Chương 1: Tổng quan về rủi ro tín dụng và xếp hạng tín dụng đối với các doanh nghiệp. - _ Chương 2: Thực trạng về xếp hạng tin dụng ở Việt Nam. - Chương 3: Ứng dụng mô hình Logistic trong việc xếp hạng tín dụng một số doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán. SV: Đã Ngọc Tùng Lop: Toán Tài Chính 52A Chuyên dé thực tập GVHD: TS.
Trần Trọng Nguyên CHUONG 1: TONG QUAN VE RỦI RO TÍN DỤNG VA XEP HANG TIN DUNG DOI VOI CAC DOANH NGHIEP 1. Rui ro tin dung 1. Khai niém rui ro tin dung Rui ro tin dụng là kha năng không chi trả được nợ của người di vay đối với người cho vay khi đến hạn phải thanh toán. Nói một cách khác là người vay đã không thực hiện đúng cam kết vay vốn theo hợp đồng tín dụng, không tuân thủ theo nguyên tắc hoàn trả khi đáo hạn.
Ngoài định nghĩa như trên, rủi ro tín dụng còn được gọi là rủi ro mat kha nang chi tra hay rui ro sai hen. Tuy nhiên ta cũng cần hiểu rủi ro tín dụng theo nghĩa xác suất, là khả năng xảy ra, do đó có thé xảy ra hoặc không xảy ra ton thất. Điều này có nghĩa là một khoản vay dù chưa quá hạn nhưng vẫn luôn tiềm ân nguy cơ xảy ra ton thất. Về mặt định lượng: rủi ro tín dụng được phản ánh bởi chính số tiền nợ quá hạn, nợ đọng của mỗi ngân hàng.
Về mặt định tính: rủi ro tín dụng có quan hệ ngược chiều với chất lượng tín dụng. Theo đó chất lượng tín dụng càng cao thì mức độ rủi ro càng thấp và ngược lại, chất lượng tín dụng thấp, nợ quá hạn cao thì rủi ro tín dụng là rất lớn. Phân loại rủi ro tín dụng Căn cứ vào nguyên nhân phat sinh rủi ro, ta có thê phân chia rủi ro tín dung thành 2 loại là rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục: - Rủi ro giao dịch: là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phat sinh là do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng. Rủi ro giao dịch gồm 3 bộ phận chính là rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ.
SV: Đã Ngọc Tùng Lop: Toán Tài Chính 52A Chuyên dé thực tập GVHD: TS. Trần Trọng Nguyên + Rủi ro lựa chọn: là rủi ro có liên quan đến quá trình đánh giá và phân tích tin dụng, khi ngân hàng lựa chọn những phương án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay. + Rui ro bao đảm: là rủi ro phát sinh từ các tiêu chuan bảo đảm như các điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại tài sản đảm bảo, chủ thể bảo đảm, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên giá tri của tài sản đảm bảo. + Rủi ro nghiệp vụ: là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản cho vay có vấn đề.
- Rủi ro danh mục: là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng. RỦI ro danh mục được phân chia thành 2 loại là rủi ro nội tại và rủi ro tập trung. + Rủi ro nội tại: là rủi ro xuất phát từ các yếu tố, các đặc điểm riêng có, mang tính riêng biệt bên trong của mỗi chủ thé đi vay hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế. Nó xuất phát từ đặc điểm hoạt động hoặc đặc điểm sử dụng vốn của khách hàng vay vốn.
+ Rui ro tập trung: là rủi ro phat sinh trong trường hợp ngân hàng tập trung vốn cho vay quá nhiều đối với một số khách hàng, cho vay quá nhiều doanh nghiệp hoạt động trong cùng một ngành, lĩnh vực kinh tế; hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất định: hoặc cùng một loại hình cho vay có rủi ro cao. Đặc điểm của rủi ro tín dụng Tw sự phân loại trên đây, ta có thể rút ra 3 đặc điểm của rủi ro tín dụng như sau: - Rủi ro tín dụng mang tính tất yếu: Rui ro tín dụng luôn ton tại và gắn liền với hoạt động tín dụng. Chấp nhận rủi ro là tất yếu trong hoạt động ngân hàng. Các ngân hàng cần phải đánh giá các cơ hội kinh doanh dựa trên mối quan hệ rủi ro- lợi ích nhằm tìm ra những cơ hội đạt được những lợi ích xứng đáng với mức rủi ro chap nhận.
Ngân hàng sẽ hoạt động tốt nêu mức rủi ro mà ngân hàng gánh chịu là hợp lý và kiểm soát được và nằm trong phạm vi khả năng các nguon lực tai chính và năng lực tín dụng của ngân hàng. SV: Đã Ngọc Tùng Lop: Toán Tài Chính 52A Chuyên dé thực tập GVHD: TS. Trần Trọng Nguyên - Rui ro tín dụng mang tính gián tiếp: Rui ro tín dụng xảy ra sau khi ngân hàng giải ngân vốn vay và trong quá trình sử dụng vốn vay của khách hàng. Do tình trạng thông tin bất cân xứng nên thông thường ngân hàng ở vào thế bị động, ngân hàng thường biết thông tin sau hoặc biết thông tin không chính xác về những khó khăn thất bại của khách hàng và do đó thường có những ứng phó chậm trễ.
- Rui ro tín dụng có tính chất đa dạng, phức tạp: Đặc điểm này thể hiện ở sự đa dạng, phức tạp của nguyên nhân gây ra rủi ro ro tín dụng cũng như diễn biến sự việc, hậu quả khi rủi ro xảy ra. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng 1. Nguyên nhân khách quan Rui ro tín dụng xảy ra từ 4 nguyên nhân khách quan chính sau đây: - Rtiro do nguyên nhân bat khả kháng: Trong hoạt động kinh doanh có những tai hoạ và rủi ro do thiên tai nhiều khi quá lớn mà con người đành bó tay. Ví dụ: đầu tư trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi những khi gặp bão lụt hay dịch bệnh nhiều khi mat trắng.
Nhưng những biến động của thiên nhiên có tính chất chu kỳ hoặc theo mùa thì đối với nhà kinh doanh có sự quan tâm nghiên cứu dự báo đều có thể tránh hoặc hạn chế thiệt hại. Bên cạnh đó, quá trình tự do hoá tài chính và hội nhập kinh tế quốc tế cũng đem đến nhiều rủi ro tất yếu. Môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, khiến nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với nguy cơ thua lỗ và quy luật chọn lọc khắc nghiệt của thị trường. Bản thân sự cạnh tranh trong lòng các doanh nghiệp cũng khiến cho hệ thống quản lý yêu kém dan đên nguy cơ rủi ro nợ xâu tăng lên.
- Ruiro từ chính sách vĩ mô của nha nước: Kinh doanh tiền tệ là ngành kinh doanh có ảnh hưởng rất nhiều đến sự ôn định và phát triển của nền kinh tế, do đó chịu sự điều tiết về pháp lý của nhà nước trong đó hoạt động tín dụng là đối tượng chịu sự tác động trực tiếp. Khi hành lang pháp lý chưa an toàn, môi trường kinh doanh kém lành mạnh và những chính sách thường thay đổi, SV: Đã Ngọc Tùng Lop: Toán Tài Chính 52A Chuyên dé thực tập GVHD: TS. Trần Trọng Nguyên thiếu đồng bộ sẽ gây những ách tắc, hệ luy nặng nề cho hoạt động của ngân hàng nói chung và hoạt động tín dụng nói riêng. - _ Rủi ro do thông tin bat đối xứng: Thông tin bất đối xứng trên thị trường tài chính dẫn đến sự lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức đã đặt các doanh nghiệp trước nguy cơ rủi ro cao.
Môi trường kinh tế cũng có ảnh hưởng đến sức mạnh tài chính của người đi vay và gây ra thiệt hại hoặc mang đến thành công đối với người cho vay. - Rui ro từ phía khách hàng: Nguyên nhân từ phía người di vay là một trong những nguyên nhân chính gây ra rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Thông thường loại rủi ro này bao gồm2 loại sau: + Rui ro trong kinh doanh của người di vay: Rui ro kinh doanh của doanh nghiệp được thê hiện ở mức độ biến động ít hay nhiều theo chiều hướng xấu của kết quả kinh doanh. Rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp sẽ xảy ra nếu việc xây dựng và triển khai các phương án, dự án đầu tư sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp không khoa học, việc dự toán chi phí và xác định mức sản lượng không phù hợp.
Các thiệt hại doanh nghiệp phải gánh chịu do sự biến động của thị trường cung cấp, thị trường tiêu thụ. + Rủi ro tài chính từ phía người vay: Rui ro tài chính của doanh nghiệp thé hiện ở các doanh nghiệp không thé đối phó với các nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi tiền vay cho chủ nợ. Rủi ro tài chính diễn ra cùng với mức độ sử dụng nợ, nó gắn liền với cơ cấu tài chính doanh nghiệp. Rủi ro này thể hiện ở việc doanh nghiệp sử dụng không hợp lý nguồn vốn vay, dùng nguồn vốn vay trung dài hạn phục vụ cho các nhu cầu đầu tư vốn lưu động dẫn đến mat cân đối tài chính, mat khả năng chi trả.
Đây là loại rủi ro thường gặp ở một số doanh nghiệp trong thời gian vừa qua. Ngoài ra còn một số nguyên nhân khác thuộc về khách hàng vay như khách hang sử dụng vốn sai mục đích, hoặc khách hàng cé tình lừa đảo ngân hàng như lập hồ sơ giả, làm giả giấy tờ tài sản thế chấp đề vay tiền ngân hàng. SV: Đã Ngọc Tùng Lop: Toán Tài Chính 52A Chuyên dé thực tập GVHD: TS. Trần Trọng Nguyên 1.
Nguyên nhân chủ quan Ngoài những nguyên khách quan như trên, rủi ro tín dụng còn xảy ra do 3 nguyên nhân chủ quan chính sau: - Do sự yếu kém trong công tác điều hành quản trị: Yếu tố con người đóng vai trò quyết định trong kinh doanh khi môi trường kinh doanh ngày càng được quốc tế hoá và cạnh tranh quyết liệt như ở nước ta hiện nay. Nhiều nhà quản trị chưa đủ các điều kiện để điều hành ngân hàng, chưa được đảo tạo một cách cơ bản, không nắm bắt nhanh kịp thời thông tin thay đổi, thiếu bản lĩnh trong điều hành, chưa am hiéu pháp luật, bố trí nhân sự không phù hợp với trách nhiệm, thiếu tinh thần trách nhiệm. dé xảy ra rủi ro tin dụng. - Rủi ro do cán bộ không thực hiện đúng quy trình nghiệp vu: Quy trình cho vay ở hầu hết các ngân hàng thương mại hiện nay là tương đối đầy đủ, phù hợp với cơ chế thị trường và quy định pháp luật nhằm đảm bảo an toàn vốn vay cho tô chức tín dụng.