Tội Hủy Hoại Rừng Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Bình Định

Luận văn thạc sĩ phân tích tội hủy hoại rừng theo pháp luật hình sự Việt Nam tại tỉnh Bình Định, cung cấp cái nhìn thực tiễn và pháp lý.

• Tác giả: Trần Quốc Việt
• Người hướng dẫn: PGS. Cao Thị Oanh
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội Hủy Hoại Rừng Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI HỦY HOẠI RỪNG
• 1.1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội hủy hoại rừng
• 1.2. Phân biệt tội hủy hoại rừng với một số tội phạm khác
• 1.3. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội hủy hoại rừng
• 1.4. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 1: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HỦY HOẠI RỪNG TẠI TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. Khái quát thực tiễn xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng tại tỉnh Bình Định
• 2.2. Thực tiễn định tội danh tội hủy hoại rừng tại tỉnh Bình Định
• 2.3. Thực tiễn quyết định hình phạt tội hủy hoại rừng tại tỉnh Bình Định
• 2.4. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 2: CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HỦY HOẠI RỪNG
• 3.1. Yêu cầu bảo đảm áp dụng đúng quy định pháp luật hình sự của tội hủy hoại rừng
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự về tội hủy hoại rừng trong thực tiễn
• 3.3. Tiểu kết
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội hủy hoại rừng theo pháp luật hình sự Việt Nam

Tội hủy hoại rừng là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong lĩnh vực bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Theo quy định của pháp luật, hành vi này không chỉ gây thiệt hại cho tài nguyên rừng mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của môi trường sinh thái. Tại tỉnh Bình Định, tình hình tội phạm này đang diễn ra phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm và can thiệp kịp thời từ các cơ quan chức năng.

1.1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội hủy hoại rừng

Tội hủy hoại rừng được định nghĩa là hành vi cố ý làm cho rừng bị hủy hoại, gây thiệt hại nghiêm trọng đến môi trường. Các dấu hiệu pháp lý bao gồm tính nguy hiểm cho xã hội, tính có lỗi và tính trái pháp luật hình sự.

1.2. Tình hình tội phạm hủy hoại rừng tại Bình Định

Từ năm 2013 đến 2017, tỉnh Bình Định ghi nhận hơn 1.400 ha rừng bị hủy hoại. Số vụ vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng ngày càng gia tăng, cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc xử lý tội phạm này.

II. Vấn đề và thách thức trong việc bảo vệ rừng tại Bình Định

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật về bảo vệ rừng, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan chức năng chưa có sự phối hợp chặt chẽ, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng gia tăng. Điều này đặt ra thách thức lớn cho công tác bảo vệ tài nguyên rừng.

2.1. Những khó khăn trong việc áp dụng pháp luật hình sự

Việc áp dụng pháp luật hình sự về tội hủy hoại rừng còn nhiều hạn chế, như thiếu sự đồng bộ trong các văn bản quy phạm pháp luật và thiếu cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

2.2. Tình hình vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng

Số liệu cho thấy, từ năm 2013 đến 2017, có hơn 35.000 ha rừng bị chặt phá, cho thấy tình hình vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng đang ở mức báo động.

III. Phương pháp và giải pháp bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự

Để nâng cao hiệu quả trong việc xử lý tội hủy hoại rừng, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc cải thiện quy định pháp luật và tăng cường công tác tuyên truyền là rất cần thiết.

3.1. Cải cách quy định pháp luật về bảo vệ rừng

Cần xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn và nâng cao tính hiệu quả trong việc xử lý tội hủy hoại rừng.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục

Tuyên truyền về tầm quan trọng của rừng và các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ rừng sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng và giảm thiểu hành vi vi phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội hủy hoại rừng

Nghiên cứu về tội hủy hoại rừng tại Bình Định đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp hiệu quả hơn trong việc bảo vệ rừng.

4.1. Kết quả điều tra và xử lý tội hủy hoại rừng

Từ năm 2013 đến 2017, số vụ xử lý hình sự về tội hủy hoại rừng tại Bình Định chỉ đạt trung bình 06 vụ mỗi năm, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện công tác điều tra và xử lý.

4.2. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng, bao gồm việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cải thiện quy định pháp luật.

V. Kết luận và tương lai của công tác bảo vệ rừng tại Việt Nam

Công tác bảo vệ rừng tại Việt Nam, đặc biệt là tại Bình Định, cần được chú trọng hơn nữa. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ góp phần bảo vệ tài nguyên rừng một cách bền vững.

5.1. Tương lai của pháp luật hình sự về bảo vệ rừng

Pháp luật hình sự về bảo vệ rừng cần được cải cách để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và nâng cao hiệu quả trong việc xử lý tội hủy hoại rừng.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo vệ rừng

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào công tác bảo vệ rừng, từ đó tạo ra sự đồng thuận và trách nhiệm chung trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu diện tích rừng và đất rừng chiếm khoảng 41% diện tích lãnh thổ, đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, tình trạng tội phạm hủy hoại rừng diễn biến phức tạp, gây thiệt hại nghiêm trọng về diện tích và giá trị lâm sản. Tại tỉnh Bình Định, từ năm 2013 đến 2017, diện tích rừng bị hủy hoại lên tới hơn 1.400 ha, với trung bình 6 vụ vi phạm pháp luật về hủy hoại rừng bị xử lý hình sự mỗi năm. Mặc dù các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều biện pháp bảo vệ, tình trạng phá rừng trái phép vẫn diễn ra, đặc biệt tại các huyện miền núi và vùng giáp ranh.

Luận văn tập trung nghiên cứu tội hủy hoại rừng theo pháp luật hình sự Việt Nam, dựa trên thực tiễn tỉnh Bình Định trong giai đoạn 2013-2017. Mục tiêu chính là đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi hủy hoại rừng, phân tích các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên rừng, góp phần ổn định môi trường sinh thái và phát triển bền vững kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp quan điểm của Đảng và Nhà nước về xây dựng Nhà nước pháp quyền và đấu tranh phòng, chống tội phạm. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

• Lý thuyết cấu thành tội phạm: Bao gồm bốn yếu tố cấu thành tội phạm là khách thể, chủ thể, mặt khách quan và mặt chủ quan. Luận văn phân tích chi tiết các dấu hiệu pháp lý của tội hủy hoại rừng theo Điều 243 Bộ luật Hình sự năm 2015.

• Lý thuyết về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại: Đây là điểm mới trong Bộ luật Hình sự năm 2015, mở rộng chủ thể chịu trách nhiệm hình sự không chỉ là cá nhân mà còn là pháp nhân thương mại, nhằm tăng cường hiệu quả xử lý các hành vi phạm tội có tổ chức.

Các khái niệm chính bao gồm: tội hủy hoại rừng, hành vi đốt, phá rừng trái phép, diện tích và giá trị thiệt hại rừng, tái phạm nguy hiểm, và các tình tiết định khung hình phạt.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng đa dạng các phương pháp nghiên cứu nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích các quy định pháp luật, tổng hợp các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến tội hủy hoại rừng.

• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu về diện tích rừng, số vụ vi phạm, số vụ xử lý hình sự tại tỉnh Bình Định giai đoạn 2013-2017.

• Phương pháp so sánh: So sánh quy định pháp luật về tội hủy hoại rừng giữa các giai đoạn Bộ luật Hình sự 1999 và 2015, cũng như so sánh với các tội phạm liên quan khác.

• Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu tiến trình hình thành và phát triển của pháp luật hình sự về bảo vệ rừng tại Việt Nam.

• Phương pháp nghiên cứu điển hình: Phân tích các vụ án điển hình tại Bình Định để làm rõ thực tiễn áp dụng pháp luật.

Nguồn dữ liệu chính gồm các báo cáo của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bình Định, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh, Tòa án nhân dân tỉnh, các văn bản pháp luật và tài liệu nghiên cứu khoa học. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ số vụ vi phạm và xử lý tội hủy hoại rừng tại Bình Định trong giai đoạn 2013-2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích rừng bị hủy hoại tại Bình Định tăng cao: Tổng diện tích rừng bị thiệt hại từ năm 2013 đến 2017 là khoảng 1.719 ha, trong đó diện tích rừng bị cháy chiếm khoảng 740 ha, diện tích bị chặt phá khoảng 979 ha. Năm 2016 có diện tích rừng bị hủy hoại lớn nhất với 458,76 ha, trong đó 182,23 ha bị cháy và 276,53 ha bị chặt phá.

2. Số vụ vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng dao động cao: Tỉnh Bình Định ghi nhận tổng cộng 3.047 vụ vi phạm từ 2013 đến 2017, với số vụ cao nhất năm 2014 là 751 vụ. Số vụ phá rừng trái phép cũng tăng từ 4 vụ năm 2013 lên 223 vụ năm 2016, sau đó giảm còn 75 vụ năm 2017.

3. Tỷ lệ xử lý hình sự còn thấp: Trong tổng số vụ vi phạm được xử lý, tỷ lệ xử lý hình sự chỉ chiếm khoảng 1-3%, phần lớn các vụ được xử lý hành chính. Ví dụ, năm 2017 có 603 vụ vi phạm, chỉ 14 vụ được xử lý hình sự, chiếm 3,08%.

4. Thực tiễn định tội danh và xét xử: Từ 2013 đến 2017, tỉnh Bình Định có 31 vụ án hủy hoại rừng bị khởi tố, truy tố và xét xử. Các vụ án điển hình cho thấy việc định tội danh chủ yếu dựa trên khoản 1 và khoản 2 Điều 189 Bộ luật Hình sự năm 1999, với mức định lượng diện tích rừng bị hủy hoại từ 5.000 m2 trở lên được coi là gây hậu quả nghiêm trọng.

Thảo luận kết quả

Diện tích rừng bị hủy hoại tại Bình Định tăng cao phản ánh sự gia tăng các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng, đặc biệt là phá rừng trái phép và cháy rừng. Nguyên nhân chủ yếu là do công tác quản lý, bảo vệ rừng còn nhiều hạn chế, thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cũng như các quy định pháp luật chưa được áp dụng triệt để.

Tỷ lệ xử lý hình sự thấp cho thấy việc áp dụng pháp luật hình sự còn gặp khó khăn, đặc biệt trong việc xác định thiệt hại, trách nhiệm cá nhân và tổ chức. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng chung về khó khăn trong xử lý tội phạm môi trường, đòi hỏi sự hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi.

Việc bổ sung trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong Bộ luật Hình sự năm 2015 là bước tiến quan trọng, giúp xử lý hiệu quả các tổ chức có hành vi hủy hoại rừng với quy mô lớn. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng tại Bình Định còn hạn chế do thời gian thi hành luật mới chưa dài.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng diện tích rừng bị hủy hoại theo năm, bảng thống kê số vụ vi phạm và tỷ lệ xử lý hình sự, giúp minh họa rõ nét tình hình thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và phát hiện vi phạm: Cơ quan chức năng cần triển khai các biện pháp kiểm tra thường xuyên, sử dụng công nghệ giám sát hiện đại để phát hiện kịp thời các hành vi hủy hoại rừng, nhằm giảm thiểu diện tích rừng bị thiệt hại. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và liên tục; chủ thể: Chi cục Kiểm lâm, Công an tỉnh.

2. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội hủy hoại rừng: Cần sửa đổi, bổ sung các quy định về định lượng thiệt hại, trách nhiệm pháp lý của cá nhân và pháp nhân thương mại, đồng thời tăng mức xử phạt để nâng cao tính răn đe. Thời gian: trong vòng 1-2 năm; chủ thể: Bộ Tư pháp, Quốc hội.

3. Nâng cao năng lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về pháp luật môi trường, kỹ năng xác định thiệt hại rừng và xử lý vụ án môi trường cho cán bộ điều tra, kiểm sát và xét xử. Thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: Viện Kiểm sát, Tòa án, Bộ Công an.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành trong phòng, chống tội phạm hủy hoại rừng: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý rừng, công an, kiểm sát và tòa án để xử lý nhanh chóng, hiệu quả các vụ việc vi phạm. Thời gian: ngay lập tức; chủ thể: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và môi trường: Sử dụng luận văn để hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng, đặc biệt trong việc xử lý vi phạm pháp luật.

2. Cơ quan tiến hành tố tụng (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án): Tham khảo để nâng cao năng lực định tội danh, áp dụng pháp luật hình sự chính xác và hiệu quả trong các vụ án hủy hoại rừng.

3. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực luật hình sự và môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn phong phú, hỗ trợ nghiên cứu sâu hơn về tội phạm môi trường và pháp luật hình sự.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng bảo vệ môi trường: Tham khảo để hiểu rõ hơn về pháp luật và thực trạng tội phạm hủy hoại rừng, từ đó phối hợp với chính quyền trong công tác bảo vệ rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội hủy hoại rừng được quy định như thế nào trong pháp luật Việt Nam?
   Tội hủy hoại rừng được quy định tại Điều 243 Bộ luật Hình sự năm 2015, với các hành vi đốt, phá rừng trái phép hoặc hành vi khác làm giảm giá trị rừng, gây thiệt hại nghiêm trọng về diện tích hoặc giá trị lâm sản.

2. Pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội hủy hoại rừng không?
   Có. Bộ luật Hình sự năm 2015 lần đầu tiên quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với tội hủy hoại rừng, nhằm xử lý các tổ chức có hành vi vi phạm nghiêm trọng.

3. Diện tích rừng bị hủy hoại bao nhiêu thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
   Theo quy định, diện tích rừng bị hủy hoại từ 5.000 m2 trở lên đối với rừng sản xuất hoặc tương ứng với các mức định lượng khác đối với rừng phòng hộ, đặc dụng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

4. Tỷ lệ xử lý hình sự các vụ vi phạm về hủy hoại rừng tại Bình Định như thế nào?
   Tỷ lệ xử lý hình sự còn thấp, chỉ chiếm khoảng 1-3% tổng số vụ vi phạm, phần lớn các vụ được xử lý hành chính do khó khăn trong xác định thiệt hại và trách nhiệm.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm thiểu tội phạm hủy hoại rừng?
   Tăng cường kiểm tra, giám sát, hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cho cơ quan tiến hành tố tụng và phối hợp liên ngành là các giải pháp thiết thực và hiệu quả nhất.

Kết luận

• Tội hủy hoại rừng là hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định rõ ràng trong Bộ luật Hình sự năm 2015, với các dấu hiệu cấu thành và hình phạt cụ thể.
• Thực tiễn tại tỉnh Bình Định giai đoạn 2013-2017 cho thấy diện tích rừng bị hủy hoại tăng cao, số vụ vi phạm nhiều nhưng tỷ lệ xử lý hình sự còn thấp.
• Việc bổ sung trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại là bước tiến quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm hủy hoại rừng.
• Cần hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường phối hợp liên ngành để nâng cao hiệu quả xử lý các vụ việc.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi, đánh giá hiệu quả và tiếp tục nghiên cứu các vấn đề pháp lý liên quan.

Luận văn hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho các cơ quan quản lý, tiến hành tố tụng và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực bảo vệ rừng và pháp luật hình sự môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI HỦY HOẠI RỪNG 1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội hủy hoại rừng 1. Khái niệm tội hủy hoại rừng Môi trường thế giới nói chung và môi trường nước ta nói riêng đang bị suy thoái và ô nhiễm nặng nề. Trong những năm gần đây, chất lượng môi trường ngày càng trở nên xấu hơn, nguyên nhân do biến đổi khí hậu, do thiên tai xảy ra gây thiệt hại ngày càng lớn cùng với hành vi hủy hoại môi trường của con người.

Do đó, bảo vệ môi trường, phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi xâm hại đến môi trường trở thành vấn đề cấp bách. Trong đó, tội phạm về môi trường là hành vi nguy hiểm cho xã hội, do những người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện, xâm hại đến sự bền vững và ổn định của môi trường; xâm hại đến các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực quản lý và bảo vệ môi trường, gây ra những hậu quả xấu đối với môi trường sinh thái. Hủy hoại rừng là một trong các tội phạm về môi trường, theo khoản 1 và khoản 2 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 (sau đây gọi là Luật BVMT năm 2014) quy định: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật. Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường gồm đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác”.

Do đó, để hiểu được khái niệm thế nào là tội hủy hoại rừng thì cần hiểu khái niệm rừng và hủy hoại rừng: Theo khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004 (sau đây gọi là Luật BV&PTR năm 2004) quy định: “Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên. Rừng gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng”. 7 Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học [99, tr. 416] thì “hủy hoại” có nghĩa là làm cho hư hỏng đi, phá đi, cho tan nát.

Theo quy định của pháp luật nước ta thì rừng là một loại tài sản. Do đó, để hiểu được hành vi hủy hoại rừng thì cần hiểu thế nào là hành vi hủy hoại tài sản. Theo Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học của trường Đại học Luật Hà Nội, định nghĩa “hủy hoại tài sản” là cố ý làm cho tài sản mất giá trị sử dụng ở mức độ không còn hoặc khó có khả năng khôi phục lại được. Hủy hoại tài sản có thể qua hành động (như đập phá, đốt.) hoặc không qua hành động (như cố ý không tắt máy, ngắt điện khi có sự cố dẫn đến máy bị hư hỏng hoàn toàn.

Như vậy, “hủy hoại rừng” là hành vi cố ý làm cho nguồn tài nguyên rừng, cây rừng bị hủy hoại, bị chết hàng loạt. Hành vi hủy hoại rừng là những hành vi cố ý đốt, phá rừng trái phép hoặc có những hành vi khác làm cho rừng bị tan nát, bị hư hỏng, bị diệt phá và cây rừng bị chết hàng loạt [23, tr. 7], làm cho diện tích rừng và giá trị lâm sản bị thiệt hại. Theo định nghĩa nội dung về tội phạm, thì “tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự và phải chịu hình phạt”.

Dựa trên định nghĩa tội phạm, có thể đưa ra khái niệm tội hủy hoại rừng như sau: “Tội hủy hoại rừng là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, được thực hiện một cách cố ý như đốt, phá rừng trái phép hoặc hành vi khác, làm cho rừng mất hoàn toàn giá trị hoặc làm cho rừng giảm giá trị đáng kể, xâm phạm các quan hệ xã hội về bảo vệ rừng của Nhà nước, gây thiệt hại cho môi trường sinh thái”. Từ định nghĩa trên cho thấy tội hủy hoại rừng có các dấu hiệu của tội phạm theo quy định của pháp luật hình sự như sau: - Thứ nhất, về tính nguy hiểm cho xã hội của tội hủy hoại rừng được hiểu là những hành vi cố ý đốt, phá rừng trái phép hoặc có những hành vi khác làm cho rừng bị hủy hoại, bị hư hỏng và cây rừng bị chết hàng loạt, từ đó dẫn đến hậu quả nghiêm trọng về mặt môi trường sinh thái, ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của rừng nói riêng, môi trường nói chung, đây là những quan hệ xã hội được Luật Hình sự bảo vệ. Qua đó, có thể thấy hành vi hủy hoại rừng là hành vi nguy hiểm cho xã hội. Tuy nhiên, không phải hành vi hủy hoại rừng nào cũng được xem là tội 8 phạm, mà hành vi phải nghiêm trọng đến mức chịu trách nhiệm hình sự (sau đây gọi là TNHS) (hay còn gọi là hành vi gây nguy hiểm đáng kể [26, tr.

12] cho xã hội thì mới phải chịu TNHS) và tính nguy hiểm cho xã hội là thuộc tính mang tính khách quan của tội hủy hoại rừng. - Thứ hai, về tính có lỗi của tội hủy hoại rừng, đó là thái độ tâm lý đối với hành vi phạm tội hủy hoại rừng do người có năng lực TNHS thực hiện và đối với hậu quả của hành vi đó, được thực hiện dưới hình thức cố ý, có thể là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp [43, tr. 65-66], trái với các chuẩn mực của xã hội, trái với các quy định về bảo vệ và phát triển rừng mà Nhà nước đã đặt ra. - Thứ ba, về tính trái pháp luật hình sự của tội này được hiểu là tội hủy hoại rừng phải được quy định trong Bộ luật Hình sự (sau đây gọi là BLHS), đây là biểu hiện của nguyên tắc pháp chế thể hiện tại Điều 2 BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây gọi là BLHS năm 2015) quy định: “Chỉ người nào phạm một tội đã được BLHS quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự hoặc chỉ pháp nhân thương mại nào phạm một tội đã được quy định tại Điều 76 của Bộ luật này mới phải chịu trách nhiệm hình sự”, tính trái pháp luật hình sự chính là hình thức pháp lý của tính nguy hiểm cho xã hội của tội hủy hoại rừng, giữa hai đặc tính này có mối quan hệ chặt chẽ, gắn liền với nhau, thể hiện thông qua việc đe dọa áp dụng chế tài hình sự đối với người thực hiện hành vi hủy hoại rừng với mức nguy hiểm đáng kể.

Theo đó, hành vi hủy hoại rừng tuy nguy hiểm cho xã hội nhưng chưa được BLHS quy định thì hành vi này không phải là tội phạm, đồng thời, nếu hành vi hủy hoại rừng được quy định trong BLHS nhưng không phải là hành vi nguy hiểm đáng kể thì cũng không phải là tội phạm. - Thứ tư, về tính phải chịu hình phạt của tội này được hiểu là hành vi hủy hoại rừng gây nguy hiểm đáng kể cho xã hội khi đủ các yếu tố cấu thành tội phạm được BLHS quy định là tội phạm, thì có khả năng bị áp dụng hình phạt, thể hiện sự đe dọa áp dụng việc trừng phạt bằng các chế tài hình sự đối với người thực hiện hành vi phạm tội hủy hoại rừng. Hình phạt đối với hành vi hủy hoại rừng chính là hình thức thể hiện bản chất nguy hiểm của tội hủy hoại rừng, thể hiện tính cưỡng 9 chế Nhà nước nghiêm khắc nhất nhằm răn đe và phòng ngừa đối với loại hành vi nguy hiểm đáng kể này [43, tr. Giữa tính phải chịu hình phạt với các đặc tính ở trên có mối quan hệ với nhau, qua đó tạo cơ sở để phân biệt tội hủy hoại rừng với hành vi hủy hoại rừng vi phạm pháp luật khác không bị xử lý bằng chế tài nghiêm khắc của pháp luật hình sự.

Từ khái niệm tội hủy hoại rừng như đã phân tích ở trên cho thấy tội hủy hoại rừng mang đầy đủ các dấu hiệu chung của tội phạm được quy định trong BLHS năm 2015. Đây là tiền đề, nội dung quan trọng để Luận văn phân tích các dấu hiệu pháp lý của tội hủy hoại rừng theo quy định tại Điều 243 BLHS năm 2015. Các dấu hiệu pháp lý của tội hủy hoại rừng Theo quy định tại Điều 243 BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (gọi là BLHS năm 2015) thì tội hủy hoại rừng có các dấu hiệu pháp lý như sau: 1. Các quy định về cấu thành tội phạm của tội hủy hoại rừng Điều 243 BLHS năm 2015 quy định tội hủy hoại rừng với 5 điều khoản gồm: Khoản 1 quy định các dấu hiệu định tội của tội hủy hoại rừng; khoản 2 và khoản 3 quy định các dấu hiệu định khung hình phạt; khoản 4 quy định hình phạt bổ sung là tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định; khoản 5 quy định TNHS là pháp nhân thương mại, đây là lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp nước ta BLHS năm 2015 đã đưa chủ thể pháp nhân thương mại vào chịu TNHS đối với tội hủy hoại rừng.

Để một hành vi vi phạm pháp luật và hành vi đó bị truy cứu TNHS, bị coi là tội phạm thì phải đủ 04 yếu tố cấu thành tội phạm là: Khách thể, chủ thể, mặt khách quan, mặt chủ quan; 04 yếu tố này có nội dung quy định khác nhau, sự khác nhau về nội dung quyết định tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và được áp dụng ở một khung hình phạt nhất định tưng ứng của điều luật cho hành vi phạm tội đó. Tội hủy hoại rừng được quy định tại Điều 243 BLHS năm 2015 là một tội phạm cụ thể thuộc nhóm tội phạm về môi trường nên có đầy đủ các dấu hiệu định tội và các dấu hiệu định khung hình phạt. * Các dấu hiệu định tội 10 - Khách thể của tội hủy hoại rừng: Tội hủy hoại rừng xâm phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng, xâm phạm đến sự ổn định và bền vững của môi trường sinh thái. Đối tượng tác động trực tiếp là rừng tự nhiên hoặc rừng trồng trên đất lâm nghiệp (rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, rừng sản xuất).