Trách Nhiệm Hình Sự Đối Với Các Tội Xâm Phạm Trật Tự Quản Lý Kinh Tế

Luận văn thạc sĩ phân tích trách nhiệm hình sự đối với tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp luật.

• Tác giả: Nguyễn Chí Công
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Trách Nhiệm Hình Sự Đối Với Các Tội Xâm Phạm Trật Tự Quản Lý Kinh Tế
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Các nghiên cứu về sự cần thiết và đặc điểm pháp lý của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong luật hình sự
• 1.3. Các nghiên cứu mang tính định hướng trong xây dựng và áp dụng pháp luật đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 1.4. Các nghiên cứu ở khía cạnh tội phạm học đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 1.5. Các nghiên cứu về trách nhiệm hình sự
• 1.6. Các nghiên cứu khác có liên quan
• 1.7. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.8. Các nghiên cứu về tội phạm kinh tế
• 1.9. Các nghiên cứu về trách nhiệm hình sự
• 1.10. Các nghiên cứu liên quan đến một số nội dung khác
• 1.11. Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề tập trung nghiên cứu trong luận án
• 1.11.1. Đánh giá tình hình nghiên cứu
• 1.11.2. Những vấn đề tập trung nghiên cứu trong luận án
• 1.12. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 2.1.1. Khái niệm “các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế”
• 2.1.2. Khái niệm trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 2.1.3. Các đặc điểm của trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 2.2. Cơ sở và sự cần thiết của việc quy định trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 2.3. Khái quát quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 2.3.1. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế từ năm 1945 đến năm 1985
• 2.3.2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế từ năm 1985 đến năm 1999
• 2.4. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 3.1. Quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong Bộ luật hình sự năm 1999
• 3.2. Quy định về cơ sở của trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 3.3. Quy định về các hình thức trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 3.4. Thực tiễn áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 3.4.1. Khái quát tình hình tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 3.4.2. Thực tiễn áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 3.4.3. Nguyên nhân của những sai lầm, hạn chế
• 3.5. Kết luận Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM CHẤT LƯỢNG ÁP DỤNG TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ
• 4.1. Các yêu cầu của việc bảo đảm chất lượng áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 4.1.1. Nhằm đáp ứng đòi hỏi phát triển của nền kinh tế thị trường
• 4.1.2. Nhằm đáp ứng yêu cầu của trật tự quản lý kinh tế trong điều kiện phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế và yêu cầu của công tác đấu tranh, xử lý tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 4.1.3. Nhằm bảo vệ quyền con người, quyền cơ bản của công dân
• 4.2. Các giải pháp bảo đảm chất lượng áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 4.2.1. Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện các quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
• 4.2.2. Tăng cường công tác giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật; tổng kết thực tiễn và phát triển án lệ
• 4.2.3. Tăng cường công tác giám đốc kiểm tra việc xét xử
• 4.2.4. Tăng cường công tác tổ chức thực hiện, tập huấn, tuyên truyền, phổ biến, đưa pháp luật vào cuộc sống
• 4.2.5. Nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ
• 4.3. Kết luận Chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trách Nhiệm Hình Sự Tội Kinh Tế

Ở bất kỳ quốc gia nào, pháp luật hình sự là công cụ hữu hiệu để quản lý, xây dựng và phát triển kinh tế, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm. Việc quy định các tội phạm kinh tế với hình phạt nghiêm khắc góp phần duy trì ổn định chính sách kinh tế vĩ mô, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Bộ luật Hình sự năm 1999 đã trở thành công cụ pháp lý quan trọng để kiểm soát tình hình tội phạm, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, sau gần 17 năm, các quy định của BLHS năm 1999 đối với nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế dù đã được sửa đổi, bổ sung (năm 2009) nhưng vẫn bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế.

1.1. Vai Trò Của Luật Hình Sự Trong Quản Lý Kinh Tế

Luật hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ trật tự quản lý kinh tế (TTQLKT). Nó được xem như "chốt chặn cuối cùng" để Nhà nước quản lý, xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, khắc phục và hạn chế mặt trái của nền kinh tế thị trường. Thông qua việc hình sự hóa các hành vi xâm phạm, luật hình sự góp phần duy trì sự ổn định và phát triển của nền kinh tế.

1.2. Bất Cập Của BLHS 1999 Về Tội Xâm Phạm Kinh Tế

Mặc dù đã được sửa đổi, bổ sung, Bộ luật Hình sự năm 1999 vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế trong việc xử lý các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Nền kinh tế thị trường tăng trưởng "nóng" kéo theo tình hình tội phạm gia tăng, đặc biệt là nhóm tội này. Điều này đòi hỏi cần có những nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn để hoàn thiện hệ thống pháp luật.

II. Trách Nhiệm Hình Sự Khái Niệm Đặc Điểm Pháp Lý

Các công trình nghiên cứu khoa học đã đề cập đến đặc điểm cấu thành các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, việc áp dụng pháp luật trong việc đấu tranh, phòng ngừa các tội phạm này và một số vấn đề liên quan đến trách nhiệm hình sự đối với các tội này. Các nghiên cứu tập trung vào sự cần thiết của việc quy định nhóm tội này, đặc điểm pháp lý của chúng, và các khía cạnh tội phạm học liên quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề chưa được nghiên cứu hoặc có nhiều quan điểm không thống nhất.

2.1. Sự Cần Thiết Của Trách Nhiệm Hình Sự Trong Luật Hình Sự

Các nghiên cứu nhấn mạnh rằng hoạt động kinh tế là nền tảng cho sự duy trì và phát triển xã hội. Do đó, các quan hệ phát triển trong nền kinh tế cần được bảo vệ bằng pháp luật, trong đó luật hình sự đóng vai trò quan trọng. Bên cạnh các hoạt động kinh tế lành mạnh, có không ít hoạt động vi phạm pháp luật, xâm phạm đến TTQLKT gây thiệt hại cho lợi ích Nhà nước, xã hội và người dân, cần phải xử lý bằng biện pháp hình sự.

2.2. Đặc Điểm Pháp Lý Của Tội Xâm Phạm Trật Tự Quản Lý Kinh Tế

Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế có đặc điểm là xâm phạm đến các quan hệ kinh tế do Nhà nước thiết lập và bảo vệ. Chúng gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, tổ chức và cá nhân, ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế. Việc xác định rõ các yếu tố cấu thành tội phạm là rất quan trọng để áp dụng đúng đắn trách nhiệm hình sự.

2.3. Vai Trò Của Luật Hình Sự Trong Bảo Vệ TTQLKT

Trong hệ thống bảo đảm pháp luật cho sự phát triển xã hội, luật hình sự có vai trò bảo vệ thông qua việc quy định tội phạm và hình phạt áp dụng đối với người phạm tội với tính cách là công cụ sắc bén nhất, chế tài nghiêm khắc đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội ở mức độ cao. Vì vậy, cần phải sử dụng luật hình sự như là công cụ hữu hiệu để duy trì TTQLKT của Nhà nước, bảo đảm cho nền kinh tế phát triển lành mạnh đúng hướng.

III. Bộ Luật Hình Sự 1999 Quy Định Về Tội Kinh Tế

Các nghiên cứu đã phân tích quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về phạm vi và mức độ áp dụng của các quy định này. Một số nghiên cứu cho rằng các quy định hiện hành chưa đủ sức răn đe và phòng ngừa tội phạm, trong khi một số khác lại lo ngại về việc áp dụng quá nghiêm khắc có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

3.1. Phân Tích Quy Định Về Cơ Sở Trách Nhiệm Hình Sự

Các nghiên cứu tập trung vào việc phân tích các yếu tố cấu thành tội phạm, như hành vi phạm tội, hậu quả, lỗi, và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả. Việc xác định rõ các yếu tố này là rất quan trọng để xác định trách nhiệm hình sự của người phạm tội. Các yếu tố chủ quan như động cơ, mục đích phạm tội cũng được xem xét để đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi.

3.2. Các Hình Thức Trách Nhiệm Hình Sự Đối Với Tội Kinh Tế

Các hình thức trách nhiệm hình sự bao gồm hình phạt chính (như phạt tù, phạt tiền) và hình phạt bổ sung (như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề). Mức độ hình phạt được quyết định dựa trên tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, cũng như các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Việc lựa chọn hình phạt phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của việc xử lý tội phạm.

IV. Thực Tiễn Áp Dụng Trách Nhiệm Hình Sự Tội Kinh Tế

Thực tiễn áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế còn nhiều bất cập. Tình hình tội phạm diễn biến phức tạp, với nhiều vụ án kinh tế lớn gây hậu quả nghiêm trọng. Việc áp dụng pháp luật còn thiếu thống nhất, dẫn đến việc xử lý không nghiêm minh, bỏ lọt tội phạm hoặc oan sai. Nguyên nhân của tình trạng này là do sự thay đổi nhanh chóng của tình hình kinh tế, sự phức tạp của các giao dịch kinh tế, và hạn chế trong năng lực của các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử.

4.1. Khái Quát Tình Hình Tội Phạm Xâm Phạm Kinh Tế

Tình hình tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế có xu hướng gia tăng cả về số lượng và mức độ nghiêm trọng. Các hành vi phạm tội ngày càng tinh vi, phức tạp, gây khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý. Nhiều vụ án có sự tham gia của các đối tượng có trình độ chuyên môn cao, sử dụng công nghệ cao để thực hiện hành vi phạm tội.

4.2. Đánh Giá Thực Tiễn Áp Dụng Trách Nhiệm Hình Sự

Việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế còn nhiều hạn chế. Một số vụ án xử lý chưa nghiêm minh, bỏ lọt tội phạm hoặc áp dụng hình phạt chưa tương xứng với hành vi phạm tội. Việc thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, thất thoát trong các vụ án kinh tế còn gặp nhiều khó khăn.

4.3. Nguyên Nhân Của Sai Lầm Hạn Chế Trong Xử Lý Tội Kinh Tế

Nguyên nhân của những sai lầm, hạn chế trong việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế là do sự thay đổi nhanh chóng của tình hình kinh tế, sự phức tạp của các giao dịch kinh tế, và hạn chế trong năng lực của các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử. Ngoài ra, còn có sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan chức năng, và sự can thiệp trái pháp luật từ bên ngoài.

V. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Áp Dụng Trách Nhiệm Hình Sự

Để nâng cao chất lượng áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, cần có các giải pháp đồng bộ. Cần tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật, tăng cường công tác giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật, tổng kết thực tiễn và phát triển án lệ. Đồng thời, cần tăng cường công tác giám đốc kiểm tra việc xét xử, nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ.

5.1. Hoàn Thiện Quy Định Về Trách Nhiệm Hình Sự Tội Kinh Tế

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Hình sự về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế để đảm bảo tính chính xác, rõ ràng, và phù hợp với tình hình thực tế. Cần quy định cụ thể hơn về các yếu tố cấu thành tội phạm, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, và các hình phạt áp dụng.

5.2. Tăng Cường Giải Thích Hướng Dẫn Áp Dụng Pháp Luật

Cần tăng cường công tác giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Các cơ quan có thẩm quyền cần ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết, cụ thể về việc áp dụng các quy định của pháp luật, giải đáp các vướng mắc trong thực tiễn.

5.3. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Xử Lý Tội Phạm Kinh Tế

Cần nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ làm công tác điều tra, truy tố, xét xử các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ, cập nhật kiến thức mới về kinh tế, tài chính, ngân hàng, và công nghệ thông tin.

VI. Tương Lai Của Trách Nhiệm Hình Sự Trong Kinh Tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế là vô cùng quan trọng. Cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động của các quy định pháp luật, và có những điều chỉnh phù hợp để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm kinh tế.

6.1. Hợp Tác Quốc Tế Trong Đấu Tranh Chống Tội Phạm Kinh Tế

Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm kinh tế, đặc biệt là các tội phạm xuyên quốc gia như rửa tiền, buôn lậu, trốn thuế. Cần tham gia các tổ chức quốc tế, ký kết các hiệp định song phương và đa phương về phòng, chống tội phạm, và chia sẻ thông tin, kinh nghiệm với các nước khác.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Phát Hiện Xử Lý Tội Kinh Tế

Cần ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Cần xây dựng các hệ thống cơ sở dữ liệu về tội phạm, các công cụ phân tích dữ liệu, và các phần mềm hỗ trợ điều tra, truy tố, xét xử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TTQLKT là quan hệ xã hội được tất cả các Nhà nước bảo vệ và sử dụng mọi biện pháp nhằm bảo đảm sự ổn định và phát triển kinh tế đất nước. Trong số các biện pháp được sử dụng có luật hình sự thông qua việc hình sự hóa, tội phạm hóa các hành vi xâm hại đến TTQLKT, trừng trị người phạm tội. Do các quan hệ kinh tế đa dạng, trải rộng trên nhiều lĩnh vực nên các tội XPTTQLKT thường là nhóm tội phạm có số lượng điều luật và số lượng tội phạm thuộc loại nhiều nhất trong số các tội phạm hình sự. Đặc điểm này cũng lý giải cho sự phong phú, cập nhật của các nghiên cứu ở trong và ngoài nước về các tội XPTTQLKT cũng như những vấn đề liên quan đến TNHS đối với nhóm tội phạm này.

Dưới đây sẽ tổng thuật tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến vấn đề TNHS của các tội XPTTQLKT. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc Các công trình nghiên cứu khoa học được công bố những năm gần đây ở nước ta bao gồm nhiều loại với các cấp độ và phạm vi khác nhau đã đề cập đến đặc điểm cấu thành các tội XPTTQLKT, việc áp dụng pháp luật trong việc đấu tranh, phòng ngừa các tội phạm này và một số vấn đề liên quan đến TNHS đối với các tội XPTTQLKT… thể hiện những nội dung chủ yêu sau đây: 1. Các nghiên cứu về sự cần thiết và đặc điểm pháp lý của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong luật hình sự 1. Các nghiên cứu về sự cần thiết của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong luật hình sự TTQLKT là một trong những quan hệ xã hội quan trọng được luật hình sự bảo vệ, nhất là trong điều kiện xây dựng nền KTTT, định hướng XHCN những năm gần đây.

Lý giải về sự cần thiết của việc quy định nhóm tội XPTTQLKT, các nghiên cứu đưa ra các căn cứ sau: (1) Hoạt động kinh tế là nền tảng cho sự duy trì và phát triển xã hội, là sự giàu mạnh của đất nước và ấm no, hạnh phúc của người dân. Muốn thực hiện được mục tiêu đó các quan hệ phát triển trong nền kinh tế cần phải được bảo vệ bằng pháp luật, trong đó luật hình sự đóng vai trò quan trọng; (2) Bên cạnh các hoạt động kinh tế lành mạnh của các chủ thể tham gia vào quá trình sản xuất, kinh doanh và lưu thông, phân phối sản phẩm có không ít hoạt động vi phạm pháp luật, xâm phạm đến TTQLKT gây thiệt hại cho lợi ích Nhà nước, lợi ích 6 z xã hội và lợi ích của người dân cần phải xử lý bằng biện pháp hình sự; (3) Trong hệ thống bảo đảm pháp luật cho sự phát triển xã hội thì luật hình sự có vai trò bảo vệ thông qua việc quy định tội phạm và hình phạt áp dụng đối với người phạm tội với tính cách là công cụ sắc bén nhất, chế tài nghiêm khắc đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội ở mức độ cao. Vì vậy, cần phải sử dụng luật hình sự như là công cụ hữu hiệu để duy trì TTQLKT của Nhà nước, bảo đảm cho nền kinh tế phát triển lành mạnh đúng hướng; (4) Việc quy định các tội XPTTQLKT trong luật hình sự không những bảo đảm cho các quan hệ kinh tế do Nhà nước thiết lập mà còn bảo vệ lợi ích chính đáng của các doanh nghiệp, quyền của người dân; (5) Trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay, chỉ có thể phát triển kinh tế đất nước khi có hệ thống pháp luật phù hợp, ổn định, bình đẳng, minh bạch cho các chủ thể kinh tế, cho các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Luật hình sự góp phần quan trọng bảo đảm điều kiện này thông qua việc quy định tội phạm và hình phạt đối với các hành vi xâm hại TTQLKT và được xét xử công bằng bởi một tòa án độc lập.

Đề cập đến các nội dung nêu trên có thể kể đến các công trình như: sách “Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong Bộ luật hình sự” của đồng tác giả Mai Bộ và Nguyễn Văn Duyên, Nxb Thống kê, năm 2002; “Tìm hiểu các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế” của tác giả Nguyễn Quốc Nhật, Nxb Lao động, năm 2003; Chuyên đề “Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế - Một số vướng mắc và hướng hoàn thiện” của Viện khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp, số 9+10, năm 2004; “Pháp luật hình sự về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế” của tác giả Nguyễn Mai Bộ, Nxb Tư pháp, năm 2006,… Hoặc các bài trên tạp chí như: “Một số điểm mới trong Chương các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của Bộ luật hình sự năm 1999” (Tạp chí luật học số 2/2000) và “Những nội dung cơ bản trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự” (Tạp chí luật học, số 5/2010), đều của tác giả Đỗ Đức Hồng Hà… Ngoài ra, trong giáo trình luật hình sự phần các tội phạm của các cơ sở đào tạo luật, như: Khoa Luật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Luật Hà Nội, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh khi viết về Chương các tội XPTTQLKT thường đề cập đến sự cần thiết, cũng như ý nghĩa của việc quy định các tội XPTTQLKT trong luật hình sự. Các nghiên cứu về đặc điểm pháp lý các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế Đặc điểm CTTP của các tội XPTTQLKT được đề cập hầu hết ở các giáo trình, sách tham khảo cũng như ở một số đề tài. Giáo trình luật hình sự của các cơ sở đào tạo cử nhân luật và đào tạo các chức danh tư pháp ở Việt Nam không những đề cập 7 z đến những vấn đề chung của TNHS mà còn thường dành một chương để phân tích, bình luận, đánh giá về các tội XPTTQLKT.

Ở hệ đào tạo cử nhân luật: “Giáo trình luật hình sự Việt Nam” của Trường Đại học Luật Hà Nội (Nxb Công an nhân dân, năm 2009) dành chương XXII để nói về tội phạm XPTTQLKT; “Giáo trình luật hình sự Việt Nam (Phần các tội phạm)” của Khoa Luật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội (Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2003) thì nội dung các tội XPTTQLKT được thể hiện tại chương 8; Giáo trình luật hình sự (Phần các tội phạm) của Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh (Nxb Hồng Đức - Hội luật gia Việt Nam, năm 2012) dành chương IV để phân tích về các tội XPTTQLKT; “Giáo trình luật hình sự Việt Nam - Phần các tội phạm” của Trung tâm đào tạo từ xa Đại học Huế thì phần phân tích các dấu hiệu của nhóm tội XPTTQLKT được đề cập tại chương VII… Do tính chất của tài liệu này là giáo trình đào tạo Luật ở bậc cử nhân nên các vấn đề được lựa chọn thể hiện chủ yếu là lý luận cơ bản và ở mức độ khái quát, như khái niệm, các dấu hiệu pháp lý của tội phạm XPTTQLKT, sơ lược tình hình, nguyên nhân của loại tội phạm này. Ở bậc đào tạo sau đại học, Giáo trình “Đặc điểm tội phạm học tội phạm kinh tế và các biện pháp phòng ngừa” của Học viện Cảnh sát nhân dân (năm 2006) chủ yếu phân tích các đặc điểm tội phạm học, nguyên nhân, điều kiện và giải pháp phòng ngừa tội phạm XPTTQLKT. Cũng ở bậc học này, còn có Sách tham khảo dành cho bậc sau đại học của Trường Đại học Luật Hà Nội (Nxb Công an nhân dân, năm 1997), trong đó, tác giả Trần Văn Độ có bài viết “Hoàn thiện các quy định của luật hình sự về các tội phạm kinh tế trong điều kiện hiện nay”. Bài viết này tập trung phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn để sửa đổi, bổ sung các quy định trong BLHS năm 1985 về các TPKT.

Các giáo trình đào tạo bậc cử nhân, cao học, đào tạo nghề của các trung tâm đào tạo nghề luật đều có nội dung nghiên cứu về các tội XPTTQLKT. Tuy nhiên, nhìn chung các giáo trình này chỉ dừng ở việc nghiên cứu một cách cơ bản nhất về các tội XPTTQLKT, hay kỹ năng giải quyết đặc thù đối với các vụ án thuộc nhóm tội này và hầu như chỉ giới hạn trong một chương, một phần hay một chuyên đề. Cụ thể như: Đối với hệ đào tạo nghề, như đào tạo nghiệp vụ xét xử, nghiệp vụ kiểm sát… ở các trường như Học viện Tư pháp, Học viện Tòa án, Đại học Kiểm sát đều có giáo trình nghiệp vụ (thường gọi là Giáo trình kỹ năng giải quyết các vụ án hình sự). Trong các tài liệu này cũng có nội dung nghiên cứu về nhóm tội XPTTQLKT, nhưng chủ yếu là các kiến thức về kỹ năng, nghiệp vụ mang tính đặc thù trong việc giải quyết các vụ án hình sự về các tội XPTTQLKT.

Đặc điểm cấu thành của các tội XPTTQLKT còn được đề cập trong các sách 8 z bình luận khoa học các quy định của BLHS về các tội XPTTQLKT, có thể kể đến “Bình luận khoa học Bộ luật hình sự (Phần các tội phạm)” - Chương XVI, của nhiều tác giả, Nxb Công an nhân dân, năm 2001; “Bình luận khoa học Bộ luật hình sự (Phần các tội phạm)” - tập VI, của tác giả Đinh Văn Quế, Nxb Tp. Hồ Chí Minh, năm 2003. Đây là các công trình nghiên cứu về cấu thành các tội phạm cụ thể mang tính chất chuyên sâu dưới góc độ khoa học luật hình sự, phân tích từng tội danh với những yếu tố CTTP. Bên cạnh đó, các tài liệu này còn có cả nội dung phân tích lịch sử lập pháp của từng tội danh, gắn việc phân tích lý luận tội phạm với những ví dụ thực tế sinh động… Nhìn chung những công trình này dựa trên cơ sở quy định của luật hình sự để phân tích, làm rõ đặc điểm cấu thành thành tội phạm của từng tội phạm theo tiêu chí: khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan và đặc điểm của hình phạt, biện pháp tư pháp được quy định áp dụng cho các tội phạm trong Chương các tội XPTTQLKT.

Việc thể hiện các tội XPTTQLKT theo kết cấu và logic này đã cung cấp những kiến thức cơ bản nhất về các tội phạm này, làm thuận tiện cho người học khi lần đầu tiên được tiếp cận với khoa học pháp lý hình sự thể hiện trong Chương các tội phạm XPTTQLKT của luật hình sự.