MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài: Trong những năm gần đây, việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong Y học không chỉ mang đến những hiệu quả tích cực cho công tác quản lý, khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe mà còn tỏ ra rất đắc lực trong việc hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực Y tế có chất lượng. Công nghệ thực tế ảo (Virtual Reality – VR) đã trở một xu hướng bùng nổ mạnh mẽ và được coi là tương lai của công nghệ hiện đại. Thông qua công nghệ này con người có thể tương tác với thế giới ảo một cách chân thực nhất và xu hướng này hiện đang phát triển mạnh mẽ tại nhiều nước trên thế giới.
Nước ta cũng không hề chậm chân trong việc triển khai và ứng dụng công nghệ này vào trong các lĩnh vực của đời sống. Trong lĩnh vực Y học ở nước ta, thực trạng giảng dạy trong điều kiện thực hành còn hạn chế ở một số môn học chuyên khoa, đặc biệt với những chuyên khoa có xâm lấn (can thiệp vào bên trong cơ thể) như nội soi, phẫu thuật,… tại các Bệnh viện và trường Đại học Y ở nước ta khiến cho hiệu quả đào tạo chuyên môn gặp không ít khó khăn nhất định. Cùng với xu hướng phát triển của thời đại, hiện nay một số Bệnh viện và trường Đại học Y đã và đang phát triển ứng dụng công nghệ mô phỏng trong chương trình đào tạo cho đơn vị mình. Một số đơn vị có thể kể đến như: Học viện Quân Y, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Việt Đức, Trường Đại học Y Dược TP.HCM, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Bệnh viện Chợ Rẫy, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ,… Ứng dụng mô phỏng thực tế ảo trong đào tạo chuyên khoa Y là phương pháp tiếp cận kỹ thuật chuyên khoa một cách an toàn và mang lại hiệu quả cao đối với người học.
Học viên không cần phải thực hành trực tiếp trên bệnh nhân thật trong quá trình học nhưng bài học trên mô phỏng sẽ đem lại cho người học tất cả những phản hồi xúc giác chính xác nhất như đang thực hiện -5- trên bệnh nhân thật. Bên cạnh đó, việc thực hành trên mô phỏng còn đánh giá được khả năng thuần thục kỹ năng chuyên môn một cách chi tiết cũng như cách sử dụng thiết bị, dụng cụ phẫu thuật để đem lại hiệu quả tối ưu thông qua bảng kết quả đánh giá kết quả thực hành. Tuy nhiên khi áp dụng vào các đơn vị chuyên môn thì khó khăn lớn nhất đó là công việc đào tạo khách hàng. Khách hàng ở đây là người sử dụng hoặc chính đơn vị đưa ra quyết định lựa chọn và sử dụng sản phẩm công nghệ thực tế ảo vào trong việc đào tạo của mình.
Bản thân các đơn vị sử dụng và khách hàng họ chưa có được cách tiếp cận cũng như chưa có một hình mẫu nào đó về những lợi ích khi sử dụng công nghệ mới này. Ngoài ra, hạn chế về nguồn nhân lực và chưa có chương trình đào tạo chuyên sâu về công nghệ thực tế ảo cũng đang là trở lực trong việc phát triển công nghệ này tại Việt Nam. Trên thực tế, ngay cả những các trường Đại học cũng như các Trung tâm đào tạo về công nghệ thông tin vẫn chưa có được những chương trình chuyên dụng đào tạo cho lĩnh vực công nghệ thực tế ảo này dẫn đến việc đầu tư chưa thể mang lại hiệu quả như mong đợi. Mục tiêu nghiên cứu: Trên cơ sở mẫu dùng để phân tích là phiếu kết quả thu được sau mỗi bài thực hành của học viên, lập bảng thống kê để đánh giá các kỹ năng sau: - Khả năng hoàn thành bài học của học viên, xem xét dựa trên các kỹ năng chi tiết trong từng bài học.
- Độ khó dễ của bài thực hành mô phỏng. - Các lỗi thường xuyên mắc phải của học viên và các ưu điểm nổi bật của thiết bị trong quá trình đào tạo để tham khảo ý kiến chuyên môn đánh giá lại ưu khuyết điểm của thiết bị trong điều kiện đào tạo thực tế trong phạm vi nghiên cứu. - Khảo sát các đại lượng, tiêu chí dùng để đánh giá kỹ năng, đưa ra ý kiến đề xuất cho qui trình đánh giá kết quả đào tạo trên cơ sở kết quả đạt được của -6- học viên qua quá trình thực hành trên mô phỏng để làm cơ sở tham khảo xây dựng chương trình đào tạo chuyên dụng cho lĩnh vực công nghệ thục tế ảo. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng được chọn khảo sát là nhóm học viên tham gia khóa tập huấn cho chương trình đào tạo y khoa liên tục dành cho bác sĩ phẫu thuật nội soi khớp tại Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến của Bệnh viện Chợ Rẫy.
Thiết bị được sử dụng để nghiên cứu là Hệ thống mô phỏng phẫu thuật nội soi khớp, nhãn hiệu ArthroS của Hãng sản xuất Virtamed – Thụy Sĩ Học viên thực hành trên mô phỏng trong thời gian khóa học để hoàn thiện ba kỹ năng phẫu thuật: kỹ năng thiết yếu, kỹ năng phẫu thuật nội soi khớp gối và kỹ năng phẫu thuật nội soi khớp vai. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài: Công nghệ thực tế ảo được coi là phương pháp trực quan sinh động hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy đội ngũ sinh viên Y khoa. Việc nghiên cứu ứng dụng công nghệ thực tế ảo đang mở ra một xu hướng phát triển mới trong đào tạo, đặc biệt trong lĩnh vực đào tạo bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật. Sau khi hoàn thành khóa đào tạo với việc ứng dụng công nghệ này, các bác sĩ phẫu thuật có thể lên kế hoạch điều trị bệnh nhân một cách chính xác hơn, giảm thời gian điều trị cũng như không hề gây ra bất kì rủi ro nào trong quá trình thực hành.
Sự kết hợp lý thuyết và thực hành trên mô phỏng thực tế ảo giúp nâng cao trình độ chuyên môn của học viên, hướng đến đạt mục tiêu giảng dạy: An toàn, không thực hành trên bệnh nhân trong quá trình học Tăng thời gian thực hành, tiết kiệm thời gian đào tạo Đánh giá chi tiết kỹ năng đạt được sau mỗi bài thực hành -7- Kết quả nghiên cứu góp phần xây dựng qui trình đánh giá kết quả đào tạo mô phỏng chuyên dụng cho phẫu thuật nội soi khớp theo định hướng phát triển đào tạo Y khoa tiên tiến, phát huy sử dụng thiết bị một cách hiệu quả nhất đồng thời đánh giá ưu khuyết điểm của thiết bị khi áp dụng trong môi trường đào tạo thực tế để có những điều chỉnh phù hợp. -8- CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN 2. Những nghiên cứu ứng dụng VR trong đào tạo Y khoa: Công nghệ thực tế ảo (Virtual Reality – VR) là một trong những công nghệ thuộc top tiên phong của cuộc cách mạng công nghiệp 4. Với nhiều lợi ích và đặc trưng mới, phương thức truyền đạt thông tin một cách chân thực, sống động, cuốn hút người xem và khả năng tương tác thời gian thực, công nghệ VR đã được các nước trên thế giới ứng dụng trong nhiều lĩnh vực quan trọng như quân sự, hàng không, y tế, du lịch và đặc biệt trong giáo dục, đào tạo…Ở Việt Nam công nghệ này cũng đang ở giai đoạn tiên phong, trong tương lai nó sẽ còn phát triển rất mạnh.
Trong lĩnh vực Giáo dục, lợi ích lớn nhất của thực tế ảo là khả năng tương tác độc đáo, cho phép con người trên khắp thế giới giao tiếp với nhau một cách thoải mái mà không còn bị hạn chế bởi vấn đề kinh tế hoặc địa lý, giáo viên và người học sẽ có được cái nhìn thực tiễn và trực quan hơn bao giờ hết. zSpace - một công ty công nghệ chuyên về lĩnh vực công nghệ tương tác thực tế ảo tại Sunnyvale, California vừa giới thiệu máy tính bảng công nghệ thực tế ảo sử dụng bút và kính 3D, cho phép sinh viên Y khoa xem và nghiên cứu các mô hình ba chiều của các bộ phận trên cơ thể người. Với những tính năng thiết thực VR sẽ góp phần hỗ trợ các mục tiêu học tập cá nhân của sinh viên bằng cách đưa nội dung học lý thuyết vào thực hành, trải nghiệm trực tiếp thông qua tương tác một cách sinh động và tiết kiệm chi phí. VR không chỉ góp phần đưa nội dung học tập tới học sinh một cách hấp dẫn, mà thông qua đó, học sinh còn đạt được hiểu biết tốt hơn về các khái niệm mà giáo viên đã giải thích trong bài giảng trên lớp hoặc đọc trong sách giáo khoa truyền thống.
Một dự án khác là ProjectDR cũng sẽ áp dụng ứng dụng thực tế ảo tăng cường (Augmented Reality – AR) để chữa bệnh cho con người. ProjectDR có thể sẽ làm liên tưởng đến các bộ phim khoa học viễn tượng với những phương pháp chữa trị cho bệnh nhân bằng cách chiếu toàn bộ cơ quan nội tạng bên trong cơ thể của người bệnh lên 1 hologram, hay dò trực tiếp trên cơ thể để tìm ra vấn đề và -9- chữa trị. Tuy mới chỉ là các bước nghiên cứu ban đầu, nhưng nếu thành công, đây thực sự là bước tiến dài trong việc điều trị một cách trực quan cho tất cả mọi người. Không chỉ hữu ích trong giáo dục, thực tế ảo còn là công nghệ đầy hứa hẹn trong ngành Y tế, giúp ích cho công tác chữa bệnh, nghiên cứu lẫn quá trình hồi phục của bệnh nhân và đào tạo sinh viên Y khoa.
Hiện nay, VR đang được các nhà nghiên cứu tại Đại học Louisville, Mỹ thử nghiệm trong việc chữa trị chứng rối loạn thần kinh và ám ảnh tinh thần, trong khi ở Đại học Stanford, Mỹ đã sử dụng kính VR trong môi trường thực hành phẫu thuật. Trung tâm mô phỏng y học Quân đội Nga ở St.Petersburg thuộc Học viện quân y S.Kirov là một trong những nơi được trang bị thiết bị mô phỏng tốt nhất và tối tân nhất ở Nga, ngang tầm với các trung tâm mô phỏng y học của châu Âu. Với hơn 60 thiết bị mô phỏng tiên tiến gồm nhiều loại như mô hình người và các mô phỏng thực tế ảo trên máy tính, trung tâm có thể đồng thời cùng lúc phục vụ đào tạo mô phỏng cho hàng trăm nhân viên y tế. Các thiết bị cho phép thực hiện một loạt thao tác mô phỏng thực tế như: gây mê, phẫu thuật, phục vụ nhi khoa, hỗ trợ nội soi, phát triển các kỹ năng phẫu thuật cơ bản và cấp cứu.