Khóa luận tốt nghiệp về tỷ lệ an toàn vốn theo Basel tại Vietcombank

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu tốt nghiệp tài chính ngân hàng capital adequacy ratio car according to basel at joint stock, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Nguyen Phuong Linh
• Người hướng dẫn: Assoc. Nguyen Thuy Duong
• Trường học: Banking Academy
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Tỷ Lệ An Toàn Vốn Theo Basel Tại Vietcombank
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC CÔNG THỨC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TỶ LỆ CAR THEO HIỆP ƯỚC BASEL
• 1.1. Bối cảnh ra đời của Basel
• 1.2. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo Basel
• 1.2.1. Tỷ lệ CAR theo Basel I
• 1.2.2. Tỷ lệ CAR theo Basel II
• 1.3. Tổng quan về Thông tư 41 của Ngân hàng Nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: TỶ LỆ AN TOÀN VỐN (CAR) THEO BASEL TẠI VIETCOMBANK
• 2.1. Tổng quan về Vietcombank
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.2. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) tại Vietcombank
• 2.2.1. Giai đoạn trước năm 2005
• 2.2.2. Giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2009
• 2.2.3. Giai đoạn từ năm 2010 đến nay
• 2.3. Yêu cầu đối với Vietcombank khi thực hiện quy định CAR theo Thông tư 41
• 2.3.1. Cơ cấu tổ chức và kiểm toán nội bộ về quản lý tỷ lệ an toàn vốn
• 2.3.2. Hệ thống cơ sở dữ liệu và công nghệ thông tin
• 2.4. Công tác chuẩn bị thực hiện CAR theo Thông tư 41
• 2.4.1. Yêu cầu về dữ liệu
• 2.4.2. Quy định nội bộ về tính toán CAR tại Vietcombank
• 2.4.3. Đánh giá chung về quá trình triển khai tại Vietcombank
• 2.5. Tính toán tỷ lệ CAR tại Vietcombank
• 2.5.1. Các thành phần tài sản trong tính toán CAR
• 2.5.2. Quy trình quản lý CAR
• 2.5.3. Cảnh báo sớm trong quản lý tỷ lệ an toàn vốn
• 2.6. Tỷ lệ an toàn vốn theo Thông tư 41
• 2.7. Kết quả thực hiện CAR theo Thông tư 41
• 2.7.1. Thành tựu của Vietcombank trong triển khai CAR
• 2.7.2. Khó khăn trong quá trình triển khai CAR
• 3. CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ NHẰM CẢI THIỆN TỶ LỆ CAR
• 3.1. Khuyến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.2. Khuyến nghị đối với Vietcombank
• 3.2.1. Các giải pháp liên quan đến huy động vốn
• 3.2.2. Các giải pháp liên quan đến quản trị ngân hàng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2
• PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4

Tóm tắt

I. Tỷ lệ an toàn vốn theo Basel tại Vietcombank

Tỷ lệ an toàn vốn, hay còn gọi là CAR (Capital Adequacy Ratio), là một chỉ số quan trọng trong việc đánh giá khả năng tài chính của ngân hàng. Theo quy định của Basel, tỷ lệ này phản ánh mối quan hệ giữa vốn tự có và tài sản có rủi ro của ngân hàng. Tại Vietcombank, việc áp dụng các tiêu chuẩn của Basel đã giúp ngân hàng nâng cao khả năng quản lý rủi ro và đảm bảo an toàn tài chính. Việc thực hiện các quy định của Basel không chỉ giúp Vietcombank tuân thủ các yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Theo báo cáo tài chính, tỷ lệ CAR của Vietcombank đã đạt được những kết quả khả quan, cho thấy ngân hàng đã thực hiện tốt các quy định về an toàn vốn.

1.1. Tổng quan về Vietcombank

Vietcombank, hay Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam, là một trong những ngân hàng hàng đầu tại Việt Nam. Ngân hàng đã có những bước phát triển mạnh mẽ từ khi thành lập và hiện đang dẫn đầu trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Với việc áp dụng các tiêu chuẩn Basel, Vietcombank đã cải thiện đáng kể khả năng quản lý rủi ro và tăng cường tính thanh khoản. Ngân hàng đã thực hiện các biện pháp cần thiết để đảm bảo tỷ lệ CAR đạt yêu cầu, từ đó nâng cao niềm tin của khách hàng và nhà đầu tư. Theo báo cáo tài chính gần đây, tỷ lệ CAR của Vietcombank đã vượt qua mức tối thiểu theo quy định của Basel, cho thấy sự ổn định và an toàn trong hoạt động của ngân hàng.

1.2. Quy định Basel và tác động đến Vietcombank

Quy định Basel được thiết lập nhằm đảm bảo rằng các ngân hàng có đủ vốn để đối phó với các rủi ro tài chính. Tại Vietcombank, việc tuân thủ các quy định này không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh. Ngân hàng đã thực hiện các biện pháp để cải thiện tỷ lệ CAR, bao gồm việc tăng cường quản lý rủi ro và tối ưu hóa cấu trúc vốn. Các tiêu chuẩn Basel đã giúp Vietcombank xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, từ đó giảm thiểu các rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động kinh doanh. Việc áp dụng các quy định này cũng đã giúp ngân hàng thu hút được nhiều nhà đầu tư và khách hàng, tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và bền vững.

II. Phân tích tỷ lệ CAR tại Vietcombank

Phân tích tỷ lệ CAR tại Vietcombank cho thấy ngân hàng đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện an toàn vốn. Tỷ lệ này không chỉ phản ánh khả năng tài chính mà còn là chỉ số quan trọng trong việc đánh giá khả năng chống chịu của ngân hàng trước các cú sốc tài chính. Theo các báo cáo tài chính, tỷ lệ CAR của Vietcombank đã liên tục tăng trong những năm qua, cho thấy ngân hàng đã thực hiện tốt các quy định của Basel. Việc duy trì tỷ lệ CAR ở mức cao không chỉ giúp ngân hàng đảm bảo an toàn tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng hoạt động kinh doanh. Các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả đã giúp Vietcombank giảm thiểu các rủi ro tiềm ẩn, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

2.1. Tình hình thực hiện CAR trước và sau khi áp dụng Circular 41

Trước khi áp dụng Circular 41, tỷ lệ CAR của Vietcombank đã đạt được những kết quả khả quan. Tuy nhiên, sau khi áp dụng Circular 41, ngân hàng đã có những cải tiến đáng kể trong việc quản lý vốn. Tỷ lệ CAR đã được cải thiện rõ rệt, cho thấy sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Basel. Việc áp dụng các tiêu chuẩn này đã giúp Vietcombank nâng cao khả năng quản lý rủi ro và đảm bảo an toàn tài chính. Các báo cáo tài chính cho thấy tỷ lệ CAR của ngân hàng đã vượt qua mức tối thiểu theo quy định, từ đó tạo ra niềm tin cho khách hàng và nhà đầu tư.

2.2. Đánh giá rủi ro tín dụng và ảnh hưởng đến CAR

Đánh giá rủi ro tín dụng là một phần quan trọng trong việc tính toán tỷ lệ CAR. Tại Vietcombank, ngân hàng đã thực hiện các biện pháp để giảm thiểu rủi ro tín dụng, từ đó nâng cao tỷ lệ CAR. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả không chỉ giúp ngân hàng bảo vệ tài sản mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định. Các báo cáo cho thấy rằng tỷ lệ nợ xấu của Vietcombank đã được kiểm soát ở mức thấp, điều này góp phần vào việc duy trì tỷ lệ CAR ở mức cao. Việc áp dụng các tiêu chuẩn Basel đã giúp ngân hàng xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Từ đầu thập niên 1980, tác động của xu hướng nới lỏng quản lý tài chính, đổi mới công nghệ trong lĩnh vực ngân hàng và quá trình hội nhập quốc tế đã làm gia tăng mức độ rủi ro trong môi trường hoạt động tài chính toàn cầu. Khủng hoảng nợ Mỹ Latinh và tiếp đó là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 cho thấy các ngân hàng thương mại đối mặt với nhiều rủi ro hệ thống nghiêm trọng, đòi hỏi phải thiết lập một hệ thống quản trị rủi ro chặt chẽ theo thông lệ quốc tế. Tại Việt Nam, chuẩn mực quản trị rủi ro của Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (BCBS) đã được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đưa vào lộ trình thực hiện thuộc Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011 - 2015" của Thủ tướng Chính phủ. Theo chiến lược phát triển ngành ngân hàng, mục tiêu đặt ra là đến năm 2020 các ngân hàng thương mại phải đảm bảo vốn tự có tuân thủ chuẩn mực Basel II, và đến năm 2025 toàn bộ hệ thống áp dụng Basel II theo phương pháp tiêu chuẩn, đồng thời thí điểm áp dụng phương pháp nâng cao.

Nhằm chuẩn hóa khung khổ pháp lý, ngày 30/12/2016, NHNN đã ban hành Thông tư số 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, chọn 10 ngân hàng thương mại thí điểm áp dụng. Đến ngày 28/11/2018, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) là một trong hai ngân hàng đầu tiên được NHNN chính thức công nhận đáp ứng chuẩn mực Basel II theo Thông tư 41, trước thời hạn quy định một năm. Việc nghiên cứu thực trạng chuẩn bị, tính toán và các rào cản kỹ thuật tại Vietcombank mang tính cấp thiết nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho toàn hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Khóa luận xác định 4 mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ thực trạng tỷ lệ an toàn vốn (CAR) tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) trong các giai đoạn trước, trong và sau khi triển khai Thông tư 41/2016/TT-NHNN;
2. Phân tích quy trình thực tế chuẩn bị cho việc tính toán CAR tại Vietcombank trong sự đối chiếu với các yêu cầu của Thông tư 41;
3. Chỉ ra những khó khăn, thách thức mà ngân hàng gặp phải trong quá trình thực thi các quy định về an toàn vốn;
4. Đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình thực thi Basel II tại Vietcombank và chuẩn bị cho việc đáp ứng chuẩn mực Basel II theo các phương pháp nâng cao.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quy trình tính toán hệ số an toàn vốn (CAR) tại Vietcombank trong mối tương quan đối chiếu với các chuẩn mực của Thông tư 41/2016/TT-NHNN.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Vietcombank (Hội sở chính tại 198 Trần Quang Khải, Hà Nội và hệ thống các chi nhánh) – một trong 10 ngân hàng được NHNN chỉ định thí điểm áp dụng Basel II.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu và thực tiễn hoạt động được thu thập, phân tích trong giai đoạn hơn 10 năm, kéo dài từ năm 2005 đến năm 2018, bao gồm giai đoạn trước và trong quá trình Vietcombank triển khai Thông tư 41.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực quốc tế của Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel và các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam:

• Khung lý thuyết và mô hình chuẩn mực:
  • Hiệp ước Basel I (1988) và Sửa đổi rủi ro thị trường (Market Risk Amendment 1996, có hiệu lực từ 1997).
  • Hiệp ước Basel II (hoàn thiện năm 2004, có hiệu lực từ năm 2007) với cấu trúc 3 trụ cột (Pillar 1: Yêu cầu vốn tối thiểu; Pillar 2: Quy trình rà soát giám sát; Pillar 3: Kỷ luật thị trường).
  • Công thức xác định tỷ lệ an toàn vốn tổng thể theo Basel II: $$\text{CAR} = \frac{\text{Tổng vốn tự có}}{\text{RWA}{\text{tín dụng}} + \text{RWA}{\text{thị trường}} + \text{RWA}_{\text{hoạt động}}} \ge 8%$$
  • Phương pháp đo lường rủi ro tín dụng: Phương pháp Tiêu chuẩn (Standardized Approach) gán trọng số rủi ro dựa trên xếp hạng tín nhiệm bên ngoài; Phương pháp Đánh giá nội bộ (IRB: Cơ bản và Nâng cao) với công thức tài sản có rủi ro $\text{RWA} = 12{,}5 \times \text{EAD} \times K$ (trong đó hệ số $K$ tính toán dựa trên các tham số: xác suất vỡ nợ PD, tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ LGD, kỳ hạn hiệu lực M).
  • Phương pháp đo lường rủi ro hoạt động: Phương pháp Chỉ số cơ bản (BIA với hệ số $\alpha = 15%$ thu nhập gộp bình quân 3 năm dương); Phương pháp Tiêu chuẩn (TSA phân loại 8 mảng kinh doanh với hệ số $\beta$ tương ứng từ $12%$ đến $18%$); Phương pháp Đo lường nâng cao (AMA).
  • Phương pháp đo lường rủi ro thị trường: Xác định vốn dự phòng cho rủi ro lãi suất, rủi ro cổ phiếu, rủi ro ngoại hối (8% vị thế mở ròng) và rủi ro hàng hóa (3% vị thế gộp) bằng phương pháp tiêu chuẩn hoặc mô hình giá trị chịu rủi ro (VaR với độ tin cậy 99% trong chu kỳ 10 ngày).
• Khung pháp lý tại Việt Nam: Quyết định 297/1999/QĐ-NHNN, Thông tư 36/2014/TT-NHNN và Thông tư 41/2016/TT-NHNN của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp định tính: Thu thập tài liệu, phân tích - tổng hợp, phân loại dữ liệu theo trình tự thời gian và so sánh đối chiếu giữa Vietcombank với mặt bằng chung toàn ngành ngân hàng.
  • Phương pháp quan sát trực tiếp: Tác giả tham gia thực tập 4 tháng tại Phòng Quản lý Rủi ro Tín dụng tại Hội sở chính Vietcombank, trực tiếp quan sát việc triển khai dự án Basel II và tham vấn ý kiến từ các chuyên gia, cán bộ quản lý dự án.
• Nguồn dữ liệu:
  • Dữ liệu thứ cấp: Các văn bản quy phạm pháp luật của NHNN; báo cáo tài chính kiểm toán thường niên của Vietcombank; tài liệu lưu hành nội bộ của ngân hàng; tài liệu học thuật từ Thư viện Học viện Ngân hàng; báo cáo từ NHNN, Đại học Kinh tế Quốc dân; ấn phẩm của BCBS, BIS; các bài viết chuyên ngành trên Thời báo Tài chính Việt Nam, VnExpress, VnEconomy, CafeF.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập từ quá trình quan sát thực tế và tham vấn cán bộ chuyên trách tại Hội sở chính và các chi nhánh Vietcombank.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về hệ số an toàn vốn theo Hiệp ước Basel

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử hình thành, cấu trúc kỹ thuật của Basel I và Basel II, đồng thời phân tích quá trình nội luật hóa vào hệ thống ngân hàng Việt Nam qua Thông tư 41/2016/TT-NHNN.

Basel I ra đời năm 1988 dưới sự bảo trợ của Thống đốc nhóm G10 nhằm ngăn chặn sự sụp đổ mang tính hệ thống của các ngân hàng quốc tế, thiết lập chuẩn an toàn vốn tối thiểu 8% tính trên tài sản có rủi ro (RWA). Vốn ngân hàng được chia thành Vốn cấp 1 (vốn lõi, cổ phiếu thường, lợi nhuận giữ lại) và Vốn cấp 2 (dự phòng tổn thất chung, nợ thứ cấp, thặng dư định giá lại tài sản), ràng buộc điều kiện Vốn cấp 1 $\ge$ Vốn cấp 2 + Vốn cấp 3. Tài sản được phân bổ 4 mức hệ số rủi ro: 0%, 20%, 50% và 100%. Sửa đổi năm 1996 bổ sung vốn cấp 3 cho rủi ro thị trường và cho phép ứng dụng mô hình VaR nội bộ. Tuy nhiên, Basel I bộc lộ các hạn chế lớn: không phân biệt chất lượng tín dụng giữa các doanh nghiệp vay vốn (cào bằng hệ số 100%), không xét đến lợi ích đa dạng hóa danh mục, ưu đãi hệ số 0% cứng nhắc cho các nước OECD bất kể xếp hạng tín nhiệm thực tế, dẫn đến hiện tượng chênh lệch giá vốn điều tiết (regulatory capital arbitrage).

Để khắc phục, Basel II được hoàn thiện với cấu trúc 3 trụ cột toàn diện. Trụ cột 1 tính toán yêu cầu vốn cho rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động. Trụ cột 2 trao quyền cho cơ quan giám sát đánh giá tính đầy đủ của vốn nội bộ theo 4 nguyên tắc can thiệp sớm. Trụ cột 3 bắt buộc công khai thông tin để phát huy kỷ luật thị trường.

Tiêu chí so sánh	Basel I	Basel II
Cấu phần vốn	Gồm Vốn cấp 1 và Vốn cấp 2.	Bổ sung Vốn cấp 3 cho các khoản vay ngắn hạn khác; yêu cầu Vốn cấp 1 $\ge$ Vốn cấp 2 + Vốn cấp 3.
Mẫu số tỷ lệ CAR	Tài sản điều chỉnh theo rủi ro tín dụng (và rủi ro thị trường sau năm 1996).	Tổng tài sản có rủi ro tín dụng cộng thêm 12,5 lần tổng vốn yêu cầu cho rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động.
Đo lường rủi ro	Đo lường rủi ro tín dụng cơ bản và rủi ro thị trường (sau năm 1996).	Bổ sung phương pháp đo lường rủi ro thị trường (chuẩn hóa, mô hình nội bộ) và rủi ro hoạt động (BIA, TSA, AMA).
Hệ số rủi ro tín dụng	4 mức: 0%, 20%, 50%, 100%; ưu tiên cho các quốc gia thuộc OECD.	Mở rộng dải 0% - 150%; loại bỏ ưu đãi OECD; phân loại theo độ nhạy rủi ro và xếp hạng tín nhiệm độc lập.

(Nguồn: Tổng hợp từ tài liệu nghiên cứu của Đinh Xuân Cường, 2014)

Đối với Thông tư 41/2016/TT-NHNN ban hành ngày 30/12/2016, tác giả phân tích các điểm đổi mới căn bản so với Thông tư 36/2014/TT-NHNN:

1. Công nhận 4 biện pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng để khấu trừ giá trị khoản phải đòi: tài sản bảo đảm hợp lệ (tiền mặt, vàng, giấy tờ có giá), bù trừ số dư trên bảng cân đối kế toán, bảo lãnh của bên thứ ba, và sản phẩm phái sinh tín dụng;
2. Bắt buộc tính toán vốn yêu cầu cho cả rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường (nhân với hệ số 12,5 khi đưa vào mẫu số CAR);
3. Mở rộng dải hệ số rủi ro tín dụng từ 0% - 150% lên 0% - 250%, phân loại chi tiết theo từng đối tượng khách hàng và khoản vay. Đồng thời, Thông tư 41 áp dụng trọng số rủi ro danh mục bán lẻ 75%, cho vay thế chấp bất động sản dựa trên tỷ lệ LTV (Loan-to-Value) và DSC (Debt Service Coverage), và quy định trọng số 0% đối với nợ chính phủ Việt Nam.

Chương 2: Hệ số an toàn vốn theo Basel tại Vietcombank

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng hệ số an toàn vốn tại Vietcombank qua các thời kỳ phát triển, các bước chuẩn bị thể chế, dữ liệu và công nghệ để đáp ứng Thông tư 41.

Được thành lập ngày 01/04/1963 từ tiền thân là Cục Quản lý Ngoại hối thuộc NHNN, Vietcombank là ngân hàng thương mại nhà nước đầu tiên được Chính phủ lựa chọn thí điểm cổ phần hóa, chính thức hoạt động dưới mô hình ngân hàng thương mại cổ phần từ ngày 02/06/2008 và niêm yết trên HOSE vào ngày 30/06/2009. Tính đến quý IV/2017, vốn điều lệ của ngân hàng đạt 35.977 tỷ đồng, tổng tài sản đạt 1.035.293 tỷ đồng. Mạng lưới ngân hàng gồm hơn 15.000 nhân viên, Hội sở chính tại Hà Nội, 101 chi nhánh, hơn 395 phòng giao dịch, 2.300 máy ATM, 43.000 điểm chấp nhận thanh toán, 3 công ty con tại Việt Nam, văn phòng đại diện tại Singapore và TP. Hồ Chí Minh, 2 công ty con ở nước ngoài, 4 công ty liên doanh và 1.726 ngân hàng đại lý tại 158 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Về diễn biến hệ số an toàn vốn, tác giả phân chia và đánh giá qua các mốc thời gian:

• Giai đoạn trước năm 2005: Hoạt động tính toán CAR áp dụng theo Quyết định 297/1999/QĐ-NHNN với ngưỡng an toàn tối thiểu 8%, phương pháp xác định tài sản có rủi ro còn thô sơ.

STT	Ngân hàng thương mại nhà nước	Tổng tài sản (Tỷ VND)	Vốn tự có (Tỷ VND)	Hệ số CAR (%)
1	Vietcombank	136.721	4.279	7,79

(Nguồn: Trích xuất từ Nguyễn Đức Trung, 2015)

Số liệu ngày 31/12/2005 cho thấy CAR của Vietcombank đạt 7,79%, chưa đạt ngưỡng tối thiểu 8% do tỷ lệ nợ xấu tồn đọng, tình trạng sở hữu chéo phức tạp đầu những năm 2000 và chi phí vốn tăng cao khi tốc độ huy động vốn chậm hơn đà tăng tài sản. Dù vậy, tỷ lệ này vẫn tích cực hơn mức trung bình khoảng 4,% của khối ngân hàng thương mại nhà nước cùng thời kỳ.

• Giai đoạn 2005 - 2009 và từ 2010 đến 2018: Quá trình cổ phần hóa và cơ cấu lại bảng cân đối kế toán giúp ngân hàng nâng cao quy mô vốn và quản trị rủi ro tốt hơn theo Thông tư 36.
• Công tác chuẩn bị và thực thi Thông tư 41: Vietcombank kiện toàn cơ cấu quản trị với Ủy ban Quản lý Rủi ro (RMC), Ban Điều hành, Phòng Quản lý Rủi ro Tín dụng (CPD), Phòng Quản lý Rủi ro Thị trường (MRMD), Phòng Quản lý Rủi ro Hoạt động (ORMD) và bộ phận Kiểm toán nội bộ; xây dựng hệ sinh thái công nghệ số hóa (Digital Lab, VCB Money, Internet Banking); chuẩn hóa dữ liệu tài sản nợ, tài sản có và tài sản bảo đảm; ban hành quy chế nội bộ về tính toán CAR và cơ chế cảnh báo sớm an toàn vốn.
• Kết quả và vướng mắc: Ngày 28/11/2018, NHNN công nhận Vietcombank chính thức đáp ứng chuẩn Basel II theo Thông tư 41 trước hạn một năm. Ngân hàng gặp khó khăn trong việc thu thập và chuẩn hóa dữ liệu lịch sử nhiều năm, chi phí đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin lớn, áp lực tăng trưởng quy mô vốn tự có trước đà tăng trưởng tín dụng và sự thiếu vắng hệ thống xếp hạng tín nhiệm độc lập nội địa.

Chương 3: Khuyến nghị hoàn thiện hệ số an toàn vốn

Trên cơ sở phân tích thực trạng và các vướng mắc, Chương 3 đưa ra hệ thống giải pháp ở hai cấp độ:

• Khuyến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:
  • Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, ban hành các văn bản hướng dẫn kỹ thuật chi tiết giúp các ngân hàng thương mại tiến tới áp dụng phương pháp nâng cao (IRB cho rủi ro tín dụng và AMA cho rủi ro hoạt động);
  • Thúc đẩy việc thành lập và nâng cao năng lực cho các tổ chức định mức tín nhiệm độc lập nội địa, tạo cơ sở khách quan để phân định hệ số rủi ro đối tác trong nước;
  • Hỗ trợ chuẩn hóa hệ thống dữ liệu liên ngân hàng và tạo lập nền tảng kỹ thuật số phục vụ giám sát vĩ mô.
• Khuyến nghị đối với Vietcombank:
  • Nhóm giải pháp về huy động và mở rộng quy mô vốn: Tăng vốn cấp 1 thông qua việc giữ lại lợi nhuận chưa phân phối hàng năm, phát hành cổ phiếu mới cho cổ đông chiến lược; tăng vốn cấp 2 bằng phát hành trái phiếu thứ cấp dài hạn có kỳ hạn trên 5 năm; cơ cấu lại các khoản vốn đầu tư tài chính ngoài ngành.
  • Nhóm giải pháp về quản trị điều hành ngân hàng: Tối ưu hóa danh mục tài sản có rủi ro (RWA), ưu tiên giải ngân cho các khách hàng có xếp hạng nội bộ cao và tài sản bảo đảm hợp lệ nhằm áp dụng kỹ thuật giảm thiểu rủi ro theo Thông tư 41; tiếp tục nâng cấp hệ thống phần mềm tính toán CAR tự động; đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ chuyên trách quản lý rủi ro và duy trì cơ chế giám sát, cảnh báo sớm an toàn vốn định kỳ.

Chương 4: Kết luận của khóa luận

Chương 4 tổng kết các phát hiện chính của đề tài, khẳng định kết quả triển khai Basel II thành công theo Thông tư 41 trước hạn của Vietcombank là bước ngoặt quan trọng khẳng định năng lực quản trị rủi ro và lành mạnh hóa tài chính của ngân hàng. Đồng thời, tác giả nhấn mạnh lộ trình dài hạn của Vietcombank trong việc tiếp tục chuẩn bị năng lực quản lý để đáp ứng các phương pháp nâng cao theo định hướng của NHNN đến năm 2025.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả trích xuất từ dữ liệu thực tế:
  • Phản ánh trung thực quá trình chuyển biến CAR của Vietcombank từ giai đoạn sơ khai (đạt 7,79% vào ngày 31/12/2005 theo Quyết định 297/1999/QĐ-NHNN) đến thời điểm được NHNN chính thức phê duyệt đáp ứng Thông tư 41 vào ngày 28/11/2018, vượt trước thời hạn thí điểm 2019 và thời hạn bắt buộc 2020 của toàn ngành;
  • Cung cấp các số liệu về quy mô tài chính của Vietcombank thời điểm chuẩn bị triển khai: Vốn điều lệ đạt 35.977 tỷ đồng, tổng tài sản đạt 1.035.293 tỷ đồng (quý IV/2017);
  • Phân tích chi tiết sự thay đổi về cấu trúc tính toán giữa Thông tư 36 và Thông tư 41: Bổ sung 4 kỹ thuật giảm thiểu rủi ro tín dụng, đưa rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường vào mẫu số tính vốn qua hệ số 12,5, mở rộng biên độ hệ số rủi ro tín dụng lên 0% - 250%.
• Giải pháp đề xuất: Khóa luận đề xuất đồng bộ các giải pháp chia thành hai nhóm: gia tăng quy mô vốn tự có (vốn cấp 1 và vốn cấp 2) và tái cấu trúc danh mục tài sản có rủi ro, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu và cơ chế cảnh báo sớm tại Vietcombank, kết hợp với các kiến nghị chính sách đối với NHNN.
• Đóng góp khoa học: Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về Basel I, Basel II và Thông tư 41; cung cấp nghiên cứu trường hợp thực chứng (case study) điển hình về một ngân hàng thương mại nhà nước cổ phần hóa tiên phong đạt chuẩn an toàn vốn tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của khóa luận: Thời gian nghiên cứu bị giới hạn (tác giả thực hiện trong đợt thực tập 4 tháng); rào cản ngôn ngữ khi biên soạn nghiên cứu bằng tiếng Anh để diễn giải các quy định pháp lý đặc thù của Việt Nam; nguồn dữ liệu nội bộ chi tiết về mô hình tính toán tại thời điểm 2018 chưa được công bố rộng rãi do tính bảo mật nghiệp vụ khi toàn hệ thống mới chỉ có 3 ngân hàng đáp ứng Thông tư 41.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi và đánh giá tác động định lượng của Thông tư 41 đến biên lợi nhuận, chi phí vốn và cơ cấu tín dụng của Vietcombank khi thông tư có hiệu lực diện rộng; mở rộng nghiên cứu sang việc chuẩn bị các điều kiện kỹ thuật để áp dụng phương pháp xếp hạng nội bộ nâng cao (Advanced IRB) và phương pháp đo lường nâng cao rủi ro hoạt động (AMA) đến năm 2025.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này hữu ích đối với:

• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị Rủi ro: Cung cấp khung tài liệu học thuật đầy đủ về các phương pháp đo lường vốn theo chuẩn mực Basel I, Basel II và quá trình chuyển đổi pháp lý sang Thông tư 41/2016/TT-NHNN;
• Cán bộ quản lý rủi ro, kiểm toán nội bộ tại các ngân hàng thương mại: Tham khảo trực tiếp kinh nghiệm thiết lập thể chế quản trị nội bộ, phân loại cơ sở dữ liệu và vận hành quy trình phối hợp giữa các phòng ban chuyên trách (CPD, MRMD, ORMD, RMC);
• Các nhà hoạch định chính sách tại cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng: Có thêm góc nhìn thực chứng về những rào cản kỹ thuật và chi phí tuân thủ của các ngân hàng thương mại trong lộ trình áp dụng chuẩn mực an toàn vốn quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

• Nguyên nhân chính khiến hệ số CAR của Vietcombank tại thời điểm ngày 31/12/2005 (7,79%) không đạt chuẩn 8% theo Quyết định 297/1999/QĐ-NHNN là gì? Tại ngày 31/12/2005, Vietcombank có vốn tự có đạt 4.279 tỷ đồng trên tổng tài sản 136.721 tỷ đồng. CAR đạt 7,79% xuất phát từ gánh nặng nợ xấu tồn đọng trong giai đoạn đầu thập niên 2000, tình trạng sở hữu chéo phức tạp làm suy giảm hiệu lực giám sát, cùng với chi phí vốn gia tăng do tốc độ huy động vốn chậm hơn tốc độ mở rộng tài sản. Mặc dù vậy, con số này vẫn cao hơn mức trung bình khoảng 4,% của khối ngân hàng thương mại nhà nước cùng kỳ.

• Thông tư 41/2016/TT-NHNN mang lại những thay đổi cốt lõi nào so với Thông tư 36/2014/TT-NHNN khi xác định tài sản có rủi ro? Thông tư 41 mang lại 3 thay đổi cốt lõi: Thứ nhất, cho phép áp dụng 4 kỹ thuật giảm thiểu rủi ro tín dụng (tài sản bảo đảm hợp lệ, bù trừ bảng cân đối kế toán, bảo lãnh của bên thứ ba, phái sinh tín dụng) để khấu trừ giá trị khoản phải đòi. Thứ hai, bổ sung vốn yêu cầu cho rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường vào mẫu số CAR (nhân với hệ số 12,5). Thứ ba, nới rộng khung hệ số rủi ro tín dụng từ 0% - 150% lên 0% - 250% nhằm phản ánh sát thực chất lượng tín dụng của từng khoản nợ.

• Theo Hiệp ước Basel II, rủi ro hoạt động được đo lường qua những phương pháp nào và công thức của Phương pháp Chỉ số cơ bản (BIA) là gì? Basel II quy định 3 phương pháp với độ phức tạp tăng dần: BIA (Basic Indicator Approach), TSA (The Standardized Approach), và AMA (Advanced Measurement Approaches). Theo phương pháp BIA, vốn dự phòng rủi ro hoạt động ($K_{BIA}$) bằng mức bình quân thu nhập gộp hàng năm dương của 3 năm liền trước nhân với hệ số $\alpha = 15%$: $$K_{BIA} = \frac{\sum_{n=1}^3 GI_n}{n} \times \alpha \quad (\text{với điều kiện } GI_n > 0)$$

• Vietcombank được NHNN công nhận đạt chuẩn Basel II theo Thông tư 41 vào thời điểm nào và có ý nghĩa gì đối với lộ trình của ngân hàng? Ngày 28/11/2018, NHNN đã chính thức công nhận Vietcombank đáp ứng chuẩn an toàn vốn theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN. Sự kiện này diễn ra trước thời hạn quy định 1 năm, đưa Vietcombank trở thành một trong hai ngân hàng thương mại đầu tiên tại Việt Nam hoàn thành mục tiêu thí điểm Basel II.

• Khóa luận đề xuất các nhóm giải pháp trọng tâm nào để Vietcombank duy trì hệ số CAR bền vững? Tác giả đề xuất 2 nhóm giải pháp: (1) Nhóm giải pháp quy mô vốn (tăng vốn cấp 1 từ lợi nhuận giữ lại và phát hành cổ phiếu chiến lược, tăng vốn cấp 2 qua phát hành trái phiếu thứ cấp dài hạn); (2) Nhóm giải pháp quản trị điều hành (tối ưu hóa tài sản có rủi ro RWA, ưu tiên khách hàng có tài sản bảo đảm đủ điều kiện, hiện đại hóa hạ tầng dữ liệu và hoàn thiện cơ chế cảnh báo sớm an toàn vốn).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Phương Linh đã hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết về hệ số an toàn vốn theo chuẩn mực Basel I, Basel II và quá trình thể chế hóa qua Thông tư 41/2016/TT-NHNN tại Việt Nam. Nghiên cứu phân tích sâu sắc trường hợp Vietcombank từ bối cảnh khó khăn về tỷ lệ an toàn vốn năm 2005 đến dấu mốc trở thành ngân hàng tiên phong đạt chuẩn Basel II vào tháng 11/2018. Trên cơ sở nhận diện các rào cản về dữ liệu và công nghệ, khóa luận đề xuất hệ thống giải pháp thiết thực hỗ trợ ngân hàng tối ưu hóa cấu trúc vốn và chuẩn bị cho các phương pháp quản trị rủi ro nâng cao trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BANKING ACADEMY FACULTY OF FINANCE AND BANKING GRADUATION THESIS Topic: Capital Adequacy Ratio (CAR) according to Basel at Joint Stock Commercial Bank for Foreign Trade of Vietnam (Vietcombank) Supervisor: Assoc. Nguyen Thuy Duong Student: Nguyen Phuong Linh Class: K18CLCB Student ID: 18A4000418 Hanoi, May 2019 COMMITTEE I make guarantee that the thesis is my own research project which has been conducted after durations of studying and doing research in reality and under supervisor of Assoc. Nguyen Thuy Duong. The information and contents stated in the thesis are based on the actual research I conducted and are strictly true to the source of citation.

The sources of information are properly and thoroughly indicated in Reference and other forms according to the regulations of the Banking Academy. Opinions, analysis indicated in the thesis are based on the author’s personal view after the thorough research duration. Nguyen Phuong Linh i ACKNOWLEDGEMENT For the completion of this graduation thesis, in addition to my efforts, I have received a lot of attentions and dedicated guidance. First of all, I would like to express my sincere gratefulness to my instructor - Assoc.

Nguyen Thuy Duong, who dedicated her guidance to me for the completion of this thesis. She has always given me a clear direction throughout the study duration, detailed feedbacks for the best version of the thesis. Besides, I would like to send my appreciation to teachers at the Banking Academy for teaching and equipping me with various specialized knowledge necessary for the research period and my career path. Lastly, I would also like to thank the officials of Credit Risk Management Department at Vietcombank Head office for facilitating and helping me during the implementation of the project.

They have always eagerly provided useful materials needed for thesis analysis. ii TABLE OF CONTENTS COMMITTEE. ii TABLE OF CONTENTS. iii LIST OF TABLES.

vi LIST OF FIGURES. vii LIST OF EQUATIONS. DATA AND METHODOLOGY. LIMITATIONS OF RESEARCH.

OVERVIEW OF CAR ACCORDING TO BASEL ACCORD. BACKGROUND OF BASEL. CAR ACCORDING TO BASEL. CAR according to Basel I.

CAR according to Basel II. OVERVIEW ON CIRCULAR 41 OF SBV. CAR ACCORDING TO BASEL AT VIETCOMBANK. OVERVIEW ABOUT VIETCOMBANK.

Foundation and development. CAPITAL ADEQUACY RATIO (CAR) AT VIETCOMBANK. The duration before 2005. The duration from 2005 to 2009.

The duration from 2010 up to now. REQUIREMENT FOR VIETCOMBANK TO IMPLEMENT CAR REGULATION ACCORDING TO CIRCULAR 41.Organizational structure and internal audit regarding capital adequacy ratio management. Database and information technology system. PREPARATION FOR CAR ACCORDING TO CIRCULAR 41.

Requirement for data. Internal regulation of CAR calculation at Vietcombank. General Assessment of the implementation process at Vietcombank. CAR CALCULATION AT VIETCOMBANK.

Components of asset in calculating CAR. CAR management process. Early warning in capital adequacy ratio management. CAPITAL ADEQUACY RATIO ACCORDING TO CIRCULAR 41.

RESULTS OF CAR IMPLEMENTATION ACCORDING TO CIRCULAR 41 .1 Achievements of Vietcombank on CAR implementation. Difficulties in the duration of CAR implementation. RECOMMENDATIONS FOR IMPROVEMENT OF CAR. RECOMMENDATIONS FOR THE STATE BANK OF VIETNAM.

RECOMMENDATIONS FOR VIETCOMBANK. The solutions relating to capital mobilization. The solutions relating to banking management. 73 REFERENCES APPENDIX 1 APPENDIX 2 APPENDIX 3 APPENDIX 4 v LIST OF TABLES Table 1-1: The three pillars of the Basel II Accord.

Comparison of Basel I and Basel II. Beta coefficient according to banking major. Foreign Exchange Risk. Equity and CAR ratio of State-owned commercial banks on 31st December 2005 (BN VND).

CAR at Vietcombank from 2011 to 2018. 34 vi LIST OF FIGURES Figure 2-1. Vietcombank Organizational Structure .The fluctuation of CAR ratio of three big commercial banks. CAR operation structure.

CAR Management Process. 53 LIST OF EQUATIONS Equation 1-1. Capital adequacy requirement under Basel II. Risk-weighted Asset.

Reserve capital for operational risk according to BIA. Reserve capital for operational risk according to TSA. CAR at Vietcombank .