Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học Ở Trường Trung Học Cơ Sở Tại Hà Nội

Sự phát triển mạnh mẽ của CNTT đã tạo ra những tác động sâu rộng đến mọi mặt của đời sống xã hội, đặc biệt là lĩnh vực… 236 trang · Học viện Chính trị · 2018.

• Tác giả: Phạm Thị Lệ Hằng
• Người hướng dẫn: TS Đinh Văn Học
• Trường học: Học viện Chính trị
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học Ở Trường Trung Học Cơ Sở Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
• 1.2. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
• 1.3. Khái quát kết quả các công trình đã công bố và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC
• 2.1. Bản chất của vấn đề dạy học ở trường trung học cơ sở trong đổi mới giáo dục hiện nay
• 2.2. Vai trò của ứng dụng công nghệ thông tin ở trường trung học cơ sở
• 2.3. Những vấn đề lý luận về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
• 2.4. Những vấn đề lý luận về quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
• 2.5. Những yếu tố tác động đến quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở
• 2.6. Kinh nghiệm quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY
• 3.1. Khái quát tình hình giáo dục trung học cơ sở thành phố Hà Nội
• 3.2. Khái quát chung về khảo sát thực trạng
• 3.3. Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Hà Nội hiện nay
• 3.4. Thực trạng quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Hà Nội hiện nay
• 3.5. Đánh giá chung về thực trạng quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Hà Nội
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY
• 4.1. Định hướng quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở Thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
• 4.2. Biện pháp quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở Thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
• 5. CHƯƠNG 5: KHẢO NGHIỆM VÀ THỬ NGHIỆM
• 5.1. Thử nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ứng Dụng CNTT Dạy Học THCS Tại Hà Nội

Sự phát triển mạnh mẽ của CNTT đã tạo ra những tác động sâu rộng đến mọi mặt của đời sống xã hội, đặc biệt là lĩnh vực GD&ĐT. Việc ứng dụng CNTT trong giáo dục THCS Hà Nội không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng dạy và học. Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm khuyến khích và thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ thông tin trong các trường học, từ đó tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh tiếp cận với những phương pháp giảng dạy và học tập tiên tiến, hiện đại. Theo Chỉ thị số 58 - CT/TW, việc ứng dụng CNTT cần được đẩy mạnh ở tất cả các cấp học, bậc học và ngành học, đồng thời phát triển các hình thức đào tạo từ xa để đáp ứng nhu cầu học tập của toàn xã hội [11].

1.1. Tầm quan trọng của CNTT trong giáo dục THCS Hà Nội

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, CNTT đóng vai trò quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Công nghệ thông tin và đổi mới phương pháp dạy học THCS giúp giáo viên tạo ra những bài giảng sinh động, hấp dẫn, đồng thời giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng một cách toàn diện. Cần có cái nhìn sâu sắc hơn về Hiệu quả của việc ứng dụng CNTT trong dạy học THCS, để tạo đà cho việc phát triển giáo dục.

1.2. Các chủ trương chính sách thúc đẩy ứng dụng CNTT

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học [49]. Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 cũng xác định mục tiêu đến năm 2020, 100% giáo viên phổ thông có khả năng ứng dụng CNTT và truyền thông trong dạy học [38]. Điều này cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước đối với việc ứng dụng CNTT trong giáo dục.

II. Thách Thức Khi Ứng Dụng CNTT Dạy Học THCS Tại HN

Mặc dù đã đạt được những thành tựu nhất định, việc ứng dụng CNTT trong dạy học THCS tại Hà Nội vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Nhận thức về vai trò của CNTT chưa đồng đều, quy trình ứng dụng CNTT còn mang tính cá nhân, rời rạc. Hơn nữa, việc đào tạo giáo viên về ứng dụng CNTT chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế, dẫn đến sự khác biệt lớn về trình độ CNTT giữa các giáo viên. Các cơ quan chức năng chưa chủ động xây dựng chiến lược và lộ trình để điều hành các hoạt động hỗ trợ cho ứng dụng CNTT trong dạy học. Một bộ phận CBQL chưa có điều kiện tiếp cận thường xuyên hoặc chưa thấy được sự cần thiết việc ứng dụng CNTT trong dạy học ở mỗi nhà trường.

2.1. Thực trạng ứng dụng CNTT chưa đồng bộ và hiệu quả

Trên thực tế, việc ứng dụng CNTT trong dạy học còn gặp nhiều khó khăn và chưa đồng bộ ở các vùng miền. Mặc dù nhận thức được vai trò ứng dụng CNTT trong dạy học nhưng chưa trở thành nhu cầu tất yếu. Đa số giáo viên chưa nắm chắc quy trình ứng dụng CNTT trong dạy học, cách thức làm việc mang tính cá nhân và rời rạc; việc chia sẻ, trao đổi kiến thức chưa thường xuyên nên việc mở mang kiến thức còn hạn chế.

2.2. Thiếu hụt về năng lực và hạ tầng CNTT

Việc đào tạo và học tập mang tính tự phát và đơn lẻ nên trình độ CNTT có sự khác biệt rất lớn. Trong quản lý, các cơ quan chức năng chưa chủ động xây dựng chiến lược và lộ trình để điều hành các hoạt động hỗ trợ cho ứng dụng CNTT trong dạy học. Một bộ phận CBQL chưa có điều kiện tiếp cận thường xuyên hoặc chưa thấy được sự cần thiết việc ứng dụng CNTT trong dạy học ở mỗi nhà trường.

III. Bí Quyết Quản Lý Ứng Dụng CNTT Dạy Học THCS HN

Để giải quyết những thách thức trên, cần có những biện pháp quản lý ứng dụng CNTT hiệu quả. Theo đó, Phòng GD&ĐT, CBQL các trường THCS cần thực hiện chỉ đạo đúng đắn. Các trường THCS ở thành phố Hà Nội phần lớn mới dừng lại ở chủ trương ứng dụng CNTT trong dạy học, còn thiếu những biện pháp cụ thể để tác động và liên kết được người dạy với người học, chưa tạo được động lực của việc ứng dụng CNTT trong dạy học, chưa lựa chọn những nội dung ứng dụng CNTT thiết thực và có trọng tâm, chưa tổ chức quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học một cách khoa học và hiệu quả.

3.1. Xây dựng chiến lược và lộ trình ứng dụng CNTT rõ ràng

Các cơ quan quản lý giáo dục cần chủ động xây dựng chiến lược và lộ trình cụ thể cho việc ứng dụng CNTT trong dạy học. Hạ tầng CNTT phục vụ dạy học THCS tại Hà Nội cần được đầu tư đồng bộ. Kế hoạch cần xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và các nguồn lực cần thiết để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của việc ứng dụng CNTT.

3.2. Nâng cao năng lực CNTT cho giáo viên và CBQL

Đào tạo giáo viên về ứng dụng CNTT trong dạy học THCS Hà Nội cần được chú trọng. Các khóa đào tạo cần tập trung vào việc trang bị cho giáo viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng hiệu quả các phần mềm dạy học, công cụ hỗ trợ giảng dạy trực tuyến, và các nền tảng học trực tuyến phổ biến. Bên cạnh đó, cần nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý ứng dụng CNTT cho CBQL các trường THCS.

3.3. Đẩy mạnh sử dụng phần mềm và công cụ hỗ trợ giảng dạy

Khuyến khích giáo viên sử dụng phần mềm dạy học tại trường THCS Hà Nội và các công cụ hỗ trợ giảng dạy trực tuyến. Sử dụng bảng tương tác thông minh trong dạy học THCS Hà Nội để tạo ra môi trường học tập tương tác và hấp dẫn. Tổ chức các buổi tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm về việc sử dụng các công cụ hỗ trợ giảng dạy trực tuyến cho THCS ở Hà Nội để giáo viên có thể áp dụng vào thực tế giảng dạy.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn CNTT Dạy Học THCS Hà Nội

Việc ứng dụng CNTT mang lại nhiều kết quả thiết thực cho các trường THCS tại Hà Nội. Chất lượng dạy và học được nâng cao rõ rệt, học sinh chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức. Ứng dụng trò chơi hóa (Gamification) trong dạy học THCS Hà Nội giúp tạo ra sự hứng thú và động lực học tập cho học sinh. Ứng dụng các nền tảng học trực tuyến phổ biến giúp mở rộng không gian và thời gian học tập. Ngoài ra, ứng dụng CNTT trong giảng dạy STEM tại THCS Hà Nội giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề.

4.1. Nâng cao chất lượng dạy và học thông qua CNTT

Việc ứng dụng CNTT trong dạy học đã góp phần nâng cao chất lượng dạy và học tại các trường THCS ở Hà Nội. Giáo viên có thể sử dụng các phần mềm dạy học và công cụ hỗ trợ giảng dạy trực tuyến để tạo ra những bài giảng sinh động, hấp dẫn và phù hợp với trình độ của học sinh. Đánh giá ứng dụng CNTT trong dạy học môn học cụ thể (Toán, Văn, Anh...) THCS Hà Nội cho thấy rõ sự cải thiện trong kết quả học tập của học sinh.

4.2. Tạo môi trường học tập tương tác và hấp dẫn

Sử dụng bảng tương tác thông minh và ứng dụng trò chơi hóa trong dạy học giúp tạo ra môi trường học tập tương tác và hấp dẫn, khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Các em không chỉ tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm, tư duy phản biện và sáng tạo.

4.3. Ứng dụng CNTT trong giảng dạy STEM

Ứng dụng CNTT trong giảng dạy STEM tại THCS Hà Nội giúp học sinh có cơ hội khám phá và ứng dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tế. Các em được khuyến khích sáng tạo và phát triển các dự án khoa học kỹ thuật, từ đó hình thành tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề.

V. Kinh Nghiệm Ứng Dụng CNTT Dạy Học THCS Tại Hà Nội

Từ những thực tiễn đã triển khai, việc chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng CNTT là vô cùng quan trọng. Kinh nghiệm ứng dụng CNTT trong dạy học THCS tại Hà Nội cần được đúc kết và lan tỏa để các trường học có thể học hỏi và áp dụng một cách hiệu quả. Cần có sự trao đổi, chia sẻ giữa các giáo viên, các trường học và các cơ quan quản lý giáo dục để cùng nhau tìm ra những giải pháp tốt nhất cho việc ứng dụng CNTT trong dạy học.

5.1. Chia sẻ kinh nghiệm từ các trường học tiên phong

Các trường học đã có những thành công trong việc ứng dụng CNTT cần chia sẻ kinh nghiệm của mình cho các trường khác. Thực trạng ứng dụng CNTT trong dạy học THCS Hà Nội cho thấy những bài học kinh nghiệm quý giá cần được lan tỏa. Các kinh nghiệm này có thể bao gồm việc lựa chọn phần mềm dạy học phù hợp, xây dựng kế hoạch ứng dụng CNTT hiệu quả, và tạo ra môi trường học tập khuyến khích sự sáng tạo và hợp tác.

5.2. Tổ chức hội thảo và tập huấn về ứng dụng CNTT

Tổ chức các hội thảo và tập huấn về ứng dụng CNTT cho giáo viên và CBQL. Các sự kiện này cần tạo ra không gian để giáo viên có thể chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau và cập nhật những kiến thức mới nhất về CNTT. Đồng thời, các chuyên gia về CNTT cũng cần tham gia để cung cấp những thông tin và giải pháp hữu ích cho việc ứng dụng CNTT trong dạy học.

VI. Tương Lai Ứng Dụng CNTT Dạy Học THCS Tại Hà Nội

Trong tương lai, việc ứng dụng CNTT trong dạy học THCS tại Hà Nội sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Các giải pháp nâng cao ứng dụng CNTT trong dạy học THCS Hà Nội sẽ tập trung vào việc cá nhân hóa học tập, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và thực tế ảo (VR) trong dạy học, và phát triển các nền tảng học trực tuyến thông minh. Điều này sẽ tạo ra một môi trường học tập linh hoạt, tương tác và phù hợp với nhu cầu của từng học sinh. Đồng thời, việc đào tạo giáo viên cũng sẽ được chú trọng hơn để đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

6.1. Cá nhân hóa học tập với sự hỗ trợ của CNTT

Việc ứng dụng CNTT sẽ giúp cá nhân hóa học tập, cho phép học sinh học tập theo tốc độ và phong cách riêng của mình. Các nền tảng học trực tuyến thông minh có thể theo dõi tiến trình học tập của từng học sinh và đưa ra những gợi ý và bài tập phù hợp. Điều này sẽ giúp học sinh phát triển tối đa tiềm năng của mình.

6.2. Sử dụng AI và VR trong dạy học

Trí tuệ nhân tạo (AI) và thực tế ảo (VR) sẽ ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong dạy học. AI có thể giúp giáo viên tự động hóa các công việc như chấm bài và đưa ra phản hồi cho học sinh. VR có thể tạo ra những trải nghiệm học tập sống động và hấp dẫn, giúp học sinh khám phá những thế giới mới và hiểu rõ hơn về các khái niệm trừu tượng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài "Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay" do tác giả Phạm Thị Lệ Hằng thực hiện tại Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng năm 2018, thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 9 14 01 14) dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đinh Văn Học và TS. Nguyễn Bá Hùng.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, văn bản luận án nêu rõ ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong giáo dục và đào tạo đã được Đảng và Nhà nước xác định là nhiệm vụ trọng tâm thông qua Chỉ thị số 58-CT/TW ngày 17/10/2000 của Bộ Chính trị, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, và Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020. Tại thành phố Hà Nội, việc ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường trung học cơ sở (THCS) đã đạt được một số kết quả nhất định nhưng còn thiếu đồng bộ giữa các vùng miền. Đa số giáo viên chưa nắm vững quy trình ứng dụng CNTT, việc chia sẻ tri thức còn rời rạc và việc đào tạo còn mang tính tự phát. Về phía quản lý, cán bộ quản lý (CBQL) chưa nắm chắc khung lý luận và quy trình quản lý ứng dụng CNTT, các cơ quan chức năng chưa chủ động xây dựng lộ trình và chiến lược điều hành đồng bộ. Luận án chỉ ra khoảng trống: vấn đề quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường THCS thành phố Hà Nội chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống và cụ thể.

Mục đích và các nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định như sau:

1. Mục đích nghiên cứu: Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THCS, trên cơ sở đó đề xuất biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THCS thành phố Hà Nội, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các nhà trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục THCS hiện nay.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Nhiệm vụ 1: Luận giải cơ sở lý luận về ứng dụng CNTT, quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
   • Nhiệm vụ 2: Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng ứng dụng CNTT và quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THCS thành phố Hà Nội hiện nay.
   • Nhiệm vụ 3: Đề xuất các biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THCS thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
   • Nhiệm vụ 4: Tiến hành khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi và thử nghiệm một số biện pháp đã đề xuất.

Khách thể, đối tượng, phạm vi và giả thuyết khoa học của đề tài:

• Khách thể nghiên cứu: Ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THCS thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THCS công lập của thành phố Hà Nội hiện nay và những năm tiếp theo nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
• Phạm vi khách thể khảo sát: Khảo sát tại 48 trường THCS (thuộc 3 quận nội thành và 5 huyện) đại diện cho các trường ở vùng khó khăn, nông thôn, khu đô thị mới và nội thành; tổng số khách thể là 1.568 người (gồm 96 người thuộc Ban giám hiệu trường THCS, 32 Trưởng/Phó phòng Giáo dục và Đào tạo các quận, huyện, và 1.440 giáo viên).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu thực trạng từ năm 2012 đến năm 2018.
• Giả thuyết khoa học: Trong công tác quản lý, nếu coi trọng giáo dục nhận thức, trách nhiệm cho các chủ thể quản lý; xác định rõ kế hoạch thực hiện với lộ trình thích hợp, kết hợp tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ sử dụng CNTT cho đội ngũ CBQL, giáo viên; hiện đại hoá phương tiện kỹ thuật, tạo môi trường thuận lợi cho việc ứng dụng CNTT vào các hoạt động quản lý thì các hoạt động ứng dụng CNTT trong dạy học sẽ được quản lý chặt chẽ, khoa học, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục các trường THCS thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân chia theo hai nhánh chính: các nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong dạy học và các nghiên cứu về quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học.

Về hướng ứng dụng CNTT trong dạy học:

• Nghiên cứu quốc tế: Peter Van Gils (2004) phân tích CNTT như phương tiện trợ giảng thúc đẩy học tập suốt đời; Zhu Zhiting (2004) nghiên cứu tiêu chuẩn công nghệ e-learning tại Trung Quốc; Joke Voogt và Gerald Knezek (2008) biên soạn cẩm nang quốc tế về ICT trong trường tiểu học và THCS khu vực Châu Á - Thái Bình Dương; Cher Ping Lim, Ching Sing Chai và Daniel Churchill (2010) xây dựng bộ công cụ nâng cao năng lực ứng dụng CNTT dựa trên 4 phương diện (khả năng sử dụng, thái độ/niềm tin, lý luận sư phạm, thực tế sử dụng); Christa S. Asterhan và Edith Bouton (2017) khảo sát chia sẻ kiến thức qua mạng xã hội tại các trường trung học ở Israel.
• Nghiên cứu trong nước: Phó Đức Hòa và Ngô Quang Sơn (2008) nghiên cứu ứng dụng CNTT trong dạy học tích cực; Jef Peeraer, Trần Nữ Mai Thi và Trần Thị Thái Hà (2010) đưa ra bộ công cụ 7 mô-đun về CNTT trong dạy học tích cực; Đào Thái Lai (2006) thực hiện đề tài cấp Bộ về ứng dụng CNTT và phần mềm dạy học ở trường phổ thông; Tú Sỹ Chương phân tích ứng dụng CNTT trong hóa vô cơ; Trần Đình Châu và Đặng Thị Thu Thủy (2011) nghiên cứu CNTT hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học; cùng các công trình của Quách Tuấn Ngọc, Bùi Việt Hà, Trịnh Thanh Hải, Lưu Lâm, Trần Khánh, Nguyễn Thị Ban, Trần Hoài Phương, Phạm Thanh Phương, Đặng Thị Thu Thủy, Ngô Văn Chinh, Phạm Ngọc Bằng, Hoàng Phụng Hịch, Trịnh Đình Tùng, Tôn Quang Cường.

Về hướng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học:

• Nghiên cứu quốc tế: Muhammad Z. M. Zain, Hanafi Atan và Rozhan M. Idrus (2004) khảo sát thực tiễn quản lý trong trường học thông minh tại Malaysia; Penni Tearle (2004) nghiên cứu triển khai ICT tại trường trung học ở Vương quốc Anh; Rae Condie, Bob Munro và Liz Seagraves (2007) đánh giá tác động của ICT trong nhà trường; Sara Hennessy và cộng sự (2010) tổng quan chính sách và quản lý ICT tại Đông Phi; Nhóm Dự án ngày mai (Project Tomorrow, 2010) phân tích các rào cản và vai trò của nhà quản lý; Mojgan Afshari (2012) khảo sát 320 hiệu trưởng ở Iran về năng lực lãnh đạo công nghệ; David Moursund phân tích tư tưởng nhà quản lý đối với ICT; Doug Johnson (2013) nghiên cứu kỹ năng công nghệ của giáo viên và vai trò quản lý; Yan Piaw Chua và Pei Pei Chua (2017) xây dựng mô hình nền tảng cho lãnh đạo công nghệ giáo dục.
• Nghiên cứu trong nước: Trần Đình Tuấn (2002) nghiên cứu quản lý CNTT ở các trường quân sự; Ngô Quang Sơn (2002, 2009) nghiên cứu thiết kế giáo án tích cực và quản lý CNTT ở trường phổ thông dân tộc nội trú; Trần Kiểm (2006), Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải và Đặng Quốc Bảo (2009) tiếp cận CNTT như công cụ của hệ thống thông tin quản lý giáo dục; Phan Văn Tỵ (2013) nghiên cứu quản lý bài giảng điện tử tại Học viện Chính trị; Trần Minh Hùng (2012) nghiên cứu quản lý ứng dụng CNTT ở trường THPT; Triệu Thị Thu (2013) nghiên cứu tại các trung tâm giáo dục thường xuyên Hà Nội; Nguyễn Thanh Giang (2015) nghiên cứu tại trường THPT vùng Đông Nam Bộ; Lê Hồng Sơn (2002), Dương Tiến Sỹ (2011), Nguyễn Thanh Bình, Vương Thanh Hương, Nguyễn Chí Tăng, Trần Ngọc Giao, Nguyễn Sỹ Đức, Đặng Thành Hưng, Đỗ Mạnh Cường, Hoàng Trung Sơn cùng nhiều hội thảo khoa học toàn quốc từ năm 2005 đến năm 2017.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào bậc đại học, cao đẳng, trung học phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc đi sâu vào từng môn học cụ thể. Vấn đề quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở cấp THCS, đặc biệt trên địa bàn có đặc thù phân hóa vùng miền rõ rệt như thành phố Hà Nội (gồm nội thành, nông thôn, khu đô thị mới, vùng khó khăn), chưa được nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống theo yêu cầu đổi mới giáo dục.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết và khung phân tích:

• Luận án tiếp cận bản chất dạy học theo hướng hoạt động dạy học tương tác giữa thầy và trò.
• Khung lý thuyết tích hợp công nghệ được vận dụng là Mô hình TPACK (Technological Pedagogical Content Knowledge - Kiến thức về nội dung, phương pháp và công nghệ) của Mishra và Koehler.
• Phân loại hình thức ứng dụng CNTT: gồm Bài giảng có ứng dụng CNTT và Bài giảng điện tử theo công nghệ e-learning.
• Khung 5 mức độ ứng dụng CNTT trong dạy học THCS:
  1. Mức 1: Sử dụng CNTT hỗ trợ thao tác đơn giản (soạn bài, in ấn tài liệu, tra cứu Internet).
  2. Mức 2: Hỗ trợ một mảng, một công đoạn (trình chiếu PowerPoint, tải tài liệu trên website).
  3. Mức 3: Khai thác phần mềm dạy học chuyên dụng, xử lý âm thanh/hình ảnh, sử dụng phòng học đa phương tiện.
  4. Mức 4: Tích hợp CNTT đồng bộ ở mọi khâu (lập kế hoạch, soạn giảng, lên lớp, kiểm tra đánh giá).
  5. Mức 5: Trường học thông minh (Smart School) với trang thiết bị cá nhân đồng bộ và phần mềm quản lý học tập.
• Nội dung ứng dụng CNTT gồm: Khai thác Internet và chia sẻ tài nguyên; xây dựng môi trường dạy học đa phương tiện (Multimedia); tham gia mạng "Trường học kết nối"; sử dụng phần mềm dạy học (PMDH).

Về phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp luận: Dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng về đổi mới giáo dục và quản lý giáo dục; vận dụng 4 quan điểm tiếp cận: tiếp cận hệ thống - cấu trúc, tiếp cận lịch sử - lôgíc, tiếp cận thực tiễn và tiếp cận phát triển.
• Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, mô hình hóa các văn bản quy phạm pháp luật, nghị quyết, chỉ thị và tài liệu khoa học trong nước, quốc tế.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Phương pháp quan sát: Dự giờ các tiết dạy có ứng dụng CNTT, tiết thao giảng, thi giáo viên dạy giỏi tại các trường THCS Hà Nội.
  • Phương pháp điều tra bảng hỏi: Trưng cầu ý kiến của 128 CBQL (96 thành viên Ban giám hiệu, 32 cán bộ Phòng GD&ĐT) và 1.440 giáo viên tại 48 trường THCS.
  • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Phân tích các kế hoạch, quyết định, báo cáo tổng kết năm học.
  • Phương pháp phỏng vấn, tọa đàm: Trao đổi trực tiếp với Ban giám hiệu và giáo viên.
  • Phương pháp chuyên gia và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn.
  • Phương pháp khảo nghiệm: Đánh giá tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý.
  • Phương pháp thử nghiệm: Thử nghiệm bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng dụng CNTT tại trường THCS Nguyễn Trãi (quận Hà Đông) và trường THCS Hương Sơn (huyện Mỹ Đức).
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê SPSS 16.0 và Microsoft Excel để xử lý các tham số thống kê điều tra thực trạng và so sánh nhóm thử nghiệm - đối chứng.

Thành phần mẫu khảo sát	Số lượng (người)	Phạm vi địa bàn khảo sát
Ban giám hiệu trường THCS	96	48 trường THCS thuộc 3 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành Hà Nội
Lãnh đạo Phòng GD&ĐT quận/huyện	32	Đại diện các trường nội thành, khu đô thị mới, nông thôn và vùng khó khăn
Giáo viên THCS	1.440	Thu thập dữ liệu thực trạng giai đoạn 2012 - 2018
Tổng cộng khách thể	1.568	Được xử lý bằng phần mềm SPSS 16.0 và Excel

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về ứng dụng CNTT và quản lý ứng dụng CNTT trong giáo dục. Tác giả phân tích các mô hình quốc tế (tiêu chuẩn e-learning tại Trung Quốc, mô hình ICT trường học tại Anh, Malaysia, Đông Phi, Iran), đánh giá các công trình nghiên cứu tại Việt Nam (ở bậc THPT, trung tâm GDTX, trường dân tộc nội trú, trường quân sự). Từ đó, chương 1 xác định rõ khoảng trống khoa học: sự thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống về quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường THCS trên địa bàn thành phố Hà Nội, đặt ra yêu cầu phải giải quyết đồng bộ cả về lý luận, khảo sát thực tiễn và thiết kế hệ thống biện pháp quản lý.

Chương 2: Cơ sở lý luận về quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Chương 2 làm rõ bản chất hoạt động dạy học ở trường THCS trong bối cảnh đổi mới giáo dục chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học. Tác giả chuẩn hóa các khái niệm: CNTT, ICT, ứng dụng CNTT trong dạy học, quản lý ứng dụng CNTT. Chương 2 phân tích đặc điểm tâm sinh lý học sinh THCS (lứa tuổi 11 - 15), phân tích vị trí môn Tin học và mô hình tích hợp TPACK. Tác giả phân định 2 hình thức (bài giảng có ứng dụng CNTT và bài giảng e-learning), xác lập thang đo 5 mức độ ứng dụng CNTT, chỉ rõ 4 nội dung ứng dụng trọng tâm (Internet/tài nguyên mở, môi trường đa phương tiện, mạng "Trường học kết nối", phần mềm dạy học), cùng các chức năng quản lý tương ứng (lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, bồi dưỡng đội ngũ, quản lý cơ sở vật chất, kiểm tra đánh giá) và bài học kinh nghiệm quốc tế.

Chương 3: Cơ sở thực tiễn quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Hà Nội hiện nay

Chương 3 trình bày kết quả điều tra thực trạng tại 48 trường THCS (1.568 khách thể) từ năm 2012 đến 2018. Dữ liệu thực trạng được phản ánh chi tiết qua hệ thống 10 bảng số liệu thống kê:

Ký hiệu bảng	Tên nội dung bảng số liệu khảo sát thực trạng	Trang trong văn bản
Bảng 3.1	Đánh giá của CBQL, giáo viên về sự cần thiết ứng dụng CNTT trong dạy học	Trang 75
Bảng 3.2	Thực trạng xây dựng kế hoạch ứng dụng CNTT trong dạy học	Trang 80
Bảng 3.3	Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch ứng dụng CNTT trong dạy học	Trang 82
Bảng 3.4	Mức độ thực hiện tổ chức nâng cao nhận thức ứng dụng CNTT cho CBQL, giáo viên	Trang 84
Bảng 3.5	Mức độ thực hiện tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ ứng dụng CNTT	Trang 85
Bảng 3.6	Đánh giá mức độ thực hiện các nội dung quản lý ứng dụng CNTT trong giảng dạy	Trang 87
Bảng 3.7	Mức độ thực hiện các nội dung quản lý ứng dụng CNTT trong học tập của học sinh	Trang 90
Bảng 3.8	Mức độ thực hiện quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật cho CNTT	Trang 92
Bảng 3.9	Đánh giá về thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá kết quả ứng dụng CNTT	Trang 94
Bảng 3.10	Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố đến quản lý ứng dụng CNTT ở trường THCS	Trang 96

Kết quả khảo sát chỉ ra sự chênh lệch lớn về nhận thức và kỹ năng giữa các vùng miền: giáo viên chủ yếu dừng ở mức độ 2 (trình chiếu PowerPoint), việc lập kế hoạch tại nhiều trường còn hình thức, công tác kiểm tra đánh giá chưa đi vào chiều sâu, và cơ sở vật chất kỹ thuật ở các huyện ngoại thành còn nhiều hạn chế.

Chương 4: Định hướng và biện pháp quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

Chương 4 xác định các nguyên tắc, định hướng đổi mới quản lý và đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường THCS Hà Nội. Các biện pháp tập trung vào: nâng cao nhận thức và trách nhiệm cho đội ngũ; đổi mới công tác lập kế hoạch theo lộ trình; tổ chức bồi dưỡng chuẩn hóa kỹ năng CNTT và phương pháp dạy học tích hợp cho giáo viên và CBQL; quản lý đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập; hoàn thiện quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị công nghệ; xây dựng cơ chế kiểm tra, đánh giá, thi đua khen thưởng; và thiết lập mối quan hệ phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội (được mô hình hóa tại Sơ đồ 4.1 về mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý ở trang 140).

Chương 5: Khảo nghiệm và thử nghiệm

Chương 5 tiến hành khảo nghiệm và thử nghiệm thực tế để kiểm chứng tính khoa học của hệ thống biện pháp:

• Khảo nghiệm: Thu thập ý kiến chuyên gia và CBQL về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý đã đề xuất (thể hiện tại Bảng 5.1 trang 144, Bảng 5.2 trang 147 và Biểu đồ 5.1 tương quan giữa tính cần thiết và khả thi).
• Thử nghiệm: Triển khai thử nghiệm nội dung bồi dưỡng nâng cao trình độ và kỹ năng ứng dụng CNTT (theo tiêu chí tại Bảng 5.3 trang 153) tại 2 trường đại diện: trường THCS Nguyễn Trãi (quận Hà Đông - đại diện đô thị) và trường THCS Hương Sơn (huyện Mỹ Đức - đại diện nông thôn).
• Kết quả thử nghiệm: So sánh đối chứng trước và sau thử nghiệm (Bảng 5.4 trang 159, Biểu đồ 5.2 đến 5.5 trang 156-157) khẳng định nhóm thử nghiệm có sự tiến bộ rõ rệt về trình độ và kỹ năng ứng dụng CNTT so với nhóm đối chứng.

Bảng / Biểu đồ thử nghiệm	Nội dung đo lường	Địa bàn thử nghiệm
Bảng 5.3	Bộ tiêu chí và thang đánh giá kết quả bồi dưỡng kỹ năng CNTT	CBQL và giáo viên tham gia
Bảng 5.4	So sánh kết quả nhóm thử nghiệm và nhóm đối chứng	THCS Nguyễn Trãi & THCS Hương Sơn
Biểu đồ 5.2 & 5.3	So sánh trình độ, kỹ năng ứng dụng CNTT trước thử nghiệm	THCS Nguyễn Trãi (Hà Đông) & THCS Hương Sơn (Mỹ Đức)
Biểu đồ 5.4 & 5.5	So sánh trình độ, kỹ năng ứng dụng CNTT sau thử nghiệm	THCS Nguyễn Trãi (Hà Đông) & THCS Hương Sơn (Mỹ Đức)

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa và xác lập khung lý luận về ứng dụng CNTT và quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
• Xây dựng hệ thống khái niệm công cụ, phân định rõ 2 hình thức dạy học CNTT, 5 mức độ ứng dụng CNTT trong nhà trường THCS, và vận dụng mô hình TPACK vào bối cảnh giáo dục phổ thông Việt Nam.
• Xác định cấu trúc các nội dung quản lý chuyên biệt và làm rõ các yếu tố tác động đến hiệu quả quản lý ứng dụng CNTT trong nhà trường.

Về mặt thực tiễn:

• Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng quy mô lớn qua khảo sát 1.568 CBQL và giáo viên tại 48 trường THCS thuộc 8 quận/huyện của thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2012 - 2018.
• Làm rõ thực trạng công tác quản lý từ khâu lập kế hoạch, chỉ đạo thực hiện, bồi dưỡng nhân lực, quản lý dạy - học, đầu tư cơ sở vật chất đến kiểm tra đánh giá, chỉ rõ các điểm nghẽn giữa khu vực nội thành và ngoại thành.
• Đề xuất hệ thống biện pháp quản lý đồng bộ, khả thi và đã được kiểm chứng thông qua khảo nghiệm chuyên gia và thử nghiệm thực tế tại hai trường THCS Nguyễn Trãi (Hà Đông) và THCS Hương Sơn (Mỹ Đức).

Về kiến nghị và giải pháp:

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Hoàn thiện hành lang pháp lý, quy chuẩn bài giảng điện tử, chương trình bồi dưỡng và phân bổ nguồn lực công nghệ cho giáo dục phổ thông.
• Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội và các Phòng Giáo dục và Đào tạo: Xây dựng chiến lược ứng dụng CNTT đồng bộ; đầu tư trang thiết bị có trọng tâm, ưu tiên vùng nông thôn khó khăn; chỉ đạo sinh hoạt chuyên môn qua mạng "Trường học kết nối".
• Đối với các trường THCS: Nâng cao năng lực lãnh đạo công nghệ của Ban giám hiệu; chuẩn hóa bồi dưỡng giáo viên theo mô hình TPACK; đổi mới kiểm tra đánh giá và quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế: Căn cứ vào phạm vi nghiên cứu được xác định trong văn bản, luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực tế tại 48 trường THCS công lập trên địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2018. Luận án chưa khảo sát mở rộng sang khối các trường ngoài công lập cũng như các tỉnh, thành phố khác có điều kiện kinh tế - xã hội khác biệt. Quá trình thử nghiệm giải pháp mới tiến hành trên phạm vi hai trường THCS đại diện cho khu vực đô thị và nông thôn.

Về hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả dài hạn của hệ thống biện pháp quản lý khi Chương trình giáo dục phổ thông mới được đưa vào triển khai chính thức trên diện rộng.
• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các mô hình quản lý ứng dụng CNTT ở trường THCS ngoài công lập và các trường THCS liên cấp.
• Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế quản trị dữ liệu số và xây dựng mô hình trường học thông minh (Mức 5) trong điều kiện chuyển đổi số giáo dục.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý giáo dục (Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT, Ban giám hiệu các trường THCS): Tham khảo trực tiếp hệ thống biện pháp quản lý ở Chương 4 và quy trình xây dựng kế hoạch, bồi dưỡng giáo viên, quản lý cơ sở vật chất và kiểm tra đánh giá ứng dụng CNTT.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo khung lý thuyết, quy trình thiết kế bảng hỏi khảo sát thực trạng, phương pháp phân tích thống kê qua SPSS 16.0 và cách thức thiết kế thử nghiệm sư phạm đối chứng.
• Giáo viên THCS: Tham khảo khung năng lực TPACK, các nội dung ứng dụng CNTT (môi trường đa phương tiện, phần mềm dạy học, mạng Trường học kết nối) để tự bồi dưỡng nâng cao tay nghề sư phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân chia ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường THCS thành mấy mức độ?
Luận án phân chia thành 5 mức độ cụ thể: Mức 1 (hỗ trợ các thao tác đơn giản như soạn giáo án, in ấn, tra cứu); Mức 2 (hỗ trợ một công đoạn như trình chiếu PowerPoint, trao đổi bài giảng qua website); Mức 3 (sử dụng phần mềm dạy học chuyên dụng, xử lý đa phương tiện, phòng học bộ môn); Mức 4 (tích hợp CNTT toàn diện trong lập kế hoạch, giảng dạy và kiểm tra đánh giá); Mức 5 (mô hình trường học thông minh - Smart School với thiết bị cá nhân kết nối đồng bộ).

2. Khách thể khảo sát thực trạng của luận án gồm những ai và thuộc địa bàn nào?
Khách thể khảo sát gồm 1.568 người, bao gồm 96 CBQL thuộc Ban giám hiệu các trường THCS, 32 cán bộ Trưởng/Phó phòng GD&ĐT, và 1.440 giáo viên, thực hiện tại 48 trường THCS thuộc 3 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành của thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ 2012 đến 2018.

3. Khung lý thuyết tích hợp công nghệ nào được tác giả sử dụng làm căn cứ phân tích năng lực giáo viên?
Tác giả sử dụng Mô hình TPACK (Technological Pedagogical Content Knowledge - Kiến thức về nội dung, phương pháp và công nghệ), đòi hỏi người giáo viên phải kết hợp đồng thời ba dạng kiến thức: kiến thức chuyên môn bộ môn, kiến thức phương pháp sư phạm và kiến thức công nghệ.

4. Luận án đã tiến hành thử nghiệm biện pháp quản lý tại những đơn vị cụ thể nào?
Tác giả đã triển khai thử nghiệm biện pháp bồi dưỡng nâng cao trình độ và kỹ năng ứng dụng CNTT cho CBQL và giáo viên tại hai trường THCS trên địa bàn Hà Nội: trường THCS Nguyễn Trãi (quận Hà Đông - đại diện cho khu vực đô thị) và trường THCS Hương Sơn (huyện Mỹ Đức - đại diện cho khu vực nông thôn).

Kết luận

Luận án của tác giả Phạm Thị Lệ Hằng đã xây dựng hệ thống cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường THCS thành phố Hà Nội giai đoạn 2012 - 2018 một cách khoa học và hệ thống. Trên cơ sở khảo sát 1.568 khách thể tại 48 trường học và vận dụng mô hình TPACK cùng thang đo 5 mức độ ứng dụng, tác giả đã đề xuất hệ thống biện pháp quản lý đồng bộ và kiểm chứng tính hiệu quả thông qua khảo nghiệm, thử nghiệm thực tế. Công trình cung cấp các luận cứ lý luận và thực tiễn phục vụ trực tiếp cho công tác chỉ đạo, quản lý giáo dục trung học cơ sở trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học 1. Những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Trên thế giới việc ứng dụng những tiến bộ khoa học, CNTT vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo được quan tâm sử dụng rộng rãi trong các nhà trường do những ưu điểm về mặt kỹ thuật và tiềm năng về mặt sư phạm trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục và QLGD. Việc ứng dụng CNTT trong giáo dục đã được nhiều các tổ chức và các nhà khoa học nghiên cứu: Tác giả Peter Van Gils trong cuốn: CNTT trong giáo dục, (2004) đã nhấn mạnh vai trò của CNTT như một phương tiện trợ giảng, CNTT khuyến khích sự tham gia học tập của học sinh và góp phần nâng cao thành tích học tập, ngoài ra: “Hơn thế nữa CNTT còn tạo ra một chiều hướng mới, bổ sung vào quá trình học tập suốt đời: con người có thể tự học với sự trợ giúp của một chiếc máy vi tính” [55, tr.

Tác giả đưa ra những lý do cần ứng dụng CNTT ở nhà trường hiện đại trong việc tổ chức quản lý, giảng dạy, học tập từ các trường mầm non, tiểu học, trung học đến các trường dạy nghề, trường đại học; đưa ra những kỹ năng với việc ứng dụng lồng ghép CNTT trong dạy học đối với giáo viên, ứng dụng lồng ghép CNTT khi học sinh sử dụng CNTT trong quá trình học tập và thực hành. Trong công trình nghiên cứu đã đưa ra những quan điểm về những cách thức khác nhau để ứng dụng các phương tiện truyền thông giáo dục mới. Tác giả đưa ra quan điểm mới về vai trò của giáo viên và học sinh từ đó đưa ra các cách tổ chức thực hiện ứng dụng CNTT trong lớp học theo từng cấp học. Tác giả Zhu Zhiting khi nghiên cứu về lý thuyết và mô hình e-learning, kiến trúc hệ thống và tiêu chuẩn của công nghệ e-learning, quản lý tri thức trong giáo dục và triết học công nghệ đã xuất bản hơn chục cuốn sách như: Ứng dụng mạng trong giáo dục; công nghệ e-learning; tổng quan quốc tế về 15 thông tin giáo dục,.

dự án nghiên cứu gần đây của ông bao gồm công nghệ e- learning Standards; phát triển đào tạo giáo viên khóa học Web-Based, cá nhân hóa e-learning System, lý thuyết và mô hình thực tiễn của CNTT - Hỗ trợ giáo dục và khung mẫu chương trình giảng dạy trong thời đại thông tin; đánh giá vấn đề này trong bài viết: Sự phát triển và ứng dụng công nghệ e-learning - Tiêu chuẩn ở Trung Quốc (2004), ông đã nêu rõ: e-learning ở Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng; một loạt các công nghệ thông số kỹ thuật được sử dụng trong việc phát triển nền tảng và khóa học trực tuyến, rất nhiều vấn đề tồn tại với việc chia sẻ các nguồn lực và hệ thống thông tin. Sự phát triển nhanh chóng của e-learning tăng một nhu cầu rất lớn về việc sử dụng một tập hợp các tiêu chuẩn. Bài viết này mô tả các nỗ lực ở Trung Quốc để tạo ra một khuôn khổ toàn diện của công nghệ tiêu chuẩn e-learning [148]. Các giả Voogt, Joke, Knezek, Gerald Eds,trong cuốn: “Cẩm nang quốc tế về CNTT trong các trường tiểu học và trường THCS” (2008) được sử dụng làm tài liệu dành cho giáo viên, giảng viên, thủ trưởng các trường, các quản trị viên và điều phối viên CNTT và truyền thông Bộ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Cuốn sách được thiết kết thành những nội dung trang bị cho giáo viên, giảng viên có năng lực và nguồn lực để sử dụng ICT nhằm chuyển đổi thông lệ của nhà trường và hệ thống giáo dục của họ. Các tác giả rút ra từ thực tiễn tốt nhất và bài học kinh nghiệm trong khu vực về ICT trong giáo dục như: ICT là gì? Những tác động của CNTT đang diễn ra ở trường, về giảng dạy, học hỏi, thế giới việc làm, các loại kỹ năng và phương thức học tập mới mà học sinh cần cho cuộc sống trong thế kỷ XXI. Tài liệu trình bày các mô hình và các khuôn khổ bao gồm những gì mà e-learning đã giúp ta đưa ra các giai đoạn hội nhập ICT và các hệ thống giáo dục đã đạt được; cách thức học tập tổng hợp và kỹ năng tư duy bậc cao, cách thay đổi môi trường học tập; mô tả cách thức hỗ trợ giáo viên trong việc chuyển đổi và cải cách giáo dục [146]. Các tác giả Cher Ping Lim; Ching Sing Chai; Daniel Churchill trong cuốn: Các mô hình ứng dụng CNTT trong giáo dục hiện đại (2010) đã đưa ra 16 bộ công cụ nâng cao năng lực cho các trường đào tạo giáo viên ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời giải thích lý do phải ứng dụng CNTT vào nhà trường sư phạm và thực tế tồn tại hiện nay: “Mặc dù đã có nhiều bằng chứng cho thấy CNTT có tiềm năng lớn trong việc cải thiện chất lượng dạy và học cũng như việc tiếp cận CNTT ngày càng dễ dàng hơn, đa số giáo viên trên thế giới ngày nay vẫn chưa sử dụng công nghệ thành thạo hay thường xuyên để có thể khai thác tiềm năng của nó” [131, tr.

Từ đó, các tác giả đưa ra những phương tiện đánh giá từ các bài kiểm tra trình độ được chuẩn hóa đến hồ sơ bài dạy điện tử đã được sử dụng để đánh giá trình độ tích hợp CNTT phục vụ cho giảng dạy của các giáo viên. Việc đánh giá dựa trên bốn phương diện, đó là: khả năng sử dụng CNTT, thái độ và niềm tin đối với việc sử dụng CNTT, lý luận sư phạm và việc sử dụng CNTT trong thực tế. Nghiên cứu về mạng xã hội của hai tác giả Christa S. Asterhan, Edith Bouton trường Giáo dục, Đại học Hebrew ở Jerusalem, Israel (2017) với nghiên cứu: Chia sẻ kiến thức qua mạng xã hội trong các trường trung học.

Bài viết đã phân tích các khía cạnh mạng xã hội và ảnh hưởng của nó tới học sinh trung học. Đây là vấn đề nhiều người quan và vẫn còn nhiều tranh cãi. Bài viết phân tích sâu về cách thức giáo viên và học sinh đã sử dụng các công cụ này cho các mục đích liên quan đến trường học. Các tác giả nêu rõ: “Các kết quả kết hợp từ các nghiên cứu này cho thấy cùng với việc giáo viên sử dụng thông tin mạng xã hội với học sinh của mình cho các mục đích xã hội và tâm lý học sư phạm, mà còn để hỗ trợ các hoạt động học tập-giảng dạy” [124, tr.

Các tác giả đưa ra những hoạt động chia sẻ kiến thức trực tuyến hiện nay, bàn luận về việc chia sẻ kiến thức cho học sinh trong bối cảnh giáo dục và coi việc chia sẻ như hành động hợp tác trong học tập. Những công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu ứng dụng CNTT trong giáo dục, đào tạo ở Việt Nam đã được nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục, cơ quan, đơn vị quan tâm, tiêu biểu các công trình nghiên cứu sau: 17 Ứng dụng CNTT trong dạy học tích cực, tác giả Phó Đức Hòa và Ngô Quang Sơn trong cuốn sách “Ứng dụng CNTT trong dạy học tích cực” (2008), đã giới thiệu cách khai thác, sử dụng các tiện ích của CNTT cho việc thực thi các PPDH tích cực như khai thác thông tin, soạn giáo án có ứng dụng CNTT, sử dụng máy tính để tổ chức các hoạt động dạy theo hướng phát huy tính tích cực của người học, cách sử dụng hiệu quả giáo án có ứng dụng CNTT trong quá trình dạy học tích cực. Đây là công trình tương đối hoàn chỉnh về ứng dụng CNTT trong dạy học [59]. Trong cuốn sách “CNTT trong dạy học tích cực” (2010) các tác giả Jef Peeraer và Trần Nữ Mai Thi, Trần Thị Thái Hà điều phối viên chương trình Đào tạo Giáo viên - CNTT, VVOB Việt Nam tiếp tục khẳng định “ứng dụng CNTT không chỉ đơn thuần là về bản thân công cụ mà cả về giáo dục và cách thức giáo viên và người học sử dụng các công cụ này để hỗ trợ việc dạy và học” [79, tr.

Cuốn sách đưa ra bộ công cụ bao gồm 7 mô-đun; trong mỗi mô-đun giới thiệu ngắn gọn về một công cụ và thiết kế hướng dẫn, cho phép thấy tác dụng của thiết kế hướng dẫn thúc đẩy công nghệ đó. Cuốn sách được sử dụng làm tài liệu tự học về CNTT cho dạy học tích cực và giới thiệu một số khả năng ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy và học. Bộ công cụ có thể được sử dụng cho các mục đích tập huấn; đồng thời là tài liệu tham khảo cho tập huấn về công nghệ và phương pháp, cũng như chương trình học về ứng dụng CNTT trong dạy và học. Tác giả Đào Thái Lai đã nghiên cứu Đề tài khoa học cấp Bộ “Ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường phổ thông Việt Nam” (2006), đây là một trong số các công trình khoa học nghiên cứu tương đối toàn diện về ứng dụng CNTT trong dạy học.

Với nội dung nghiên cứu chính về những định hướng ứng dụng CNTT trong dạy học ở phổ thông; các yếu tố CNTT cần ứng dụng trong dạy học ở phổ thông; những phương pháp sử dụng cơ bản các yếu tố này trong dạy học; những định hướng cơ bản trong việc sử dụng PMDH trong dạy học các bộ môn, hướng dẫn sử dụng PMDH; nghiên cứu việc sử dụng Internet trong dạy học. 18 Hướng dẫn tổ chức tập huấn cho giáo viên đứng lớp, tổ chức thực nghiệm sư phạm. Các tác giả đã chỉ ra những phương pháp tiếp cận mới về hình thức tổ chức dạy học có ứng dụng CNTT, đồng thời đề xuất những biện pháp tận dụng tối đa các tiện ích mà CNTT mang lại trong dạy học [70]. Việc ứng dụng CNTT để đổi mới PPDH ở trường phổ thông cũng đã được nhiều nhà khoa học công bố trên các tạp chí như bài viết: “Ứng dụng CNTT trong giảng dạy và học tập hóa vô cơ” của tác giả Tú Sỹ Chương đã đưa ra những kinh nghiệm ứng dụng CNTT vào đổi mới giảng dạy bằng cách PPDH hiện đại kết hợp với truyền thống [44, tr.

Bài viết: “Ứng dụng CNTT hỗ trợ đổi mới PPDH” của hai tác giả Trần Đình Châu và Đặng Thị Thu Thủy, bài viết đã đề xuất một số vấn đề liên quan đến ứng dụng CNTT trong giai đoạn hiện nay và đề xuất một số biện pháp ứng dụng CNTT đổi mới PPDH [30, tr.