Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học 1. Những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Trên thế giới việc ứng dụng những tiến bộ khoa học, CNTT vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo được quan tâm sử dụng rộng rãi trong các nhà trường do những ưu điểm về mặt kỹ thuật và tiềm năng về mặt sư phạm trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục và QLGD. Việc ứng dụng CNTT trong giáo dục đã được nhiều các tổ chức và các nhà khoa học nghiên cứu: Tác giả Peter Van Gils trong cuốn: CNTT trong giáo dục, (2004) đã nhấn mạnh vai trò của CNTT như một phương tiện trợ giảng, CNTT khuyến khích sự tham gia học tập của học sinh và góp phần nâng cao thành tích học tập, ngoài ra: “Hơn thế nữa CNTT còn tạo ra một chiều hướng mới, bổ sung vào quá trình học tập suốt đời: con người có thể tự học với sự trợ giúp của một chiếc máy vi tính” [55, tr.
Tác giả đưa ra những lý do cần ứng dụng CNTT ở nhà trường hiện đại trong việc tổ chức quản lý, giảng dạy, học tập từ các trường mầm non, tiểu học, trung học đến các trường dạy nghề, trường đại học; đưa ra những kỹ năng với việc ứng dụng lồng ghép CNTT trong dạy học đối với giáo viên, ứng dụng lồng ghép CNTT khi học sinh sử dụng CNTT trong quá trình học tập và thực hành. Trong công trình nghiên cứu đã đưa ra những quan điểm về những cách thức khác nhau để ứng dụng các phương tiện truyền thông giáo dục mới. Tác giả đưa ra quan điểm mới về vai trò của giáo viên và học sinh từ đó đưa ra các cách tổ chức thực hiện ứng dụng CNTT trong lớp học theo từng cấp học. Tác giả Zhu Zhiting khi nghiên cứu về lý thuyết và mô hình e-learning, kiến trúc hệ thống và tiêu chuẩn của công nghệ e-learning, quản lý tri thức trong giáo dục và triết học công nghệ đã xuất bản hơn chục cuốn sách như: Ứng dụng mạng trong giáo dục; công nghệ e-learning; tổng quan quốc tế về 15 thông tin giáo dục,.
dự án nghiên cứu gần đây của ông bao gồm công nghệ e- learning Standards; phát triển đào tạo giáo viên khóa học Web-Based, cá nhân hóa e-learning System, lý thuyết và mô hình thực tiễn của CNTT - Hỗ trợ giáo dục và khung mẫu chương trình giảng dạy trong thời đại thông tin; đánh giá vấn đề này trong bài viết: Sự phát triển và ứng dụng công nghệ e-learning - Tiêu chuẩn ở Trung Quốc (2004), ông đã nêu rõ: e-learning ở Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng; một loạt các công nghệ thông số kỹ thuật được sử dụng trong việc phát triển nền tảng và khóa học trực tuyến, rất nhiều vấn đề tồn tại với việc chia sẻ các nguồn lực và hệ thống thông tin. Sự phát triển nhanh chóng của e-learning tăng một nhu cầu rất lớn về việc sử dụng một tập hợp các tiêu chuẩn. Bài viết này mô tả các nỗ lực ở Trung Quốc để tạo ra một khuôn khổ toàn diện của công nghệ tiêu chuẩn e-learning [148]. Các giả Voogt, Joke, Knezek, Gerald Eds,trong cuốn: “Cẩm nang quốc tế về CNTT trong các trường tiểu học và trường THCS” (2008) được sử dụng làm tài liệu dành cho giáo viên, giảng viên, thủ trưởng các trường, các quản trị viên và điều phối viên CNTT và truyền thông Bộ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Cuốn sách được thiết kết thành những nội dung trang bị cho giáo viên, giảng viên có năng lực và nguồn lực để sử dụng ICT nhằm chuyển đổi thông lệ của nhà trường và hệ thống giáo dục của họ. Các tác giả rút ra từ thực tiễn tốt nhất và bài học kinh nghiệm trong khu vực về ICT trong giáo dục như: ICT là gì? Những tác động của CNTT đang diễn ra ở trường, về giảng dạy, học hỏi, thế giới việc làm, các loại kỹ năng và phương thức học tập mới mà học sinh cần cho cuộc sống trong thế kỷ XXI. Tài liệu trình bày các mô hình và các khuôn khổ bao gồm những gì mà e-learning đã giúp ta đưa ra các giai đoạn hội nhập ICT và các hệ thống giáo dục đã đạt được; cách thức học tập tổng hợp và kỹ năng tư duy bậc cao, cách thay đổi môi trường học tập; mô tả cách thức hỗ trợ giáo viên trong việc chuyển đổi và cải cách giáo dục [146]. Các tác giả Cher Ping Lim; Ching Sing Chai; Daniel Churchill trong cuốn: Các mô hình ứng dụng CNTT trong giáo dục hiện đại (2010) đã đưa ra 16 bộ công cụ nâng cao năng lực cho các trường đào tạo giáo viên ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời giải thích lý do phải ứng dụng CNTT vào nhà trường sư phạm và thực tế tồn tại hiện nay: “Mặc dù đã có nhiều bằng chứng cho thấy CNTT có tiềm năng lớn trong việc cải thiện chất lượng dạy và học cũng như việc tiếp cận CNTT ngày càng dễ dàng hơn, đa số giáo viên trên thế giới ngày nay vẫn chưa sử dụng công nghệ thành thạo hay thường xuyên để có thể khai thác tiềm năng của nó” [131, tr.
Từ đó, các tác giả đưa ra những phương tiện đánh giá từ các bài kiểm tra trình độ được chuẩn hóa đến hồ sơ bài dạy điện tử đã được sử dụng để đánh giá trình độ tích hợp CNTT phục vụ cho giảng dạy của các giáo viên. Việc đánh giá dựa trên bốn phương diện, đó là: khả năng sử dụng CNTT, thái độ và niềm tin đối với việc sử dụng CNTT, lý luận sư phạm và việc sử dụng CNTT trong thực tế. Nghiên cứu về mạng xã hội của hai tác giả Christa S. Asterhan, Edith Bouton trường Giáo dục, Đại học Hebrew ở Jerusalem, Israel (2017) với nghiên cứu: Chia sẻ kiến thức qua mạng xã hội trong các trường trung học.
Bài viết đã phân tích các khía cạnh mạng xã hội và ảnh hưởng của nó tới học sinh trung học. Đây là vấn đề nhiều người quan và vẫn còn nhiều tranh cãi. Bài viết phân tích sâu về cách thức giáo viên và học sinh đã sử dụng các công cụ này cho các mục đích liên quan đến trường học. Các tác giả nêu rõ: “Các kết quả kết hợp từ các nghiên cứu này cho thấy cùng với việc giáo viên sử dụng thông tin mạng xã hội với học sinh của mình cho các mục đích xã hội và tâm lý học sư phạm, mà còn để hỗ trợ các hoạt động học tập-giảng dạy” [124, tr.
Các tác giả đưa ra những hoạt động chia sẻ kiến thức trực tuyến hiện nay, bàn luận về việc chia sẻ kiến thức cho học sinh trong bối cảnh giáo dục và coi việc chia sẻ như hành động hợp tác trong học tập. Những công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu ứng dụng CNTT trong giáo dục, đào tạo ở Việt Nam đã được nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục, cơ quan, đơn vị quan tâm, tiêu biểu các công trình nghiên cứu sau: 17 Ứng dụng CNTT trong dạy học tích cực, tác giả Phó Đức Hòa và Ngô Quang Sơn trong cuốn sách “Ứng dụng CNTT trong dạy học tích cực” (2008), đã giới thiệu cách khai thác, sử dụng các tiện ích của CNTT cho việc thực thi các PPDH tích cực như khai thác thông tin, soạn giáo án có ứng dụng CNTT, sử dụng máy tính để tổ chức các hoạt động dạy theo hướng phát huy tính tích cực của người học, cách sử dụng hiệu quả giáo án có ứng dụng CNTT trong quá trình dạy học tích cực. Đây là công trình tương đối hoàn chỉnh về ứng dụng CNTT trong dạy học [59]. Trong cuốn sách “CNTT trong dạy học tích cực” (2010) các tác giả Jef Peeraer và Trần Nữ Mai Thi, Trần Thị Thái Hà điều phối viên chương trình Đào tạo Giáo viên - CNTT, VVOB Việt Nam tiếp tục khẳng định “ứng dụng CNTT không chỉ đơn thuần là về bản thân công cụ mà cả về giáo dục và cách thức giáo viên và người học sử dụng các công cụ này để hỗ trợ việc dạy và học” [79, tr.
Cuốn sách đưa ra bộ công cụ bao gồm 7 mô-đun; trong mỗi mô-đun giới thiệu ngắn gọn về một công cụ và thiết kế hướng dẫn, cho phép thấy tác dụng của thiết kế hướng dẫn thúc đẩy công nghệ đó. Cuốn sách được sử dụng làm tài liệu tự học về CNTT cho dạy học tích cực và giới thiệu một số khả năng ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy và học. Bộ công cụ có thể được sử dụng cho các mục đích tập huấn; đồng thời là tài liệu tham khảo cho tập huấn về công nghệ và phương pháp, cũng như chương trình học về ứng dụng CNTT trong dạy và học. Tác giả Đào Thái Lai đã nghiên cứu Đề tài khoa học cấp Bộ “Ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường phổ thông Việt Nam” (2006), đây là một trong số các công trình khoa học nghiên cứu tương đối toàn diện về ứng dụng CNTT trong dạy học.
Với nội dung nghiên cứu chính về những định hướng ứng dụng CNTT trong dạy học ở phổ thông; các yếu tố CNTT cần ứng dụng trong dạy học ở phổ thông; những phương pháp sử dụng cơ bản các yếu tố này trong dạy học; những định hướng cơ bản trong việc sử dụng PMDH trong dạy học các bộ môn, hướng dẫn sử dụng PMDH; nghiên cứu việc sử dụng Internet trong dạy học. 18 Hướng dẫn tổ chức tập huấn cho giáo viên đứng lớp, tổ chức thực nghiệm sư phạm. Các tác giả đã chỉ ra những phương pháp tiếp cận mới về hình thức tổ chức dạy học có ứng dụng CNTT, đồng thời đề xuất những biện pháp tận dụng tối đa các tiện ích mà CNTT mang lại trong dạy học [70]. Việc ứng dụng CNTT để đổi mới PPDH ở trường phổ thông cũng đã được nhiều nhà khoa học công bố trên các tạp chí như bài viết: “Ứng dụng CNTT trong giảng dạy và học tập hóa vô cơ” của tác giả Tú Sỹ Chương đã đưa ra những kinh nghiệm ứng dụng CNTT vào đổi mới giảng dạy bằng cách PPDH hiện đại kết hợp với truyền thống [44, tr.
Bài viết: “Ứng dụng CNTT hỗ trợ đổi mới PPDH” của hai tác giả Trần Đình Châu và Đặng Thị Thu Thủy, bài viết đã đề xuất một số vấn đề liên quan đến ứng dụng CNTT trong giai đoạn hiện nay và đề xuất một số biện pháp ứng dụng CNTT đổi mới PPDH [30, tr.