Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động dạy giải bài tập vật lý phổ thông có sự hỗ trợ của phần mềm toán học Mathematica Chương 2. Soạn thảo hệ thống bài tập và tổ chức hoạt động dạy học với hệ thống bài tập có sử dụng phần mềm toán học Mathematica vào chương "Dòng điện xoay chiều” sách giáo khoa Vật Lý 12 nâng cao nhằm phần phát huy tính tích cực và tự chủ, bồi dưỡng năng lực sáng tạo của học sinh. Thực nghiệm sư phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG DẠY GIẢI BÀI TẬP VẬT LÝ PHỔ THÔNG CÓ SỰ HỖ TRỢ CỦA PHẦN MỀM TOÁN HỌC MATHEMATICA 1. Quan điểm hiện đại về dạy học 1. Quan điểm dạy học Dạy và học là hai mặt của một quá trình thống nhất biện chứng – quá trình dạy học. Tuy hai hoạt động dạy và học có cấu trúc khác nhau, nhưng lại có mối quan hệ qua lại khăng khít với nhau, không thể tách rời.
Theo kiểu dạy học truyền thống cũ, điều quan tâm chủ yếu của giáo viên là sự trình bày bài giảng của mình về các kiến thức cần dạy cho học sinh sao cho đảm bảo được nội dung chính xác, sâu lắng, đầy đủ. Nghĩa là theo kiểu dạy học này, trung tâm chú ý là nội dung kiến thức cần dạy. Dần dần người đã nhận rõ rằng nếu chỉ quan tâm tới bản thân nội dung kiến thức thì dù có trình bày tốt đến đâu cũng vẫn chưa phải là sự xác định một cách cụ thể học sinh cần đạt được những khả năng gì trong hoặc sau khi học, và bằng cách nào đảm bảo cho học sinh đạt được những khả năng đó. Đó là một nhược điểm cơ bản của kiểu dạy học cũ.
Nó hạn chế chất lượng và hiệu quả dạy học. Trong mấy thập kỷ qua, để khắc phục nhược điểm của kiểu dạy học cũ, trên thế giới đã hình thành quan niệm về kiểu dạy học mà trung tâm chú ý là những khả năng, những hành vi mà người học cần thể hiện ra được, cần đạt được trong hoặc sau khi học. Những khả năng này được xem là những kết quả mà sự dạy mang lại ở người học. Quan niệm về mục đích dạy học Quan niệm truyền thống Quan niệm hiện đại (GV làm trung tâm) (HS làm trung tâm) Đào tạo trẻ em thành người lớn thông Xây dựng các chương trình đào tạo phù qua những người lớn tuổi hơn, những hợp với chủ thể, nhằm hình thành các người hiểu biết, những hình mẫu.
Lý luận năng lực chuyên môn, năng lực xã hội và dạy học thiên về mệnh lệnh, uy quyền. cá nhân, khả năng hành động. Lý luận dạy học chú trọng năng lực tự chủ, khả năng giao tiếp. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Quan niệm về nội dung dạy học Quan niệm truyền thống Quan niệm hiện đại (GV làm trung tâm) (HS làm trung tâm) Các nhà chuyên môn xác định những nội Người điều khiển quá trình dạy học đưa dung quan trọng, từ đó đề ra những yêu ra những nội dung tiêu biểu, then chốt, cầu, tiêu chuẩn, những điều bắt buộc. Sự cũng như những vấn đề có ý nghĩa đối lựa chọn nội dung thiên về định hướng với đời sống xã hội. Sự lựa chọn nội chuyên môn và là bắt buộc. dung mang tính liên môn và có sự thỏa thuận của người học.
Quan niệm về phương pháp, phương tiện dạy học Quan niệm truyền thống Quan niệm hiện đại (GV làm trung tâm) (HS làm trung tâm) Các phương pháp truyền thụ và thông Giờ học là sự phối hợp hoạt động của báo chiếm ưu thế, trong đó bao gồm định người dạy và người học trong việc lập kế hướng mục đích học tập và kiểm tra. Các hoạch thực hiện và đánh giá. Dạy học phương pháp nặng về định hướng hiệu theo hướng giải quyết vấn đề định hướng quả truyền đạt. hành động chiếm ưu thế.
Quan niệm về đánh giá Quan niệm truyền thống Quan niệm hiện đại (GV làm trung tâm) (HS làm trung tâm) Kết quả học tập được đo và dự báo với Không phải chỉ kết quả học tập mà chính nhiều phương pháp khác nhau. quá trình học tập mới là đối tượng đánh giá chủ yếu. Dạy học và đánh giá là hai thành phần Học sinh được tham gia vào quá trình khác nhau của quá trình dạy học. Chú trọng khả năng tái hiện tri thức Chú trọng việc ứng dụng tri thức trong chính xác.
các tình huống hành động. Quá trình dạy học là quá trình hoạt động của giáo viên và của học sinh trong sự tương tác thống nhất biện chứng của ba thành phần trong hệ dạy học bao gồm: Giáo viên – Học sinh – Phương tiện hoạt động dạy học. Mỗi hoạt động diễn ra theo các pha: định hướng, chấp hành và kiểm tra. Cơ sở định hướng của hành động có tầm quan trọng đặc biệt với chất lượng hiệu quả của hành động.
Giáo viên có vai trò quan trọng trong việc giúp đỡ cho sự hình thành cơ sở định huớng khái quát hành động của học sinh. Cơ sở định hướng bao gồm những 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nội dung cơ bản nhất, cần thiết nhất cho sự thành công của hành động chủ thể. Hoạt động dạy của giáo viên phải có tác dụng chỉ đạo hoạt động học của học sinh phù hợp với con đường biện chứng của sự hình thành, phát triển và hoàn thiện của hành động. Theo quan điểm xã hội – tâm lý, học là hoạt động của tác nhân chiếm lĩnh kinh nghiệm xã hội lịch sử biến thành năng lực thể chất và năng lực tinh thần của cá nhân, hình thành và phát triển nhân cách của cá nhân.
Sự học là quá trình hình thành và phát triển của các dạng thức hành động xác định là sự thích ứng của chủ thể với tình huống qua đó chủ thể chiếm lĩnh kinh nghiệm xã hội lịch sử biến thành năng lực thể chất và năng lực tinh thần của cá nhân, hình thành và phát triển nhân cách cá nhân. Mỗi tri thức mới học được, có chất lượng phải là kết quả của sự thích ứng của người học là hoạt động xây dựng nên tri thức mới với tính cách là phương tiện tối ưu giải quyết tình huống. Dạy học là dạy hành động (hành động chiếm lĩnh tri thức và hành động vận dụng tri thức) và do đó trong dạy học, giáo viên cần tổ chức các tình huống học tập đòi hỏi sự thích ứng của học sinh để qua đó học sinh chiếm lĩnh được tri thức đồng thời phát triển trí tuệ và nhân cách toàn diện của mình. Trong sự vận hành của hệ tương tác dạy học gồm: Người dạy (giáo viên) – Người học (học sinh) – Tư liệu hoạt động dạy học (môi trường) thì giáo viên là người ổ chức, kiểm tra, định hướng hành động của học sinh theo một chiến lược hợp lý sao cho học sinh tự chủ chiếm lĩnh, xây dựng tri thức của mình và do đó đồng thời năng lực trí tuệ và nhân cách toàn diện của học sinh từng bước phát triển.
Có thể mô tả sự tương tác dạy học bằng sơ đồ như hình sau: Định hướng Giáo viên Học sinh Liên hệ ngược Liên hệ Thích ứng ngược Tổ chức Cung cấp tư liệu tạo tình huống Tư liệu Hoạt động dạy học (Môi trường) Sơ đồ 1.1: Sự tương tác dạy học 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hành động của giáo viên với tư liệu hoạt động dạy học là tổ chức tư liệu và qua đó cung cấp tư liệu, tạo tình huống cho hoạt động của học sinh. Tác động của giáo viên tới học sinh là sự định hướng củah giáo viên đối với hoạt động học sinh với tư liệu, định hướng của giáo viên với sự tương tác trao đổi giữa học sinh với nhau và qua đó định hướng cả sự cung cấp những thông tin liên hệ ngược từ phía học sinh cho giáo viên. Hành động học của học sinh với tư liệu hoạt động dạy học là sự thích ứng của học sinh với tình huống học tập, đồng thời là hành động chiếm lĩnh, xây dựng tri thức cho mình. Tương tác trực tiếp của học sinh với nhau và giữa học sinh với giáo viên là sự trao đổi, tranh luận giữa các cá nhân và nhờ đó học sinh tranh thủ sự hỗ trợ từ phía giáo viên và tập thể học sinh.
Phương pháp dạy học tích cực 1. Dạy học tăng cường phát huy tính tự tin, tích cực, chủ động, sáng tạo thông qua tổ chức thực hiện các hoạt động học tập của học sinh. Dạy học thay vì lấy “Dạy” làm trung tâm sang lấy “Học” làm trung tâm. Trong phương pháp tổ chức, người học – đối tượng của hoạt động “dạy”, đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” – được cuốn hút vào các hoạt động học tập do GV tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ, chưa có chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được GV sắp đặt.
Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp và phát huy năng lực tự học của học sinh. PPDH tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho HS không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học. Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh, với sự bùng nổ thông tin khoa học, kỹ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão thì không thể nhồi nhét vào đầu óc HS khối lượng kiến thức ngày càng nhiều. Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học.
Nếu rèn luyện cho HS có được phương pháp, kỹ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội. Dạy học phân hóa kết hợp với hợp tác Trong một lớp học trình độ kiến thức, tư duy của HS thường không thể đồng đều, vì vậy khi áp dụng PPDH tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về cường 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com độ, mức độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kế thành một chuỗi hoạt động độc lập. Áp dụng PPDH tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân.
Lớp học là môi trường giao tiếp thầy – trò, trò – trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập.