Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI HOẠT ĐỘNG NHẰM LẬT ĐỔ CHÍNH QUYỀN NHÂN DÂN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM TỘI HOẠT ĐỘNG NHẰM LẬT ĐỔ CHÍNH QUYỀN NHÂN DÂN VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC GHI NHẬN TỘI HOẠT ĐỘNG NHẰM LẬT ĐỔ CHÍNH QUYỀN NHÂN DÂN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân trong luật hình sự Việt Nam Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân là một trong các tội xâm phạm an ninh quốc gia cho nên trước khi đưa ra khái niệm tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân, chúng ta cần làm rõ khái niệm an ninh quốc gia, khái niệm tội xâm phạm an ninh quốc gia. Khái niệm "an ninh quốc gia" trong từng thời kì, giai đoạn lịch sử không phải lúc nào giống nhau mà nó luôn thay đổi phù hợp với tình hình kinh tế chính trị - xã hội nhất định.
Do tính chất của cuộc đấu tranh cách mạng của nước ta ở mỗi thời kỳ có những đặc trưng riêng, cho nên các tội xâm phạm an ninh quốc gia ở mỗi thời kỳ, được gọi khác nhau. Trong Sắc lệnh số 133- SL ngày 20/3/1953 đó là: "các tội xâm phạm an toàn nhà nước đối nội và đối ngoại"; trong Pháp lệnh Trừng trị các tội phản cách mạng ngày 30/10/1967, đó là "các tội phản cách mạng". Trong Bộ luật Hình sự năm 1985 được gọi là "các tội đặc biệt nguy hiểm xâm phạm an ninh quốc gia", còn trong Bộ luật Hình sự năm 1999 được gọi là "các tội xâm phạm an ninh quốc gia". Các tác giả của giáo trình về quản lý nhà nước, Học viện Hành chính Quốc gia, xuất phát từ cách tiếp cận tách hai thuật ngữ "an ninh" và "an ninh quốc gia" để nghiên cứu và đi đến kết luận: "an ninh quốc gia" là thể hiện quan hệ chính trị giữa các giai cấp cầm quyền đối với giai cấp khác.
Như vậy, "an 14 z ninh quốc gia" bao gồm hai mặt, hai nội dung: đối nội và đối ngoại. Một tác giả khác xuất phát từ góc độ quản lý nhà nước về "an ninh quốc gia" đưa ra khái niệm rộng hơn và cho rằng: "An ninh quốc gia là sự yên ổn về chính trị, kinh tế văn hóa, xã hội, đảm bảo vững vàng nền độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. "An ninh quốc gia" bao gồm an ninh chính trị, an ninh kinh tế, an ninh văn hóa tư tưởng và an ninh xã hội, trong đó an ninh chính trị là cốt lõi, xuyên suốt và an ninh kinh tế là nền tảng" [38, tr. Năm 2004, lần đầu tiên trong Luật An ninh quốc gia năm 2004, tại Điều 3, nhà làm luật đã chính thức đưa ra định nghĩa pháp lý của khái niệm này: "An ninh quốc gia là sự ổn định phát triển bền vững của chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, sự bất khả xâm phạm về độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc".
Tiếp theo, cần làm rõ khái niệm niệm tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân. Vậy lật đổ chính quyền nhân dân là gì ? những hành vi nào là hành vi lật đổ chính quyền nhân dân? Theo Đại từ điển Tiếng Việt: "Lật đổ chính quyền nhân dân là dùng sức mạnh chính trị, vũ trang hoặc các phương pháp đặc biệt khác để xóa bỏ bộ máy thống trị của một giai cấp, một tập đoàn đang cầm quyền, thay thế bằng bộ máy thống trị của một giai cấp một tập đoàn khác" [47, tr. Như vậy, lật đổ chính quyền nhân dân ở đây được hiểu là dùng sức mạnh chính trị, vũ trang hoặc các phương pháp đặc biệt nhằm mục đích lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân thể hiện ở các hành vi hoạt động thành lập tổ chức và hoạt động tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân, lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Hoạt động thành lập tổ chức biểu hiện ở việc: Viết cương lĩnh điều lệ, kế hoạch thành lập tổ chức, đứng ra tuyên truyền lôi kéo người khác vào tổ 15 z chức, vạch ra kế hoạch hoạt động của tổ chức. Hoạt động tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền là nhận lời gia nhập tổ chức khi nhận thức rõ tính chất của tổ chức là nhằm lật đổ chính quyền, lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân xâm hại đến những quan hệ xã hội có tầm quan trọng đặc biệt. Đó là độc lập chủ quyền thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, lực lượng quốc phòng, chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Hành vi phạm tội của tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân xâm phạm trực tiếp sự tồn tại của chính quyền nhân dân. Đối tượng tác động là chính quyền nhân dân các cấp từ Trung ương đến địa phương, tùy theo quy mô của tội phạm những người phạm tội có thể hoạt động nhằm lật đổ chính quyền ở một cấp, ở một địa phương nào đó trong lãnh thổ Việt Nam, song mục tiêu cuối cùng là lật đổ chính quyền, lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân là một trong mười bốn tội xâm phạm an ninh quốc gia, được quy định tại Điều 79 Bộ luật Hình sự năm 1999. Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân phải thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu của tội phạm, mà theo PGS.TSKH Lê Cảm, phải thể hiện ba bình diện với năm đặc điểm (dấu hiệu) của nó là: a) bình diện khách quan: tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội; b) bình diện pháp lý: tội phạm là hành vi trái pháp luật hình sự; c) bình diện chủ quan: tội phạm là hành vi do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách có lỗi [3, tr.
Khái niệm tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân trong luật hình sự Việt Nam được một số sách báo cũng như các công trình nghiên cứu pháp lý nước ta đề cập. Trong Giáo trình luật hình sự của Trường Đại học Luật Hà Nội, đã đưa ra định nghĩa: "Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền 16 z nhân dân là hành vi thành lập hoặc tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân". Trong sách chuyên khảo "Bảo vệ an ninh quốc gia, an ninh quốc tế và các quyền con người bằng pháp luật hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền" do TSKH Lê Cảm chủ biên, đã đưa ra định nghĩa: "Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân là hành vi (bằng hành động hoặc không hành động) nhằm xâm phạm sự tồn tại vững mạnh của chính quyền nhân dân trong nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam". Trên cơ sở các quan điểm được trình bày ở trên, chúng tôi xin đưa ra khái niệm tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân như sau: Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân là hành vi thành lập hoặc tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện dưới hình thức lỗi cố ý, xâm phạm sự tồn tại vững mạnh của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Ý nghĩa của việc ghi nhận tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân trong luật hình sự Việt Nam Ghi nhận tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân trong luật Hình sự Việt Nam có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm, nó làm thất bại âm mưu và hoạt động của các thế lực thù địch ở trong và ngoài nước nhằm bảo vệ độc lập chủ quyền thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ý nghĩa cụ thể của việc ghi nhận tội này trong luật Hình sự Việt Nam cụ thể như sau: Thứ nhất, ghi nhận tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân trong luật hình sự Việt Nam là cơ sở pháp lý cho cuộc đấu tranh phòng chống lại mọi hành vi phạm tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân, lật đổ Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ghi nhận tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân trong luật 17 z Hình sự hiện hành giúp các cơ quan bảo vệ pháp luật như cơ quan an ninh, Viện kiểm sát, Toà án căn cứ vào quy định của pháp luật tiến hành xử lý và áp dụng hình phạt nghiêm khắc đối với những người đi ngược lại lợi ích của dân tộc, có hành vi lật đổ Đảng cộng sản Việt Nam, lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nó là cơ sở cho các cơ quan bảo vệ pháp luật áp dụng hình phạt nghiêm khắc đối với người có hành vi phạm tội.
Ngoài ra nó cũng thể hiện thái độ đấu tranh nghiêm khắc, không khoan nhượng của Đảng và Nhà nước ta đối với loại tội phạm này. Thứ hai, ghi nhận tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân trong luật Hình sự Việt Nam góp phần ngăn chặn các hành vi phạm tội và chống lại mọi âm mưu, thủ đoạn, hoạt động nhằm lật đổ Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam của các thế lực thù địch đồng thời góp phần giữ vững ổn định về chính trị, phát triển kinh tế xã hội của cả nước. Năm 1975 bằng cuốc chiến tranh chống Đế quốc Mỹ và ngụy quân, ngụy quyền Sài Gòn chúng ta thống nhất đất nước xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng một nhà nước Việt Nam do nhân dân và vì nhân dân, nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đạt dược những thành công nhất định trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính tri, văn hóa, xã hội.