Vai Trò Của Truyền Thông Trong Việc Tăng Cường Quyền Lực Chính Trị Của Nhân Dân Ở Việt Nam Hiện Nay

Khám phá vai trò của truyền thông trong việc nâng cao quyền lực chính trị của nhân dân tại Việt Nam hiện nay. Tìm hiểu những tác động và xu hướng mới.

• Tác giả: Phạm Thị Thúy Hồng
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Thái Sơn
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Vai Trò Của Truyền Thông Trong Tăng Cường Quyền Lực Chính Trị Của Nhân Dân Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã được công bố trong và ngoài nước
• 1.2. Các nghiên cứu về truyền thông và vai trò của truyền thông
• 1.3. Các nghiên cứu quyền lực chính trị và phát huy quyền lực chính trị của nhân dân
• 1.4. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết
• 1.4.1. Về nội dung
• 1.4.2. Về phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
• 1.4.3. Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG TRONG VIỆC TĂNG CƯỜNG QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ CỦA NHÂN DÂN
• 2.1. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài
• 2.1.1. Các khái niệm liên quan đến truyền thông
• 2.1.2. Quyền lực, quyền lực chính trị
• 2.1.3. Quyền lực chính trị của nhân dân
• 2.1.4. Nội dung, phương thức thực thi quyền lực chính trị của nhân dân Việt Nam
• 2.1.4.1. Nội dung quyền lực chính trị của nhân dân Việt Nam
• 2.1.4.2. Phương thức thực thi quyền lực chính trị của nhân dân Việt Nam
• 2.2. Vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân
• 2.2.1. Truyền thông là công cụ sắc bén đưa đường lối của Đảng chính trị, chính sách nhà nước, định hướng phát huy sức mạnh chính trị của nhân dân và toàn xã hội
• 2.2.2. Truyền thông cung cấp thông tin, định hướng tư tưởng chính trị, làm giàu tri thức, văn hóa chính trị cho nhân dân
• 2.2.3. Truyền thông giữ vai trò quan trọng trong giao tiếp chính trị, tham gia giám sát và phản biện xã hội
• 2.2.4. Truyền thông góp phần tạo dư luận xã hội “nhân thêm cái đẹp, dẹp bớt cái xấu”, đấu tranh chống tiêu cực, tăng cường, củng cố quyền lực chính trị của nhân dân
• 2.2.5. Truyền thông góp phần đấu tranh chống âm mưu diễn biến hòa bình, đấu tranh chống các thế lực thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần tăng cường, củng cố quyền lực chính trị của nhân dân
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân Việt Nam
• 2.3.1. Sự phát triển của cách mạng khoa học và công nghệ, nhất là công nghệ truyền thông
• 2.3.2. Đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về truyền thông
• 2.3.3. Hệ thống cơ quan truyền thông ở Việt Nam hiện nay
• 2.3.4. Chất lượng của đội ngũ cán bộ truyền thông
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG TRONG VIỆC TĂNG CƯỜNG QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ CỦA NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Thành tựu và nguyên nhân về phát huy vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân Việt Nam
• 3.1.1. Thành tựu chủ yếu
• 3.1.2. Nguyên nhân của các thành tựu
• 3.2. Một số tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong thực hiện vai trò của truyền thông để tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân
• 3.2.1. Tồn tại, hạn chế
• 3.2.2. Nguyên nhân của các hạn chế
• 3.3. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG TRONG VIỆC TĂNG CƯỜNG QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ CỦA NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Dự báo xu hướng ngày càng tăng về vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân
• 4.1.1. Truyền thông ngày càng phát triển và gắn bó chặt chẽ hơn với chính trị
• 4.1.2. Quyền lực chính trị của nhân dân ngày càng tăng trong thời kỳ đổi mới là động lực cho truyền thông phát triển mạnh hơn
• 4.1.3. Xu hướng phát triển nhanh của cách mạng khoa học - công nghệ, nhất là công nghệ truyền thông càng phát huy vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân
• 4.2. Quan điểm phát huy vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân
• 4.2.1. Xác định mục tiêu phát triển truyền thông, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với truyền thông về tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân
• 4.2.2. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước đối với truyền thông về tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân
• 4.2.3. Phát huy vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân cần gắn liền với quá trình hoàn thiện thể chế chính trị, thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 4.3. Các nhóm giải pháp phát huy vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân Việt Nam hiện nay
• 4.3.1. Nhóm giải pháp về nhận thức tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với truyền thông và đường lối của Đảng về quyền lực chính trị của nhân dân
• 4.3.2. Nhóm giải pháp phát huy vai trò truyền thông trong thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội, góp phần đảm bảo quyền lực chính trị của nhân dân
• 4.3.3. Nhóm giải pháp phát huy vai trò truyền thông trong đấu tranh chống tiêu cực, các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, chống âm mưu, luận điệu phản động, xuyên tạc của các thế lực thù địch, bảo vệ và phát huy quyền lực chính trị của nhân dân
• 4.3.4. Nhóm giải pháp đổi mới nội dung, phương pháp, phương tiện truyền thông và xây dựng lực lượng truyền thông
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vai Trò Của Truyền Thông Trong Chính Trị

Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân ở Việt Nam. Nó không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn là phương tiện để nhân dân tham gia vào các quyết định chính trị. Truyền thông giúp nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong xã hội. Qua đó, truyền thông tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc thực hiện quyền lực chính trị của nhân dân.

1.1. Khái Niệm Về Truyền Thông Chính Trị

Truyền thông chính trị là hình thức truyền tải thông tin liên quan đến các vấn đề chính trị, chính sách và hoạt động của nhà nước. Nó bao gồm các phương tiện như báo chí, truyền hình, và mạng xã hội, giúp người dân tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Của Truyền Thông Ở Việt Nam

Truyền thông ở Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ thời kỳ kháng chiến cho đến hiện nay. Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tạo ra những thay đổi lớn trong cách thức truyền tải thông tin và tương tác giữa chính quyền và nhân dân.

II. Thách Thức Đối Với Vai Trò Của Truyền Thông Trong Chính Trị

Mặc dù truyền thông có vai trò quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc phát huy quyền lực chính trị của nhân dân. Các vấn đề như thông tin sai lệch, tin giả và sự kiểm soát của nhà nước đối với truyền thông gây khó khăn cho việc thực hiện quyền lực của nhân dân.

2.1. Vấn Nạn Tin Giả Và Thông Tin Sai Lệch

Tin giả và thông tin sai lệch đang trở thành vấn đề nghiêm trọng trong truyền thông hiện đại. Chúng không chỉ làm giảm uy tín của các phương tiện truyền thông mà còn gây hoang mang trong dư luận xã hội.

2.2. Sự Kiểm Soát Của Nhà Nước Đối Với Truyền Thông

Nhà nước có những quy định nghiêm ngặt về hoạt động của truyền thông, điều này có thể hạn chế khả năng tự do ngôn luận và quyền tiếp cận thông tin của người dân. Sự kiểm soát này cần được xem xét để đảm bảo quyền lực chính trị của nhân dân được phát huy.

III. Phương Pháp Tăng Cường Vai Trò Của Truyền Thông Trong Chính Trị

Để phát huy vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân, cần có những phương pháp cụ thể. Các giải pháp này bao gồm cải thiện chất lượng thông tin, tăng cường sự tham gia của người dân và nâng cao năng lực cho đội ngũ làm truyền thông.

3.1. Cải Thiện Chất Lượng Thông Tin

Cần đảm bảo thông tin được cung cấp là chính xác, đầy đủ và kịp thời. Việc này không chỉ giúp người dân có cái nhìn đúng đắn về các vấn đề chính trị mà còn tạo niềm tin vào hệ thống chính trị.

3.2. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Người Dân

Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động truyền thông, từ đó tạo ra một môi trường giao tiếp hai chiều giữa chính quyền và nhân dân. Điều này giúp nâng cao ý thức chính trị và trách nhiệm của người dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Truyền Thông Trong Chính Trị

Truyền thông không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân. Các chương trình truyền thông hiệu quả đã giúp nâng cao nhận thức và sự tham gia của người dân trong các quyết định chính trị.

4.1. Các Chương Trình Truyền Thông Thành Công

Nhiều chương trình truyền thông đã thành công trong việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của họ. Những chương trình này thường sử dụng các phương tiện truyền thông đa dạng để tiếp cận đối tượng mục tiêu.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Của Truyền Thông Chính Trị

Đánh giá hiệu quả của truyền thông chính trị là cần thiết để xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong hoạt động truyền thông. Việc này giúp cải thiện các chiến lược truyền thông trong tương lai.

V. Kết Luận Về Vai Trò Của Truyền Thông Trong Chính Trị

Truyền thông có vai trò không thể thiếu trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân ở Việt Nam. Để phát huy vai trò này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả nhằm khắc phục các thách thức hiện tại.

5.1. Tương Lai Của Truyền Thông Chính Trị

Trong tương lai, truyền thông sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng hơn trong việc kết nối chính quyền và nhân dân. Sự phát triển của công nghệ thông tin sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới cho truyền thông chính trị.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Truyền Thông

Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển truyền thông, bao gồm đào tạo nhân lực, cải thiện cơ sở hạ tầng và khuyến khích sự sáng tạo trong lĩnh vực truyền thông. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu "Vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân ở Việt Nam hiện nay" của nghiên cứu sinh Phạm Thị Thúy Hồng (Trường Đại học Vinh, 2023, Chuyên ngành: Chính trị học, Mã số: 9310201; dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thái Sơn và TS Vũ Thị Phương Lê) là luận án tiến sĩ tiên phong tiếp cận đa chiều về mối quan hệ biện chứng giữa truyền thông đại chúng và thực thi quyền lực chính trị của nhân dân trong thời kỳ chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam xác định mục tiêu hoàn thiện thể chế dân chủ xã hội chủ nghĩa theo phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng", việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân đứng trước những cơ hội và thách thức chưa từng có. Mặc dù nhiều nghiên cứu trước đây đã bàn về kiểm soát quyền lực nhà nước (Nguyễn Đăng Dung, 2005; Trịnh Thị Xuyến, 2008) hoặc phản biện xã hội của báo chí (Phan Văn Kiền, 2015), song một khoảng trống học thuật căn bản vẫn tồn tại: chưa có công trình nào tích hợp hệ thống lý thuyết quyền lực chính trị hiện đại với các lý thuyết truyền thông để khảo sát toàn diện vai trò của truyền thông như một thiết chế trung gian gia tăng năng lực thực thi quyền lực của nhân dân tại Việt Nam từ năm 2016 đến năm 2022.

Luận án giải quyết hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Cơ sở lý luận và tiền đề thực tiễn nào xác lập vai trò của truyền thông đối với việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa?
2. Những nhân tố chủ quan và khách quan nào tác động đến hiệu quả thực thi vai trò này của hệ thống truyền thông Việt Nam?
3. Thực trạng phát huy vai trò của truyền thông trong việc tăng cường quyền lực chính trị của nhân dân từ năm 2016 đến 2022 đã đạt được những thành tựu gì, còn những điểm nghẽn, hạn chế nào và nguyên nhân gốc rễ là gì?
4. Những quan điểm chỉ đạo và hệ giải pháp mang tính đột phá, đồng bộ nào cần được triển khai nhằm tối ưu hóa vai trò của truyền thông đến năm 2025 và tầm nhìn 2030?

Khung lý thuyết của công trình được định vị vững chắc trên nền tảng chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp các mô hình quyền lực đa chiều hiện đại (Steven Lukes, 2004; Alvin Toffler, 2002; Joseph Nye, 2016). Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống truyền thông đại chúng và không gian truyền thông số tại Việt Nam trong khung thời gian 2016–2022, đồng thời xác lập định hướng giải pháp với tầm nhìn chiến lược đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu của luận án tổng hợp và phân loại các dòng học thuật chính trong và ngoài nước:

Dòng nghiên cứu về truyền thông và văn hóa truyền thông chính trị: Trong nước, Tạ Ngọc Tấn (2001), Lê Thanh Bình (2008), Nguyễn Văn Dững (2011, 2018) đã phân tích sâu sắc các chức năng xã hội, cơ chế tác động của báo chí và quản lý truyền thông đại chúng. Ở bình diện quốc tế, Marshall McLuhan (1996) với luận điểm phương tiện truyền thông là sự "mở rộng khả năng của con người", Frank Dance (1970) với quan niệm truyền thông giúp phá vỡ tính độc quyền thông tin, hay Clay Shirky (2011) với phân tích về sức mạnh chính trị của mạng xã hội trong việc mở rộng không gian công cộng đã đặt nền móng lý giải cách thức công nghệ truyền thông làm thay đổi tương quan quyền lực xã hội.

Dòng nghiên cứu về quyền lực và quyền lực chính trị của nhân dân: Lưu Văn Sùng (2004), Lê Minh Quân và Lưu Minh Văn (2017) khẳng định bản chất quyền lực chính trị của nhân dân trong chế độ xã hội chủ nghĩa. Trên thế giới, các lý thuyết kinh điển của Max Weber (1922) về tính chính đáng của quyền lực, Robert Dahl (1957) về khái niệm quyền lực đơn chiều, Peter Bachrach và Morton Baratz (1962) về quyền lực hai chiều (thiết lập chương trình nghị sự), và Steven Lukes (2004) với mô hình quyền lực ba chiều (định hình nhận thức và niềm tin) đã cung cấp các công cụ phân tích cấu trúc quyền lực sâu sắc.

Tranh luận và mâu thuẫn học thuật (Contradictions & Debates):

• Quan điểm thứ nhất cho rằng truyền thông đại chúng chủ yếu vận hành như công cụ tuyên truyền một chiều từ trên xuống nhằm củng cố sự thống trị chính trị của giai cấp cầm quyền (theo góc nhìn truyền thống về quyền lực cưỡng chế của Weber).
• Quan điểm thứ hai (như cách tiếp cận của Frank Dance, 1970 và John Dryzek, 2002 về dân chủ tranh luận) nhấn mạnh truyền thông là không gian đối thoại đa chiều, giải kiến tạo sự độc quyền thông tin và trao quyền tự quyết cho công chúng thông qua tranh luận hợp lý.

Positioning khoa học của luận án: Luận án định vị mình tại điểm giao thoa giữa Chính trị học và Xã hội học Truyền thông. Công trình vượt qua sự phân cực bằng việc chỉ ra rằng trong thể chế chính trị Việt Nam, truyền thông giữ vị trí kép: vừa là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, vừa là diễn đàn thực thi quyền làm chủ, giám sát và phản biện xã hội của nhân dân.

So sánh quốc tế:

• So với mô hình phân tích hệ thống truyền thông của Daniel C. Hallin và Paolo Mancini (Comparing Media Systems, 2004) với 3 mô hình (Mô hình đa nguyên phân cực, Mô hình công ty dân chủ, Mô hình tự do), truyền thông Việt Nam thể hiện tính đặc thù khi kết hợp vai trò định hướng chính trị của Đảng cầm quyền với mục tiêu trao quyền và phục vụ lợi ích của quần chúng nhân dân lao động.
• So với báo cáo nghiên cứu dân chủ trực tiếp tại 6 quốc gia (Hungary, Thụy Sĩ, Uganda, Hoa Kỳ, Uruguay, Venezuela) của Viện Quốc tế Hỗ trợ Dân chủ và Bầu cử (IDEA, 2014), luận án chỉ ra phương thức nhân dân Việt Nam thực thi quyền lực thông qua truyền thông không chỉ dừng lại ở các cuộc trưng cầu ý dân định kỳ, mà diễn ra liên tục qua cơ chế tiếp nhận thông tin chính sách, giám sát công quyền và đấu tranh phòng chống tiêu cực hàng ngày.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm hệ thống lý luận chính trị học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền làm chủ của nhân dân trong kỷ nguyên truyền thông số:

1. Kế thừa và phát triển luận điểm của Karl Marx: "Chủ quyền của nhân dân không phải là cái phát sinh từ chủ quyền của nhà vua, mà ngược lại, chủ quyền của nhà vua dựa trên chủ quyền của nhân dân…" [Mác, Toàn tập, T.1, tr.347]. Luận án chứng minh rằng trong kỷ nguyên thông tin, quyền lực chính trị của nhân dân chỉ được hiện thực hóa khi nhân dân được bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trung thực, đa chiều và có công cụ truyền thông để thực hiện quyền kiểm soát bộ máy công quyền.
2. Vận dụng sáng tạo mô hình quyền lực ba chiều của Steven Lukes (2004): Luận án chứng minh truyền thông tác động đến cả ba chiều kích quyền lực của nhân dân: (i) Quyền lực biểu quyết trực tiếp trong các quyết sách chính trị; (ii) Quyền lực thiết lập chương trình nghị sự (agenda-setting) thông qua phản biện xã hội; (iii) Quyền lực định hình nhận thức, văn hóa chính trị và ý thức hệ xã hội chủ nghĩa.
3. Tích hợp lý thuyết "Quyền lực tri thức" của Alvin Toffler (2002) và "Quyền lực mềm" của Joseph Nye (2016): Luận án lập luận rằng việc truyền thông trang bị tri thức chính trị, pháp luật cho người dân chính là quá trình chuyển hóa quyền lực thông tin thành quyền lực thực thi dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện.

Khung phân tích độc đáo

Luận án thiết lập khung phân tích tích hợp 4 trụ cột chức năng của truyền thông đối với quyền lực chính trị của nhân dân:

• Trụ cột 1: Cung cấp thông tin chính trị minh bạch, nâng cao văn hóa chính trị và tri thức làm chủ cho nhân dân.
• Trụ cột 2: Làm cầu nối giao tiếp chính trị hai chiều, tạo diễn đàn cho nhân dân tham gia giám sát, tư vấn và phản biện xã hội đối với hoạt động của Đảng và Nhà nước.
• Trụ cột 3: Tạo lập dư luận xã hội lành mạnh "nhân thêm cái đẹp, dẹp bớt cái xấu", trở thành vũ khí sắc bén của nhân dân trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và tha hóa quyền lực (Susan Rose-Ackerman, 2012).
• Trụ cột 4: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ lợi ích chính đáng và khối đại đoàn kết của nhân dân lao động.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích này vận hành trong bối cảnh thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam và khuôn khổ pháp luật của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Lập trường triết học và nhận thức luận: Công trình vận dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp lập trường Hiện thực phê phán (Critical Realism) nhằm bóc tách các cấu trúc thể chế, thực tiễn vận hành và các rào cản ảnh hưởng đến quyền lực của nhân dân.
• Thiết kế hỗn hợp (Mixed-Methods Design): Kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định tính (nghiên cứu văn bản, phân tích chính sách, phỏng vấn sâu) và phân tích định lượng (khảo sát xã hội học bằng bảng hỏi đóng - mở trên diện rộng).
• Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design): Phân tích ở 3 cấp độ: Cấp vĩ mô (chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật Nhà nước), Cấp trung mô (hệ thống các cơ quan báo chí, truyền thông và các cấp chính quyền), và Cấp vi mô (nhà báo, cán bộ truyền thông và công chúng tiếp nhận).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu: Thực hiện khảo sát chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên trên 2 nhóm đối tượng cốt lõi:
  1. Nhóm nhà báo, phóng viên, biên tập viên, cán bộ quản lý báo chí tại các cơ quan thông tấn, báo chí trung ương và địa phương.
  2. Nhóm công chúng xã hội đại diện cho các tầng lớp nhân dân thuộc nhiều độ tuổi, trình độ học vấn và vùng miền.
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Sử dụng bảng hỏi cấu trúc kết hợp câu hỏi mở để thu thập dữ liệu định lượng về mức độ tiếp cận truyền thông, đánh giá hiệu quả cung cấp thông tin, mức độ hài lòng về tính công khai minh bạch và hoạt động phản biện xã hội.
  • Phỏng vấn sâu (In-depth interviews) với các chuyên gia khoa học chính trị, lãnh đạo các cơ quan quản lý báo chí và cán bộ quản lý hệ thống chính trị các cấp nhằm làm sâu sắc các vấn đề thể chế phức tạp.
  • Phân tích tài liệu gốc: Tổng hợp các văn kiện Đảng từ Đại hội XII đến Đại hội XIII, Hiến pháp năm 2013, Luật Báo chí năm 2016 (Luật số 103/2016/QH13), Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị.
• Độ tin cậy và giá trị khoa học (Validity & Triangulation): Tam giác hóa phương pháp (methodological triangulation) và tam giác hóa nguồn dữ liệu (data triangulation) bảo đảm tính khách quan; kiểm định độ tin cậy và tính nhất quán nội tại của công cụ khảo sát.

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát thực tiễn trong luận án được tổng hợp và phân tích chi tiết thông qua các bảng biểu và biểu đồ chuyên ngành:

• Bảng 3.1: Đánh giá hiệu quả cung cấp thông tin chính trị của truyền thông đối với nhận thức của công chúng.
• Bảng 3.2: Đánh giá hiệu quả giám sát, phản biện xã hội bằng truyền thông đối với quá trình ban hành và thực thi chính sách.
• Bảng 3.3: Đánh giá hiệu quả đấu tranh chống các biểu hiện tiêu cực, lệch lạc, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa", suy thoái đạo đức, lối sống.
• Bảng 3.4: Đánh giá về tình trạng xa rời tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ và chệch định hướng chính trị tư tưởng trong hoạt động truyền thông.
• Bảng 4.1: Định hướng phát triển, các mục tiêu của ngành thông tin và truyền thông Việt Nam tới năm 2025.
• Hình 3.1: Mức độ tiếp cận với các phương tiện truyền thông của công chúng (tỷ lệ % tiếp cận báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử, mạng xã hội).
• Hình 3.2: Tỉ lệ tiếp nhận các lĩnh vực thông tin của công chúng (chính trị, kinh tế, pháp luật, văn hóa - xã hội).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Truyền thông trở thành kênh tiếp cận và thực thi quyền lực chính trị thiết yếu của nhân dân: Dữ liệu từ Hình 3.1 và Hình 3.2 cho thấy sự chuyển dịch vượt bậc của công chúng sang môi trường số (báo điện tử, mạng xã hội, truyền thông đa nền tảng), qua đó rút ngắn khoảng cách tiếp cận thông tin chính sách từ các cơ quan công quyền đến người dân.
2. Vai trò giám sát, phản biện xã hội và phòng chống tham nhũng được nâng tầm rõ rệt: Khảo sát tại Bảng 3.2 và Bảng 3.3 chứng minh truyền thông là "cánh tay nối dài" của nhân dân trong việc phát hiện, phanh phui các vụ đại án tham nhũng, lạm quyền, lãng phí tài sản công; thúc đẩy các cơ quan thanh tra, kiểm tra và tư pháp vào cuộc xử lý nghiêm minh, củng cố niềm tin chính trị của quần chúng.
3. Hiện tượng nghịch lý về chất lượng thông tin và nguy cơ suy giảm niềm tin chính trị: Luận án chỉ ra thực trạng đáng báo động tại Bảng 3.4 khi một bộ phận cơ quan báo chí có biểu hiện thương mại hóa, câu view giật gân, "báo hóa" tạp chí, xa rời tôn chỉ mục đích. Tình trạng tin giả (fake news), tin sai sự thật trên không gian mạng gây nhiễu loạn nhận thức, cản trở nhân dân thực hiện quyền làm chủ một cách đúng đắn.
4. Nút thắt thể chế trong cơ chế phản hồi và giải trình: Dữ liệu thực tiễn phản ánh tình trạng một số cấp ủy, chính quyền cơ sở còn e ngại, né tránh, chậm trễ trong việc phản hồi các kiến nghị, phản ánh chính đáng của báo chí và nhân dân; cơ chế tiếp cận thông tin theo Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 tại một số địa phương còn mang tính hình thức.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Bổ sung luận cứ khoa học khẳng định truyền thông không chỉ là công cụ quản lý nhà nước mà còn là thiết chế đảm bảo tính chính đáng (legitimacy) và thúc đẩy dân chủ thực chất trong mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Hàm ý phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá đa tiêu chí (cung cấp thông tin, tạo lập diễn đàn phản biện, đấu tranh chống tha hóa quyền lực, bảo vệ nền tảng tư tưởng) có khả năng tái sử dụng để nghiên cứu vai trò truyền thông tại các quốc gia đang phát triển hoặc các nền kinh tế chuyển đổi.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  • Cần sớm thể chế hóa cụ thể quy trình xử lý và phản hồi thông tin báo chí nêu, gắn trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan nhà nước với kết quả đánh giá thực thi công vụ.
  • Tăng cường đầu tư hạ tầng chuyển đổi số, xây dựng hệ thống báo chí chủ lực đa phương tiện hiện đại nhằm chiếm lĩnh trận địa tư tưởng trên không gian mạng.
  • Nâng cao trình độ lý luận chính trị, năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ nhà báo, phóng viên theo đúng định hướng xây dựng nền báo chí "chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại".

Limitations và Future Research

• Hạn chế nghiên cứu:
  1. Phạm vi khảo sát thực nghiệm tập trung trong giai đoạn 2016–2022, thời điểm bùng nổ dữ dội của các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới, do đó các biến số về thuật toán phân phối nội dung của trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội thế hệ mới chưa được định lượng đầy đủ.
  2. Mẫu khảo sát dù đảm bảo tính đại diện nhưng quy mô tập trung chủ yếu ở một số trung tâm đô thị lớn và vùng đồng bằng, tỷ lệ bao phủ tại các vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số còn có thể mở rộng hơn.
• Hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Đánh giá tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI), thuật toán đề xuất thông tin và dữ liệu lớn (Big Data) đối với hành vi chính trị và quyền lực số của công chúng.
  2. Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia (Cross-national comparative research) về mô hình quản trị truyền thông công cộng giữa các quốc gia có thể chế chính trị tương đồng.
  3. Khảo sát chuyên sâu cơ chế tương tác và quyền lực chính trị của giới trẻ (Gen Z) thông qua các nền tảng số mới.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị cho các viện nghiên cứu, học viện chính trị, các trường đại học đào tạo chuyên ngành Chính trị học, Xây dựng Đảng, Xã hội học và Báo chí truyền thông.
• Tác động chính sách: Các khuyến nghị giải pháp của công trình cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Hội Nhà báo Việt Nam trong việc rà soát, bổ sung quy hoạch báo chí quốc gia và hoàn thiện thể chế quản lý truyền thông số.
• Tác động xã hội: Góp phần nâng cao ý thức văn hóa chính trị và kỹ năng sử dụng truyền thông của người dân, thúc đẩy văn hóa phản biện văn minh, thượng tôn pháp luật và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp và phương pháp luận liên ngành sắc bén giữa Khoa học Chính trị và Truyền thông đại chúng.
• Các nhà khoa học và giảng viên: Sử dụng hệ thống dữ liệu thực chứng và cơ sở lý luận phong phú về quyền lực chính trị của nhân dân để phát triển bài giảng và đề tài chuyên sâu.
• Cơ quan hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Tiếp nhận các giải pháp khả thi về kiểm soát quyền lực, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và quản trị không gian mạng.
• Cơ quan báo chí và người làm báo: Nắm bắt các tiêu chí đánh giá hiệu quả xã hội của tác phẩm báo chí, nâng cao trách nhiệm chính trị trước công chúng và đất nước.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã làm sâu sắc hóa bản chất quyền lực chính trị của nhân dân trong nhà nước pháp quyền XHCN thông qua việc mở rộng mô hình quyền lực ba chiều của Steven Lukes (2004) và lý thuyết quyền lực tri thức của Alvin Toffler (2002), chứng minh rằng truyền thông hiện đại không chỉ là phương tiện chuyển tải thông điệp chính trị mà chính là một "không gian thực hành quyền lực" giúp nhân dân biến quyền làm chủ từ quy định hiến định thành năng lực hành động thực tế.

2. Tính đổi mới trong phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây thể hiện ra sao? Khác với các nghiên cứu trước đây (chủ yếu sử dụng phương pháp diễn giải văn kiện hoặc nghiên cứu trường hợp đơn lẻ), luận án đã kết hợp đồng bộ phương pháp lịch sử - logic với khảo sát xã hội học định lượng đa đối tượng (công chúng và nhà báo), phân tích tài liệu thứ cấp và phỏng vấn sâu chuyên gia, tạo lập cơ sở dữ liệu định lượng cụ thể (hệ thống Bảng 3.1 - 3.4 và Hình 3.1 - 3.2) làm tăng độ tin cậy tuyệt đối cho các kết luận chính trị học.

3. Phát hiện bất ngờ hoặc phản trực giác nhất từ dữ liệu thực tế là gì? Sự gia tăng đột biến của các phương tiện truyền thông mới và mạng xã hội không tự động dẫn đến việc tăng cường quyền lực chính trị thực chất của nhân dân, mà nếu thiếu sự quản lý định hướng chặt chẽ và văn hóa chính trị vững vàng, nó có thể dẫn đến hiện tượng "phân mảnh nhận thức", bão hòa thông tin rác và xói mòn niềm tin chính trị do tác động của tin giả và âm mưu "diễn biến hòa bình".

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức chuẩn để nhân rộng nghiên cứu không? Có. Hệ thống bảng hỏi khảo sát xã hội học, cấu trúc phỏng vấn sâu và quy trình tam giác hóa dữ liệu được thiết kế chuẩn hóa trong luận án hoàn toàn có thể được nhân rộng và áp dụng cho các nghiên cứu tiếp theo về truyền thông chính trị ở quy mô vùng miền hoặc đánh giá tác động chính sách ngành.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Chiến lược nghiên cứu dài hạn tập trung vào việc tái định hình quyền lực chính trị của nhân dân trong kỷ nguyên truyền thông thông minh, chủ quyền không gian mạng quốc gia, ứng dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain) và Trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc minh bạch hóa dữ liệu công và nâng cao năng lực giám sát xã hội của công dân.

Kết luận

1. Khái quát hóa và hệ thống hóa thành công hệ thống cơ sở lý luận mác-xít và tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền lực chính trị của nhân dân dưới góc nhìn của khoa học truyền thông hiện đại.
2. Nhận diện chuẩn xác 4 trụ cột vai trò cốt lõi và 4 nhóm yếu tố tác động đến hiệu quả thực thi quyền lực chính trị của nhân dân qua truyền thông tại Việt Nam.
3. Đánh giá toàn diện thực trạng giai đoạn 2016–2022 với hệ thống số liệu thực nghiệm phong phú, chỉ rõ các điểm sáng trong giám sát phòng chống tiêu cực và các điểm nghẽn về thương mại hóa báo chí.
4. Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ (nhận thức chính trị, cơ chế giám sát phản biện, phòng chống tiêu cực và chuyển hóa tư tưởng, đổi mới phương tiện và xây dựng đội ngũ truyền thông) mang tính khả thi cao.
5. Xác lập khung định hướng chiến lược gắn với mục tiêu phát triển ngành thông tin truyền thông đến năm 2025 và tầm nhìn 2030, phục vụ đắc lực cho công cuộc xây dựng nền dân chủ XHCN và bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý báo chí - cơ sở lý luận. Chương 2: Công tác lãnh đạo, quản lý báo chí trong 25 năm đổi mới đất nước. Chương 3: Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác lãnh đạo, quản lý báo chí. Nguyễn Văn Dững, Cơ sở lý luận báo chí, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2018 [11] tổng hợp cơ sở lý luận - thực tiễn báo chí - truyền thông hiện đại, nhằm hình thành cho người đọc thế giới quan, phương pháp luận và ý thức tự giác về hoạt động nghề nghiệp báo chí cho người đọc.

Cuốn sách đề cập đến những quan điểm khác nhau về báo chí, bám sát các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam về báo chí; những kiến thức cơ bản về cơ chế tác động của báo chí, về các chức năng và nguyên tắc cơ bản của hoạt động báo chí, về chủ thể hoạt động báo chí, vấn đề tự do báo chí… Cuốn sách được chia thành 9 chương: Khái quát về truyền thông, Quan điểm chung về báo chí; Tổng quan các loại hình báo chí; Công chúng báo chí; Chức năng xã hội cơ bản của báo chí; Các nguyên tắc cơ bản của hoạt động báo chí; Tự do báo chí; Lao động báo chí và chương cuối cùng đề cập tới Nhà báo - chủ thể của hoạt động Báo chí. Giáo trình Cơ sở lý luận báo chí chủ yếu tiếp cận báo chí từ quan điểm hệ thống, đặt báo chí trong môi trường chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội và truyền thông giúp người đọc hình thành hệ thống kiến thức chuyên nghiệp, làm cơ sở tiếp nhận những kiến thức và kỹ năng cơ bản, có khả năng thích ứng tốt với yêu cầu thực tế của hoạt động nghề nghiệp báo chí, truyền thông, PR… Hà Minh Đức, Cơ sở lý luận báo chí - Đặc tính chung và phong cách, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2000 [18] trình bày những khái niệm công cụ trong cơ sở lý luận báo chí (truyền thông, truyền thông đại chúng, truyền thông đa phương tiện, phương tiện truyền thông, phương tiện truyền thông đại 13 chúng), chức năng của hoạt động báo chí và những nguyên lí cơ bản của hoạt động báo chí, vấn đề tự do ngôn luận, đạo đức của người làm báo. Tác giả đưa ra khái niệm truyền thông là một quá trình liên tục trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tình cảm, kỹ năng bằng một hệ thống ký hiệu, quy ước nhằm tạo sự liên kết lẫn nhau để dẫn tới sự thay đổi trong hành vi và nhận thức. Phương tiện truyền thông là khái niệm chỉ các phương tiện vật chất mà con người dùng để thông tin - giao tiếp với nhau.

Dương Xuân Sơn, Các loại hình báo chí truyền thông, Nxb Thông tin và Truyền thông, 2014 [53] cung cấp cho người đọc những hiểu biết cơ bản, có hệ thống về khái niệm, đặc trưng, đặc điểm của truyền thông và truyền thông đại chúng hiện đại. Ngoài ra nội dung cuốn sách cũng trình bày lịch sử ra đời và phát triển, những ưu điểm và hạn chế, nguyên tắc và phương pháp sáng tạo, xu hướng phát triển riêng của từng loại hình nhằm phát huy tốt vai trò, sức mạnh của các loại hình báo chí truyền thông trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Ngoài các sách đã xuất bản nêu trên còn có bài viết trên tạp chí, kỷ yếu hội thảo khoa học, luận án tiến sĩ liên quan: Lê Thị Anh Đào, Vai trò của báo chí trong kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam một số vấn đề cơ bản, Tạp chí Khoa học chính trị, số 5, 2018 [17] đánh giá trong hệ thống kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam, báo chí được xác định là một trong những chủ thể kiểm soát có vai trò quan trọng. Thông qua việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, báo chí là diễn đàn thực hiện quyền tự do ngôn luận của nhân dân; là nơi để công dân góp ý kiến, phê bình, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo; hoạt động đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện tượng tiêu cực trong xã hội.

Với nhiều hình thức tổ chức và thực tiễn hoạt động phong phú, vai trò của báo chí trong kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam được thể hiện sâu sắc và được thực hiện hiệu quả. 14 Lê Ngọc Hùng, Các lý thuyết truyền thông về dư luận xã hội và vận dụng trong nghiên cứu dư luận xã hội vùng dân tộc thiểu số, Tạp chí Lý luận chính trị, số 1, 2019 [24] nhận định dư luận xã hội là một chỉ báo quan trọng để nhận biết, lý giải và dự báo về sự vật, hiện tượng trong môi trường sống luôn biến đổi của con người. Các nghiên cứu về dư luận xã hội luôn gắn liền với các nghiên cứu về truyền thông và góp phần xây dựng một số lý thuyết truyền thông về dư luận xã hội. Các lý thuyết truyền thông đều chỉ ra vai trò của truyền thông đối với sự hình thành dư luận xã hội.

Cơ chế truyền thông cho biết dư luận xã hội hình thành trong quá trình thông tin từ người này đến người khác. Lý thuyết chức năng và cơ chế giải quyết vấn đề cho biết dư luận xã hội xuất hiện và biến đổi trong quá trình giải quyết vấn đề. Do vậy, để định hướng dư luận xã hội, người lãnh đạo quản lý cần đảm bảo cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời để dư luận xã hội có thể tập trung vào bàn luận và đề xuất cách giải quyết cần thiết cho những vấn đề đặt ra. Bài báo làm sáng tỏ những điều này thông qua nghiên cứu dư luận xã hội vùng dân tộc thiểu số.

Đỗ Văn Quân, Phát huy vai trò của thiết chế truyền thông - báo chí trong đấu tranh chống tham nhũng, Tạp chí Lý luận chính trị, số 8, 2020 [50] nhận định truyền thông - báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng không thể thiếu trong công cuộc phòng, chống tham nhũng. Trong bài viết, tác giả làm rõ nhiệm vụ của thiết chế truyền thông - báo chí trong đấu tranh chống tham nhũng, chỉ ra những hạn chế và đề xuất các giải pháp phát huy vai trò của thiết chế truyền thông - báo chí trong đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam. Nguyễn Thị Trường Giang, Vai trò của báo chí, truyền thông trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, Tạp chí Lý luận chính trị, số 536, 2022 [20] phân tích vai trò của báo chí, truyền thông trong thực hiện Nghị quyết 35-NQ/TW của Bộ Chính trị, chỉ ra những hạn chế, từ đó đề xuất một số giải pháp phát huy sức mạnh của báo chí, truyền thông trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. 15 Kỷ yếu Hội thảo “Vai trò của báo chí, xuất bản trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch ở Việt Nam hiện nay” khẳng định ở Việt Nam, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cốt lõi là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, có ý nghĩa sống còn đối với sự tồn vong của chế độ và sự phát triển đất nước [21].

Hiện nay, tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, xu hướng chuyển đổi số đặt ra nhiều vấn đề mới, đặc biệt là an ninh trên không gian mạng. Các thế lực cơ hội, thù địch đã và đang đẩy mạnh thực hiện âm mưu diễn biến hòa bình, chuyển hóa về tư tưởng, thông qua việc truyền bá những thông tin, quan điểm sai trái, phản động trên các phương tiện thông tin đại chúng. Trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí, xuất bản Việt Nam càng trở nên quan trọng đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phê phán các quan điểm sai trái, thù địch. Cao Thị Dung trong luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học “Báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay”, 2019 [6] đã chỉ rõ những kết quả và hạn chế trong thực tiễn báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng tại Việt Nam.

Từ đó tác giả đề xuất các giải pháp phát huy vai trò của báo chí bao gồm đổi mới thể chế, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, phát huy vai trò lãnh đạo của các cơ quan báo chí, bồi dưỡng năng lực người làm báo, tăng cường cơ sở vật chất. Một số công trình nghiên cứu ở ngoài nước Marshall McLuhan, Understanding Media: The Extensions of man (Nhận định về truyền thông mở rộng khả năng con người), MIT Press, 1996 [84] đề cập đến một số quan niệm cơ bản về truyền thông, những cơ hội và thách thức đang đặt ra cho truyền thông với tư cách một hoạt động cơ bản cấu thành đời sống của xã hội hiện đại. Tác giả luận chứng cho 26 hình thức, hoạt động và phương tiện truyền thông khác nhau với tính cách là hệ thống các hình thức, công cụ, phương tiện của hoạt động truyền tải - tiếp nhận các thông điệp của con người và xã hội. Công trình này có giá trị tham khảo về phát huy vai trò con người là trung tâm, là chủ thể của các hoạt động truyền thông.

Hallin và Paolo Mancini, Comparing Media Systems: Three Models of Media and Politics (So sánh các hệ thống phương tiện truyền thông: Ba mô hình quan hệ giữa phương tiện truyền thông và chính trị, Cambridge University Press, 2004 [78] giới thiệu các khái niệm nhìn từ góc độ chính trị so sánh và xã hội học chính trị về hệ thống phương tiện truyền thông; đưa ra một số giả thuyết về các biến số của chính trị có liên quan của hệ thống phương tiện truyền thông; phân tích ba mô hình về mối quan hệ giữa hệ thống phương tiện truyền thông và một số hệ thống chính trị điển hình ở Bắc Mỹ và Tây Âu. Shirley Biagi, Media/Impact: An introduction to mass media (Giới thiệu về phương tiện truyền thông đại chúng), Thomson, 2005 [71] khái lược lịch sử truyền thông; các vấn đề pháp lý, đạo đức, xã hội trên phạm vi toàn cầu của truyền thông đại chúng hiện nay; về truyền thông hội tụ - phương thức truyền thông đại chúng giao thoa với nhau; nội dung, cách thức thích ứng với môi trường truyền thông đại chúng mới; các xu hướng phát triển của truyền thông đại chúng. Joseph Turow, Media today: An introduction to mass communication (Phương tiện truyền thông ngày nay: Giới thiệu về truyền thông đại chúng), Routledge, 2009 [94].