạch hơn cho các DN nói chung và các DNNVV nói riêng phát triển; Cải thiện môi trƣờng thể chế giúp cho các DNNVV có điều kiện làm ăn lâu dài, có chiến lƣợc, đáp ứng đƣợc nhu cầu và thích ứng với tình hình thay đổi của thị trƣờng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Luận án đánh giá thực trạng phát triển DNNVV trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế thông qua các cuộc khảo sát ở các địa phƣơng trên toàn quốc. Nghiên cứu cho thấy, năng lực cạnh tranh của các DNNVV Việt Nam chƣa cao, chƣa đồng đều mặc dù đã đƣợc cải thiện đáng kể trong những năm qua. Luận án đề xuất quan điểm về việc thực hiện chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần, tạo mọi điều kiện thuận lợi để DN và công dân đầu tƣ phát triển SX kinh doanh. Nhà nƣớc thực hiện các chính sách khuyến khích phát triển kinh tế tập thể, kinh tế cá thể, tiểu chủ và tƣ nhân; hình thành đồng bộ các yếu tố thị trƣờng, tăng cƣờng hiệu lực của các công cụ, chính sách kinh tế vĩ mô nhằm trợ giúp cho các DN phát triển.

Luận án đã đề xuất đối với nhà nƣớc về việc đẩy mạnh tuyên truyền về hội nhập kinh tế quốc tế; khơi dậy tinh thần kinh doanh của mọi ngƣời dân, nâng cao nhận thức của xã hội đối với DNNVV; tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Luật DN; đẩy mạnh cải cách hành chính theo hƣớng phục vụ DN; hoàn thiện chính sách thuế… [21]. Bài viết “Phát triển DNNVV trong thời kỳ hội nhập ở nước ta” (2009), Nguyễn Văn Toàn. Tác giả khẳng định: DNNVV là động lực quan trọng trong phát triển kinh tế thị trƣờng, đóng góp ngân sách, chuyển dịch cơ cấu, góp phần khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống.để phát huy đƣợc những kết quả đạt đƣợc tác giả đƣa ra một số nhóm giải pháp gồm: nhóm giải pháp về nâng cao nhận thức tƣ tƣởng; nhóm giải pháp về hoàn thiện cơ chế, chính sách của chính quyền các cấp; nhóm giải pháp nâng cao nội lực của DNNVV [55]. Luận án “Tác động của chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô của Chính phủ đến sự phát triển của doanh nghiê ̣p nhỏ và vừa Vi ệt Nam”(2010), tác giả Trần Thị Vân Hoa.

Luận án này tập trung nghiên cứu, phân tích, đánh giá tác động của các chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô của Chính phủ nhƣ thuế, tín dụng, đất đai, công nghệ có tác động đến sự phát triển của DNNVV. Tác giả khẳng định Chính phủ Việt Nam đã có những chính sách để khuyến khích phát triển DNNVV. Tuy nhiên, theo đánh giá của các DN thì các chính sách này chƣa phát huy tác động đồng đều trên tất cả các ngành và loại hình DN. Đồng thời, hệ thống chính sách phát triển DNNVV Việt Nam còn bộc lộ một số hạn chế nhƣ hệ thống pháp luật chƣa hoàn chỉnh, thiếu đồng 10 bộ, thiếu những đạo luật quan trọng; luật và các văn bản dƣới luật còn mang tính quản chế, khống chế, cho phép hơn là tạo một hành lang rộng để khuyến khích các DN phát huy tài năng kinh doanh; quy trình soạn thảo còn chƣa hợp lý.

Luận án mới chỉ tập trung chủ yếu vào phân tích tác động của các chính sách điều tiết vĩ mô của Chính phủ đến sự phát triển của DNNVV mà chƣa đề cập đến mối liên hệ giữa DNNVV với CN phụ trợ ở nƣớc ta [17]. Luận án “Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động SX kinh doanh của doanh nghiê ̣p nhỏ và vừa ở Việt Nam” (2011), tác giả Chu Thị Thuỷ. Điể m nổ i bâ ̣t là Luận án đề cập đến vấn đề phát triển thị trƣờng chứng khoán giúp DNNVV huy động đƣợc vốn để thực hiện phƣơng án kinh doanh. Ngoài ra, luận án còn tập trung phân tích chính sách tín dụng của các ngân hàng một thời kỳ chỉ chú trọng đến các DN lớn, lãi suất cho vay cao, thủ tục cho vay phức tạp khiến cho việc huy động vốn ngân hàng của DNNVV gặp rất nhiều khó khăn.

Luận án đề xuất thành lập Ngân hàng hỗ trợ phát triển DNNVV, chủ yếu hỗ trợ DNNVV trong việc vay vốn, thành lập Quỹ Bảo lãnh tín dụng và Quỹ khởi sự DN [82]. Bài viết “Lựa chọn giải pháp hỗ trợ DNNVV Việt Nam vượt qua khủng hoảng” (2012), tác giả Hoàng Đì nh Phi. Trong khuôn khổ bài viết tác giả tập trung giới thiệu một số giải pháp hỗ trợ các DNNVV vƣợt qua khủng hoảng và phát triển bền vững. Cụ thể: đẩy mạnh tuyên truyền và tổ chức đào tạo miễn phí về các kỹ năng quản trị cho các chủ DN và nhà quản trị các cấp của DNNVV Việt Nam; Nhà nƣớc cần tái hoạch định nguồn lực và các chiến lƣợc phát triển kinh tế bền vững để giúp cho DNVN và các DNNVV có cơ sở định hƣớng lại chiến lƣợc đầu tƣ, SX và kinh doanh phù hợp; hỗ trợ các DNNVV từng bƣớc xây dựng và nâng cao năng lực công nghệ; hỗ trợ các DNNVV xây dựng và nâng cao năng lực tài chính; các chủ DNNVV cần chủ động lựa chọn và thực thi các giải pháp cơ bản để vƣợt qua khủng hoảng và phát triển theo hƣớng kết hợp đầu tƣ gắn với phát triển năng lực công nghệ và tài sản trí tuệ để có thể duy trì khả năng cạnh tranh bền vững [45].

Bài viết “Tái cơ cấu DNNVV: Yêu cầu và giải pháp thực hiện” (2014), Nguyễn Thị Kim Lý. Với cách tiếp cận “Khủng hoảng kinh tế kéo theo nhiều hệ lụy xấu đến các ngành, lĩnh vực nhƣng chịu tác động nhiều và rõ rệt nhất là đối tƣợng DN nhỏ và vừa. Để DN nhỏ và vừa vƣợt qua đƣợc khó khăn, thách thức, phát triển vững mạnh, giải pháp đƣợc đề cập nhiều trong bối cảnh hiện nay là phải quyết liệt đẩy mạnh tái cơ cấu”…Tác giả chỉ ra các giải pháp nhằm tái cơ cấu DNNVV gồm: cần đổi mới tƣ duy kinh doanh, nâng cao thƣơng hiệu bằng chất lƣợng, hình thức sản phẩm, xác định rõ thị trƣờng mục tiêu phù hợp, nâng cao năng suất, hạ giá thành sản phẩm, cơ cấu lại chất lƣợng nguồn nhân lực, cơ cấu về tài chính. Ngoài ra,để tạo đột phá cho tiến trình tái cơ cấu DNNVV cần bắt đầu từ lãnh đạo, DN để có động lực và tƣ duy phát triển mới; đào tạo nguồn nhân lực chất lƣợng cao cho tái cơ cấu DN; tăng cƣờng khả năng quản trị DNNVV.Để tái cơ cấu DNNVV thành công, phải bảo đảm các tiền đề: ổn định kinh tế vĩ mô; hình thành đồng bộ thể chế 11 kinh tế thị trƣờng, tạo lập môi trƣờng cạnh tranh bình đẳng; phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao, gắn kết việc phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học- công nghệ vào SX và quản lý [41].