Báo cáo tổng kết về kinh tế chính trị học tại Việt Nam

Báo cáo tổng kết tài liệu tham khảo về kinh tế chính trị học Việt Nam, phân tích các vấn đề quan trọng và xu hướng phát triển hiện nay.

• Tác giả: Ts. Cung Thị Tuyết Mai
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Đề tài: Tổng Kết Vấn Đề Kinh Tế Chính Trị Học Việt Nam
• Loại tài liệu: báo cáo
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. DẪN NHẬP
• 2. KINH TẾ CHÍNH TRỊ MARX - LENIN LÀ NỀN TẢNG PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC VIỆT NAM
• 2.1. Những giá trị bền vững trong học thuyết kinh tế của Marx - Lenin
• 2.1.1. Tính kế thừa trong học thuyết kinh tế của Marx - Lenin
• 3. CÁC NỘI DUNG NGHIÊN CỨU TRỌNG TÂM CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4. HIỆN TRẠNG VÀ TƯƠNG LAI CỦA NGHIÊN CỨU KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP HỌC THUẬT QUỐC TẾ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về kinh tế chính trị học Việt Nam

Kinh tế chính trị học Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những nhận thức ban đầu đến việc hình thành một hệ thống lý luận hoàn chỉnh. Kinh tế Việt Nam hiện tại không chỉ đơn thuần là nghiên cứu về các quy luật kinh tế mà còn bao hàm các yếu tố chính trị ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế. Đặc biệt, sự vận dụng lý thuyết của Marx - Lenin đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tư duy kinh tế chính trị học tại Việt Nam. Theo đó, việc nghiên cứu chính trị học không thể tách rời khỏi bối cảnh kinh tế, và ngược lại, các yếu tố chính trị cũng cần được xem xét trong việc hoạch định chính sách kinh tế. Những giá trị bền vững trong học thuyết của Marx - Lenin vẫn có thể áp dụng trong bối cảnh hiện tại, đặc biệt là trong việc phát triển chính sách kinh tế phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

1.1. Các vấn đề hiện nay trong nghiên cứu kinh tế chính trị học

Nghiên cứu về kinh tế chính trị ở Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong số đó là việc tiếp cận và ứng dụng lý thuyết Marx - Lenin trong bối cảnh đổi mới kinh tế và hội nhập quốc tế. Các nhà nghiên cứu cần phải làm rõ mối quan hệ giữa kinh tế xã hội và chính trị, từ đó đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm phát triển bền vững. Đặc biệt, việc phân tích chính sách kinh tế cần phải dựa trên các yếu tố lịch sử và xã hội của Việt Nam. Những quan điểm sai lệch về vai trò của chính trị học trong kinh tế cũng cần được bác bỏ để đảm bảo sự phát triển đồng bộ và hiệu quả hơn trong quá trình cải cách.

II. Giá trị bền vững của học thuyết kinh tế Marx Lenin

Học thuyết kinh tế của Karl Marx và Lenin đã để lại nhiều giá trị bền vững cho nghiên cứu kinh tế chính trị tại Việt Nam. Những quy luật vận động của kinh tế thị trường đã được Marx phân tích sâu sắc, từ đó giúp các nhà nghiên cứu nhận thức rõ hơn về bản chất của các quá trình kinh tế. Đặc biệt, lý luận về giá trị thặng dư đã chỉ ra rằng, trong nền kinh tế thị trường, việc phân phối giá trị thặng dư là vấn đề cốt lõi cần được xem xét. Điều này không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc xây dựng các chính sách kinh tế phù hợp với điều kiện của Việt Nam hiện nay. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng, việc áp dụng những lý thuyết này vào thực tiễn có thể giúp tăng cường hiệu quả sản xuất và cải thiện đời sống của người dân.

2.1. Tính kế thừa trong học thuyết kinh tế

Tính kế thừa trong học thuyết kinh tế của Marx - Lenin không chỉ thể hiện ở việc áp dụng các lý thuyết vào thực tiễn mà còn ở việc phát triển các mô hình kinh tế xã hội phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam. Các nhà nghiên cứu cần phải xem xét kỹ lưỡng các yếu tố lịch sử, văn hóa và xã hội để từ đó đưa ra những giải pháp khả thi cho nền kinh tế. Việc nghiên cứu và áp dụng lý thuyết Marx - Lenin vào thực tiễn không chỉ giúp giải quyết các vấn đề hiện tại mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

III. Tương lai của nghiên cứu kinh tế chính trị học Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nghiên cứu kinh tế chính trị học Việt Nam cần phải được cập nhật và điều chỉnh để phù hợp với các xu hướng phát triển mới. Các nhà nghiên cứu cần phải mở rộng phạm vi nghiên cứu, không chỉ giới hạn trong các lý thuyết cổ điển mà còn phải xem xét các mô hình kinh tế hiện đại như kinh tế chia sẻ và kinh tế tuần hoàn. Đặc biệt, việc phát triển các mô hình nghiên cứu mới sẽ góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu và tạo ra những đóng góp thiết thực cho nền kinh tế. Việc xây dựng một hệ thống chính sách kinh tế đồng bộ, hiệu quả là điều cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững và công bằng xã hội.

3.1. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Định hướng nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp nghiên cứu đa dạng, từ định tính đến định lượng, nhằm tạo ra những hiểu biết sâu sắc và toàn diện về kinh tế chính trị. Các nhà nghiên cứu cũng cần phải chú trọng đến việc hợp tác quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức để nâng cao chất lượng nghiên cứu. Việc áp dụng các công nghệ mới trong nghiên cứu sẽ giúp tăng cường khả năng phân tích và dự báo, từ đó đưa ra những chính sách kinh tế phù hợp và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng Kết Vấn Đề Kinh Tế Chính Trị Học Việt Nam: Cơ Sở Khoa Học, Nội Dung Trọng Tâm Và Xu Hướng Hội Nhập

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Công trình nghiên cứu "Một số vấn đề về Kinh tế chính trị học Việt Nam" do TS. Cung Thị Tuyết Mai chủ biên cùng nhóm tác giả tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh thực hiện, tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để vận dụng sáng tạo và phát triển các nguyên lý Kinh tế chính trị (KTCT) Marx - Lenin nhằm xây dựng một hệ thống lý luận KTCT học đặc thù, giải quyết hiệu quả các điểm nghẽn phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế?

Bằng việc kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể, phân tích hệ thống và tiếp cận thể chế so sánh, nghiên cứu đã làm sáng tỏ những giá trị trường tồn của lý luận giá trị - lao động và giá trị thặng dư. Đồng thời, báo cáo cập nhật nội hàm mới của mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng, phân tích mối quan hệ tương tác giữa ba trụ cột: Nhà nước – Thị trường – Xã hội.

Nghiên cứu mang lại hàm ý sâu sắc cho việc hoàn thiện thể chế kinh tế, định vị vai trò các thành phần kinh tế, thúc đẩy các mô hình kinh tế mới (kinh tế chia sẻ, kinh tế tuần hoàn), đồng thời đề xuất lộ trình đổi mới phương pháp nghiên cứu KTCT tại Việt Nam để hội nhập với chuẩn mực học thuật thế giới.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Trải qua hơn 35 năm tiến hành công cuộc Đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc về quy mô, tốc độ tăng trưởng và mức độ hội nhập toàn cầu với độ mở thương mại vượt trên 200% GDP. Tuy nhiên, sự sụp đổ của mô hình XHCN ở Liên Xô và Đông Âu trước đây, cùng với sự biến chuyển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới dưới tác động của Cách mạng Công nghiệp 4.0 và toàn cầu hóa, đã đặt ra nhiều thách thức lý luận gay gắt. Một bộ phận quan điểm học thuật từng hoài nghi về tính thời đại của KTCT Marx - Lenin, cho rằng học thuyết này đã lỗi thời trước sự vận động của kinh tế tri thức và CNTB hiện đại.

Thực tiễn phát triển tại Việt Nam chỉ ra một khoảng trống lý luận lớn (research gap): Kinh tế học thuần túy (Economics) với các mô hình toán học và giả định tối ưu hóa chỉ giải thích được các hành vi kinh tế kỹ thuật ngắn hạn, nhưng lại tách rời bối cảnh chính trị - xã hội và bất lực trong việc giải mã các quy luật biến đổi căn bản của quan hệ sản xuất trong thời kỳ quá độ lên CNXH. Do đó, việc xây dựng một hệ thống KTCT học Việt Nam độc lập, khoa học và có tính lịch sử cụ thể là yêu cầu cấp thiết.

Báo cáo nghiên cứu này xuất hiện kịp thời khi Đại hội XIII của Đảng đặt ra yêu cầu kiên định nhưng phải vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Marx - Lenin. Tác động tiềm năng của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc củng cố nền tảng tư tưởng, bảo vệ bản chất khoa học của học thuyết Mác-xít, mà còn cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, phân bổ nguồn lực quốc gia và xây dựng chiến lược phát triển bền vững.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu áp dụng khung phương pháp luận đa tầng, kết hợp hài hòa giữa phương pháp luận kinh điển của KTCT Marxist và các công cụ phân tích hiện đại của khoa học kinh tế xã hội:

• Thiết kế nghiên cứu (Research Design): Nghiên cứu được thiết kế theo hướng tiếp cận chuẩn tắc kết hợp thực chứng (normative and positive political economy). Báo cáo tiến hành tổng quan có hệ thống các trào lưu KTCT từ cổ điển (Adam Smith, David Ricardo), Marxist-Leninist, Tân cổ điển (Marshall), Keynesian cho đến các trường phái KTCT hiện đại (James Buchanan, Lựa chọn công).
• Thu thập dữ liệu và tư liệu (Data Collection): Nhóm tác giả khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn mực, bao gồm:
  1. Các tác phẩm kinh điển của Karl Marx (đặc biệt là bộ Tư bản), F. Engels và V.I. Lenin.
  2. Hệ thống văn kiện Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội, trọng tâm là Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (2021).
  3. Dữ liệu thực tiễn về thể chế kinh tế, thị trường tài chính, lao động, bất động sản tại Việt Nam.
  4. Các công trình học thuật từ các tạp chí KTCT quốc tế hàng đầu như Journal of Political Economy, New Political Economy, European Journal of Political Economy.
• Kỹ thuật phân tích (Analysis Techniques):
  • Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Gạt bỏ các hiện tượng ngẫu nhiên, bề ngoài để thấu suốt bản chất của các phạm trù như "hàng hóa", "giá trị thặng dư", "quan hệ sản xuất".
  • Phương pháp logic kết hợp lịch sử: Đặt các hiện tượng kinh tế trong tiến trình vận động lịch sử cụ thể của Việt Nam để chứng minh tính tất yếu của thời kỳ quá độ.
  • Phương pháp phân tích hệ thống: Khảo sát nền kinh tế như một chỉnh thể thống nhất gồm lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tương ứng.
• Tính giá trị và độ tin cậy (Validity & Reliability): Tính chính xác của nghiên cứu được bảo đảm qua việc đối chiếu chặt chẽ giữa nguyên lý lý luận nền tảng với thực tiễn hơn 35 năm đổi mới tại Việt Nam, đồng thời phản biện khách quan các trào lưu học thuật quốc tế.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Dựa trên phân tích toàn diện, báo cáo đưa ra 4 phát hiện lý luận và thực tiễn mang tính then chốt:

1. Khẳng định giá trị bất biến của Lý luận Giá trị - Lao động và Giá trị thặng dư

Nghiên cứu chứng minh quy luật giá trị và quy luật giá trị thặng dư không chỉ tồn tại trong CNTB mà còn là động lực cốt lõi chi phối nền sản xuất hàng hóa nhiều thành phần ở Việt Nam. Khái niệm giá trị thặng dư ($m$) được nhìn nhận trên góc độ tổ chức sản xuất xã hội hóa cao: đó là phần giá trị gia tăng thặng dư cần được tối ưu hóa để tạo của cải xã hội, đồng thời cần được phân phối hài hòa giữa ba chủ thể: Người lao động – Doanh nghiệp – Nhà nước.

2. Định hình hoàn chỉnh nội hàm KTTT định hướng XHCN và tam giác "Nhà nước - Thị trường - Xã hội"

Khác với mô hình kinh tế thị trường tự do tư bản chủ nghĩa, mô hình tại Việt Nam được khẳng định là mô hình tổng quát trong thời kỳ quá độ với:

• Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là công cụ vật chất điều tiết vĩ mô và khắc phục khuyết tật thị trường.
• Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
• Phát hiện mới từ Văn kiện XIII: Lần đầu tiên xác lập rõ mối quan hệ ba bên Nhà nước – Thị trường – Xã hội. Nhà nước chuyển từ chức năng trực tiếp sản xuất sang "Nhà nước kiến tạo", cung cấp hàng hóa công, thể chế pháp lý và đặt hàng dịch vụ công từ các tổ chức xã hội.

3. Hội nhập và phát triển các mô hình kinh tế phi truyền thống

Nghiên cứu chỉ ra rằng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở giai đoạn mới phải gắn liền với kinh tế tri thức và tiếp cận nhanh chóng các loại hình kinh tế mới: Kinh tế chia sẻ (Sharing Economy) và Kinh tế tuần hoàn (Circular Economy). Đây là những phương thức tối ưu hóa việc phân bổ tài nguyên, giảm thiểu xung đột giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, phù hợp với định hướng phát triển bền vững của CNXH.

4. Nhận diện sự biến chuyển trong phương pháp nghiên cứu KTCT quốc tế

Báo cáo chỉ ra xu hướng phân hóa và tích hợp trong học thuật quốc tế: trong khi KTCT Marxist duy trì thế mạnh phân tích định tính sâu sắc về bản chất thể chế và quan hệ quyền lực, thì trường phái KTCT thực chứng (Positive Political Economy) ở phương Tây đang ứng dụng mạnh mẽ kinh tế lượng và mô hình toán học. Đây là gợi mở mang tính chiến lược cho việc hiện đại hóa công tác nghiên cứu tại Việt Nam.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Công trình mang lại những giá trị đóng góp quan trọng trên cả bốn phương diện:

• Đóng góp lý luận (Theoretical Contributions): Nghiên cứu góp phần hệ thống hóa và đặt nền móng cho việc xây dựng ngành Kinh tế chính trị học Việt Nam như một phân ngành khoa học có tính lịch sử, phản ánh quy luật đặc thù của thời kỳ quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.
• Đổi mới phương pháp luận (Methodological Innovations): Cung cấp một tư duy tiếp cận biện chứng, liên ngành giữa triết học, kinh tế học và chính trị học; gợi mở hướng tích hợp phương pháp định lượng thực chứng vào nghiên cứu lý luận thể chế.
• Ứng dụng thực tiễn (Practical Applications): Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực, chuyên sâu phục vụ công tác giảng dạy, đào tạo đại học và sau đại học tại hệ thống các trường khối kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn.
• Hàm ý chính sách (Policy Implications): Đưa ra các kiến nghị đột phá về mặt thể chế: hoàn thiện đồng bộ 5 loại thị trường cốt lõi (hàng hóa - dịch vụ, tài chính, KH&CN, bất động sản, lao động); giải quyết triệt để sở hữu chéo ngân hàng; bảo hộ tài sản trí tuệ và "vốn hóa" đất đai minh bạch.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu này là nguồn tham khảo thiết yếu cho nhiều nhóm độc giả chuyên môn:

• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học: Cung cấp khung lý thuyết toàn diện, tư liệu trích dẫn phong phú về các trường phái KTCT cổ điển, hiện đại và KTCT Marxist. Giúp định hình đề tài nghiên cứu về kinh tế phát triển và thể chế.
• Các nhà hoạch định chính sách và Cơ quan quản lý Nhà nước: Tìm thấy các luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống luật pháp (Luật Đất đai, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư), xây dựng cơ chế phân cấp phân quyền và cải cách hành chính theo mô hình chính phủ kiến tạo.
• Chuyên gia kinh tế và Lãnh đạo doanh nghiệp: Hiểu rõ xu hướng vận động của thể chế kinh tế Việt Nam, cơ chế vận hành của các thị trường tài chính, lao động, bất động sản và các cam kết thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) để hoạch định chiến lược kinh doanh dài hạn.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của báo cáo nghiên cứu này là gì?

Điểm cốt lõi là việc khẳng định tính khoa học, bền vững của lý luận KTCT Marx - Lenin, đồng thời hiện đại hóa học thuyết này bằng việc làm rõ nội hàm mô hình KTTT định hướng XHCN theo Đại hội XIII, đặc biệt là cơ chế vận hành đồng bộ của mối quan hệ Nhà nước – Thị trường – Xã hội.

2. Phương pháp nghiên cứu của công trình có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu không áp đặt giáo điều mà sử dụng phương pháp trừu tượng hóa khoa học kết hợp phân tích hệ thống, đặt kinh tế Việt Nam trong sự so sánh đa chiều với các trường phái kinh tế thế giới (Cổ điển, Tân cổ điển, Keynes, Lựa chọn công) và các xu hướng KTCT thực chứng hiện đại.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các nền kinh tế khác không?

Có thể áp dụng có chọn lọc. Về mặt phương pháp luận, cách tiếp cận nghiên cứu có giá trị tham khảo cho các nền kinh tế chuyển đổi hoặc các quốc gia đang phát triển đang tìm kiếm con đường dung hòa giữa tăng trưởng kinh tế thị trường và tiến bộ, công bằng xã hội.

4. Những bước nghiên cứu tiếp theo (Next Steps) được gợi ý là gì?

Cần đẩy mạnh việc đưa các phương pháp nghiên cứu định lượng (kinh tế lượng, khoa học dữ liệu) vào kiểm chứng các giả thuyết KTCT thể chế; đồng thời nghiên cứu sâu hơn về thể chế kinh tế số, tiền kỹ thuật số và cơ chế quản trị chuỗi cung ứng toàn cầu.

5. Những ứng dụng thực tiễn trước mắt của nghiên cứu là gì?

Nghiên cứu trực tiếp phục vụ chuẩn hóa tài liệu giảng dạy lý luận chính trị - kinh tế tại các trường đại học, đồng thời đóng góp ý kiến chuyên gia vào các dự thảo luật về đất đai, thị trường vốn và chính sách an sinh xã hội.

---

Kết luận (150 từ)

Báo cáo tổng kết "Một số vấn đề về Kinh tế chính trị học Việt Nam" do TS. Cung Thị Tuyết Mai chủ biên là một công trình học thuật giá trị, kết hợp nhuần nhuyễn giữa chiều sâu lý luận kinh điển và hơi thở thực tiễn sinh động của đất nước. Công trình đã bảo vệ và làm giàu thêm kho tàng lý luận KTCT Marx - Lenin trong thời đại mới, đồng thời phác thảo lộ trình phát triển thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN vững bước tiến vào kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế toàn diện.

Trong tương lai, việc tiếp tục mở rộng nghiên cứu KTCT học Việt Nam theo hướng liên ngành, ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu hiện đại và tăng cường công bố quốc tế sẽ là chìa khóa nâng cao vị thế học thuật nước nhà trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH ‫س‬Ω‫ﺲ‬ BÁO CÁO TỔNG KẾT TÀI LIỆU THAM KHẢO MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC VIỆT NAM CHỦ BIÊN TS. CUNG THỊ TUYẾT MAI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2021 NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH ‫س‬Ω‫ﺲ‬ BÁO CÁO TỔNG KẾT TÀI LIỆU THAM KHẢO MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC VIỆT NAM CHỦ BIÊN TS.

CUNG THỊ TUYẾT MAI THÀNH VIÊN TS. NGUYỄN QUỐC TOÀN THS. HỒ VIỆT HÀ THS. TRƯƠNG THỊ THÙY DUNG THS.

HÀ THANH QUYỀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2021 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nội dung KHCN Khoa học công nghệ CNTB Chủ nghĩa tư bản XHCN Xã hội chủ nghĩa CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa KTCT Kinh tế chính trị KTXH Kinh tế xã hội KHKT Khoa học kỹ thuật XHCN Xã hội chủ nghĩa KTTH Kinh tế tuần hoán KTCS Kinh tế chia sẻ MỤC LỤC DẪN NHẬP. KINH TẾ CHÍNH TRỊ MARX - LENIN LÀ NỀN TẢNG PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC VIỆT NAM. Những giá trị bền vững trong học thuyết kinh tế của Marx - Lenin. Tính kế thừa trong học thuyết kinh tế của Marx - Lenin.

Những phạm trù cơ bản và xuất phát trong học thuyết kinh tế của Marx - Lenin. Phương pháp nghiên cứu của Karl Marx. Những nhận thức ban đầu về kinh tế chính trị học Việt Nam. 21 Vấn đề thảo luận.

22 Tài liệu tham khảo. CÁC NỘI DUNG NGHIÊN CỨU TRỌNG TÂM CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC VIỆT NAM HIỆN NAY. Lý luận về cơ chế kinh tế thị trường - cơ chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam. Những vấn đề chung về cơ chế kinh tế.

Cơ chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay. Những vấn đề mới trong việc tiếp tục hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Lý luận giá trị thặng dư và phân phối giá trị thặng dư – sự vận dụng vào nền kinh tế thị trường ở Việt Nam. Lý luận giá trị thặng dư – phát minh vĩ đại trong học thuyết kinh tế của Karl Marx.

Sự vận dụng lý luận giá trị thặng dư và phân phối giá trị thặng dư trong nền kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam. Sự đa dạng hóa sở hữu và những vấn đề đặt ra đối với các thành phần kinh tế ở Việt Nam. Sở hữu và đa dạng hóa sở hữu ở nước ta. Sự đa dạng các thành phần kinh tế ở nước ta và những vấn đề đặt ra.

Giải quyết vấn đề sở hữu và các thành phần kinh tế trong thời kỳ Đổi mới ở Việt Nam. Toàn cầu hóa kinh tế và công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam. Toàn cầu hóa kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển các mô hình kinh tế tri thức.

Đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế và tiếp cận các loại hình kinh tế mới ở Việt Nam. Đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế. Tiếp cận mô hình kinh tế chia sẻ ở Việt Nam. Tiếp cận mô hình kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam.

132 Vấn đề thảo luận. 140 Tài liệu tham khảo. HIỆN TRẠNG VÀ TƯƠNG LAI CỦA NGHIÊN CỨU KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP HỌC THUẬT QUỐC TẾ. Khái quát thực trạng nghiên cứu kinh tế chính trị ở Việt Nam và trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu kinh tế chính trị ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu kinh tế chính trị trên thế giới. Những vấn đề đặt ra đối với nghiên cứu kinh tế chính trị học Việt Nam trong bối cảnh hội nhập học thuật quốc tế. Định hướng đổi mới và nâng cao chất lượng nghiên cứu kinh tế chính trị học ở Việt Nam.

Những định hướng cơ bản. Một số giải pháp trong thời gian tới. 157 Vấn đề thảo luận. 160 Tài liệu tham khảo.

162 DẪN NHẬP Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng ta đã khẳng định: Kiên định và vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Marx - Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh là vấn đề có tính nguyên tắc số một đối với Đảng và cách mạng nước ta. Đảng ta vạch rõ rằng, trong thời đại ngày nay, trung thành với chủ nghĩa Marx - Lenin có nghĩa là nắm vững bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Marx - Lenin và vận dụng học thuyết đó một cách đúng đắn, sát hợp với điều kiện cụ thể của nước ta, góp phần phát triển sáng tạo chủ nghĩa Marx - Lenin trong hoàn cảnh cách mạng mới của nước ta. Hơn nữa, những thách thức cũng như vận hội mới của thời đại cùng với sự phát triển mạnh mẽ về mọi mặt của công cuộc đổi mới đất nước đang đặt ra hàng loạt vấn đề bức xúc, đòi hỏi phải làm sáng tỏ về mặt lý luận để bảo vệ và phát triển bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Marx - Lenin. Học thuyết KTCT của Karl Marx và lý luận kinh tế của Lenin là một bộ phận cấu thành của khoa học Marx - Lenin.

Nó nghiên cứu các quan hệ xã hội của con người trong quá trình sản xuất, trao đổi, tiêu dùng của cải vật chất qua các giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội loài người, làm rõ bản chất của các quá trình và các hiện tượng kinh tế, tìm ra quy luật vận động của nền KTXH. Tuy nhiên, từ khi Liên Xô và các nước Đông Âu tan rã, hệ thống XHCN không còn, và trong quá trình đổi mới chuyển sang kinh tế thị trường định hướng XHCN, ở nước ta cũng không tránh khỏi có những quan điểm, nhận thức, phê phán cho rằng chủ nghĩa Marx - Lenin trong đó có học thuyết kinh tế của Karl Marx đã trở nên lỗi thời không phù hợp với thời đại hiện nay. Thậm chí có những người phủ nhận sạch trơn chủ nghĩa Marx - Lenin, vai trò của giai cấp công nhân và Đảng Cộng sản trong bối cảnh toàn cầu hóa, kinh tế tri thức. Tình hình này đặt ra nhu cầu cần xác định rõ những giá trị bền vững của học thuyết KTCT Karl Marx để giải thích và vận dụng trong thực tiễn nền kinh tế - chính trị - xã hội ở Việt Nam hiện nay.

Cũng cần phải nhắc lại rằng, ở Việt Nam, trước đây chưa có ngành khoa học KTCT, sau này dần được hình thành. Sự hình thành và phát triển KTCT học Việt Nam trước hết dựa vào những chỉ dẫn có tính phương pháp luận của các nhà kinh điển Marxism - Leninism. Theo Karl Marx, không có một môn KTCT học duy nhất cho tất cả các nước và cho mọi thời đại. KTCT học là một khoa học có tính lịch sử, nó nghiên cứu những tư liệu có tính lịch sử, nghiên cứu các quy luật có tính đặc thù của từng giai đoạn phát triển, sản xuất và trao đổi, trên cơ sở đó xác định các quy luật chung cho sản xuất, trao đổi.

Việt Nam có hoàn cảnh đặc thù, do đó trong quá trình phát triển KTXH, đặc biệt là trong thời kỳ quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN, chắc chắn sự phát triển của Việt Nam vừa tuân theo quy luật chung, vừa có tính đặc thù trong việc vận dụng các quy luật đó. Do vậy, hoàn toàn có cơ sở hình thành nên khoa học KTCT Việt Nam với nhiệm vụ 1 làm rõ nội dung đặc thù, cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định, thực thi đường lối phát triển đất nước. Chính đặc trưng này đã chỉ ra nhiệm vụ của KTCT học Việt Nam hiện nay là cần tiếp tục giải quyết một số vấn đề sau: Thứ nhất, sử dụng kinh tế thị trường như thế nào để đạt mục tiêu CNXH. Thứ hai, giải quyết vấn đề sở hữu của các thành phần kinh tế một cách hợp lý để tạo động lực cho phát triển, đồng thời xác lập được quan hệ sản xuất mới tiến bộ.

Thứ ba, lựa chọn mô hình phát triển sản xuất trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng KHCN đang diễn ra mạnh mẽ. Thứ tư, vai trò kinh tế của Nhà nước tuy đã có thay đổi song vẫn tồn tại nhiều vấn đề, do đó cần nhấn mạnh việc xây dựng Chính phủ kiến tạo. Trên thế giới, khoa học KTCT cũng có những biểu hiện lệch hướng. Trong bài phát biểu của mình tại seminar về nhận thức về đối tượng và phương pháp nghiên cứu của KTCT do Khoa KTCT - Trường ĐH Kinh tế (ĐHQG Hà Nội) tổ chức vào năm 2015, GS Lyu (Học Viện Hải Quân Hàn Quốc) đã cho rằng: thuật ngữ “KTCT” bao hàm ý nghĩa là các quyết định cũng như kết quả kinh tế luôn có quan hệ và bị ảnh hưởng bởi các tác nhân chính trị; tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học thống kê và toán thì kinh tế được tách rời khỏi chính trị, hình thành nên bộ môn “Kinh tế học”, với mục tiêu là áp dụng các phương pháp thống kê và tính toán hiện đại trong nghiên cứu kinh tế.

Kinh tế học được nghiên cứu dựa trên các giả định về tối ưu hóa, về sự lựa chọn hợp lý và các điều kiện được xác định và do vậy kết quả nghiên cứu được xem là khách quan và chính xác hơn so với KTCT. Tuy nhiên, chính vì việc loại bỏ yếu tố chính trị trong nghiên cứu kinh tế cũng làm hạn chế sự hiểu biết sâu sắc và toàn diện hơn về các quá trình kinh tế. GS Lyu cũng cho rằng các phương pháp nghiên cứu định tính là phù hợp trong nghiên cứu KTCT bởi nó cho phép chúng ta hiểu sâu và rộng hơn về một vấn đề. Hơn nữa trong nghiều trường hợp nghiên cứu thì phương pháp định lượng cũng không thể sử dụng được do những khó khăn về dữ liệu và tính phức tạp của hệ thống kinh tế và chính trị.

Đồng quan điểm, cũng tại buổi seminar này, PGS Lê Cao Đoàn (Viện Kinh tế Việt Nam) cho rằng với cách tiếp cận của KTCT đã cho phép nhân loại thấy được quy luật dẫn tới sự thay đổi của xã hội và do vậy giúp cho chúng ta hiểu được bản chất của sự hình thành CNTB và nền kinh tế thị trường.