CHƯƠNG 1 MOT SÓ VAN DE LÝ LUAN VỀTRÁCH NHIỆM BÒI THƯỜNG THIET HAI DO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN GÂY RA 1. Khái niệm va đặc diem trách nhiệm bôi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra. - | Người chưa thành tiên là đôi tượng được pháp luật quốc tê nói chung và pháp luật Việt Nam nói riêng đều quy dinh tương đối cu thé về quyền và trách nhiệm. Dé hiểu rõ thê nào là trách nhiệm bôi thường thiệt hai do người chưa thành miên gây ra, thì trước tiên cân phải hiểu được các khái niém người chưa thành niên, bôi thường thiệt hai và trách nhiệm bồi thường thuật hai.
Tu đó mới có thé đưa ra được cách hiểu đúng dan về trách nhiệm bôi thường thiệt hại do người chưa thành nién gây ra 1. Khái niệm người chưa thành niên. : st Sat ty Người chưa thành miên được coi là người chưa trưởng thành đây đủ cả về thê chat và tinh than Vì tinh trạng chưa trưởng thành đó, họ không thé tự quyết định và/hoặc tự mình tham gia vào những quan hệ pháp luật nhất dink’. Dưới góc độ khoa học y khoa người chưa thành niên là người chưa phát triển toàn điện về thé chất va tinh thân, xét dưới góc đô khoa hoc pháp lý người chưa thành miên được đánh gia qua tiêu chi độ tuổi, khí quy đính về người chưa thành niên pháp luật cũng có những quy đính riêng biệt chỉ áp dung cho người chưa thành miên Ví du Quy định của BLHS năm 2015 sửa đổi năm 2017 về định téi danh và khung bình phat, về độ tuôi chịu trách nhiệm hình sự giữa người chưa thành mén và người đã thành miên là khác nhau.
Dưới góc độ chuẩn mực pháp lý, có thé thay khái niém người chưa thành miên và trẻ em có điểm tương đông vì cùng được hiểu là người đưới 18 tuôi, tuy nhiên cần phân biệt 16 hai khái niém "người chua thành niên” và "trẻ em" để trong mọi trường hợp có thé xác định đúng chính xác quyền va nghiia vụ pháp lý của mét chủ thể trong quan hệ pháp luật Theo quy đính tại Điều I Công ước Quốc tê và quyền trẻ em được Đại hội đông Liên Hop quốc thông qua ngày 20/11/1989 “Tré em có nghia là người đưới 18 indi trừ trường hợp pháp luật áp dung đối với trẻ em có quy đỉnh tuổi thành niên sớm hơn" ? Giáo trình Tư pháp đối với người chưa thảnh niễn. Trường Đại học Luat Ha Nỗi ; Đỗ Thị Phượng chủ biên ; Đảo Lệ Thu. 6 Ngoài ra, theo quy Quy tắc Bắc KinhŸ, được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngay 29/11/1985 nêu rõ:” Người chưa thành nién là trẻ em hay người ít tudt ty theo từng hệ thống pháp luật có thé bị xét xử hành vi phạm pháp theo một phương thức khác với viée xét xử người lớn" (Xem mục a, quy tắc số 2. Quy tắc tôi thiểu phổ biên của Liên Hợp Quốc về bão vệ người chưa thành niên bị tước quyền tự do, thông qua ngày 14/12/1990 nêu cụ thể “ Người chua thành miên là người dedi 18 hôi.
Giới han tuổi đưới mức này cầnphái được pháp quật xác định và không được tước quyên tự do của người chưa thành miền” (Xem muc a, quy tắc 11). Như vâytheo các văn bản quốc tế thì ké ca khái niêm trẻ em và khái niém người chưa thành miên đều giới hạn là đưới 18 tuổi, tuy nhiên chắc chan mét điều là trẻ em cũng được coi là người chưa thành nién. Bên cạnh đó, Điều 1 Luật Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em số 25/2004/QH11 được Quốc hội nước công hòa xã hội chủ ngiữa Việt Nam thông qua ngày 15/06/2004 quy đính: “Trẻ em qn đình trong luật nay là công dân Iiệt Nam đưới 16 tuổi ”. Vay, theo quy đính của pháp luật Việt Nam, người chưa thành miên là người đưới 18 tuổi trẻ em thuộc nhóm người chưa thành tiên và đưới 16 tuổi.
Theo quy định của khoản 1, điều 21 Bộ luật Dân sự năm 2015 “Người chưa thành miên là người chưa ẩn 18 tối" Trong nhóm những người chưa thành niên BLDS năm 2015 còn chia thành nhiều nhóm độ tudi với khả nang nhận thức làm chủ hành vi khác nhau, phạm vi giao dich dan sự được xác lập khác nhau và đây cũng chính là cơ sở dé quy định về năng lực chịu trách nhiém bôi thường thiệt hei khác nhau. Ví dụ: Người chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi Những người chưa đủ 18 tuổi bao gom nhóm người từ đủ 15 tuổi dén đưới 18 tuổi, nhóm người dưới 15 tuôi thi phạm vi giao dich những cá nhân năm trong hai nhóm độ tuổi khác nhau này là khác nhau. Theo do, khải niém người chưa thành miên sẽ bao gồm cả trẻ em, tuy nhién khái tuậm người chưa thành tiên được tiểu rộng hơn khái niém trẻ em ở góc độ đô tuổi Trong khi khái niệm trẻ em được hiểu theo Luật Trẻ em năm 2016 là những người dưới 16 tuổi thì khái niệm người chưa thành niên được ding chung để nói đến những người đưới 18 ? Quy tắc nảy còn đượt gọi B quy tắc tiều chuẩn tối thiểu cửa Liên hợp Quốc về việc áp dụng pháp luật đối với người chưa thành niền. 7 tuổi khi tham gia vào bat ky quan hệ pháp luật nao.
Dựa trên các quan điểm phô biên ở Việt Nam cũng như trên thê giới, ta có thé thay khái niệm về người chưa thành nién được hiéu là những cá nhân chua đạt đến một độ tuổi nhật định, độ tuổi nay được quy định theo đánh giá của cơ quan y tê của mat quốc ga Từ những phân tích trên, có thể thây rang có rất nhiêu định nghĩa khác nhau về khái niém người chưa thành miện, tuy nhiên khái quát lại thi khái niém người chưa thành nién có những nét cơ bản sau: Người chưa thành tiên là người chưa đủ độ tuổi theo luật định, Người chưa thành niên được coi là người chưa trưởng thành đây đủ cả về thé chat và tinh thân, Trong một số trường hợp nhật định người chưa thành niên cần có người giám hô, đại điện theo pháp luật, N gười chưa thành miên chỉ được thực hiện những giao dich dân sự trong pham vi cho phép, Từ các phân tích trên, tác giả khóa luận xây dumg khái niém người chưa thành miên như sau “N gười chưa thành miên là những cá nhân chưa đủ 18 tudi, chưa phát triển đây đủ cả về thé chất và tinh than, chưa có đây đủ các quyên, lợi ích hop pháp, ng†ĩa vụ pháp lý như người đã thành miên”. Khái niệm trách nhiệm bằi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra. Về khái niệm bi thường thiệt hai: Theo từ điền Bách khoa Việt Nam, “thiệt hai” là những hậu quả bat lợi ngoài ý muốn về tai sản hoặc phi tài sin do một sự kiên hoặc một hành vi nào đỏ gây ra, những chi phí phải bé ra để ngăn chặn, hen chế, khắc phục thiệt hei, hư hồng, mat mat về tai sản, thu nhập thực té bị giảm sút hoặc bị mat. Gôm có: thiệt hai về thé chat (sự mat mát sức khöe, sắc dep, thê hinh của nạn nhân do người khác gây ra), thiệt hại về tinh thân (sự tên thất vệ tính thân do danh đự, nhân phẩm, uy tin bị xâm phạm nhung không dẫn đền thiệt hai về tài sản hoặc sự suy sup về tâm lý, tinh cam), thiệt hại về vật chat (sự mat mát hy hỏng hoặc bị hủy hoại vé tai sản do bị lây cap, bị phá hong hoặc bi phá hủy không còn khô: phục được”.
Còn "bôi thường" được hiểu 1a su bù dap những thiệt hại về vật chất, tinh than do minh gây ra cho người khác do không thực hiện, thực hiện cham, thực hiên không day đủ một nghĩa vụ dân sự hay do vi phạm pháp luật [2]. Từ hai khái niêm vừa nêu, có thé hiểu béi thường thiệt hại là sự bù đắp những tên that * Từ điển Bách Khoa Việt Nam, quyền 4 (T-Z), Nxb tử điển Bach Khoa Hà Nội 2005 (tr232). 3 vệ sức khỏe, tổn thất và tinh thần do danh dự, nhân phẩm uy tín bị xâm hại, sự suy sụp tâm lý tình cảm, sự mat mát hư hong về tai sản do việc chậm thực hiện nghĩa vụ, thực luận không đúng, không thực hiện nghia vụ hay do hành vi trái pháp luật gây ra. Về khái niệm trách uhiệm bồi tưrờng thiệt hại: Các quy định về trách nhiệm bai thường trong hé thông pháp luật các quốc gia noi chung và pháp luật Việt Nam nói riêng đều có mục đích bảo vê quyên và lợi ích chính đáng của chủ thé bị vi pham từ hành vi vi phạm của chủ thé gây thiệt hai.
Trách nhiệm pháp ly và TNBTTH ngoài hợp đồng chỉ phát sinh dua trên các quy đính của pháp luật, BLDS Việt Nam năm 2015 đưa ra khái niém chung về TNBTTHN ngoài hợp đồng như sau: ” Người nào có hành vi xâm phạm tinh mang sức khỏe, danh dự nhân phẩm uy tin, tài sản quyển, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiết hai thì phải bồi thường trừ trường hợp Bồ luật này: luật khác có liền quan quy đình khác“ Như vay, có thé khá: quát rang trách nhiệm bôi thường thiệt hai là trách nhiệm dan sự của người có hành vi vi phạm, có lôi trong việc gây thiệt ra thiệt hai về vật chất, tinh thén phải bôi hoàn cho người bị thiệt hại nhằm phục hỏi tinh trạng tài sản, bu dap tôn thất tinh than cho người bị thiệt hại. Qua những phân tích nêu trên, có thể thay THBTTH do người chưa thành niên gây ra là một dang của trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đồng mà chủ thê thực hiện hành wi gây việt hại đến tài sản, tinh mang, sức khỏe, danh du, nhân. phẩm, uy tin, tài sản và những lợi ich hợp pháp của chủ thé khác là người chưa thành niên Do đó, có thé hiệu trách nhiệm bồi thưởng thiệt hai do người chưa thành miên gây ra là trách nhiém dân sư áp dung cho những đối tượng chưa đủ 18 tuổi chưa phát triển toàn điện về thé chất và tinh thân, chưa có day đủ các quyền và nghĩa vụ pháp lý nhw người đã thành niên, có hénh vi vi phạm pháp luật gây thiệt hai cho người khác. Tuy ting trường hợp hoàn cảnh cu thé người chưa thành nién hoặc người dai điện người giám hộ, tô chức hoặc cá nhân đang trực tiếp quan lý người chưa thành miên phải bù dap những tên thức về vật chat và tinh thân cho người bị thiệt hại.
Đặc điểm của trách nhiệm bôi thường thiệt hại do người chưa thành niengayra.