Trách Nhiệm Hình Sự Đối Với Các Tội Xâm Phạm Trật Tự Quản Lý Hành Chính Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích trách nhiệm hình sự đối với tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính, cung cấp cái nhìn sâu sắc về luật pháp.

• Tác giả: Nguyễn Kim Chi
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Trách Nhiệm Hình Sự Đối Với Các Tội Xâm Phạm Trật Tự Quản Lý Hành Chính Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.3. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trong luật hình sự Việt Nam
• 2.2. Cơ sở của trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính
• 2.3. Những hình thức của trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính
• 2.4. Quy định của Bộ luật hình sự một số nước trên thế giới về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính
• 3. CHƯƠNG 3: PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH
• 3.1. Pháp luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính
• 3.2. Thực tiễn áp dụng quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính
• 3.3. Những tồn tại, hạn chế và các nguyên nhân cơ bản
• 4. CHƯƠNG 4: YÊU CẦU, NỘI DUNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH
• 4.1. Yêu cầu tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính
• 4.2. Nội dung tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính
• 4.3. Những giải pháp bảo đảm áp dụng quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trách Nhiệm Hình Sự Tội Xâm Phạm TTQLHC

Quản lý hành chính là chức năng cơ bản của quản lý xã hội. Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương khóa VII nhấn mạnh xây dựng nền hành chính trong sạch, hiện đại. So với các lĩnh vực khác, quản lý hành chính là lĩnh vực rộng lớn và phức tạp nhất. Các quy phạm về trật tự quản lý hành chính (TTQLHC) rất đa dạng, do Chính phủ, các Bộ, chính quyền địa phương ban hành. Để đánh giá trình độ phát triển của nền hành chính, cần dựa vào sự năng động, phù hợp của bộ máy nhà nước, sự công bằng xã hội và sự phát triển kinh tế. Để bảo đảm sự ổn định của TTQLHC, Nhà nước quy định xử lý các hành vi xâm phạm, từ trách nhiệm hành chính đến trách nhiệm hình sự (TNHS). TNHS là trách nhiệm pháp lý cao nhất để xử lý các hành vi xâm phạm TTQLHC, bảo đảm phát hiện nhanh chóng, kịp thời, xử lý công minh và đúng pháp luật.

1.1. Khái niệm Trách Nhiệm Hình Sự trong Luật Hành Chính

Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính là sự trừng phạt của Nhà nước đối với cá nhân hoặc tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật hành chính đến mức phải chịu trách nhiệm trước pháp luật hình sự. Điều này bao gồm việc áp dụng các hình phạt như phạt tiền, cải tạo không giam giữ, hoặc phạt tù, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm. Mục đích của việc áp dụng trách nhiệm hình sự là để răn đe, phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật hành chính, đồng thời bảo vệ trật tự quản lý nhà nước và quyền lợi của công dân.

1.2. Ý nghĩa của Trách Nhiệm Hình Sự với Trật Tự Quản Lý

Việc quy định trách nhiệm hình sự đối với các hành vi xâm phạm trật tự quản lý hành chính có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ trật tự xã hội và pháp luật. Nó không chỉ là biện pháp trừng phạt mà còn là công cụ để răn đe, giáo dục công dân tuân thủ pháp luật. Đồng thời, việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm giúp củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cải cách hành chính và xây dựng nhà nước pháp quyền.

II. Thách Thức Vướng Mắc Về Tội Xâm Phạm TTQLHC Hiện Nay

Quy định của Bộ luật Hình sự (BLHS) Việt Nam về TNHS đối với các tội xâm phạm TTQLHC đã đáp ứng yêu cầu của thực tiễn xét xử, góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tuy nhiên, công tác này vẫn còn hạn chế. Diễn biến tình hình các tội phạm xâm phạm TTQLHC vẫn phức tạp và có xu hướng tăng, giảm bất thường. Các tội phạm như: Tội chống người thi hành công vụ; tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội tổ chức, cưỡng ép người khác trốn đi nước ngoài hoặc ở lại nước ngoài trái phép có số lượng bị cáo ngày càng tăng. Các tội xâm phạm TTQLHC gây bức xúc cho nhân dân, tạo dư luận không tốt cho xã hội và làm ảnh hưởng tới TTQLHC của Nhà nước, giảm hiệu lực và hiệu quả quản lý xã hội.

2.1. Thực trạng Tội Xâm Phạm Trật Tự Quản Lý Hành Chính

Thực tiễn xét xử cho thấy, số lượng các vụ án liên quan đến tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính có xu hướng gia tăng, đặc biệt là các hành vi chống người thi hành công vụ, làm giả giấy tờ, và vi phạm các quy định về xuất nhập cảnh. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm. Các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân, đồng thời có biện pháp nghiệp vụ sắc bén để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.

2.2. Nguyên nhân của Tình Trạng Gia Tăng Tội Phạm Hành Chính

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng gia tăng các tội phạm hành chính, bao gồm sự thiếu hiểu biết pháp luật của một bộ phận dân cư, sự buông lỏng quản lý của một số cơ quan nhà nước, và sự phát triển của các loại hình tội phạm mới như tội phạm công nghệ cao. Ngoài ra, các yếu tố kinh tế - xã hội như thất nghiệp, đói nghèo cũng có thể là nguyên nhân gián tiếp thúc đẩy người dân thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

III. Phân Tích Pháp Luật Hình Sự Về Tội Xâm Phạm TTQLHC

Nghiên cứu thực tiễn xét xử cho thấy, một trong những nguyên nhân làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước và phòng, chống các tội xâm phạm TTQLHC là việc một số quy định của BLHS Việt Nam về TNHS đối với các tội phạm này vẫn còn vướng mắc, tồn tại. Ví dụ, người phạm tội có mục đích chống lại người thi hành công vụ bị truy cứu TNHS theo khoản 1 Điều 257 BLHS lại có khung hình phạt ngang bằng người phạm tội có mục đích chống lại người thi hành công vụ nhưng gây thương tích nên bị truy cứu TNHS về tội cố ý gây thương tích theo khoản 1 Điều 104 BLHS. Lại có tội khung hình phạt quy định quá nhẹ chưa tương xứng với hành vi phạm tội như tội chiếm đoạt, mua bán, tiêu hủy con dấu, tài liệu của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội (Điều 268 BLHS).

3.1. Các Yếu Tố Cấu Thành Tội Xâm Phạm Trật Tự Quản Lý

Để xác định một hành vi có cấu thành tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính hay không, cần xem xét đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, bao gồm: chủ thể của tội phạm (cá nhân hoặc tổ chức), khách thể của tội phạm (trật tự quản lý nhà nước), mặt khách quan của tội phạm (hành vi vi phạm pháp luật), và mặt chủ quan của tội phạm (lỗi cố ý hoặc vô ý). Việc xác định chính xác các yếu tố này là cơ sở để truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt phù hợp.

3.2. Khung Hình Phạt và Các Tình Tiết Tăng Nặng Giảm Nhẹ

BLHS quy định các khung hình phạt khác nhau cho các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm. Ngoài ra, còn có các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, như phạm tội có tổ chức, phạm tội nhiều lần, tự thú, ăn năn hối cải, hoặc có công với cách mạng. Việc áp dụng đúng các quy định về khung hình phạt và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Tội Xâm Phạm TTQLHC

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm TTQLHC, cũng như phòng, chống các tội phạm này, việc luận án nghiên cứu để đưa ra yêu cầu và kiến nghị tiếp tục hoàn thiện BLHS Việt Nam năm 2015 rõ ràng vẫn có tính thời sự cấp bách. Cần có những giải pháp bảo đảm thực hiện (thi hành) trong thực tiễn áp dụng quy định của BLHS Việt Nam về TNHS đối với các tội xâm phạm TTQLHC. Việc áp dụng quy định về TNHS đối với các tội xâm phạm TTQLHC còn gặp một số trường hợp áp dụng chưa chính xác tội danh dẫn đến việc áp dụng TNHS chưa đúng hoặc chưa tương xứng; áp dụng mức và loại hình phạt quá nặng hoặc lại quá nhẹ đối với người phạm tội, từ đó làm giảm hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

4.1. Sửa Đổi Bổ Sung Các Quy Định Của Bộ Luật Hình Sự

Để hoàn thiện pháp luật về tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính, cần rà soát và sửa đổi, bổ sung các quy định của BLHS, đặc biệt là các quy định về yếu tố cấu thành tội phạm, khung hình phạt, và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Việc sửa đổi cần đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng, và phù hợp với thực tiễn xã hội. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, và tư pháp để đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ của hệ thống pháp luật.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Của Các Cơ Quan Điều Tra Xét Xử

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các cán bộ điều tra, kiểm sát, và xét xử. Các cơ quan này cần được trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ, và phương tiện kỹ thuật để phát hiện, điều tra, và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan này để đảm bảo tính khách quan, công bằng, và minh bạch trong quá trình giải quyết vụ án.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Về Tội Xâm Phạm TTQLHC

Nghiên cứu một cách có hệ thống quy định BLHS Việt Nam về TNHS đối với các tội xâm phạm TTQLHC, đánh giá tổng thể "bức tranh" thực tiễn áp dụng TNHS đối với các tội phạm này trong giai đoạn 11 năm (2005 - 2015), từ đó đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật và đề xuất những giải pháp bảo đảm áp dụng các quy định này chính là góp phần hoàn thiện chính sách hình sự của Nhà nước, cụ thể kiến nghị, đánh giá yêu cầu tội phạm hóa và phi tội phạm hóa, hình sự hóa và phi hình sự hóa trong BLHS nước ta về mỗi hành vi phạm tội trong các tội xâm phạm TTQLHC, từ đó đề xuất hình thức trách nhiệm pháp lý phù hợp, qua đó nâng cao hiệu quả trật tự quản lý nhà nước và TTQLHC, góp phần "thúc đẩy xã hội phát triển lành mạnh, đúng hướng, phục vụ đắc lực đời sống nhân dân, xây dựng nếp sống và làm việc theo pháp luật trong xã hội".

5.1. Phân tích Bản Án Áp Dụng Trách Nhiệm Hình Sự

Việc phân tích các bản án liên quan đến tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính là một phương pháp quan trọng để đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật và phát hiện những bất cập trong thực tiễn xét xử. Qua đó, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng công tác xét xử. Đồng thời, việc công khai các bản án giúp tăng cường tính minh bạch của hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hình Sự Phòng Chống Tội Phạm

Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn và phân tích pháp luật, cần đề xuất các chính sách hình sự phù hợp để phòng ngừa và đấu tranh chống tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính. Các chính sách này cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia tích cực của cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

VI. Kết Luận Tương Lai Về Trách Nhiệm Hình Sự TTQLHC

Nghiên cứu về TNHS đối với các tội xâm phạm TTQLHC sẽ góp phần bổ sung các tri thức về TNHS nói chung, TNHS đối với các tội phạm này nói riêng, qua đó, nâng cao hiệu quả áp dụng đúng đắn và chính xác các quy định BLHS Việt Nam. Luận án sẽ đưa ra một số giải pháp bảo đảm áp dụng mang tính khả thi cao phục vụ việc thi hành quy định của BLHS Việt Nam về TNHS đối với các tội xâm phạm TTQLHC. Góp phần hoàn thiện chính sách hình sự về các tội xâm phạm TTQLHC và nâng cao hiệu quả trật tự quản lý nhà nước.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật, và đề xuất các giải pháp để hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm. Các kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách hình sự và bảo vệ trật tự xã hội.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Phát Triển Pháp Luật

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loại hình tội phạm hành chính mới, đặc biệt là các tội phạm liên quan đến công nghệ cao và môi trường. Đồng thời, cần có sự đánh giá định kỳ về hiệu quả của các quy định pháp luật hiện hành và đề xuất các sửa đổi, bổ sung để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Việc phát triển pháp luật cần dựa trên cơ sở khoa học và đảm bảo tính công bằng, minh bạch, và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài "Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính" do nghiên cứu sinh Nguyễn Kim Chi thực hiện tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2016, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí và TS. Trịnh Tiến Việt. Luận án thuộc chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự, mã số 62 38 01 04.

Tính cấp thiết của đề tài và khoảng trống nghiên cứu được tác giả luận chứng qua năm phương diện cơ bản:

• Thứ nhất, về mặt chính trị, pháp lý, thực tiễn và xã hội: Trật tự quản lý hành chính là lĩnh vực rộng lớn, phức tạp của hoạt động quản lý nhà nước. Tình hình tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính diễn biến phức tạp, có xu hướng tăng giảm bất thường với số lượng bị cáo gia tăng ở các tội danh như tội chống người thi hành công vụ; tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội tổ chức, cưỡng ép người khác trốn đi nước ngoài hoặc ở lại nước ngoài trái phép. Số liệu của Tòa án nhân dân tối cao cho thấy năm 2005 xét xử 896 vụ với 1.744 bị cáo, năm 2009 xét xử 1.900 bị cáo, năm 2012 xét xử 1.404 bị cáo, năm 2013 xét xử 1.484 bị cáo.
• Thứ hai, sự cần thiết tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự: Thực tiễn áp dụng Bộ luật hình sự năm 1999 và Bộ luật hình sự năm 2015 bộc lộ các bất cập như khung hình phạt chưa tương xứng (khoản 1 Điều 257 có khung hình phạt ngang bằng khoản 1 Điều 104; khung hình phạt tại Điều 268 quá nhẹ); việc áp dụng tình tiết định khung tăng nặng "gây hậu quả nghiêm trọng" gặp khó khăn tại Điều 257, Điều 258; sự vướng mắc trong phân định tội danh tại Điều 343 (Điều 270 cũ) và phân biệt giữa Điều 341 (Điều 267 cũ) với Điều 174 (Điều 139 cũ).
• Thứ ba, sự cần thiết làm sâu sắc hơn lý luận trong khoa học luật hình sự: Trước thời điểm luận án thực hiện, chưa có công trình nào tiếp cận toàn diện ở cấp độ luận án tiến sĩ về trách nhiệm hình sự đối với nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính dưới góc độ cơ sở và các hình thức thực hiện trách nhiệm hình sự.
• Thứ tư, sự cần thiết xây dựng các giải pháp bảo đảm thi hành: Khắc phục tình trạng áp dụng chưa chính xác tội danh, áp dụng mức và loại hình phạt quá nặng hoặc quá nhẹ trong thực tiễn xét xử.
• Thứ năm, góp phần hoàn thiện chính sách hình sự, thực hiện yêu cầu tội phạm hóa, phi tội phạm hóa, hình sự hóa, phi hình sự hóa và triển khai các quy định của Hiến pháp năm 2013, Bộ luật hình sự năm 2015.

Mục đích nghiên cứu: Làm sâu sắc hơn những vấn đề lý luận về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính, đánh giá chính xác thực tiễn xét xử giai đoạn 11 năm (2005 - 2015), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam và bảo đảm hiệu quả áp dụng trên cả phương diện lập pháp lẫn thực tiễn.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định gồm 7 nhiệm vụ:

1. Đánh giá tổng quan tình hình các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài ở trong và ngoài nước, nhận xét và chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án.
2. Làm sáng tỏ và sâu sắc hơn những vấn đề lý luận về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính với những cách tiếp cận khác nhau.
3. Phân tích cơ sở của trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính với các cách tiếp cận khác nhau; làm rõ hình thức của trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm này, đặc biệt là hình phạt và các biện pháp tư pháp.
4. Nghiên cứu so sánh quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trong Bộ luật hình sự một số nước trên thế giới và rút ra những nhận xét.
5. Hệ thống hóa lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay và rút ra những đánh giá.
6. Phân tích tình hình xét xử và thực tiễn áp dụng quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính ở nước ta trong giai đoạn 11 năm (2005 - 2015) và 200 bản án trong giai đoạn 11 năm (2005 - 2015) để trên cơ sở đó chỉ ra những tồn tại, hạn chế và các nguyên nhân cơ bản.
7. Luận chứng, đề xuất kiến nghị bằng việc tiếp tục sửa đổi, bổ sung quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính, cũng như các giải pháp bảo đảm áp dụng các quy định tương ứng.

Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trong luật hình sự Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu: Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trong pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến thời điểm nghiên cứu; thực tiễn áp dụng trong giai đoạn 11 năm (2005 - 2015) trên phạm vi cả nước và phân tích mẫu 200 bản án sơ thẩm trong giai đoạn 2005 - 2015.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo các nhóm nội dung:

Các công trình nghiên cứu trong nước

• Nhóm công trình về những vấn đề chung của trách nhiệm hình sự: Luận án tiến sĩ của Phạm Mạnh Hùng (2004) nghiên cứu khái niệm, cơ sở và trách nhiệm hình sự trong trường hợp đặc biệt; Cao Thị Oanh (2007) nghiên cứu nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự; Trịnh Tiến Việt (2008) nghiên cứu lý luận và thực tiễn miễn trách nhiệm hình sự. Các sách chuyên khảo của GS. Lê Văn Cảm (1999, 2000, 2005) xây dựng mô hình lý luận trách nhiệm hình sự, xác định trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý của tội phạm và phân tích cơ sở trách nhiệm hình sự theo ba bình diện (nội dung/vật chất, hình thức, quy phạm); PGS. Trịnh Quốc Toản (2011) nghiên cứu trách nhiệm hình sự của pháp nhân; GS. Nguyễn Ngọc Hòa (2001) phân tích trách nhiệm hình sự theo nghĩa tổng thể và nghĩa trực tiếp; GS. Đỗ Ngọc Quang (1997) phân tích mối quan hệ giữa trách nhiệm hình sự và hình phạt; các bài báo chuyên ngành của PGS. Lê Thị Sơn (1996, 2002), PGS. Nguyễn Ngọc Chí và TS. Trần Thu Hạnh (2002).
• Nhóm công trình về trách nhiệm hình sự đối với các nhóm tội phạm cụ thể: Luận án tiến sĩ của Nguyễn Ngọc Chí (2000) về các tội xâm phạm sở hữu; Phạm Minh Tuyên (2006) về các tội phạm ma túy; Nguyễn Văn Nam (2008) về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; Dương Thanh An (2011) về các tội phạm môi trường; Nguyễn Xuân Hà (2014) về các tội xâm phạm quyền tự do dân chủ của công dân. Sách chuyên khảo của GS. Võ Khánh Vinh (1996), ThS. Đinh Văn Quế (1999), PGS. Trần Văn Độ (1999).
• Nhóm công trình về các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính: Các bài viết của TS. Đỗ Đức Hồng Hà (2005), PGS. Phạm Văn Tỉnh (2010), PGS. Trần Vi Dân và Đào Anh Tới (2011); giáo trình, sách chuyên khảo của PGS. Trần Minh Hưởng (2004), TS. Phạm Văn Beo (2009), tác giả Lý Thế Hoa (2011), PGS. Nguyễn Văn Huyên (2011), TS. Đinh Dũng Sỹ (2000). Các đề tài cấp Bộ của Tòa án nhân dân tối cao (2002), TS. Trần Văn Dũng (2014), TS. Nguyễn Văn Hiển (2015), Trung tướng Nguyễn Công Sơn (2015).

Các công trình nghiên cứu ngoài nước

• Tại Liên Xô và Liên bang Nga: Zlobin G. (1988), Karpusin M. (1974), Liaxx (1977), Prokhorov B. (1984), Xtruchkov N.A. (1978) nghiên cứu về lỗi, cấu thành tội phạm và bản chất trách nhiệm hình sự là trách nhiệm pháp lý - nhà nước.
• Tại các quốc gia phương Tây: Ashworth với "Principles of Criminal Law", Jerome Hall (1947, 1960, 2005) với "General Principles of Criminal Law", Michael Bogdan (2000) với "Swedish Law in the New Millennium", Kent Roach (1996) với "Criminal Law" (Canada) định nghĩa trách nhiệm hình sự là sự lên án/phản ứng của Nhà nước và xã hội; Stephen A. Diamond, Kit Kinports, Thomas H. (sách "Criminal Law"), Joshua Dressler, Frank R., Paul Bergman nghiên cứu về tội chống người thi hành công vụ dưới dạng tội chống lại nhân viên nhà nước.
• Luận án tiến sĩ của Đặng Quang Phương (1990, bảo vệ tại Taskent) nghiên cứu trách nhiệm về tội giết người theo luật hình sự Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình trước đây chỉ tiếp cận tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính dưới góc độ phân tích cấu thành tội phạm đơn lẻ, định tội danh, quyết định hình phạt hoặc phòng ngừa tội phạm học trên một địa bàn nhất định. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống từ lý luận đến thực tiễn xét xử 11 năm trên toàn quốc và khảo sát 200 bản án về trách nhiệm hình sự đối với toàn bộ nhóm tội này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Luận án dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền.
• Khung lý thuyết về trách nhiệm hình sự tiếp thu học thuyết của GS. Lê Văn Cảm về ba bình diện cơ sở của trách nhiệm hình sự (vật chất/nội dung, hình thức, quy phạm/pháp lý); quan niệm của GS. Đỗ Ngọc Quang về mối quan hệ mục đích - phương tiện giữa trách nhiệm hình sự và hình phạt; cách tiếp cận của GS. Nguyễn Ngọc Hòa về hai mặt của trách nhiệm hình sự (thực hiện trách nhiệm hình sự từ phía Nhà nước và chịu trách nhiệm hình sự từ phía người phạm tội).
• Khái niệm công cụ: Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính được xác định là nghĩa vụ pháp lý mà người đã thực hiện hành vi bị coi là tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính phải chịu, được thể hiện bằng biện pháp cưỡng chế của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng theo quy định của pháp luật hình sự.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Làm sáng tỏ các khái niệm, cơ sở pháp lý, phân tích các điều luật trong Bộ luật hình sự năm 1985, năm 1999 và năm 2015.
• Phương pháp lịch sử và so sánh luật học: Hệ thống hóa quá trình lập pháp hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2015; so sánh quy định về nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trong luật hình sự một số nước.
• Phương pháp thống kê xã hội học: Thu thập và xử lý số liệu thống kê xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân tối cao trên phạm vi cả nước trong giai đoạn 11 năm (2005 - 2015).
• Phương pháp điều tra, khảo sát án điển hình: Nghiên cứu trực tiếp hồ sơ 200 bản án hình sự sơ thẩm về các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trong giai đoạn 2005 - 2015 nhằm đánh giá thực tiễn áp dụng các loại hình phạt, án treo, biện pháp tư pháp, miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản quy phạm pháp luật: Hiến pháp năm 2013; Bộ luật hình sự các năm 1985, 1999 (sửa đổi, bổ sung 2009), 2015; các nghị định xử phạt vi phạm hành chính liên quan (như Nghị định số 167/2013/NĐ-CP).
• Dữ liệu thực tiễn: Báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án, số liệu thống kê xét xử sơ thẩm hình sự của Tòa án nhân dân tối cao giai đoạn 2005 - 2015; nguồn tài liệu từ 200 bản án sơ thẩm được chọn lọc khảo sát.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Chương này đánh giá có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về chế định trách nhiệm hình sự nói chung, trách nhiệm hình sự đối với các nhóm tội phạm cụ thể và các công trình về tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính. Tác giả chỉ ra rằng đa số nghiên cứu trong nước chỉ tập trung vào phân tích dấu hiệu pháp lý hình sự của các tội danh riêng biệt (như Điều 257, 258, 263, 264 Bộ luật hình sự năm 1999) hoặc nghiên cứu tội phạm học trên một địa bàn cụ thể. Nghiên cứu ngoài nước chỉ gián tiếp đề cập tội chống người thi hành công vụ dưới dạng tội chống lại nhân viên nhà nước. Từ việc chỉ ra khoảng trống khoa học, chương 1 xác lập 5 vấn đề cốt lõi cần giải quyết: xây dựng khái niệm khoa học; làm rõ cơ sở và hình thức trách nhiệm hình sự; khảo sát toàn diện thực tiễn xét xử 2005 - 2015; luận chứng kiến nghị sửa đổi Bộ luật hình sự năm 2015; và đề xuất giải pháp bảo đảm áp dụng trên thực tế.

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chương 2 tập trung giải quyết các nội dung lý luận nền tảng:

• Khái niệm và đặc điểm: Định nghĩa các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện cố ý hoặc vô ý, xâm phạm các quy định của Nhà nước về trật tự quản lý hành chính. Nhóm tội phạm này chỉ áp dụng đối với thể nhân, không áp dụng đối với pháp nhân thương mại theo quy định của Bộ luật hình sự năm 2015.
• Cơ sở của trách nhiệm hình sự: Phân tích cơ sở triết học (mối quan hệ tự do và tất yếu) và cơ sở pháp lý theo Điều 2 Bộ luật hình sự (hành vi thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm).
• Hình thức trách nhiệm hình sự: Làm rõ hai hình thức thực hiện trách nhiệm hình sự là kèm theo việc quyết định hình phạt (hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, tù có thời hạn, trục xuất) và không kèm theo việc quyết định hình phạt (miễn hình phạt, miễn trách nhiệm hình sự, áp dụng biện pháp tư pháp).
• So sánh luật quốc tế và lịch sử: Phân tích quy định của Bộ luật hình sự một số nước trên thế giới và cơ cấu hình phạt trong Bộ luật hình sự năm 1985, Bộ luật hình sự năm 1999.

Chương 3: PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH

Chương 3 trình bày sự phát triển của pháp luật hình sự Việt Nam từ sau năm 1945 và phân tích số liệu thực tiễn xét xử trong giai đoạn 11 năm (2005 - 2015) cùng kết quả khảo sát 200 bản án sơ thẩm.

Danh mục hệ thống bảng thống kê và số liệu thực tiễn trong luận án:

Số hiệu	Tên bảng / Nội dung thống kê trong luận án	Vị trí trang
Bảng 2.1	Cơ cấu hình phạt đối với các tội xâm phạm TTQLHC trong BLHS năm 1985	Trang 58
Bảng 2.2	Cơ cấu hình phạt đối với các tội xâm phạm TTQLHC trong BLHS năm 1999	Trang 58
Bảng 3.1	Thống kê xét xử sơ thẩm hình sự về các tội xâm phạm TTQLHC giai đoạn 2005 - 2015	Trang 89
Bảng 3.2	Tỷ lệ tổng số vụ và tổng số bị cáo xét xử về tội xâm phạm TTQLHC giai đoạn 2005 - 2015	Trang 91
Bảng 3.3	Thống kê vụ án và số bị cáo được xét xử sơ thẩm về các tội xâm phạm TTQLHC giai đoạn 2005 - 2015	Trang 93
Bảng 3.4	Phân tích việc áp dụng hình phạt và án treo đối với bị cáo phạm tội xâm phạm TTQLHC giai đoạn 2005 - 2015	Trang 99
Bảng 3.5	Hình phạt cảnh cáo áp dụng đối với bị cáo phạm tội xâm phạm TTQLHC giai đoạn 2005 - 2015	Trang 100
Bảng 3.6	Hình phạt tiền áp dụng đối với bị cáo phạm tội xâm phạm TTQLHC giai đoạn 2005 - 2015	Trang 101
Bảng 3.7	Hình phạt cải tạo không giam giữ áp dụng đối với bị cáo phạm tội xâm phạm TTQLHC giai đoạn 2005 - 2015	Trang 102
Bảng 3.8	Hình phạt tù có thời hạn và án treo áp dụng đối với bị cáo phạm tội xâm phạm TTQLHC giai đoạn 2005 - 2015	Trang 104
Bảng 3.9	Việc áp dụng các biện pháp tư pháp đối với bị cáo phạm tội xâm phạm TTQLHC từ 200 bản án (2005 - 2015)	Trang 106
Bảng 3.10	Miễn TNHS, miễn hình phạt áp dụng đối với bị cáo phạm tội xâm phạm TTQLHC giai đoạn 2005 - 2015	Trang 108

Các phát hiện qua số liệu thực tiễn và 200 bản án:

• Tội chống người thi hành công vụ chiếm tỷ lệ lớn nhất trong cơ cấu các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính được đưa ra xét xử sơ thẩm.
• Tồn tại nhiều sai sót trong việc định tội danh, nhầm lẫn giữa hành vi chống người thi hành công vụ với cố ý gây thương tích, giữa tội làm giả con dấu, tài liệu (Điều 267) nhằm lừa đảo với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 139).
• Việc áp dụng hình phạt có trường hợp quá nặng hoặc quá nhẹ, chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi; việc áp dụng án treo, miễn trách nhiệm hình sự và các biện pháp tư pháp còn thiếu thống nhất.

Chương 4: YÊU CẦU, NỘI DUNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH

Chương này xác định các yêu cầu và giải pháp hoàn thiện:

• Yêu cầu hoàn thiện: Phù hợp với đường lối, chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước; bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với Hiến pháp năm 2013 và hệ thống pháp luật; bảo đảm tính khả thi và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp.
• Nội dung sửa đổi, bổ sung: Tiếp tục hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 đối với các tội danh cụ thể như Điều 341 (tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức), Điều 343 (tội vi phạm quy định về quản lý nhà ở), tội chống người thi hành công vụ; điều chỉnh mức hình phạt và cụ thể hóa các tình tiết định tính, định khung.
• Nhóm giải pháp bảo đảm thi hành: Ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật của Tòa án nhân dân tối cao; nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán; tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về trật tự quản lý hành chính.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án nêu các đóng góp mới về lý luận và thực tiễn:

Về mặt lý luận

• Xây dựng hệ thống khái niệm hoàn chỉnh về các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính và trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trong luật hình sự Việt Nam.
• Làm rõ cơ sở của trách nhiệm hình sự đối với nhóm tội này dựa trên ba bình diện (vật chất/nội dung, hình thức và quy phạm pháp lý); xác định rõ chủ thể của tội phạm là cá nhân (thể nhân), không bao gồm pháp nhân thương mại theo quy định của Bộ luật hình sự năm 2015.
• Phân tích có hệ thống các hình thức thực hiện trách nhiệm hình sự, xác lập mối quan hệ giữa trách nhiệm hình sự với hình phạt, các biện pháp tư pháp, miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt.

Về mặt thực tiễn và lập pháp

• Cung cấp bức tranh toàn diện về thực tiễn xét xử sơ thẩm các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính tại Việt Nam trong giai đoạn 11 năm (2005 - 2015) và phân tích chuyên sâu 200 bản án điển hình.
• Chỉ rõ các nguyên nhân, tồn tại trong việc định tội danh, quyết định hình phạt, áp dụng án treo và các biện pháp tư pháp của Tòa án các cấp.
• Đề xuất các kiến nghị lập pháp cụ thể nhằm tiếp tục sửa đổi, bổ sung các điều luật liên quan trong Bộ luật hình sự năm 2015, phục vụ trực tiếp việc triển khai thi hành bộ luật.
• Đề xuất hệ thống giải pháp bảo đảm áp dụng pháp luật có tính khả thi trong thực tiễn xét xử.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án xác định rõ phạm vi và các giới hạn nghiên cứu:

• Về phạm vi chủ thể: Bộ luật hình sự năm 2015 quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại tại Điều 76, tuy nhiên nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính không thuộc phạm vi điều chỉnh đối với pháp nhân. Do đó, luận án chỉ tập trung nghiên cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân (thể nhân).
• Về phạm vi dữ liệu: Nguồn số liệu thực tiễn xét xử được thu thập và phân tích trong khung thời gian 11 năm (2005 - 2015) và mẫu khảo sát gồm 200 bản án sơ thẩm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi, đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định mới của Bộ luật hình sự năm 2015 sau khi có hiệu lực thi hành; nghiên cứu mở rộng việc áp dụng các biện pháp tư pháp và các hình thức xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên phạm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính.

Giá trị tham khảo

Luận án cung cấp giá trị tham khảo cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan cải cách tư pháp: Làm tài liệu tham khảo cho việc giải thích luật, hướng dẫn áp dụng và tiếp tục sửa đổi, bổ sung các điều luật thuộc Chương các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trong Bộ luật hình sự.
• Cơ quan tiến hành tố tụng (Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra): Hỗ trợ cán bộ thực tiễn nhận diện đúng cấu thành tội phạm, tránh nhầm lẫn tội danh, áp dụng đúng khung hình phạt, án treo và các biện pháp tư pháp trong giải quyết vụ án hình sự.
• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy học phần Luật hình sự Việt Nam (Phần chung và Phần các tội phạm), Tội phạm học cho học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính như thế nào?

Luận án định nghĩa: Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính là nghĩa vụ pháp lý mà người đã thực hiện hành vi bị coi là tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính phải chịu, được thể hiện bằng biện pháp cưỡng chế của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng theo quy định của pháp luật hình sự.

2. Bộ luật hình sự năm 2015 có quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính không?

Căn cứ Điều 76 Bộ luật hình sự năm 2015 và nội dung phân tích trong luận án, pháp nhân thương mại không được quy định là chủ thể chịu trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính. Trách nhiệm hình sự đối với nhóm tội này chỉ áp dụng đối với thể nhân (cá nhân người phạm tội có đủ tuổi và năng lực trách nhiệm hình sự).

3. Dữ liệu thực tiễn xét xử được luận án khảo sát và phân tích trong phạm vi nào?

Luận án sử dụng dữ liệu thống kê xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân tối cao trên phạm vi cả nước trong giai đoạn 11 năm từ năm 2005 đến năm 2015, đồng thời tiến hành khảo sát và phân tích chuyên sâu 200 bản án hình sự sơ thẩm về các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính trong cùng giai đoạn này.

4. Bất cập điển hình giữa khoản 1 Điều 257 và khoản 1 Điều 104 Bộ luật hình sự năm 1999 được luận án chỉ ra là gì?

Luận án chỉ ra rằng người phạm tội có mục đích chống lại người thi hành công vụ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 257 Bộ luật hình sự lại có khung hình phạt ngang bằng với người phạm tội có mục đích chống lại người thi hành công vụ nhưng gây thương tích bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gây thương tích theo khoản 1 Điều 104 Bộ luật hình sự, dẫn đến sự thiếu công bằng trong chính sách xử lý hình sự.

5. Luận án đề xuất những hình thức thực hiện trách nhiệm hình sự nào đối với nhóm tội này?

Luận án làm rõ hai hình thức thực hiện trách nhiệm hình sự:

• Hình thức kèm theo việc quyết định hình phạt: Tòa án áp dụng các hình phạt chính (cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, tù có thời hạn, trục xuất) và hình phạt bổ sung do luật định.
• Hình thức không kèm theo việc quyết định hình phạt: Tòa án ra bản án kết tội nhưng áp dụng quy định miễn hình phạt, miễn trách nhiệm hình sự hoặc áp dụng các biện pháp tư pháp.

Kết luận

Luận án tiến sĩ luật học của tác giả Nguyễn Kim Chi là công trình nghiên cứu toàn diện về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính theo pháp luật hình sự Việt Nam. Công trình đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận từ khái niệm, cơ sở đến các hình thức thực hiện trách nhiệm hình sự, đồng thời phân tích thực trạng áp dụng pháp luật qua dữ liệu thống kê 11 năm (2005 - 2015) của Tòa án nhân dân tối cao và 200 bản án sơ thẩm điển hình. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học phục vụ việc tiếp tục hoàn thiện Bộ luật hình sự năm 2015 và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm bảo vệ trật tự quản lý nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - Nhận thức chung về TNHS, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 1997), trong đó, tác giả đã đề cập đến khái niệm TNHS, xác định cơ sở của TNHS, chỉ ra mối quan hệ giữa TNHS và hình phạt, giữa chúng tồn tại mối quan hệ "mục đích và phương tiện thực hiện mục đích". Cụ thể, việc xác định mục đích của "trách nhiệm hình sự và hình phạt là phương tiện để thực hiện mục đích cho phép giải quyết đúng đắn vấn đề xây dựng hệ thống hình phạt như thế nào mới có thể đáp ứng được mục đích của trách nhiệm hình sự" [65, tr. Đặc biệt, trong nội dung phân tích về cơ sở của TNHS, tác giả đã đề cập đến các hình thức TNHS là được thể hiện trong các trường hợp khác nhau bao gồm: chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt; trong trường hợp tội phạm hoàn thành; trong đồng phạm; khi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết và trong trường hợp được miễn TNHS, miễn hình phạt [65, tr. Bên cạnh đó, trong khoa học luật hình sự còn có thuật ngữ "hình thức thực hiện trách nhiệm hình sự", tuy nhiên, cũng chỉ có công trình của GS.

Lê Văn Cảm đề cập đến với việc nêu khái niệm "hình thức thực hiện TNHS là việc thể hiện nội dung của TNHS của người phạm tội trong bản án kết tội đã có hiệu lực pháp luật trong bản án có hiệu lực pháp luật của Tòa án" và tác giả đã đưa ra hai hình thức là: 1) Hình thức thực hiện TNHS có kèm theo việc quyết định hình phạt và; 2) Hình thức thực hiện TNHS không kèm theo việc quyết định hình phạt; đồng thời chỉ ra các dạng bản án hình sự thể hiện nội dung của TNHS [15, tr. Ngoài ra, tác giả cũng nêu khái niệm "điều kiện của trách nhiệm hình sự" là "căn cứ riêng cần và đủ, có tính chất bắt buộc và do luật hình sự quy định mà chỉ khi nào có tổng hợp tất cả chúng (các căn cứ riêng đó) thì một người mới phải chịu trách nhiệm hình sự" [9, tr. Theo đó, những điều kiện cụ thể của TNHS bao gồm: Người đó phải là người có năng lực TNHS, đủ tuổi chịu TNHS và thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, 16 z hành vi được thực hiện phải bị PLHS quy định là tội phạm, đồng thời người đó phải có lỗi trong việc thực hiện hành vi đó. Những điều kiện (cụ thể) của TNHS ở một góc độ chung chúng có thể được xem là đồng nhất với các đặc điểm cơ bản của tội phạm.

Như vậy, các công trình nghiên cứu khoa học trên đã đưa ra bàn luận và giải quyết các vấn đề bức xúc mà lý luận và thực tiễn áp dụng PLHS đặt ra về TNHS, đồng thời đã luận giải, kiến nghị và đề xuất hoàn thiện quy định của PLHS Việt Nam nhưng tập trung vào số chế định trong Phần chung BLHS như: khái niệm, cơ sở và những điều kiện của TNHS, hình thức thực hiện TNHS và TNHS trong các trường hợp cụ thể như: chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt, tội phạm hoàn thành, TNHS người chưa thành niên phạm tội hoặc phân tích mối quan hệ giữa TNHS với miễn TNHS, mối quan hệ giữa TNHS và hình phạt; v. Do đó, trong phạm vi luận án này, nghiên cứu sinh tiếp cận vấn đề cơ bản của TNHS theo ba nhóm tiếp cận mà GS. Lê Văn Cảm đã chỉ ra, trong đó phân tích cơ sở pháp lý của TNHS đối với các tội xâm phạm TTQLHC và tập trung là rõ những hình thức của TNHS đối với các tội phạm này theo cách tiếp cận của GS. Đỗ Ngọc Quang là hình phạt, các biện pháp tư pháp để lý giải.