phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 3 chương sau: Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bản về sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo nghề ở Việt Nam hiện nay Chƣơng 2: Thực trạng sự tham gia của doanh nghiệp vào đào tạo nghề ở Việt Nam trong thời gian qua Chƣơng 3: Giải pháp tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp vào đào tạo nghề ở Việt Nam 6 z CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ SỰ THAM GIA CỦA DOANH NGHIỆP TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Sự cần thiết tham gia của doanh nghiệp vào đào tạo nghề ở Việt Nam hiện nay 1. Khái niệm đào tạo nghề 1. Khái niệm đào tạo nghề của Tổ chức Lao động Quốc tế Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đào tạo nghề là "những hoạt động nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có cho sự thực hiện có năng suất và hiệu quả trong phạm vi một nghề hoặc một nhóm nghề.
Nó bao gồm đào tạo ban đầu, đào tạo lại, đào tạo nâng cao, cập nhật, và đào tạo liên quan đến nghề nghiệp chuyên sâu" [17]. Khái niệm đào tạo nghề ở Việt Nam hiện nay Đào tạo nghề hay dạy nghề là một phân hệ trong cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân, có nhiệm vụ đào tạo người lao động về kiến thức, kỹ năng thực hành nghề, nhân cách ở các cấp trình độ, có đủ khả năng tìm việc làm và năng lực tự tạo việc làm, năng lực thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của công nghệ và thực tế sản xuất kinh doanh, gắn kết chặt chẽ với việc làm trong xã hội, liên thông với các trình độ đào tạo khác. Khái niệm dạy nghề được quy định trong Luật Dạy nghề 2006 "Dạy nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khoá học" [13]. 7 z Tiến sỹ Thạc sỹ Nghiên cứu Nghề nghiệp ứng dụng Đại học ĐH nghiên ĐH ứng ĐH thực cứu dụng hành Cao đẳng Trung Trung học cấp GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN phổ nghề thông (1-3 năm) THPT Trung Sơ cấp phân học nghề (1 hóa tự nghề năm) chọn Trung học cơ sở (4 năm) Tiểu học (5 năm) Mẫu giáo Nhà trẻ Hình 1.1 Sơ đồ Hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam Nguồn: Tổng cục Dạy nghề 8 z Như vậy, đào tạo nghề là việc trang bị năng lực (kiến thức, kỹ năng, thái độ) hành nghề cho người lao động để người lao động có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm.
Sự cần thiết tham gia của doanh nghiệp vào đào tạo nghề ở Việt Nam hiện nay Hệ thống dạy nghề ở nước ta trong những năm qua đã có những thành tựu đáng kể, tuy nhiên cũng còn những nhược điểm trong đó đáng kể nhất là việc đào tạo chưa gắn với sản xuất và sử dụng lao động. Bởi vậy, hiện nay các xí nghiệp, khu chế xuất đang cần hàng vạn công nhân, kỹ thuật viên, trong khi đó cũng có hàng vạn học sinh, sinh viên tốt nghiệp nhưng lại không có việc làm. Nghịch lý này sẽ dẫn tới nguy cơ Việt Nam không đủ đội ngũ lao động, kỹ thuật để tiến hành Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước, mặt khác làm cho chất lượng và hiệu quả đào tạo thấp, gây lãng phí cho nhà nước cũng như xã hội và người học. Chính vì vậy, việc thiết lập mối quan hệ chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp là vô cùng cần thiết và quan trọng.
Thúc đẩy và phát triển tốt mối quan hệ này sẽ mang lại rất nhiều lợi ích cho cả nền kinh tế và chính sách kinh tế vĩ mô, cho doanh nghiệp, cho cơ sở đào tạo và cho người học. Đối với nền kinh tế và chính sách kinh tế vĩ mô Nhu cầu của nền kinh tế công nghiệp đòi hỏi phải phát triển đội ngũ lao động có kiến thức, có kỹ năng nghề nghiệp cao, có khả năng làm chủ được các phương tiện, máy móc, làm chủ được công nghệ. Chính vì vậy, sự tham gia của doanh nghiệp trong việc đầu tư, đóng góp hỗ trợ cho hoạt động dạy nghề sẽ thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, nâng cao chất lượng và hiệu quả của hệ thống đào tạo. 9 z Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt trên thị trường lao động, những người học vấn thấp, kỹ năng, tay nghề thấp hoặc không có nghề khó có thể cạnh tranh được so với những người có trình độ, có kỹ năng nghề cao.
Khi đó, họ sẽ trở thành nhóm người “yếu thế”, phải làm những việc thu nhập thấp, thậm chí không kiếm được việc làm, trở thành người thất nghiệp. Muốn thoát khỏi điều này, thì cách hiệu quả nhất là đầu tư vào giáo dục, đào tạo nghề nhằm giảm thiểu đội ngũ nhân lực đã qua đào tạo bị thất nghiệp và tránh được lãng phí lớn về đầu tư cho đào tạo. Đối với doanh nghiệp Việc hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo nghề nói riêng cũng như hệ thống thông tin về đào tạo nghề nói riêng sẽ giúp doanh nghiệp có cơ hội để theo dõi và tuyển chọn được những học sinh/ sinh viên giỏi tốt nghiệp từ các cơ sở đào tạo. Đồng thời, doanh nghiệp cũng sẽ thuận lợi hơn trong việc tiếp cận lực lượng lao động phụ là học sinh, sinh viên thực tập tại doanh nghiệp với chi phí tiền công rẻ.
Đối với người được đào tạo Khi doanh nghiệp hợp tác đào tạo dạy nghề, thông thường doanh nghiệp sẽ cử những công nhân kỹ thuật, và các kỹ sư có nhiều kinh nghiệm thực tiễn tham gia vào quá trình giảng dạy, kèm cặp học viên. Điều này sẽ rất có lợi cho học viên trong việc nâng cao tay nghề, kỹ năng và kiến thức thực hành. Bên cạnh đó, học viên cũng sẽ có cơ hội được thực hành với những phương tiện, thiết bị hiện đại có thể nhanh chóng hình thành được nhiều kỹ năng cho bản thân và có thể đáp ứng tốt nhất yêu cầu thực tế của công việc sau khi tốt nghiệp. Đồng thời, học viên cũng được tiếp cận với các doanh nghiệp đang có nhu cầu tuyển dụng và do đó sẽ có nhiều cơ hội tìm được việc làm hơn.
Đối với cơ sở dạy nghề Một trong những lợi thế khi hợp tác với doanh nghiệp là cơ sở dạy nghề sẽ có thể tận dụng được các thiết bị hiện đại trong sản xuất để đào tạo cho học viên nhằm giúp học viên của mình có kỹ năng thực hành đáp ứng tốt nhất thực tiễn công việc trong tương lại. Bên cạnh đó, cơ sở dạy nghề cũng sẽ huy động được những kỹ sư, công nhân kỹ thuật giỏi trong sản xuất của các doanh nghiệp có quan hệ hợp tác tham gia vào quá trình giảng dạy, đào tạo cho học viên của trường. Đồng thời, đội ngũ giáo viên cũng được nâng cao năng lực chuyên môn khi tiếp cận với công nghệ và phương tiện sản xuất hiện đại, từ đó góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo của cơ sở dạy nghề. Phân loại hợp tác của doanh nghiệp và cơ sở đào tạo nghề 1.
Theo cơ sở pháp lý 1. Hình thức nhà trường nằm ngoài doanh nghiệp Theo mô hình này, trường nghề trực thuộc Bộ, Sở chủ quản và doanh nghiệp là hai đơn vị độc lập. Nhà trường sẽ đào tạo theo chương trình khung của Bộ Giáo dục - Đào tạo (GD - ĐT) chiếm 70-80% nội dung đào tạo, còn lại 20-30% là bổ sung kiến thức, công nghệ mới. Nghề đào tạo theo danh mục nhà nước quy định.
Giáo viên của trường, trong thời gian thực tập có kết hợp với cán bộ, công nhân kỹ thuật lành nghề của doanh nghiệp để giảng dạy. Địa điểm học lý thuyết và thực hành cơ bản ở trường, thực tập sản xuất tại doanh nghiệp. 11 z Học sinh PT Trường dạy nghề Học sinh tốt nghiệp Doanh nghiệp Hình 1.2: Hình thức nhà trƣờng nằm ngoài doanh nghiệp Nguồn: Lã Duy Tuấn, Biện pháp quản lý nhằm tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo của trường nghề ở tỉnh Nam Định 1. Hình thức nhà trường nằm trong doanh nghiệp Mô hình này, nhà trường nằm trong doanh nghiệp.
Đây là mô hình phổ biến hiện nay trên thê giới cũng như ở Việt Nam. Theo mô hình này, trình độ đào tạo sẽ từ sơ cấp đến cao đẳng, thời gian đào tạo 1-3 năm và nghề đào tạo theo yêu cầu ngành hẹp của doanh nghiệp. Chương trình giảng dạy vẫn đảm bảo nội dung cứng của Bộ GD – ĐT, mở rộng nhiều hơn phần nội dung mềm thực hành sản xuất. Giáo viên kết hợp giữa giáo viên của trường nghề và các cán bộ, công nhân kỹ thuật lành nghề của doanh nghiệp tham gia giảng dạy.
Kinh phí chủ yếu do doanh nghiệp đóng góp, ngoài ra có một phần nhỏ của ngân sách nhà nước (NSNN) hoặc có đóng góp của học viên. 12 z Học sinh PT Trường dạy Học sinh tốt nghề nghiệp Cơ sở sản xuất Doanh nghiệp Hình 1.3: Hình thức nhà trƣờng nằm trong doanh nghiệp Nguồn: Lã Duy Tuấn, Biện pháp quản lý nhằm tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo của trường nghề ở tỉnh Nam Định 1. Hình thức doanh nghiệp sản xuất nằm trong nhà trường Theo hình thức này, Trường nghề vừa là cơ sở đào tạo, vừa quản lý doanh nghiệp sản xuất. Học sinh sẽ được trang bị cả kiến thức nghề lẫn thực hành, kinh doanh sản xuất, như vậy họ có thể biết cách thành lập doanh nghiệp và tự làm chủ.
Học sinh PT Trường dạy nghề Học sinh tốt nghiệp Cơ sở sản xuất Trƣờng nghề DN ngoài xã hội Hình 1.4: Hình thức doanh nghiệp nằm trong nhà trƣờng Nguồn: Lã Duy Tuấn, Biện pháp quản lý nhằm tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo của trường nghề ở tỉnh Nam Định 13 z 1. Theo hình thức hợp tác để tổ chức đào tạo 1. Hình thức hợp tác đào tạo song hành Theo hình thức này quá trình đào tạo đồng thời cả ở nhà trường và doanh nghiệp, trong đó đào tạo lý thuyết và thực hành cơ bản ở trường, trong khi thực hành sản xuất và thực tập sản xuất ở doanh nghiệp. Nhà Trường Lý Thuyết + thực Thi hành cơ bản DN Thực hành sản xuất Thực tập sản xuất Tốt nghiệp Hình 1.5: Hình thức hợp tác đào tạo song hành Nguồn: Lã Duy Tuấn, Biện pháp quản lý nhằm tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo của trường nghề ở tỉnh Nam Định 1.
Hình thức hợp tác đào tạo luân phiên Theo hình thức này lý thuyết học tại trường.