MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU CHÖÔNG 1 : TOÅNG QUAN VEÀ CAÙC KHU CHEÁ XUAÁT KHU COÂNG NGHIEÄP .1 Moät soá khaùi nieäm .1 Khu cheá xuaát .2 Khu coâng nghieäp .3 Khu coâng ngheä cao.4 Khu saûn xuaát haøng thay theá nhaäp khaåu.5 Khu kinh teá töï do .6 Khu maäu dòch töï do .7 Ñaëc khu kinh teá .2 Caùc loaïi hình khu coâng nghieäp .1 Loaïi hình thöù nhaát .2 Loaïi hình thöù hai .3 Loaïi hình thöù ba .4 Loaïi hình thöù tö .3 Moät soá ñieàu kieän hình thaønh vaø phaùt trieån khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp .4 Vai troø cuûa khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp ñoái vôùi coâng cuoäc coâng nghieáp hoùa – hieän ñaïi hoùa ôû Vieät Nam.1 Vaøi neùt veà tình hình phaùt trieån khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp ôû Vieät Nam .2 Vai troø cuûa khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp .5 Lôïi ích veà phaùt trieån khu cheá xuaát khu coâng nghieäp trong töông lai.6 Nhöõng baøi hoïc ruùt ra töø kinh nghieäm phaùt trieån caùc khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp cuûa caùc nöôùc Chaâu AÙ. 20 CHÖÔNG 2 : PHAÂN TÍCH TÌNH HÌNH HOAÏT ÑOÄNG CUÛA CAÙC KHU CHEÁ XUAÁT – KHU COÂNG NGHIEÄP TAÏI TP. HOÀ CHÍ MINH.1 Khaùi quaùt veà qui hoaïch toång theå caùc khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp .2 Phaân tích quaù trình ñaàu tö vaø xaây döïng cô sôû haï taàng caùc khu coâng nghieäp taïi Tp. Hoà Chí Minh .3 Tình hình thu huùt ñaàu tö .4 Hieän traïng hoaït ñoäng cuûa caùc doanh nghieäp khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp .5 Tình hình söû duïng nguoàn lao ñoäng.6 Coâng taùc quaûn lyù nhaø nöôùc ñoái vôùi khu cheá xuaát khu coâng nghieäp .7 Ñaùnh giaù veà nhöõng haïn cheá vaø nguyeân nhaân trong hoaït ñoäng cuûa caùc khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp ôû Vieät Nam.
59 CHÖÔNG 3 : CAÙC GIAÛI PHAÙP NAÂNG CAO HIEÄU QUAÛ HOAÏT ÑOÄNG CUÛA CAÙC KHU CHEÁ XUAÁT – KHU COÂNG NGHIEÄP TAÏI TP. HOÀ CHÍ MINH .1 Quan ñieåm veà thu huùt voán ñaàu tö vaøo khu coâng nghieäp .2 Nhöõng giaûi phaùp nhaèm taïo thuaän lôïi cho coâng vieäc xaây döïng khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp.1 Chính saùch veà nguoàn nhaân löïc vaø ñaøo taïo nguoàn nhaân löïc .2 Chính saùch taøi chính tieàn teä.3 Caûi caùch haønh chaùnh, hoaøn thieän cheá ñoä quaûn lyù moät cöûa trong quaûn lyù caùc khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp .4 Qui hoaïch vaø phaùt trieån toái öu haï taàng khu coâng nghieäp .5 Moâi tröôøng ñaàu tö noäi taïi caùc khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp .6 Chính saùch khuyeán khích xuaát khaåu .7 Caùc giaûi phaùp khaùc. 103 MÔÛ ÑAÀU Xaây döïng vaø phaùt trieån caùc khu coâng nghieäp, khu cheá xuaát ôû Vieät Nam coøn môùi meû so vôùi theá giôùi vaø nhieàu nöôùc trong khu vöïc, nhöng ñaõ ñöôïc khaúng ñònh laø moâ hình saûn xuaát coâng nghieäp hieäu quaû, mang laïi nhieàu lôïi ích trong giai ñoaïn neàn kinh teá ñang chuyeån ñoåi ôû nöôùc ta. Xaây döïng vaø phaùt trieån caùc KCX – KCN ôû nöôùc ta coøn coù yù nghóa lôùn laø phaùt huy noäi löïc vaø laø ñoäng löïc ñaåy maïnh coâng nghieäp hoùa ñaát nöôùc.
Bôûi vaäy ñònh höôùng phaùt trieån KCX – KCN ôû nöôùc ta vöøa caáp thieát, vöøa coù tính chieán löôïc. Nghò quyeát laàn thöù 4 Ban chaáp haønh Trung öông Ñaûng khoùa 8 ghi: “Phaùt trieån töøng böôùc vaø naâng cao hieäu quaû hoaït ñoäng cuûa caùc KCX – KCN. Nghieân cöùu xaây döïng thí ñieåm moät vaøi ñaëc khu kinh teá, khu maäu dòch töï do ôû nhöõng ñòa baøn ven bieån coù ñuû ñieàu kieän”. Theo tinh thaàn ñoù, Chính phuû ñaõ ban haønh chính saùch khuyeán khích ñaàu tö vôùi nhöõng quy ñònh thoâng thoaùng, taïo khung phaùp lyù thuaän lôïi hôn cho ñaàu tö phaùt trieån saûn xuaát kinh doanh, ñaëc bieät laø cho caùc doanh nghieäp ôû KCN.
Moãi KCN ra ñôøi ñaõ trôû thaønh ñòa ñieåm quan troïng trong vieäc thu huùt nguoàn voán ñaàu tö trong nöôùc vaø ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi (FDI), taïo ñoäng löïc lôùn cho quaù trình tieáp thu coâng ngheä, chuyeån dòch cô caáu kinh teá vaø phaân coâng laïi lao ñoäng phuø hôïp vôùi xu theá hoäi nhaäp kinh teá quoác teá, thuùc ñaåy taêng tröôûng coâng nghieäp, chuyeån dòch cô caáu kinh teá theo höôùng coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa, goùp phaàn naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa neàn kinh teá, haïn cheá tình traïng oâ nhieãm do chaát thaûi coâng nghieäp gaây ra. Vieäc phaùt trieån KCX – KCN thu huùt ñaàu tö cuõng thuùc ñaåy vieäc hình thaønh vaø phaùt trieån caùc ñoâ thò môùi, phaùt trieån caùc ngaønh phuï trôï vaø dòch vuï, taïo vieäc laøm cho ngöôøi lao ñoäng, goùp phaàn ñaøo taïo phaùt trieån nguoàn nhaân löïc, xaây döïng keát caáu haï taàng kinh teá kyõ thuaät. Tuy nhieân, sau hôn 15 naêm phaùt trieån KCX – KCN, beân caïnh nhöõng thaønh töïu quan troïng, vieäc phaùt trieån taïi TP.HCM cuõng ñaõ boäc loä moät soá vaán ñeà caàn ñöôïc tieáp tuïc nghieân cöùu nhaèm ñuùc keát caùc baøi hoïc kinh nghieäm, tìm giaûi phaùp khaéc phuïc haïn cheá, naâng cao hieäu quaû hoaït ñoäng vaø phaùt trieån cuûa caùc KCX – KCN, ñöa ra moâ hình phaùt trieån KCX – KCN beàn vöõng, ñaùp öùng yeâu caàu coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa ñaát nöôùc. Ñeà taøi : “Caùc giaûi phaùp naâng cao hieäu quaû hoaït ñoäng cuûa caùc KCX – KCN taïi TP.
Hoà Chí Minh” ñöôïc hình thaønh töø nhöõng lyù do treân. - Phaïm vi nghieân cöùu: Caùc KCX – KCN treân ñòa baøn TP.HCM ñöôïc thaønh laäp töø naêm 1991 ñeán nay. - Phöông phaùp nghieân cöùu: phöông phaùp duy vaät lòch söû, duy vaät bieän chöùng, phöông phaùp phaân tích, so saùnh toång hôïp, … - Boá cuïc Luaän aùn : Luaän aùn ñöôïc trình baøy theo 3 chöông, bao goàm : • Chöông 1 : Toång quan veà caùc khu cheá xuaát – khu coâng nghieäp • Chöông 2 : Phaân tích tình hình hoaït ñoäng cuûa caùc KCX – KCN taïi TP. Hoà Chí Minh.
• Chöông 3 : Caùc giaûi phaùp naâng cao hieäu quaû hoaït ñoäng cuûa caùc KCX – KCN taïi TP. Hoà Chí Minh. Do phaïm vi ñeà taøi khaù roäng, giôùi haïn veà kinh nghieäm thöïc tieãn vaø thôøi gian nghieân cöùu, neân chaéc raèng trong quaù trình nghieân cöùu khoâng theå traùnh khoûi nhöõng thieáu soùt, raát mong ñöôïc söï chæ baûo, ñoùng goùp cuûa Quyù Thaày Coâ vaø caùc baïn. Xin chaân thaønh caûm ôn.
CHÖÔNG 1 : TOÅNG QUAN VEÀ CAÙC KHU CHEÁ XUAÁT – KHU COÂNG NGHIEÄP 1. MOÄT SOÁ KHAÙI NIEÄM: 1.1- KHU CHEÁ XUAÁT (EXPORT PROCESSING ZONE. EPZ) : − Laø loaïi hình ñaëc khu kinh teá coù dieän tích töông ñoái nhoû, coù haøng raøo phaân caùch veà ñòa lyù trong moät quoác gia, khoâng coù daân cö sinh soáng, nhaèm thu huùt caùc doanh nghieäp chuyeân saûn xuaát haøng xuaát khaåu vaø dòch vuï cho saûn xuaát haøng xuaát khaåu. − Khu cheá xuaát ñöôïc höôûng nhieàu öu ñaõi, nhaát laø öu ñaõi veà thueá vaø thuû tuïc haûi quan, song ñoøi hoûi phaûi xuaát khaåu gaàn nhö toaøn boä saûn phaåm.
Khu cheá xuaát do Chính phuû hoaëc Thuû töôùng Chính phuû quyeát ñònh thaønh laäp.2- KHU COÂNG NGHIEÄP (INDUSTRIAL PROCESSING ZONE) : − Laø hình thöùc toång hôïp cuûa khu cheá xuaát (EPZ) vaø khu saûn xuaát haøng thay theá nhaäp khaåu (IPZ). Caùc khu coâng nghieäp naøy coù vò trí quan troïng ñaëc bieät trong söï phaùt trieån kinh teá, vì noù vöøa kích thích xu höôùng saûn xuaát höôùng ra xuaát khaåu vöøa ñoäng vieân phaùt trieån saûn xuaát thay theá nhaäp khaåu vaø cheá bieán nguyeân lieäu thoâ trong nöôùc. − Thu huùt caùc doanh nghieäp chuyeân saûn xuaát haøng coâng nghieäp vaø thöïc hieän caùc dòch vuï cho saûn xuaát coâng nghieäp, coù ranh giôùi ñòa lyù xaùc ñònh, khoâng coù daân cö sinh soáng, do Chính phuû hoaëc Thuû töôùng Chính phuû quyeát ñònh thaønh laäp. Trong khu coâng nghieäp coù theå coù doanh nghieäp cheá xuaát.
− Theo quy cheá Khu coâng nghieäp (KCN) cuûa Chính phuû Vieät Nam thì Khu cheá xuaát (KCX) vaø Khu coâng nghieäp (KCN) coù nhöõng ñieåm gioáng vaø khaùc bieät nhö sau: − Khu cheá xuaát vaø khu coâng nghieäp ñeàu saûn xuaát haøng coâng nghieäp, phaàn lôùn laø haøng tieâu duøng aùp duïng cô cheá quaûn lyù ñôn giaûn, thuaän tieän, trong khu khoâng coù daân cö sinh soáng. 1 − Khu cheá xuaát coù ñaëc ñieåm khaùc vôùi khu coâng nghieäp laø khu cheá xuaát xuaát khaåu 100% saûn phaåm, trong khi khu coâng nghieäp ñöôïc söû duïng moät phaàn thò tröôøng trong nöôùc. − Quan heä giöõa KCX vôùi thò tröôøng noäi ñòa laø quan heä ngoaïi thöông, do ñoù khoâng tranh chaáp vôùi saûn xuaát trong nöôùc, khoâng aûnh höôûng ñeán quyõ ngoaïi teä cuûa Nhaø nöôùc. Trong quan heä naøy khoâng coi KCX laø moät thò tröôøng kheùp kín, chæ daønh xuaát khaåu saûn phaåm ra nöôùc ngoaøi maø KCX coøn coù moái quan heä höõu cô vôùi thò tröôøng trong nöôùc, thuùc ñaåy saûn xuaát trong nöôùc cuøng phaùt trieån thoâng qua vieäc mua nguyeân vaät lieäu, baùn thaønh phaåm töø thò tröôøng noäi ñòa vaøo KCX nhaèm taêng haøm löôïng quoác gia cuûa saûn phaåm saûn xuaát taïi Vieät Nam.3- KHU COÂNG NGHEÄ CAO (HIGH – TECH INDUSTRIAL ZONE) : − Laø khu taäp trung caùc doanh nghieäp coâng nghieäp kyõ thuaät cao vaø caùc ñôn vò hoaït ñoäng phuïc vuï cho phaùt trieån coâng ngheä cao goàm nghieân cöùu – trieån khai, khoa hoïc – coâng ngheä, ñaøo taïo vaø caùc dòch vuï lieân quan, coù ranh giôùi ñòa lyù xaùc ñònh, do Chính phuû hoaëc Thuû töôùng Chính phuû quyeát ñònh thaønh laäp.
Trong khu coâng ngheä cao coù theå coù doanh nghieäp cheá xuaát.4- KHU SAÛN XUAÁT HAØNG THAY THEÁ NHAÄP KHAÅU (IMPORT– PROCESSING ZONE. IPZ) : − Laø hình thöùc ñöôïc aùp duïng chuû yeáu ôû caùc nöôùc Ñoâng AÙ vaø Ñoâng Nam AÙ phuïc vuï cho chieán löôïc coâng nghieäp hoùa thay theá nhaäp khaåu. Taïi khu vöïc naøy thu huùt caùc ngaønh coâng nghieäp cheá taïo, saûn xuaát caùc maët haøng thay theá nhaäp khaäu vaø cheá bieán caùc nguyeân lieäu thoâ trong nöôùc.5- KHU KINH TEÁ TÖÏ DO (FREE ECONOMIC ZONE. FEZ) : − Khu vöïc kinh teá töï do thöôøng coù khoâng gian ñòa lyù roäng hôn EPZ hay IPZ, ñoàng thôøi caùc loaïi hình kinh teá cuõng bao goàm nhieàu loaïi hình phong phuù hôn.
Beân caïnh coâng nghieäp cheá taïo, FEZ coøn coù hoaït ñoäng taøi chính, thöông maïi, vaän 2 taûi, … khu vöïc kinh teá töï do ñaõ ñöôïc Trung Quoác aùp duïng ñeå thöû nghieäm moâ hình kinh teá thò tröôøng môû ôû nöôùc naøy. − Khaùc vôùi KCN, KCX laø nhöõng khu vöïc khoâng coù daân cö sinh soáng, coøn khu kinh teá töï do coù dieän tích leân ñeán haøng chuïc, haøng traêm km2 vôùi daân soá haøng trieäu ngöôøi, töùc laø ngang vôùi quy moâ cuûa moät huyeän hoaëc moät tænh.6- KHU MAÄU DÒCH TÖÏ DO (FREE TRADE ZONE. FTZ) : − Loaïi hình naøy thöôøng ñöôïc aùp duïng cho caùc thaønh phoá coù dieän tích töông ñoái nhoû nhöng coù vò trí ñòa lyù ñaëc bieät.