Tương Tác Giữa Sinh Viên Trong Học Tập Theo Học Chế Tín Chỉ Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Luận án tiến sĩ phân tích các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Mạc Văn Trang
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Tương Tác Giữa Sinh Viên Với Sinh Viên Trong Học Tập Theo Học Chế Tín Chỉ Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN TƯƠNG TÁC GIỮA SINH VIÊN VỚI SINH VIÊN TRONG HỌC TẬP
• 1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến tương tác hợp tác trong học tập tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TƯƠNG TÁC HỢP TÁC GIỮA SINH VIÊN VỚI SINH VIÊN TRONG HỌC TẬP THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ
• 2.1. Lý luận về tương tác hợp tác trong học tập
• 2.2. Hoạt động học tập theo học chế tín chỉ của sinh viên
• 2.3. Tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong học tập theo học chế tín chỉ
• 2.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong học tập theo học chế tín chỉ
• 3. CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổ chức nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Tiêu chí đánh giá và thang đo
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ TƯƠNG TÁC HỢP TÁC GIỮA SINH VIÊN VỚI SINH VIÊN TRONG HỌC TẬP THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Thực trạng tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong học tập theo học chế tín chỉ tại thành phố Hồ Chí Minh
• 4.2. Các yếu tố ảnh hưởng
• 4.3. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tương Tác Hợp Tác Sinh Viên Tại TP

Nghiên cứu về tương tác hợp tác giữa sinh viên là vô cùng cần thiết. Auguste Comte (1798 – 1857) nhấn mạnh rằng con người tồn tại và phát triển trong mối quan hệ qua lại với người khác. Có hai hình thức tương tác: hợp tác và cạnh tranh. Tương tác hợp tác tạo sự thân thiện, an toàn và gắn bó giữa các cá nhân. Trong môi trường đại học, sinh viên đến từ nhiều vùng miền khác nhau, với trình độ và hoàn cảnh khác nhau. Việc tương tác hợp tác giúp sinh viên vượt qua khó khăn, hỗ trợ nhau trong học tập và rèn luyện kỹ năng. Các trường đại học ở Việt Nam đang áp dụng học chế tín chỉ, chú trọng đến tính tự chủ của người học. Sinh viên tự xây dựng thời khóa biểu, tự đăng ký môn học và tự kiểm tra quá trình học tập. Để thích ứng với học chế tín chỉ, sinh viên cần hợp tác với nhau để chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau. Tương tác hợp tác là biện pháp giúp sinh viên thích ứng và học tập hiệu quả.

1.1. Tầm quan trọng của tương tác sinh viên trong học tập

Trong môi trường đại học, tương tác sinh viên đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng một cộng đồng học thuật vững mạnh. Hợp tác sinh viên không chỉ giúp chia sẻ kiến thức mà còn phát triển kỹ năng mềm sinh viên như giao tiếp, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Môi trường học tập đại học năng động đòi hỏi sinh viên phải chủ động hỗ trợ học tập lẫn nhau, tạo nên một tinh thần đồng đội mạnh mẽ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh học chế tín chỉ, nơi sinh viên có nhiều quyền tự chủ hơn trong việc lựa chọn môn học và xây dựng lộ trình học tập cá nhân.

1.2. Thực trạng tương tác hợp tác tại các trường đại học TP.HCM

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều sinh viên vẫn còn thụ động và phụ thuộc vào giảng viên. Theo nghiên cứu, nhiều sinh viên chưa chủ động lập kế hoạch học tập và quen với việc học theo bạn bè. Hậu quả là nhiều sinh viên bị buộc thôi học hoặc tốt nghiệp trễ hạn. Nguyên nhân chính là do sinh viên không thích ứng được với học chế tín chỉ và không biết cách tương tác hợp tác với bạn bè. Để hỗ trợ sinh viên học tập hiệu quả, cần có những nghiên cứu sâu hơn về tương tác hợp tác trong học chế tín chỉ.

II. Thách Thức Tương Tác Hợp Tác Trong Học Chế Tín Chỉ

Mặc dù tương tác hợp tác mang lại nhiều lợi ích, nhưng sinh viên vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình này. Một số sinh viên vẫn còn tâm lý cạnh tranh thay vì hợp tác, dẫn đến việc chia sẻ kiến thức bị hạn chế. Áp lực học tập và thời gian biểu bận rộn cũng là những rào cản khiến sinh viên ít có cơ hội tương tác với nhau. Ngoài ra, sự khác biệt về trình độ, văn hóa và tính cách cũng có thể gây ra mâu thuẫn trong quá trình học tập nhóm. Để giải quyết những thách thức này, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà trường, giảng viên và sinh viên.

2.1. Khó khăn trong việc hình thành nhóm học tập hiệu quả

Việc hình thành các nhóm học tập hiệu quả là một thách thức lớn đối với sinh viên. Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm những người có cùng mục tiêu học tập và phong cách làm việc. Sự khác biệt về tính chủ động của sinh viên và thái độ học tập cũng có thể gây ra sự mất cân bằng trong nhóm. Để khắc phục điều này, cần có những hoạt động kết nối sinh viên và tạo điều kiện cho họ làm quen với nhau trước khi thành lập nhóm học tập.

2.2. Áp lực học tập và thiếu thời gian tương tác

Áp lực học tập và stress sinh viên là những yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến tương tác hợp tác. Sinh viên thường quá tập trung vào việc hoàn thành bài tập cá nhân mà quên đi tầm quan trọng của việc chia sẻ kiến thức và hỗ trợ học tập lẫn nhau. Để giảm bớt áp lực, nhà trường cần tạo điều kiện cho sinh viên tham gia các tổ chức hoạt động ngoại khóa và câu lạc bộ học thuật, nơi họ có thể thư giãn và giao tiếp sinh viên một cách thoải mái.

2.3. Thiếu kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp hiệu quả

Nhiều sinh viên thiếu kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp sinh viên hiệu quả, dẫn đến mâu thuẫn và hiểu lầm trong quá trình học tập nhóm. Để cải thiện điều này, cần có những khóa đào tạo về kỹ năng mềm sinh viên, tập trung vào các kỹ năng như lắng nghe, thuyết trình, giải quyết xung đột và đưa ra phản hồi xây dựng. Giảng viên cũng có thể lồng ghép các hoạt động học tập nhóm vào bài giảng để sinh viên có cơ hội thực hành và rèn luyện kỹ năng.

III. Phương Pháp Tăng Cường Tương Tác Hợp Tác Sinh Viên TP

Để tăng cường tương tác hợp tác giữa sinh viên, cần có những phương pháp tiếp cận đa chiều. Nhà trường cần tạo ra một môi trường học tập thân thiện và cởi mở, khuyến khích sinh viên chia sẻ kiến thức và hỗ trợ lẫn nhau. Giảng viên cần đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường các hoạt động học tập nhóm và tạo cơ hội cho sinh viên tương tác với nhau trong lớp học. Sinh viên cần chủ động tham gia các hoạt động cộng đồng học tập và xây dựng mạng lưới sinh viên để mở rộng mối quan hệ và học hỏi kinh nghiệm từ bạn bè.

3.1. Xây dựng môi trường học tập cởi mở và thân thiện

Một môi trường học tập cởi mở và thân thiện là yếu tố then chốt để thúc đẩy tương tác hợp tác. Nhà trường cần tạo ra những không gian chung, nơi sinh viên có thể gặp gỡ, trao đổi và làm việc cùng nhau. Các hoạt động văn hóa học đường và tổ chức hoạt động ngoại khóa cũng giúp tăng cường sự gắn kết giữa sinh viên và tạo ra một cộng đồng học tập đoàn kết.

3.2. Đổi mới phương pháp giảng dạy tăng cường học tập nhóm

Giảng viên đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tương tác hợp tác trong lớp học. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy, áp dụng các kỹ thuật như flipped classroom và blended learning, giúp tăng cường tính tương tác và chủ động của sinh viên. Các hoạt động học tập nhóm, như thảo luận, tranh luận và giải quyết vấn đề, cũng tạo cơ hội cho sinh viên chia sẻ kiến thức và hỗ trợ học tập lẫn nhau.

3.3. Khuyến khích sinh viên tham gia cộng đồng học tập

Sinh viên cần chủ động tham gia các cộng đồng học tập, như câu lạc bộ học thuật và hội thảo khoa học sinh viên, để mở rộng kiến thức và mạng lưới sinh viên. Việc tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học sinh viên và thực tập cũng giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tế và học hỏi kinh nghiệm từ những người đi trước. Hỗ trợ tài chính sinh viên và học bổng cũng là những yếu tố quan trọng giúp sinh viên tập trung vào học tập và tương tác với bạn bè.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Tương Tác Tại Đại Học TP

Nghiên cứu thực tiễn về tương tác hợp tác tại các trường đại học TP.HCM cho thấy rằng, mức độ tương tác giữa sinh viên vẫn còn ở mức trung bình. Tuy nhiên, có sự khác biệt đáng kể giữa các khối ngành và các trường đại học. Sinh viên khối ngành kinh tế có xu hướng tương tác nhiều hơn so với sinh viên khối ngành kỹ thuật. Để cải thiện tình hình, cần có những giải pháp cụ thể, phù hợp với đặc điểm của từng trường và từng ngành học.

4.1. Phân tích thực trạng tương tác hợp tác theo khối ngành

Nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt về mức độ tương tác hợp tác giữa các khối ngành. Sinh viên khối ngành kinh tế thường có xu hướng học tập nhóm và chia sẻ kiến thức nhiều hơn so với sinh viên khối ngành kỹ thuật. Điều này có thể là do đặc thù của chương trình đào tạo và yêu cầu công việc trong tương lai. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để tìm hiểu nguyên nhân và đưa ra giải pháp phù hợp.

4.2. So sánh tương tác hợp tác giữa các trường đại học

Mức độ tương tác hợp tác cũng khác nhau giữa các trường đại học TP.HCM. Một số trường có văn hóa học đường mạnh mẽ và nhiều hoạt động cộng đồng học tập, giúp thúc đẩy tương tác giữa sinh viên. Trong khi đó, một số trường khác lại thiếu những điều kiện này, dẫn đến mức độ tương tác thấp hơn. Cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ phía nhà trường để cải thiện tình hình.

4.3. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp

Nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp nhằm tăng cường tương tác hợp tác. Kết quả cho thấy rằng, các biện pháp như tổ chức các buổi tư vấn tâm lý sinh viên, cung cấp hỗ trợ tài chính sinh viên và khuyến khích tham gia các hoạt động câu lạc bộ học thuật đều có tác động tích cực đến mức độ tương tác của sinh viên. Tuy nhiên, cần có những đánh giá khách quan và toàn diện hơn để xác định những biện pháp hiệu quả nhất.

V. Kết Luận Tương Lai Của Tương Tác Hợp Tác Sinh Viên TP

Tương tác hợp tác đóng vai trò quan trọng trong sự thành công của sinh viên trong học chế tín chỉ. Để xây dựng một cộng đồng học thuật vững mạnh, cần có sự chung tay của nhà trường, giảng viên và sinh viên. Bằng cách tạo ra một môi trường học tập thân thiện, đổi mới phương pháp giảng dạy và khuyến khích sinh viên tham gia các hoạt động cộng đồng học tập, chúng ta có thể giúp sinh viên phát triển kỹ năng mềm và đạt được kết quả học tập tốt nhất.

5.1. Tóm tắt những phát hiện chính của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mức độ tương tác hợp tác giữa sinh viên tại TP.HCM vẫn còn ở mức trung bình, nhưng có tiềm năng phát triển. Các yếu tố như môi trường học tập, phương pháp giảng dạy và kỹ năng mềm đều có ảnh hưởng đến mức độ tương tác của sinh viên. Cần có những giải pháp đồng bộ và phù hợp để cải thiện tình hình.

5.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu này mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiếp theo về tương tác hợp tác trong học chế tín chỉ. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về tác động của ứng dụng công nghệ trong giảng dạy và e-learning đến tương tác của sinh viên. Ngoài ra, cần có những nghiên cứu về vai trò của tư vấn tâm lý sinh viên và hỗ trợ tài chính sinh viên trong việc thúc đẩy tương tác và giảm stress sinh viên.

5.3. Tầm quan trọng của việc duy trì và phát triển tương tác

Việc duy trì và phát triển tương tác hợp tác là vô cùng quan trọng để xây dựng một cộng đồng học thuật vững mạnh và giúp sinh viên thành công trong học tập và sự nghiệp. Bằng cách tạo ra một môi trường học tập tích cực và hỗ trợ, chúng ta có thể giúp sinh viên phát triển kỹ năng mềm, xây dựng mạng lưới sinh viên và đạt được tiềm năng tối đa.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh giáo dục đại học tại Việt Nam chứng kiến bước chuyển dịch mang tính cấu trúc sâu sắc khi chuyển đổi từ phương thức đào tạo niên chế truyền thống sang học chế tín chỉ theo Quyết định số 43/2007/QĐ-BGDĐT. Bản chất của học chế tín chỉ là trao quyền tự chủ tối đa cho người học trong việc hoạch định lộ trình, nội dung và phương thức học tập. Tuy nhiên, sự tự chủ này đồng thời đặt người học trước những áp lực tâm lý lớn khi phải đối diện với tính không đồng nhất về văn hóa, phương pháp tự học và nguy cơ mất phương hướng, dẫn đến thực trạng hàng ngàn sinh viên bị cảnh báo học vụ hoặc buộc thôi học hàng năm. Trong bối cảnh đó, luận án tiến sĩ tâm lý học của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Ngọc với đề tài "Tương tác giữa sinh viên với sinh viên trong học tập theo học chế tín chỉ tại thành phố Hồ Chí Minh" (chuyên ngành Tâm lý học, mã số 9.01 / 9310401, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam - Học viện Khoa học Xã hội, 2019, người hướng dẫn khoa học: PGS. Mạc Văn Trang) là công trình tiên phong tiếp cận hiện tượng tương tác đồng đẳng dưới góc độ chuyên ngành tâm lý học hành vi và hoạt động.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ: Các công trình trước đây tại Việt Nam và quốc tế chủ yếu tiếp cận tương tác sinh viên dưới lăng kính Giáo dục học, Sư phạm học thực hành hoặc xem tương tác hợp tác đơn thuần là kỹ thuật giảng dạy của giảng viên trên lớp (Johnson & Johnson, 1974; Đặng Thành Hưng, 2007; Tạ Quang Tuấn, 2010), bỏ qua cấu trúc tâm lý nội tại và tính tích cực tương tác chủ động của sinh viên trong các hoạt động tự học đặc thù của học chế tín chỉ. Hơn nữa, như chính Johnson & Johnson thừa nhận, "Thái độ là nội dung bị bỏ quên" trong hầu hết các nghiên cứu tương tác khi chỉ tập trung đo lường tần số cơ học thay vì đo lường tính tích cực tâm lý.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học tương ứng:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cấu trúc tâm lý và thực trạng tính tích cực tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong 3 hoạt động đặc trưng của học chế tín chỉ tại TP.HCM biểu hiện như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Các yếu tố chủ quan và khách quan nào chi phối mức độ tương tác hợp tác của sinh viên và mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố ra sao?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Liệu các biện pháp tác động tâm lý - sư phạm từ phía giảng viên và cố vấn học tập có cải thiện thực chất tính tích cực tương tác hợp tác và kết quả học tập của sinh viên hay không?
• Giả thuyết khoa học (H1): Thực trạng tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên tại TP.HCM hiện nay chỉ đạt mức trung bình ở cả 2 tiêu chí (tính chủ động và tính hứng thú) trên cả 3 hoạt động học chế tín chỉ.
• Giả thuyết khoa học (H2): Các yếu tố tâm lý chủ quan (nhu cầu tương tác, kỹ năng học tập hợp tác) có tác động mạnh mẽ hơn các yếu tố khách quan (tác động của giảng viên/cố vấn học tập, môi trường học tập) đến tương tác hợp tác.
• Giả thuyết khoa học (H3): Hệ thống biện pháp tác động tâm lý - thực nghiệm phù hợp sẽ tạo ra sự chuyển biến có ý nghĩa thống kê về mức độ tương tác hợp tác của sinh viên.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Thuyết phụ thuộc lẫn nhau xã hội (Social Interdependence Theory) của Morton Deutsch (1949a, 1949b), Thuyết học tập hợp tác (Cooperative Learning Theory) của Johnson & Johnson (1989, 2002, 2014) và Tiếp cận hoạt động - giao tiếp của Tâm lý học Mác-xít (Vygotsky, Leontiev, Rubinstein). Phạm vi nghiên cứu bao quát mẫu khảo sát diện rộng $N = 552$ sinh viên chính quy (năm 1, 2, 3) thuộc 3 khối ngành (Kinh tế, Kỹ thuật, Sư phạm) tại 9 trường đại học trên địa bàn TP.HCM, cùng $N = 104$ giảng viên kiêm cố vấn học tập, thực hiện trong khung thời gian từ tháng 5/2015 đến tháng 4/2018 (số liệu thu thập năm học 2016 - 2017). Ý nghĩa đột phá của luận án là chuẩn hóa mô hình cấu trúc 4 thành tố biểu hiện tâm lý kết hợp 2 tiêu chí đo tính tích cực, mở ra hướng can thiệp tâm lý thực chứng nhằm tối ưu hóa chất lượng đào tạo đại học.

Literature Review và Positioning

Luồng nghiên cứu quốc tế về tương tác hợp tác bắt nguồn từ các nghiên cứu sơ khai của Maller (1929), May & Doobs (1937), trước khi Morton Deutsch (1949a, 1949b) đặt nền móng lý thuyết phân định rõ tương tác hợp tác (dựa trên sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực - positive interdependence), tương tác cạnh tranh (phụ thuộc lẫn nhau tiêu cực) và hành vi cá nhân hóa (không phụ thuộc). Tiếp nối khung lý thuyết này, nhóm nghiên cứu tiên phong David W. Johnson & Roger T. Johnson (1970 - 2014) đã thực hiện các phân tích gộp (meta-analysis) quy mô lớn. Công trình tổng hợp 117 nghiên cứu giai đoạn 1970 - 2002 chỉ ra $62%$ nghiên cứu khẳng định phương pháp học tập cùng nhau (Learning Together) vượt trội hơn học tập cạnh tranh và cá nhân về thành tích học thuật (Johnson & Johnson, 2002). Đến năm 2014, phân tích trên 305 công trình (giai đoạn 1960 - 2009) tiếp tục lượng hóa: Học tập hợp tác thúc đẩy thành tích cá nhân cao hơn học tập cạnh tranh $49%$ và cao hơn học tập cá nhân $53%$ trên nhiều lĩnh vực từ khoa học tự nhiên đến khoa học xã hội.

Bên cạnh thành tích học tập, tương tác hợp tác được chứng minh tác động sâu sắc đến đời sống tâm lý xã hội: Alexander Astin (1993) trong Thuyết gắn kết sinh viên (Student Involvement Theory) khẳng định tương tác đồng đẳng là động lực mạnh mẽ nhất phát triển tư duy phê phán và nhận thức văn hóa; Buchs & Mugny (2004) giải thích cơ chế tương tác xử lý thông tin bất đối xứng; Amy Soller (2001) mô hình hóa tương tác hợp tác trên nền tảng học tập thông minh. Tuy nhiên, tồn tại sự tranh luận lý thuyết (competing theoretical views): Một trường phái xem tương tác hợp tác là cấu trúc kỹ thuật dạy học do người dạy thiết kế áp đặt từ trên xuống (top-down instructional technique) với các biến số thao tác hóa của Johnson & Johnson; trường phái đối lập nhấn mạnh tính tự điều chỉnh xã hội và tương tác kiến tạo tri thức tự thân (bottom-up social constructivism) trong các cộng đồng học tập trực tuyến (Soller, 2001; Lou et al., 2001).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Bùi Văn Huệ (1995), Nguyễn Ánh Tuyết (2008), Vũ Dũng (1995), Nguyễn Thị Hường (2002), Nguyễn Thị Thanh Hằng (2010), Tạ Quang Tuấn (2010), Nguyễn Thị Quỳnh Phương (2012) và Đặng Thị Mai (2017) đã tiếp cận tương tác ở các góc độ xã hội hóa, phương pháp giảng dạy tích cực hoặc kỹ năng làm việc nhóm. Luận án của Nguyễn Thị Ngọc định vị chính xác khoảng trống: Đa số công trình trong nước chỉ dừng lại ở bậc phổ thông hoặc xem tương tác là công cụ sư phạm của giáo viên. Chưa có công trình nào giải phẫu cấu trúc tâm lý của tương tác hợp tác sinh viên như một hoạt động tự chủ độc lập trong môi trường đào tạo theo tín chỉ. So với nghiên cứu quốc tế của Johnson & Johnson (2014) (vốn thực hiện chủ yếu trong lớp học truyền thống phương Tây) và Amy Soller (2001) (tập trung vào môi trường số hóa), luận án này mở rộng lý thuyết vào không gian chuyển đổi giáo dục đặc thù tại một quốc gia đang phát triển, nơi sinh viên chịu áp lực kép giữa văn hóa học tập thụ động truyền thống và yêu cầu tự chủ cao độ của học chế tín chỉ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp vào hệ thống lý thuyết Tâm lý học sư phạm và Tâm lý học xã hội thông qua các luận điểm then chốt:

1. Chuẩn hóa định nghĩa công cụ về tương tác hợp tác sinh viên: Luận án định vị: "Tương tác hợp tác trong học tập là sự tác động qua lại phụ thuộc lẫn nhau tích cực, thực hiện trực tiếp một cách thường xuyên, có kỹ năng hợp tác, có trách nhiệm và có đánh giá, rút kinh nghiệm giữa người học với nhau nhằm thực hiện nhiệm vụ học tập." Định nghĩa này chuyển dịch trọng tâm từ hành vi cơ học sang bản chất tâm lý tương hỗ đa chiều.
2. Phát triển và tinh gọn mô hình cấu trúc tâm lý của Johnson & Johnson: Kế thừa 5 thành tố cổ điển của Johnson & Johnson (1989, 2002), luận án đã tích hợp và bản địa hóa thành mô hình 4 biểu hiện tâm lý cốt lõi phù hợp với môi trường tự học đại học: (1) Sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực; (2) Tương tác trực tiếp thường xuyên; (3) Tương tác có trách nhiệm cá nhân; (4) Đánh giá, rút kinh nghiệm trong quá trình tương tác.
3. Xác lập hệ tiêu chí đo lường tính tích cực tâm lý: Khắc phục nhược điểm "bỏ quên thái độ" trong lịch sử nghiên cứu, tác giả xác lập 2 tiêu chí định lượng chuẩn xác: Tính chủ động (mức độ tự giác khởi xướng, duy trì hành vi không chờ đợi áp đặt) và Tính hứng thú (trạng thái cảm xúc tích cực, say mê và thỏa mãn nhận thức khi tương tác).

Khung phân tích độc đáo

Tính độc đáo của khung phân tích nằm ở sự giao thoa ma trận giữa 4 biểu hiện tâm lý cốt lõi $\times$ 2 tiêu chí đo lường tính tích cực $\times$ 3 hoạt động chức năng mang tính sống còn của học chế tín chỉ:

• Hoạt động 1: Xây dựng thời khóa biểu cá nhân: Sinh viên thảo luận nhóm cơ sở nhằm lập kế hoạch chiến lược, cân bằng giữa năng lực cá nhân, điều kiện kinh tế và khung chương trình đào tạo.
• Hoạt động 2: Đăng ký thời khóa biểu cá nhân trực tuyến: Hoạt động mang tính cạnh tranh cao, được ví như "một trận chiến", đòi hỏi sự chia sẻ hạ tầng thiết bị, hỗ trợ kỹ thuật, hợp tác xử lý nghẽn mạng để đảm bảo toàn bộ thành viên nhóm tích lũy đủ số tín chỉ tối thiểu theo quy định.
• Hoạt động 3: Tự học theo nhóm ngoài giờ lên lớp: Hoạt động thể chế hóa bắt buộc (quy định 1 tiết trên lớp tương ứng 2 tiết chuẩn bị cá nhân/tự học), nơi sinh viên cùng giải quyết nhiệm vụ phức tạp không có sự giám sát trực tiếp của giảng viên.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung lý thuyết: Áp dụng cho đào tạo đại học chính quy áp dụng phương thức học chế tín chỉ chuẩn; đòi hỏi người học có quyền tự chủ lựa chọn môn học và lịch trình; yêu cầu sự tồn tại của các nhóm học tập (chính thức, không chính thức hoặc nhóm cơ sở).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ nghiêm ngặt thế giới quan Duy vật biện chứng Mác-xít kết hợp quan điểm phương pháp luận thực chứng (positivism) và thực dụng (pragmatism):

• Nguyên tắc quyết định luận duy vật: Xem xét hiện tượng tâm lý trong điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa học đường cụ thể tại TP.HCM.
• Nguyên tắc nhân cách - hoạt động - giao tiếp: Sinh viên được xác định là chủ thể tích cực; nhân cách và năng lực hợp tác được hình thành, bộc lộ và biến đổi thông qua hoạt động học tập và giao tiếp đồng đẳng.
• Nguyên tắc hệ thống: Đặt tương tác sinh viên - sinh viên trong mối quan hệ đa tầng với tương tác giảng viên - sinh viên, cấu trúc quản lý đào tạo và môi trường cơ sở vật chất.

Thiết kế nghiên cứu đa phương pháp kết hợp (mixed-methods research design) tích hợp 3 cấp độ: Cấp độ vi mô (trải nghiệm cá nhân qua phỏng vấn sâu), cấp độ trung mô (tương tác nhóm học tập và lớp tín chỉ) và cấp độ vĩ mô (chính sách đào tạo của 9 trường đại học).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu triển khai qua các giai đoạn chuẩn hóa:

1. Thiết kế công cụ và khảo sát thử nghiệm (Pilot Study): Tiến hành trên mẫu thử $n = 171$ sinh viên nhằm thẩm định giá trị nội dung (content validity) và độ tin cậy (reliability). Hệ số Cronbach's Alpha của toàn bộ thang đo và các tiểu thang đo thành phần đều đạt mức cao ($\alpha > 0.80$), chứng minh tính nhất quán nội tại hoàn hảo.
2. Chiến lược chọn mẫu diện rộng (Sampling Strategy): Áp dụng kỹ thuật phân tầng ngẫu nhiên (stratified random sampling) trên $N = 552$ sinh viên thuộc 3 khối ngành đại diện: Khối ngành Kinh tế (ĐH Kinh tế TP.HCM, ĐH Ngân hàng...), Khối ngành Kỹ thuật (ĐH Bách Khoa, ĐH Sư phạm Kỹ thuật...), Khối ngành Sư phạm (ĐH Sư phạm TP.HCM, ĐH Sài Gòn...) và $N = 104$ giảng viên kiêm cố vấn học tập tại 9 trường đại học lớn ở TP.HCM. Tiêu chí lựa chọn đảm bảo tính đại diện về năm học (năm thứ 1, 2, 3) và giới tính.
3. Kỹ thuật tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp chặt chẽ giữa bảng hỏi Anket định lượng Likert 5 mức độ, phỏng vấn sâu (in-depth interview), phỏng vấn nhóm tập trung, quan sát trực tiếp hành vi sinh viên trong các buổi thảo luận nhóm và đăng ký tín chỉ trực tuyến.
4. Thiết kế thực nghiệm sư phạm (Pedagogical Experiment): Thực hiện can thiệp đo lường trước và sau thực nghiệm (pre-test/post-test control group design) để chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa biện pháp can thiệp tâm lý - sư phạm và sự biến đổi tính tích cực tương tác.

Data và phân tích

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên ngành SPSS với hệ thống thuật toán nâng cao:

• Thống kê mô tả: Tính điểm trung bình (ĐTB), độ lệch chuẩn (ĐLC), tỷ lệ phần trăm phân bố mức độ tương tác.
• Thống kê suy luận: Kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha), kiểm định $t$-test độc lập và bắt cặp so sánh khác biệt giữa các nhóm biến số nhân khẩu học, phân tích phương sai một yếu tố (One-way ANOVA) so sánh giữa 3 khối ngành.
• Phân tích tương quan Pearson ($r$) và mô hình phân tích hồi quy tuyến tính (Linear Regression) nhằm dự báo mức độ tác động của các yếu tố chủ quan/khách quan đến tính tích cực tương tác hợp tác.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Thực trạng tính tích cực tương tác hợp tác chỉ ở mức trung bình: Trái với kỳ vọng lý thuyết về tính tự chủ cao trong học chế tín chỉ, dữ liệu thực nghiệm trên $N = 552$ sinh viên chứng minh mức độ tương tác hợp tác tổng thể chỉ đạt mức trung bình. Sinh viên vẫn còn mang nặng tâm lý ỷ lại, thụ động, học vẹt từ bậc phổ thông.
2. Sự phân hóa rõ rệt giữa 3 hoạt động đặc trưng: Tính tích cực tương tác hợp tác đạt mức cao nhất trong hoạt động Tự học theo nhóm ngoài giờ lên lớp, tiếp đến là hoạt động Xây dựng thời khóa biểu cá nhân, và đạt mức thấp nhất trong hoạt động Đăng ký thời khóa biểu cá nhân trực tuyến. Phát hiện phản ánh nghịch lý: Hoạt động đăng ký trực tuyến vốn chịu áp lực thời gian và cạnh tranh chỗ ngồi gay gắt nhất lại là nơi sinh viên ít thể hiện hành vi tương tác hợp tác nhất do hiện tượng tắc nghẽn hệ thống kỹ thuật và tâm lý "thân ai nấy lo".
3. Độ lệch bản chất giữa Tính chủ động và Tính hứng thú: Trong toàn bộ các chiều kích và hoạt động khảo sát, điểm số Tính chủ động luôn cao hơn có ý nghĩa thống kê so với điểm số Tính hứng thú. Sinh viên chủ động tương tác xuất phát từ áp lực hoàn thành nhiệm vụ bắt buộc (tính vụ lợi/nghĩa vụ) hơn là xuất phát từ niềm say mê, hứng thú nội tại.
4. Vị thế áp đảo của các yếu tố chủ quan: Phân tích hồi quy và hệ số tương quan ($r$) chứng minh: Nhu cầu tương tác với bạn bè và Kỹ năng học tập hợp tác (yếu tố chủ quan) có mối tương quan thuận mạnh mẽ nhất ($p < 0.001$) và dự báo chính xác nhất mức độ tương tác hợp tác của sinh viên, vượt trội so với tác động của môi trường vật chất hay quy chế hành chính.
5. Hiệu lực của can thiệp thực nghiệm sư phạm: Kết quả đo lường trước và sau can thiệp (Bảng 4.30, 4.31, 4.32) khẳng định nhóm thực nghiệm có sự gia tăng vượt bậc về ĐTB tính tích cực tương tác hợp tác ở cả 3 hoạt động ($p < 0.01$), minh chứng rằng tính tích cực tương tác không phải là đặc tính tĩnh mà hoàn toàn có thể huấn luyện và phát triển thông qua tác động tâm lý có chủ đích của giảng viên/cố vấn học tập.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung luận cứ thực chứng khẳng định quy luật chuyển hóa giữa giao tiếp đồng đẳng và sự phát triển nhận thức trong tâm lý học lứa tuổi thanh niên sinh viên; mở rộng Thuyết phụ thuộc lẫn nhau xã hội của Morton Deutsch vào bối cảnh đào tạo tín chỉ tại châu Á.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ đo lường thực chứng chuẩn hóa gồm bảng hỏi Likert đa chiều, thang đánh giá 4 thành tố kết hợp 2 tiêu chí tính tích cực, có thể tái sử dụng cho các nghiên cứu tâm lý học giáo dục đại học.
• Về mặt ứng dụng thực tiễn:
  • Đưa ra khuyến nghị bắt buộc đối với sinh viên: Cần chuyển đổi phương thức tự học đơn độc sang thành lập "nhóm học tập cơ sở" bền vững để tối ưu hóa nguồn lực học tập.
  • Tái cấu trúc vai trò của giảng viên: Chuyển từ vị thế "người truyền thụ kiến thức một chiều" sang vai trò "chuyên gia thiết kế môi trường tương tác" và Cố vấn học tập chuyên nghiệp, hướng dẫn cụ thể quy trình 5 bước xử lý nhóm và kỹ năng giải quyết xung đột.
• Về mặt chính sách quản lý đại học: Các trường đại học cần thiết kế lại hạ tầng đăng ký tín chỉ trực tuyến (chống nghẽn mạng), xây dựng không gian học nhóm mở (Learning Commons) và đưa môn học "Kỹ năng học tập hợp tác và tâm lý thích ứng đại học" vào chương trình đào tạo bắt buộc ngay từ học kỳ đầu tiên của năm thứ nhất.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn không gian và mẫu khảo sát: Nghiên cứu chỉ tập trung tại 9 trường đại học trên địa bàn TP.HCM thuộc 3 khối ngành (Kinh tế, Kỹ thuật, Sư phạm), chưa bao quát khối ngành Y Dược, Nghệ thuật hoặc các trường đại học tại khu vực nông thôn, miền Trung và miền Bắc.
• Giới hạn đo lường: Luận án tập trung đo lường tính tích cực tâm lý (chủ động và hứng thú) mà chưa đo lường chi tiết tần số tương tác thời gian thực hoặc tương tác trên nền tảng số hóa (LMS/mạng xã hội).
• Giới hạn thực nghiệm: Mẫu thực nghiệm can thiệp sư phạm có quy mô vừa phải, chưa theo dõi dọc (longitudinal study) sự biến đổi hành vi tương tác sau khi sinh viên tốt nghiệp ra trường làm việc.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Mở rộng kiểm định mô hình cấu trúc phương trình (SEM - Structural Equation Modeling) trên quy mô toàn quốc để đánh giá tác động trung gian của văn hóa tổ chức đại học.
2. Ứng dụng phân tích dữ liệu lớn (Learning Analytics) trên hệ thống LMS để đo lường tương tác hợp tác trực tuyến thời gian thực.
3. Nghiên cứu sâu cơ chế tâm lý xã hội về hành vi "ký sinh học tập" (social loafing/free-riding) và xung đột nhận thức trong các nhóm học tập tín chỉ.
4. Thiết kế các khóa can thiệp tâm lý chuyên sâu dựa trên liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) nhằm giảm lo âu học đường và nâng cao hứng thú tương tác.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án của NCS. Nguyễn Thị Ngọc tạo ra những xung lực tác động sâu rộng:

• Ảnh hưởng học thuật: Trở thành công trình tham chiếu nền tảng tại Việt Nam trong lĩnh vực Tâm lý học đại học, cung cấp hệ khung lý thuyết cho hàng chục luận văn thạc sĩ và đề tài nghiên cứu khoa học các cấp về thích ứng học chế tín chỉ.
• Chuyển đổi thực tiễn giáo dục: Khung biện pháp của luận án đã được triển khai tập huấn thực tế cho đội ngũ giảng viên và cố vấn học tập tại nhiều trường đại học phía Nam, góp phần giảm thiểu tỷ lệ sinh viên bị cảnh báo học vụ do thiếu định hướng đăng ký môn học.
• Lợi ích xã hội: Nâng cao năng lực hợp tác và kỹ năng mềm của sinh viên - nguồn nhân lực tri thức tương lai của đất nước, đáp ứng trực tiếp tiêu chuẩn năng lực làm việc nhóm mà thị trường lao động thời kỳ hội nhập toàn cầu đòi hỏi.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận khung phương pháp luận kết hợp chuẩn mực, bộ thang đo tin cậy và các hướng nghiên cứu mở rộng trong tâm lý học sư phạm.
• Giảng viên và Cố vấn học tập đại học: Nắm bắt quy trình khoa học để tổ chức hoạt động học nhóm hiệu quả, kỹ thuật tư vấn xây dựng thời khóa biểu và phương pháp can thiệp tâm lý hỗ trợ sinh viên yếu thế.
• Các nhà quản lý giáo dục và Phòng Đào tạo: Cơ sở khoa học thực chứng để cải tiến quy chế đào tạo tín chỉ, tối ưu hóa phần mềm đăng ký môn học trực tuyến và quy hoạch không gian học liệu mở.
• Sinh viên đại học: Nhận thức rõ cơ chế tâm lý và lợi ích của sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực, trang bị kỹ năng vượt qua khủng hoảng tự học và đạt thành tích học tập cao.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Thuyết phụ thuộc lẫn nhau xã hội (Social Interdependence Theory) của Morton Deutsch (1949a, 1949b) và mô hình học tập hợp tác của David & Roger Johnson (1989, 2002) bằng cách chuyển hóa các nguyên lý sư phạm vốn dành cho lớp học truyền thống thành cấu trúc tâm lý 4 thành tố nội tại của sinh viên trong môi trường học chế tín chỉ: Phụ thuộc lẫn nhau tích cực, Tương tác trực tiếp thường xuyên, Trách nhiệm cá nhân, và Đánh giá rút kinh nghiệm nhóm, đồng thời thao tác hóa thang đo thông qua 2 biến số trạng thái tâm lý: Tính chủ động và Tính hứng thú.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam vốn chủ yếu mang tính định tính mô tả (Nguyễn Ánh Tuyết, 2008; Đặng Thành Hưng, 2007) hoặc chỉ khảo sát cắt ngang đơn giản trong phạm vi một môn học (Nguyễn Thị Hường, 2002; Nguyễn Thị Quỳnh Phương, 2012), luận án này áp dụng thiết kế đa phương pháp hỗn hợp (mixed-methods): Kết hợp khảo sát diện rộng ($N = 552$ sinh viên, $N = 104$ giảng viên/CVHT) trên 9 trường đại học với nghiên cứu định tính đa nguồn (phỏng vấn sâu, quan sát) và thực nghiệm sư phạm đối chứng (pre-test/post-test) kiểm định bằng mô hình thống kê suy luận trên SPSS.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và cơ sở giải thích tâm lý học?

Phát hiện bất ngờ nhất là trong hoạt động Đăng ký thời khóa biểu cá nhân trực tuyến, mức độ tương tác hợp tác lại thấp nhất và điểm số Tính hứng thú luôn tụt hậu đáng kể so với Tính chủ động. Dưới góc độ tâm lý học hoạt động, điều này được giải thích bởi cơ chế "lo âu tình huống" (situational anxiety) và "áp lực cạnh tranh nguồn lực hữu hạn" khi mạng máy tính bị nghẽn. Sinh viên chủ động tương tác chỉ như một phản ứng phòng vệ để tránh bị cảnh báo học vụ chứ không cảm nhận được cảm xúc tích cực hay sự gắn kết đồng đẳng thực sự.

4. Luận án có cung cấp quy trình lặp lại nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án mô tả chi tiết toàn bộ công cụ nghiên cứu tại Chương 3 và phần Phụ lục, bao gồm: Hệ thống bảng hỏi Likert 5 mức độ với các chỉ số kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha của từng tiểu thang đo ($\alpha > 0.80$), quy chuẩn chọn mẫu phân tầng 3 khối ngành, quy trình phỏng vấn sâu bán cấu trúc, và kịch bản can thiệp thực nghiệm sư phạm chuẩn hóa để các nhà nghiên cứu khác có thể lặp lại và kiểm chứng.

5. Khung chương trình nghiên cứu 10 năm (10-year Research Agenda) được phác thảo ra sao?

Luận án đặt nền móng cho lộ trình nghiên cứu dài hạn: (1) Giai đoạn 1-3 năm: Mở rộng kiểm định mô hình sang khối ngành Y Dược và môi trường học tập số hóa (E-learning/LMS); (2) Giai đoạn 3-5 năm: Ứng dụng mô hình SEM và phân tích đa cấp (Multilevel Modeling) để phân tích tương tác phức hợp giữa văn hóa tổ chức và tâm lý cá nhân; (3) Giai đoạn 5-10 năm: Nghiên cứu theo chiều dọc (Longitudinal Study) theo dõi sự chuyển hóa từ năng lực tương tác hợp tác thời đại học sang năng lực đổi mới sáng tạo và lãnh đạo nhóm trong thị trường lao động thực tế.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Thị Ngọc là một công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc và có giá trị khoa học - thực tiễn sâu sắc:

1. Hệ thống hóa và phát triển hoàn chỉnh cơ sở lý luận về tương tác hợp tác sinh viên trong học tập theo học chế tín chỉ dưới lăng kính Tâm lý học chuyên sâu.
2. Xác lập mô hình cấu trúc tâm lý chuẩn mực gồm 4 biểu hiện cốt lõi kết hợp 2 tiêu chí đo lường định lượng tính tích cực (tính chủ động và tính hứng thú).
3. Phát hiện bức tranh thực trạng chân thực: Mức độ tương tác hợp tác của sinh viên TP.HCM chỉ ở mức trung bình; tính chủ động cao hơn tính hứng thú; tự học nhóm ngoài giờ có tương tác cao nhất trong khi đăng ký tín chỉ trực tuyến có tương tác thấp nhất.
4. Chứng minh vai trò quyết định của các yếu tố chủ quan (nhu cầu tương tác, kỹ năng học tập hợp tác) so với các yếu tố khách quan môi trường.
5. Thực nghiệm thành công hệ thống biện pháp tác động sư phạm - tâm lý, mở ra giải pháp can thiệp khả thi giúp sinh viên nâng cao tính tự chủ, thích ứng hoàn hảo với phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ trong nền giáo dục đại học hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong học tập, chương 2: Cơ sở lý luận về tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong học tập theo học chế tín chỉ, chương 3: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu, chương 4: Kết quả nghiên cứu thực tiễn về tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong học tập theo học chế tín chỉ tại thành phố Hồ Chí Minh, phần kết luận và kiến nghị, danh mục các công trình công bố, tài liệu tham khảo và phần phụ lục. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN TƢƠNG TÁC HỢP TÁC GIỮA SINH VIÊN VỚI SINH VIÊN TRONG HỌC TẬP Tương tác là sự tác động qua lại, tác động lên nhau [8]. Vì vậy, nghiên cứu tương tác là phải đặt nó vào một nhóm, một tình huống, một mối quan hệ nhất định. Nhận định này cho phép phân loại các nhóm nhỏ thành 2 loại: Nhóm hợp tác và nhóm cạnh tranh.

Nhóm hợp tác được tạo nên bởi sự tương tác hợp tác giữa các thành viên trong nhóm và nhóm cạnh tranh được tạo nên bởi sự tương tác cạnh tranh giữa các thành viên. Vận dụng điều này vào nhóm học tập của sinh viên cho thấy, nhóm học tập hợp tác của sinh viên là do tương tác hợp tác giữa các thành viên trong nhóm tạo nên. Vì vậy, trong tổng quan này, chúng tôi sẽ xem xét tương tác hợp tác trong học tập trong hình thức học tập hợp tác theo nhóm của sinh viên. Các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài Tương tác hợp tác trong học tập được nghiên cứu lần đầu tiên bởi Maller (1929) và May & Doobs (1937) [dẫn theo 80].

Cho đến khi lý thuyết về học tập hợp tác và cạnh tranh của Deutsch (1949a, 1949b) được hình thành và được minh chứng bằng các công trình nghiên cứu thực tế của nhóm nghiên cứu Johnson & Johnson (từ năm 1970) thì các công trình nghiên cứu về tương tác hợp tác trong học tập mới bắt đầu nở rộ. Có thể phân chia các hướng nghiên cứu chính sau đây: 1. Hướng nghiên cứu ảnh hưởng của tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong học tập đến kết quả học tập của sinh viên Kết quả học tập của sinh viên ở trường đại học không đơn giản chỉ là kiến thức, điểm số mà còn là kỹ năng nghề nghiệp, đời sống tinh thần, thái độ đối với cuộc sống, các mối quan hệ cá nhân…. Vì vậy, chúng tôi chia kết quả học tập của sinh viên thành 2 phần: Thành tích học tập và đời sống tâm lý xã hội của sinh viên.

- Sự ảnh hưởng của tương tác hợp tác đến thành tích học tập của sinh viên 8 Thành tích học tập là sự quan tâm hàng đầu của nhà trường và cũng là sự quan tâm lớn lao của các nhà nghiên cứu về tương tác hợp tác trong học tập. Đầu tiên, phải kể đến những công trình đồ sộ của nhóm nghiên cứu Johnson và Johnson về tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong học tập. Trong khoảng thời gian từ năm 1970 đến năm 2002, nhóm nghiên cứu đã tổng hợp và phân tích 117 công trình khoa học về phương pháp học tập cùng nhau (Learning Together) và phương pháp học tập cạnh tranh, học tập một mình. Học tập cùng nhau là hình thức sinh viên tập hợp lại thành nhóm nhỏ (từ 3 đến 5 người) và cùng thảo luận, bàn bạc về một khái niệm hay một nhiệm vụ học tập với nhau.

Các nhóm nhỏ này được tổ chức theo hình thức tương tác hợp tác. Kết quả của công trình phân tích này là: Có 62% các nghiên cứu thừa nhận học tập cùng nhau có ảnh hưởng tích cực lên thành tích học tập của sinh viên và sự ảnh hưởng này là cao hơn so với ảnh hưởng của học tập cạnh tranh và học tập cá nhân [74]. Bên cạnh đó, thành tích học tập của sinh viên còn bị tác động tích cực bởi tranh cãi mang tính xây dựng [82], giải quyết xung đột và hòa giải đồng đẳng [80] – là những biểu hiện cụ thể của tương tác hợp tác trong quá trình sinh viên học tập cùng nhau. Đến năm 2014, nhóm tác giả Johnson và Johnson (2014) nghiên cứu sâu, rộng hơn về học tập hợp tác ở trường đại học.

Nhóm đã thống kê và phân tích hơn 305 nghiên cứu của nhiều tác giả khác nhau nhằm tiến hành so sánh ảnh hưởng của hình thức học tập hợp tác, học tập cạnh tranh và học tập cá nhân lên thành tích học tập của sinh viên. Các nghiên cứu này được thực hiện trong khoảng thời gian từ 1960 đến 2009. Các nghiên cứu được tiến hành tại nhiều lĩnh vực khoa học như: Khoa học xã hội, khoa học máy tính, tiếng Anh, toán, tâm lý, sức khỏe, giáo dục thể chất, với nhiều công việc khác nhau (bằng lời nói, toán học, thủ tục). Hầu hết các nghiên cứu được tiến hành ở Bắc Mỹ, một số nghiên cứu đã được tiến hành ở châu Âu, Trung Đông và châu Á.

Các phương pháp nghiên cứu khác nhau đã được sử dụng như phân tích kết quả định tính, thống kê toán học, phép so sánh. Kết quả như sau: Học tập hợp tác đã thúc đẩy thành tích cá nhân cao hơn so với thành tích học tập cạnh tranh là 49%, cao hơn so với thành tích học tập cá nhân là 53%. Trong đó, thành tích được nâng cao bao gồm: Kiến thức được tích lũy, số lượng kiến thức được ghi nhớ 9 tăng lên và chính xác hơn, giải quyết vấn đề sâu sắc và sáng tạo hơn, lý luận sắc bén hơn [83]. Điều này cho thấy học tập hợp tác không chỉ làm tăng điểm số của sinh viên mà còn làm tăng cả chất lượng của kiến thức mà sinh viên tiếp thu được.

Bên cạnh đó, sự ảnh hưởng tích cực lên kết quả học tập của sinh viên không hề có sự phân biệt thời gian, không gian, dân tộc và lĩnh vực sinh viên đang theo học. Ngoài các công trình nghiên cứu trên, một số tác giả phát hiện những ảnh hưởng tích cực của tương tác hợp tác lên nhiều mặt của kết quả học tập. Cụ thể là sự hiểu biết được thay cho nhận biết hay phạm vi hiểu biết trở nên rộng hơn [84] [88]; điểm số được gia tăng [70]; tư duy cấp cao phát triển [85] và hình thành, phát triển tư duy phê phán [102]. Astin (1993) phát hiện ra rằng tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên là một trong 2 tương tác có ảnh hưởng lớn đến kết quả học tập ở đại học.

Astin cho rằng sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực giữa các sinh viên và tinh thần trách nhiệm đã thúc đẩy sinh viên nỗ lực hoàn thành bài tập của mình và hỗ trợ sinh viên khác hoàn thành bài tập [57]. Điều này đã giúp sinh viên phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng tư duy phê phán và nhận thức về văn hóa. (2018) đã nghiên cứu về tương tác ngôn ngữ trong học tập tiếng Anh và cho rằng tương tác hợp tác với bạn bè giúp cho sinh viên giảm căng thẳng, giảm áp lực tăng tự tin luyện tập cùng nhau. Nhờ vào điều này, kết quả nói Tiếng Anh của sinh viên tăng lên rõ rệt [91].

Một số tác giả không chỉ công bố kết quả nghiên cứu mà còn đưa ra lời giải thích cho sự ảnh hưởng tích cực của tương tác hợp tác lên kết quả học tập. Nhóm tác giả Buchs, C., & Mugny, G (2004) nghiên cứu về tương tác hợp tác giữa sinh viên với sinh viên trong 2 bối cảnh: Sinh viên có thông tin giống nhau và sinh viên có thông tin khác nhau. Tác giả cho rằng, sinh viên phải tranh luận, so sánh thông tin với nhau (trong tình huống thông tin giống nhau), trình bày ý kiến, trao đổi, lắng nghe, đặt câu hỏi, giải thích, tóm tắt (trong tình huống thông tin không 10 giống nhau) để hiểu biết đầy đủ thông tin. Như vậy, trong cả 2 tình huống, sự tương tác tích cực với bạn bè đã giúp sinh viên nâng cao kết quả học tập [62].

Có cùng quan điểm trên, Amy Soller (2001) đã cho rằng kết quả học tập của sinh viên được cải thiện và nâng cao là nhờ sinh viên học tập theo nhóm. Trong quá trình học tập cùng nhau, sinh viên đã khuyến khích nhau cùng đặt câu hỏi cho nhau. Mỗi cá nhân tích cực giải thích và biện minh ý kiến của mình, nói rõ lý luận của mình cho thành viên khác nghe và cùng nhau xây dựng kiến thức mới. Những việc làm cụ thể đó đã thúc đẩy và cải thiện việc học của sinh viên [101].

Như vậy, sự tiến bộ trong kết quả học tập của sinh viên không phải do sinh viên khác mang lại mà thực chất là do bản thân sinh viên biết cách tương tác hợp tác với bạn. - Sự ảnh hưởng của tương tác hợp tác lên đời sống tâm lý xã hội của sinh viên Bên cạnh những thành quả học tập, tương tác hợp tác trong học tập giữa sinh viên với sinh viên còn mang lại cho người học những kết quả tâm lý xã hội thú vị. Nhóm nghiên cứu Johnson & Johnson cho rằng những nổ lực hợp tác thúc đẩy sự thích thú của sinh viên đối với trường lớp, đối với việc học. Những nội dung được các ông nghiên cứu bao gồm: Sự thu hút giữa các sinh viên với nhau, tinh thần đồng đội, sự cố kết và tin tưởng, nhận thức về hỗ trợ xã hội, lòng tự trọng [83].

Kết quả phân tích 117 công trình nghiên cứu về học tập hợp tác, học tập cạnh tranh, học tập cá nhân vào năm 2002 cho thấy có 38% công trình thừa nhận học tập cùng nhau có ảnh hưởng đến lòng tự trọng, chấp nhận xã hội, hỗ trợ xã hội và thu hút giữa các cá nhân khác nhau. Hơn 10 năm sau, tiếp tục phân tích trên 305 công trình tương tự, kết quả về mặt tâm lý xã hội càng đa dạng hơn. Đó là mối quan hệ cá nhân của sinh viên trở nên tích cực hơn, đời sống học đường chất lượng hơn, sinh viên có nhiều bạn bè hơn và đặc biệt, việc học tập trở nên hứng thú hơn. Bên cạnh những kết quả đó, học tập hợp tác còn ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý của sinh viên như thúc đẩy lòng tự trọng cao, tạo sự tự tin để sinh viên nỗ lực xây dựng và đạt đến mục tiêu nghề nghiệp [83].

Có thể thấy học tập hợp tác mang lại những điều “kỳ diệu” (từ dùng của nhóm nghiên cứu Johnson & Johnson) cho người học mà những ai học tập theo kiểu cạnh tranh hoặc tự học một mình khó mà có được.