Tội buôn lậu trong bộ luật hình sự việt nam thực trạng và giải pháp tại thị xã tânchâu tỉnh an giang

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, buôn lậu nổi lên như một thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của… 68 trang · Trường Đại học Tây Đô · 2020.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kiều Hoa
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Minh Nhật
• Trường học: Trường Đại học Tây Đô
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Tội Buôn Lậu Trong Bộ Luật Hình Sự Việt Nam – Thực Trạng Và Giải Pháp Tại Thị Xã Tân Châu - Tỉnh An Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
• NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM KHÓA LUẬN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, nghiên cứu phạm vi
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Dự kiến các các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn
• 0.6.1. Đóng góp về lý luận
• 0.6.2. Đóng góp về thực tiễn
• 0.7. Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỘI BUÔN LẬU THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT
• 1.1. Lý luận chung về tội buôn lậu
• 1.2. Khái niệm về tội buôn lậu
• 1.3. Đặc điểm của tội buôn lậu
• 1.4. Tác hại của tội buôn lậu
• 1.5. Sự cần thiết và ý nghĩa của việc quy định về tội buôn lậu
• 1.5.1. Sự cần thiết của việc quy định về tội buôn lậu
• 1.5.2. Ý nghĩa của việc quy định về tội buôn lậu
• 1.6. Khái quát về lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về tội buôn lậu trong Bộ luật Hình sự Việt Nam
• 1.6.1. Khái quát về tội buôn lậu trong giai đoạn từ năm 1945 đến trước năm 1985
• 1.6.2. Khái quát về tội buôn lậu trong giai đoạn từ năm 1985 đến năm 1999
• 1.6.3. Khái quát về tội buôn lậu trong giai đoạn từ năm 1999 đến năm 2015
• 1.6.4. Khái quát về tội buôn lậu trong giai đoạn từ năm 2015 đến nay
• 1.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI BUÔN LẬU
• 2.1. Các dấu hiệu pháp lý của tội buôn lậu
• 2.2. Khách thể của tội buôn lậu
• 2.3. Khách quan của tội buôn lậu
• 2.4. Chủ thể của tội buôn lậu
• 2.5. Chủ quan của tội buôn lậu
• 2.6. Hình phạt của tội buôn lậu
• 2.7. Tội buôn lậu theo quy định tại khoản 6, Điều 188 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017)
• 2.8. Tội buôn lậu theo quy định tại khoản 1, Điều 188 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017)
• 2.9. Tội buôn lậu theo quy định tại khoản 2, Điều 188 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017)
• 2.10. Tội buôn lậu theo quy định tại khoản 3, Điều 188 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017)
• 2.11. Tội buôn lậu theo quy định tại khoản 4, Điều 188 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017)
• 2.12. Tội buôn lậu theo quy định tại khoản 5, Điều 188 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017)
• 2.13. So sánh tội buôn lậu với những tội có liên quan
• 2.13.1. So sánh tội buôn lậu với tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới
• 2.13.2. So sánh tội buôn lậu với tội sản xuất, buôn bán hàng cấm
• 2.13.3. So sánh tội buôn lậu với tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm
• 2.13.4. So sánh hành vi buôn lậu và hành vi gian lận thương mại
• 2.14. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG BẤT CẬP VÀ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TỘI BUÔN LẬU TẠI THỊ XÃ TÂN CHÂU TỈNH AN GIANG
• 3.1. Tình hình về tội buôn lậu trên địa bàn thị xã Tân Châu
• 3.2. Sơ lược về tình hình kinh tế xã hội tại Thị xã Tân Châu
• 3.3. Phân tích về tội buôn lậu từ năm 2018 đến năm 2019
• 3.4. Nguyên nhân dẫn đến tội buôn lậu trên địa bàn Thị xã Tân Châu
• 3.5. Những bất cập trong quy định của pháp luật
• 3.5.1. Bất cập trong quy định của pháp luật
• 3.5.2. Bất cập trong thực tiễn áp dụng pháp luật
• 3.6. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật
• 3.6.1. Giải pháp xây dựng và hoàn thiện cho những bất cập trong quy định của pháp luật
• 3.6.2. Giải pháp cho thực tiễn áp dụng pháp luật
• 3.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tóm Tắt Tội Buôn Lậu Tổng Quan Theo Luật Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, buôn lậu nổi lên như một thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của Việt Nam. Nó không chỉ gây thất thu thuế cho ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất trong nước và thương mại quốc tế. Tội phạm buôn lậu diễn biến phức tạp trên nhiều địa phương và tuyến vận chuyển, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ các cơ quan chức năng và cộng đồng. Theo Điều 8 Bộ luật Hình sự Việt Nam, tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm trật tự pháp luật và phải bị xử lý hình sự. Hành vi buôn lậu chỉ cấu thành tội phạm khi thỏa mãn các yếu tố được quy định, do đó, cần làm rõ khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của tội buôn lậu trong hệ thống pháp luật hình sự.

1.1. Buôn Lậu Định Nghĩa Khái Niệm và Phạm Vi Hoạt Động

Theo nghĩa thông thường, buôn lậu là hành vi buôn bán hàng cấm hoặc trốn thuế. Từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa buôn lậu là buôn bán trái phép qua biên giới các loại hàng hóa, ngoại tệ, kim khí quý, di tích lịch sử, hàng cấm xuất nhập khẩu, hoặc trốn thuế. Từ điển tiếng Việt định nghĩa đơn giản hơn là buôn bán hàng cấm hoặc trốn thuế. Bản chất của buôn lậu là hoạt động kinh tế bất hợp pháp, nhằm thu lợi nhuận cao nhất, xâm phạm nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, kinh tế quốc dân và kỷ cương xã hội.

1.2. Tác Hại Nguy Hiểm Hậu Quả Của Buôn Lậu Đối Với Xã Hội

Buôn lậu không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề xã hội nghiêm trọng. Nó dẫn đến tham nhũng, suy thoái đạo đức của cán bộ, công chức. Tội phạm này ngày càng gia tăng do lợi nhuận cao và những khó khăn, bất cập trong thực thi pháp luật. Tình hình buôn lậu tại các tỉnh biên giới như An Giang diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự đấu tranh phòng chống tích cực để ngăn ngừa và hạn chế tối đa những tác động tiêu cực. Buôn lậu qua biên giới cần phải được ngăn chặn triệt để.

II. Các Yếu Tố Cấu Thành Tội Buôn Lậu Phân Tích Chi Tiết

Để xác định một hành vi có cấu thành tội buôn lậu hay không, cần phải xem xét đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, bao gồm: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm. Việc phân tích chi tiết các yếu tố này giúp các cơ quan chức năng xác định chính xác hành vi phạm tội và áp dụng đúng các quy định của pháp luật. Theo Điều 188 Bộ luật Hình sự, các hành vi như vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, trốn thuế với số lượng lớn, buôn bán hàng cấm đều có thể cấu thành tội buôn lậu.

2.1. Khách Thể Bị Xâm Phạm Đối Tượng Bảo Vệ Của Pháp Luật

Khách thể của tội buôn lậu là trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước, cụ thể là các quy định về xuất nhập khẩu, thuế quan và quản lý hàng hóa qua biên giới. Hành vi buôn lậu xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, gây thất thu thuế và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Việc bảo vệ khách thể này là vô cùng quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển của nền kinh tế.

2.2. Mặt Khách Quan Hành Vi Và Hậu Quả Của Tội Buôn Lậu

Mặt khách quan của tội buôn lậu thể hiện qua các hành vi như vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới, không khai báo hải quan hoặc khai báo gian dối, trốn thuế hoặc gian lận thuế. Các hành vi này phải gây ra hậu quả nhất định, chẳng hạn như gây thất thu thuế cho Nhà nước hoặc ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp khác. Hàng hóa không rõ nguồn gốc cũng là một trong những biểu hiện rõ rệt của tội buôn lậu.

2.3. Chủ Thể Của Tội Ai Chịu Trách Nhiệm Hình Sự

Chủ thể của tội buôn lậu có thể là cá nhân hoặc pháp nhân thương mại. Đối với cá nhân, chủ thể phải là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo quy định của pháp luật. Đối với pháp nhân thương mại, chủ thể phải là tổ chức được thành lập hợp pháp và thực hiện hành vi buôn lậu vì lợi ích của tổ chức đó. Người phạm tội buôn lậu sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

III. Thực Trạng Buôn Lậu Tại Tân Châu An Giang Phân Tích 2018 2019

Thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang là địa bàn trọng điểm về buôn lậu do có đường biên giới giáp với Campuchia. Tình hình buôn lậu ở An Giang diễn biến phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi. Trong giai đoạn 2018-2019, các lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý nhiều vụ việc buôn lậu, tập trung vào các mặt hàng như thuốc lá, đường cát, hàng tiêu dùng, và các loại hàng hóa cấm khác. Phân tích tình hình buôn lậu trong giai đoạn này giúp nhận diện các vấn đề tồn tại và đề xuất giải pháp hiệu quả.

3.1. Sơ Lược Kinh Tế Xã Hội Ảnh Hưởng Đến Tình Hình Buôn Lậu

Tình hình kinh tế - xã hội của Tân Châu có ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình buôn lậu. Thu nhập bình quân đầu người còn thấp, đời sống của một bộ phận dân cư còn khó khăn là một trong những nguyên nhân thúc đẩy người dân tham gia vào hoạt động buôn lậu để kiếm thêm thu nhập. Bên cạnh đó, sự phát triển của thương mại biên giới cũng tạo điều kiện cho các đối tượng lợi dụng để thực hiện hành vi buôn lậu.

3.2. Số Liệu Thống Kê Phân Tích Tội Buôn Lậu Giai Đoạn 2018 2019

Trong giai đoạn 2018-2019, số lượng vụ buôn lậu bị phát hiện tại Tân Châu tăng so với các năm trước đó. Các mặt hàng buôn lậu chủ yếu là thuốc lá, đường cát, hàng tiêu dùng, và các loại hàng hóa cấm khác. Các đối tượng buôn lậu sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi để qua mặt các lực lượng chức năng, gây khó khăn cho công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu.

3.3. Nguyên Nhân Tái Diễn Yếu Tố Thúc Đẩy Buôn Lậu Tại Tân Châu

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng buôn lậu diễn biến phức tạp tại Tân Châu. Một trong những nguyên nhân chính là lợi nhuận cao từ hoạt động buôn lậu, sự thiếu hiểu biết về pháp luật của một bộ phận dân cư, và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng. Ngoài ra, các quy định của pháp luật về xử lý tội buôn lậu còn chưa đủ sức răn đe đối với các đối tượng vi phạm.

IV. Giải Pháp Phòng Chống Buôn Lậu Hiệu Quả Tại An Giang

Để phòng chống buôn lậu hiệu quả tại Tân Châu, An Giang, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các giải pháp pháp lý, kinh tế và xã hội. Các giải pháp này tập trung vào việc hoàn thiện các quy định của pháp luật, nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, kiểm soát, tăng cường tuyên truyền phổ biến pháp luật, và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Biện pháp ngăn chặn buôn lậu cần được thực hiện một cách quyết liệt và triệt để.

4.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Khắc Phục Bất Cập Tạo Hành Lang Pháp Lý

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về buôn lậu để đảm bảo tính chặt chẽ, đồng bộ và khả thi. Các quy định về xử lý tội buôn lậu cần phải đủ sức răn đe đối với các đối tượng vi phạm. Đồng thời, cần có các quy định cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong công tác phòng chống buôn lậu.

4.2. Tăng Cường Kiểm Soát Nâng Cao Năng Lực Chống Buôn Lậu

Cần tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát tại các cửa khẩu, đường biên giới và các tuyến đường trọng điểm. Đầu tư trang thiết bị hiện đại cho các lực lượng chức năng để nâng cao năng lực phát hiện và xử lý các hành vi buôn lậu. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng để tạo sức mạnh tổng hợp trong công tác phòng chống buôn lậu. Kiểm soát biên giới cần được thực hiện chặt chẽ để ngăn chặn tình trạng buôn lậu qua biên giới.

4.3. Nâng Cao Nhận Thức Tuyên Truyền Pháp Luật Về Buôn Lậu

Cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng chống buôn lậu cho người dân, đặc biệt là người dân sinh sống ở khu vực biên giới. Nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của buôn lậu đối với kinh tế - xã hội và an ninh quốc gia. Đồng thời, khuyến khích người dân tham gia vào công tác phòng chống buôn lậu bằng cách cung cấp thông tin cho các cơ quan chức năng.

V. Hình Phạt Cho Tội Buôn Lậu Khung Hình Phạt Cụ Thể

Điều 188 Bộ luật Hình sự quy định cụ thể về các khung hình phạt đối với tội buôn lậu, tùy thuộc vào giá trị hàng hóa buôn lậu và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Khung hình phạt có thể từ phạt tiền, cải tạo không giam giữ đến phạt tù có thời hạn. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị tịch thu tài sản và cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định. Trách nhiệm hình sự đối với tội buôn lậu là rất nghiêm khắc.

5.1. Các Mức Phạt Theo Giá Trị Hàng Hóa Buôn Lậu

Mức phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù có thời hạn được áp dụng tùy thuộc vào giá trị hàng hóa buôn lậu. Giá trị hàng hóa càng lớn, mức phạt càng cao. Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ cũng được xem xét để quyết định mức phạt phù hợp. Khung hình phạt được quy định rõ ràng trong Bộ luật Hình sự.

5.2. Các Hình Phạt Bổ Sung Cho Tội Buôn Lậu

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội buôn lậu còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như tịch thu tài sản, cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định. Các hình phạt bổ sung này nhằm tăng cường tính răn đe và phòng ngừa buôn lậu. Xử lý tội buôn lậu cần phải đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

VI. Hợp Tác Quốc Tế Chống Buôn Lậu Tăng Cường Quan Hệ Song Phương

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, buôn lậu không chỉ là vấn đề của một quốc gia mà là vấn đề mang tính quốc tế. Do đó, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác phòng chống buôn lậu, đặc biệt là với các nước láng giềng. Hợp tác quốc tế bao gồm việc trao đổi thông tin, kinh nghiệm, phối hợp điều tra và truy bắt tội phạm buôn lậu. Hợp tác quốc tế về phòng chống buôn lậu là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác này.

6.1. Chia Sẻ Thông Tin Nâng Cao Hiệu Quả Phòng Chống Buôn Lậu

Việc chia sẻ thông tin về các đối tượng, đường dây và phương thức, thủ đoạn buôn lậu giữa các quốc gia giúp nâng cao hiệu quả công tác phòng chống buôn lậu. Thông tin này giúp các lực lượng chức năng có thể chủ động phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi buôn lậu một cách kịp thời. Thông tư hướng dẫn về buôn lậu cần được cập nhật thường xuyên.

6.2. Phối Hợp Điều Tra Truy Bắt Tội Phạm Buôn Lậu xuyên quốc gia

Việc phối hợp điều tra các vụ án buôn lậu có yếu tố quốc tế giúp truy bắt tội phạm và thu hồi tài sản phạm tội. Sự phối hợp này giúp các lực lượng chức năng có thể vượt qua các rào cản về biên giới và pháp lý để điều tra và xử lý các vụ án buôn lậu một cách triệt để. Thủ đoạn buôn lậu ngày càng tinh vi, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đạt được nhiều thành tựu về tăng trưởng thương mại nhưng đồng thời phải đối mặt với tình trạng buôn lậu diễn biến phức tạp. Hành vi buôn lậu xâm hại trật tự quản lý ngoại thương, gây thất thu ngân sách nhà nước, triệt tiêu động lực cạnh tranh lành mạnh của các doanh nghiệp sản xuất chân chính, đe dọa an ninh biên giới và tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng trong bộ máy công quyền.

Thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang là địa bàn biên giới đầu nguồn sông Tiền giáp với Vương quốc Campuchia, sở hữu Cửa khẩu Quốc tế Vĩnh Xương cùng mạng lưới giao thông thủy - bộ thuận lợi. Lợi dụng đặc điểm địa lý và chênh lệch giá cả hàng hóa, các đối tượng tội phạm đã tổ chức nhiều đường dây buôn lậu tinh vi, chuyên nghiệp. Trong khi đó, việc áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) trong đấu tranh phòng, chống buôn lậu tại địa phương còn bộc lộ nhiều vướng mắc. Từ bối cảnh thực tiễn này, tác giả thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm làm sáng tỏ cơ sở lý luận và đề xuất giải pháp xử lý tội buôn lậu tại địa bàn.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội buôn lậu, phân tích thực trạng tình hình tại thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang, qua đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả phòng ngừa, xử lý.

Để thực hiện mục đích trên, tác giả xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ những vấn đề lý luận chung về tội buôn lậu theo quy định của pháp luật, trọng tâm là Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
2. Khảo sát, đánh giá thực trạng tình hình buôn lậu tại thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang trong giai đoạn 2018 - 2019.
3. Xác định những bất cập và đề xuất các kiến nghị, giải pháp góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật về tội buôn lậu và thực tiễn thi hành tại địa bàn thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang.

Đối tượng nghiên cứu là tội buôn lậu trong pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành trên cơ sở đối chiếu với thực tiễn tại thị xã Tân Châu. Phạm vi không gian đặt tại địa bàn thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang. Phạm vi thời gian tập trung vào số liệu khảo sát giai đoạn 2018 - 2019. Phạm vi nội dung tập trung vào các dấu hiệu pháp lý cấu thành tội buôn lậu theo Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), đối chiếu với Bộ luật Hình sự năm 1999 và các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hình sự và chuyên ngành của Việt Nam. Trọng tâm pháp lý là Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) với các điều khoản nòng cốt: Điều 8 (khái niệm tội phạm), Điều 12 (tuổi chịu trách nhiệm hình sự), Điều 17 (đồng phạm), Điều 52 (tình tiết tăng nặng), Điều 74 và Điều 75 (trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại), Điều 79 (đình chỉ hoạt động vĩnh viễn), Điều 188 (tội buôn lậu), cùng các điều khoản so sánh gồm Điều 189 (tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới), Điều 190 (tội sản xuất, buôn bán hàng cấm), Điều 191 (tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm). Ngoài ra, khóa luận viện dẫn Bộ luật Hình sự năm 1985 (Điều 97), Bộ luật Hình sự năm 1999 (Điều 153), Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Di sản văn hóa năm 2013, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016, Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, Nghị định số 185/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định số 124/2015/NĐ-CP), Thông tư số 219/2013/TT-BTC, Thông tư số 93/2010/TT-BTC, Pháp lệnh Cảnh sát nhân dân năm 1962 và Pháp lệnh trừng trị tội đầu cơ, buôn lậu năm 1982.

Cơ sở lý luận của khóa luận kế thừa các giáo trình và công trình khoa học chuyên khảo: Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội và Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội; sách bình luận khoa học của nhóm tác giả Phùng Thế Vắc, Trần Văn Luyện, Lê Văn Thư; tài liệu của tác giả Phạm Văn Bèo, Trần Văn Biên, Đinh Thế Hưng, Nguyễn Xuân Yêm; cùng các luận án, luận văn liên quan của Nguyễn Đức Bình (2000), Nguyễn Thùy Trang (2016), Phạm Văn Hoan (2019).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng gồm:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Áp dụng tại Chương 1 nhằm phân tích, tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật, giáo trình, công trình nghiên cứu lịch sử pháp luật từ năm 1945 đến nay.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng tại Chương 2 và Chương 3 để làm rõ 4 yếu tố cấu thành tội buôn lậu và đánh giá các vụ việc thực tế tại Tân Châu.
• Phương pháp so sánh: Vận dụng tại Chương 2 để phân biệt tội buôn lậu với tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới; tội buôn bán hàng cấm; tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm; phân biệt buôn lậu với gian lận thương mại; so sánh quy định giữa Bộ luật Hình sự năm 1999 và năm 2015.
• Phương pháp tổng hợp: Rút ra các kết luận pháp lý, khái niệm khoa học và nhóm giải pháp hoàn thiện ở cuối mỗi chương.

Nguồn dữ liệu thực tiễn được trích xuất từ báo cáo của Ban chỉ huy Bến xe tàu Thị xã Tân Châu, Cổng thông tin điện tử Thị xã Tân Châu, Báo An Giang, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy An Giang, Đài Truyền thanh Thị xã Tân Châu, Báo Sài Gòn Giải Phóng và số liệu thống kê của Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về tội buôn lậu theo quy định của pháp luật Việt Nam

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm, đặc điểm, tác hại và quá trình phát triển của quy định pháp luật về tội buôn lậu. Tác giả đưa ra định nghĩa: Tội buôn lậu là hành vi buôn bán qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại trái pháp luật hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý, di vật, cổ vật; do người hoặc pháp nhân thương mại có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý nhằm mục đích kiếm lời.

Bốn đặc điểm pháp lý cơ bản của tội buôn lậu gồm:

• Hành vi khách quan diễn ra qua biên giới quốc gia hoặc ranh giới giữa khu phi thuế quan và nội địa.
• Chủ thể thực hiện hành vi với lỗi cố ý trực tiếp; không tồn tại lỗi cố ý gián tiếp.
• Động cơ và mục đích bắt buộc là thu lợi nhuận bất chính thông qua trốn thuế hoặc hưởng chênh lệch giá.
• Khách thể bị xâm phạm là trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước trong lĩnh vực ngoại thương và trật tự an toàn, an ninh biên giới.

Về mặt lịch sử lập pháp, tác giả chia quá trình phát triển thành 4 giai đoạn:

• Giai đoạn 1945 đến trước 1985: Khái niệm buôn lậu xuất hiện trong Pháp lệnh Cảnh sát nhân dân năm 1962 và Pháp lệnh trừng trị các tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép năm 1982 nhưng chưa được hướng dẫn đầy đủ về cấu thành tội phạm.
• Giai đoạn 1985 đến 1999: Bộ luật Hình sự năm 1985 lần đầu ghi nhận chính thức tội danh này tại Điều 97, xếp vào chương "Các tội xâm phạm an ninh quốc gia".
• Giai đoạn 1999 đến 2015: Bộ luật Hình sự năm 1999 tách riêng tội buôn lậu (Điều 153) và tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 154), chuyển sang nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế.
• Giai đoạn 2015 đến nay: Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định tội buôn lậu tại Điều 188 với các điểm mới nổi bật: bổ sung pháp nhân thương mại là chủ thể phạm tội; mở rộng phạm vi địa lý sang khu phi thuế quan; loại bỏ đối tượng "hàng cấm" khỏi cấu thành Điều 188 để xử lý riêng tại Điều 190; cụ thể hóa đối tượng vật phẩm lịch sử thành di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia.

Chương 2: Những quy định của pháp luật hình sự về tội buôn lậu

Chương 2 tập trung phân tích 4 dấu hiệu pháp lý cấu thành tội buôn lậu theo Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017):

• Khách thể: Trật tự quản lý nhà nước về xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa, tiền tệ, kim khí quý, đá quý, di vật, cổ vật và an ninh biên giới.
• Mặt khách quan: Hành vi trao đổi, buôn bán trái phép các đối tượng nêu trên qua biên giới hoặc qua ranh giới khu phi thuế quan. Dấu hiệu định lượng cấu thành cơ bản đòi hỏi giá trị hàng phạm pháp từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng; trường hợp dưới 100.000.000 đồng phải thỏa mãn điều kiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc có tiền án về nhóm tội kinh tế quy định tại khoản 1 Điều 188, hoặc tang vật là di vật, cổ vật.
• Chủ thể: Cá nhân từ đủ 16 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự (người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm hình sự về tội này theo Điều 12) và pháp nhân thương mại đáp ứng các tiêu chí quy định tại Điều 75.
• Mặt chủ quan: Lỗi cố ý trực tiếp; người phạm tội nhận thức rõ tính chất nguy hiểm của hành vi nhưng vẫn thực hiện nhằm mục đích thu lợi bất chính.

Về chế tài hình phạt, tác giả phân tích chi tiết:

• Đối với cá nhân: Khung hình phạt cơ bản tại khoản 1 phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Khoản 2 áp dụng mức phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm đối với các tình tiết: phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, vật phạm pháp trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, bảo vật quốc gia, lợi dụng chức vụ quyền hạn.
• Đối với pháp nhân thương mại: Quy định tại khoản 6 Điều 188, mức phạt tiền khởi điểm từ 300.000.000 đồng đến hàng tỷ đồng, kèm theo biện pháp đình chỉ hoạt động có thời hạn (từ 06 tháng đến 03 năm) hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn theo Điều 79.

Chương này cũng phân định ranh giới giữa tội buôn lậu và các tội danh lân cận:

• So sánh với Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 189): Tội buôn lậu gắn liền với hoạt động mua bán nhằm mục đích kiếm lời từ chênh lệch giá; tội vận chuyển trái phép chỉ thực hiện hành vi chuyển dịch hàng hóa thuê qua biên giới mà không có mục đích mua đi bán lại.
• So sánh với Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm (Điều 190): Hành vi buôn bán hàng cấm qua biên giới hiện nay bị truy cứu theo Điều 190, không còn cấu thành tội buôn lậu như thời điểm áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1999.
• So sánh với Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm (Điều 191): Khác biệt về phạm vi không gian (Điều 191 diễn ra trong nội địa) và tính chất đối tượng tác động (chỉ bao gồm các loại hàng cấm do Nhà nước quy định).
• Phân biệt với hành vi gian lận thương mại: Buôn lậu mang tính lén lút, né tránh cửa khẩu hoặc giấu giếm hàng hóa trái phép; gian lận thương mại diễn ra công khai thông qua thủ tục hải quan hợp pháp nhưng dùng mánh khóe khai sai tên hàng, chủng loại, số lượng, trị giá, xuất xứ để trốn thuế.

Chương 3: Những bất cập và giải pháp góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật về tội buôn lậu tại Thị xã Tân Châu tỉnh An Giang

Chương 3 trình bày các nét đặc trưng về tự nhiên, kinh tế - xã hội của thị xã Tân Châu: nằm ở phía bắc tỉnh An Giang, đường biên giới giáp tỉnh Kandal (Campuchia) dài 6,33 km, dân số trung bình 172.088 người, mật độ 974 người/km2, gồm 14 đơn vị hành chính (5 phường: Long Thạnh, Long Hưng, Long Châu, Long Phú, Long Sơn; 9 xã: Phú Lộc, Vĩnh Xương, Vĩnh Hòa, Tân An, Long An, Tân Thạnh, Châu Phong, Phú Vĩnh, Lê Chánh). Tăng trưởng GRDP năm 2019 đạt 8,18%; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt trên 7.500 tỷ đồng; kim ngạch xuất khẩu qua Cửa khẩu Quốc tế Vĩnh Xương ước đạt trên 600 triệu USD.

Tác giả tổng hợp số liệu thực tế về công tác đấu tranh chống buôn lậu tại Tân Châu giai đoạn 2018 - 2019:

Tiêu chí	Năm 2018	Năm 2019
Số vụ buôn lậu bắt giữ	219 vụ (giảm 180 vụ so với 2017)	299 vụ
Tổng giá trị hàng hóa ước tính	Gần 1 tỷ 150 triệu đồng	Gần 1 tỷ 340 triệu đồng
Mặt hàng vi phạm chủ yếu	Thuốc lá điếu ngoại, đường cát, thuốc tân dược, gỗ	Gỗ thành phẩm, bia, thuốc lá, đường cát, xoài keo Campuchia

Hai vụ việc buôn lậu lớn được tác giả phân tích chi tiết:

• Vụ thứ nhất: Hồi 21 giờ 30 phút ngày 29/7/2019, lực lượng công an phát hiện xe tải biển kiểm soát 67C-096.48 do tài xế Lê Thanh Hiệp (sinh năm 1982, ngụ phường Long Hưng, thị xã Tân Châu) điều khiển có dấu hiệu nghi vấn. Khi bị yêu cầu dừng xe, đối tượng bỏ chạy đến xã Long Hòa, huyện Phú Tân mới bị chặn giữ; tang vật thu giữ gồm 26.500 bao thuốc lá ngoại nhập lậu.
• Vụ thứ hai: Hồi 00 giờ 30 phút ngày 21/8/2019, Đội Cảnh sát Điều tra tội phạm về kinh tế và ma túy Công an thị xã Tân Châu phối hợp lực lượng 389 kiểm tra Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Hòa Phát Tân Châu (tại ấp 3, xã Vĩnh Xương). Cơ quan chức năng bắt quả tang hành vi đổ đường lậu vào bồn kim loại nhằm sang chiết, thay đổi bao bì; tổng tang vật thu giữ gần 20 tấn đường cát nhập lậu không hóa đơn chứng từ, trị giá gần 240 triệu đồng.

Khóa luận chỉ ra 5 nguyên nhân dẫn đến buôn lậu tại địa bàn:

1. Vị trí địa lý thuận lợi: Tuyến biên giới 6,33 km có địa hình bằng phẳng, nhiều đường mòn; lòng sông Tiền rộng, tầm nhìn xa; mùa nước nổi từ tháng 8 đến tháng 10 hàng năm tạo điều kiện cho xuồng máy nhỏ vận chuyển hàng lậu qua đồng tràn.
2. Nhu cầu tiêu dùng và thu nhập: Thu nhập bình quân đầu người tại Tân Châu đạt 45 triệu đồng/người/năm; người dân có tâm lý chuộng hàng giá rẻ hơn hàng sản xuất trong nước.
3. Siêu lợi nhuận: Chênh lệch giá thuốc lá lậu rất lớn (thuốc lá Hero chênh lệch 8.000 đồng/bao; Jet chênh lệch 10.000 đồng/bao; Esse chênh lệch 3.000 đồng/bao). Thống kê của Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) cho thấy từ năm 2018 đến tháng 9/2019 có trên 800.000 tấn đường nhập lậu vào Việt Nam, nhưng lực lượng chức năng cả nước chỉ bắt giữ được khoảng 3.000 tấn.
4. Bất cập trong thực thi và xử lý: Tỷ lệ xử lý hình sự rất thấp; trong hai năm 2018 - 2019, các cơ quan chức năng tại Tân Châu bắt giữ 518 vụ buôn lậu nhưng chỉ khởi tố 01 vụ, phần lớn chỉ xử phạt vi phạm hành chính khiến các đối tượng tiếp tục tái phạm.
5. Hạn chế trong công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật tại khu vực biên giới.

Dựa trên thực trạng, tác giả kiến nghị các nhóm giải pháp: sửa đổi, hướng dẫn cụ thể các bất cập về định lượng giá trị hàng phạm pháp trong Điều 188; tăng cường phối hợp liên ngành giữa Công an, Hải quan, Bộ đội Biên phòng; nâng cao tỷ lệ điều tra, truy cứu trách nhiệm hình sự thay vì xử lý hành chính; đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật và tạo sinh kế ổn định cho cư dân vùng biên.

Kết quả và đóng góp

Về mặt dữ liệu thực chứng, khóa luận tổng hợp bức tranh buôn lậu tại thị xã Tân Châu giai đoạn 2018 - 2019 với 518 vụ bắt giữ (219 vụ năm 2018 và 299 vụ năm 2019). Tác giả làm rõ nghịch lý giữa số vụ bắt giữ lớn và tỷ lệ xử lý hình sự khi chỉ có duy nhất 01 vụ bị khởi tố trong suốt hai năm. Công trình cung cấp các số liệu thực tế về phương thức sang chiết, thay đổi bao bì đường lậu (vụ án 20 tấn đường tại Công ty TNHH XNK Hòa Phát Tân Châu) và vận chuyển thuốc lá ngoại quy mô lớn (26.500 bao trên xe tải 67C-096.48).

Về mặt lý luận, khóa luận hệ thống hóa toàn diện các giai đoạn phát triển của pháp luật hình sự về tội buôn lậu từ năm 1945 đến nay. Tác giả phân tích rõ nét cấu thành pháp lý theo Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), đặc biệt là việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, phạm vi khu phi thuế quan và việc tách hành vi buôn bán hàng cấm sang Điều 190. Khóa luận xây dựng các tiêu chí phân biệt rành mạch giữa buôn lậu với vận chuyển trái phép qua biên giới, tội phạm hàng cấm và hành vi gian lận thương mại.

Về mặt thực tiễn, tác giả đưa ra các giải pháp khắc phục kẽ hở pháp luật, nâng cao năng lực phối hợp kiểm soát của lực lượng liên ngành 389 và đề xuất giải quyết việc làm nhằm giảm thiểu tình trạng cư dân biên giới tiếp tay cho buôn lậu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được thực hiện trong khuôn khổ tốt nghiệp đại học nên nguồn lực nghiên cứu thực địa còn giới hạn. Dữ liệu khảo sát tập trung chủ yếu vào giai đoạn 2 năm (2018 - 2019) tại địa bàn một thị xã biên giới thuộc tỉnh An Giang, do đó chưa bao quát được toàn diện các phương thức buôn lậu trên các tuyến biên giới đường bộ khác hoặc tuyến đường biển. Đồng thời, do quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại mới có hiệu lực thi hành từ đầu năm 2018 nên khóa luận chưa thu thập được bản án hình sự thực tế nào áp dụng đối với pháp nhân thương mại buôn lậu tại địa bàn.

Hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai bao gồm việc theo dõi thực tiễn áp dụng Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015 trong giai đoạn dài hơn, mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh trên toàn tuyến biên giới Tây Nam và khảo sát chuyên sâu án lệ, thực tiễn xét xử đối với pháp nhân thương mại phạm tội buôn lậu.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên ngành Luật, đặc biệt là chuyên ngành Luật Kinh tế và Luật Hình sự, trong việc tìm hiểu cấu thành tội phạm và kỹ thuật lập pháp của Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Nội dung so sánh giữa tội buôn lậu với tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, tội sản xuất, buôn bán hàng cấm và hành vi gian lận thương mại tại Chương 2 mang lại giá trị tham khảo rõ ràng cho cán bộ làm công tác định tội danh và xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, các số liệu thực tế về phương thức buôn lậu đường cát, thuốc lá ngoại và số liệu thống kê bắt giữ tại Chương 3 cung cấp tư liệu tham khảo cho lực lượng chức năng tại địa phương (Hải quan Cửa khẩu Quốc tế Vĩnh Xương, Đội Cảnh sát Điều tra tội phạm về kinh tế - ma túy Công an thị xã Tân Châu, Bộ đội Biên phòng) trong công tác nghiệp vụ và xây dựng kế hoạch tuần tra, kiểm soát.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận xác định dấu hiệu bắt buộc về mặt chủ quan của tội buôn lậu là gì? Khóa luận chỉ rõ tội buôn lậu bắt buộc phải được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp; không có trường hợp buôn lậu nào xảy ra do lỗi cố ý gián tiếp hay vô ý. Đồng thời, mục đích phạm tội là dấu hiệu cần thiết trong cấu thành: người phạm tội thực hiện hành vi nhằm mục đích buôn bán kiếm lời và thu lợi bất chính từ việc trốn thuế hoặc chênh lệch giá cả.

Đối tượng tác động của tội buôn lậu theo Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015 khác gì so với Điều 153 Bộ luật Hình sự năm 1999? Bộ luật Hình sự năm 2015 giữ nguyên các đối tượng: hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý. Tuy nhiên, luật mới đã bãi bỏ "hàng cấm" ra khỏi cấu thành tội buôn lậu để chuyển sang xử lý theo Điều 190 (Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm); đồng thời cụ thể hóa khái niệm "vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hóa" thành "di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia".

Tỷ lệ xử lý hình sự đối với các vụ việc buôn lậu bị bắt giữ tại thị xã Tân Châu trong hai năm 2018 - 2019 diễn ra như thế nào? Theo số liệu từ Báo cáo của Ban chỉ huy Bến xe tàu Thị xã Tân Châu được trích dẫn trong khóa luận, trong hai năm 2018 - 2019, các lực lượng chức năng đã bắt giữ tổng cộng 518 vụ buôn lậu (219 vụ năm 2018 và 299 vụ năm 2019), nhưng cơ quan điều tra chỉ khởi tố hình sự duy nhất 01 vụ án, số vụ còn lại chủ yếu bị xử lý bằng biện pháp hành chính.

Vụ buôn lậu đường cát tại Công ty TNHH XNK Hòa Phát Tân Châu có phương thức hoạt động như thế nào? Vào lúc 00 giờ 30 phút ngày 21/8/2019, lực lượng chức năng bắt quả tang các đối tượng vận chuyển đường cát từ biên giới về bồn chứa kim loại của công ty tại xã Vĩnh Xương, cắt miệng bao bì mang nhãn hiệu nước ngoài để đổ vào bồn nhằm sang chiết, thay thế bao bì nội địa để đưa đi tiêu thụ. Tang vật thu giữ gồm 3 bồn chứa với gần 20 tấn đường cát nhập lậu không hóa đơn chứng từ, ước trị giá gần 240 triệu đồng.

Yếu tố tự nhiên nào tại thị xã Tân Châu tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tượng buôn lậu hoạt động? Thị xã Tân Châu có đường biên giới giáp Campuchia dài 6,33 km với địa hình tương đối bằng phẳng, nhiều đường mòn, lối mở, hệ thống kênh rạch chằng chịt và đoạn sông Tiền tại xã Vĩnh Xương có lòng sông rộng. Đặc biệt, vào khoảng thời gian từ tháng 8 đến tháng 10 hàng năm, nước lũ tràn đồng tạo điều kiện cho các đối tượng sử dụng xuồng máy nhỏ dễ dàng chở hàng lậu qua biên giới vào sâu trong nội địa.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Kiều Hoa đã làm sáng tỏ hệ thống lý luận về tội buôn lậu theo Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và quá trình phát triển lập pháp từ năm 1945. Nghiên cứu phản ánh sát thực trạng buôn lậu tại địa bàn biên giới thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang giai đoạn 2018 - 2019, chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa số vụ bắt giữ thực tế và số vụ xử lý hình sự. Các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành được đề xuất có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác lập pháp và đấu tranh phòng ngừa tội phạm kinh tế tại vùng biên giới Tây Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỘI BUÔN LẬU THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT 1. Lý luận chung về tội buôn lậu 1. Khái niệm về tội buôn lậu Tội phạm nói chung và tội buôn lậu nói riêng là một hiện tượng tiêu cực của xã hội mà nguồn gốc của nó là từ xã hội và sự phát triển của nó gắn liền với sự phát triển của xã hội. Mỗi một quốc gia, để bảo vệ lợi ích của đất nước mình, phù hợp với tập quán thương mại quốc tế đều đưa ra những chính sách ngăn chặn và làm giảm bớt tác hại của loại tội phạm này.

Điều 8 BLHS của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây gọi tắt là BLHS năm 2015) quy định:“Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền,thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự.Những hành vi tuy có dấu hiệu của tội phạm nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội không đáng kể thì không phải là tội phạm và được xử lý bằng các biện pháp khác” 2. Theo pháp luật hình sự, các hành vi thỏa mãn các yếu tố được quy định trong Điều 8 BLHS nêu trên mới được coi là tội phạm. Chính vì lí do đó, hành vi buôn lậu để được coi là tội phạm cũng phải thỏa mãn các yếu tố được quy định trong Điều 8 BLHS năm 2015. Để hiểu được khái niệm của tội buôn lậu cũng như đặc điểm, ý nghĩa vị trí của tội buôn lậu trong BLHS, cần phải tìm hiểu, làm rõ khái niệm những cụm từ, thuật ngữ có liên quan của tội danh này.

Theo đó, nếu hiểu theo nghĩa thông thường, buôn lậu chỉ đơn giản là hành vi buôn bán những mặt hàng cấm hoặc những hàng hóa trốn đóng thuế theo quy định của pháp luật. Cụ thể hơn khái niệm tại Từ điển bách khoa Việt Nam giải thích như sau: “Buôn lậu là hành vi buôn bán trái phép qua biên giới những loại hàng hóa hoặc ngoại tệ, kim khí và đá quý, những vật phẩm thuộc về di tích lịch sử, văn hóa, những hàng cấm xuất khẩu hay nhập khẩu hoặc buôn bán hàng hóa nói chung mà trốn thuế và trốn sự kiểm tra của Hải quan”3 Theo từ điển Tiếng Việt thì buôn lậu có nghĩa là: “buôn bán hàng cấm hoặc hàng trốn thuế”4, theo từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam thì buôn lậu là: “hành 2 Điều 8 BLHS Việt Nam năm 2015 (SĐ, BS 2017) 3 Hội đồng Quốc gia chỉ đạo biên soạn từ điển Bách khoa Việt Nam, Từ điển bách khoa Việt Nam 2, NXB từ điển bách khoa Hà Nội, 2002 4 Từ điển Tiếng Việt Việt Nam, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội, 2004, trang 121. 6 vi buôn bán trái phép qua biên giới thể hiện dưới các dạng: buôn bán các loại hàng hoá mà Nhà nước cấm nhập khẩu, xuất khẩu, nhưng đã tìm mọi cách để trốn thuế, sử dụng giấy tờ giả, giấy tờ không hợp lệ hoặc trái với quy định về xuất khẩu, nhập khẩu”5 Xuất phát từ thực tiễn tình hình khách quan của hoạt động buôn lậu, cũng như thực tiễn hình thành hoạt động buôn lậu và yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm buôn lậu ở Việt Nam, có thể đưa ra khái niệm về buôn lậu ở nước ta như sau: “Buôn lậu là hành vi buôn bán hàng hoá, tiền tệ, kim khí quý, đá quý, di vật, cổ vật qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa Việt Nam hoặc ngược lại trái pháp luật”6 Luật hình sự Việt Nam đã coi hành vi buôn lậu với mức độ nhất định là tội phạm. Trong BLHS 1999, sửa đổi, bổ sung 2009 quy định tội buôn lậu tại Điều 153:“Người nào buôn bán trái phép qua biên giới thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ mười triệu đồng đến một trăm triệu đồng hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm:a) Hàng hoá, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý có giá trị từ một trăm triệu đồng đến dưới ba trăm triệu đồng hoặc dưới một trăm triệu đồng nhưng đã bị xử phạt hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 154, 155, 156, 157, 158,159,160 và 161 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, nếu không thuộc trường hợp quy định tại các điều 193, 194, 195, 196, 230, 232, 233, 236 và 238 của Bộ luật này;b) Vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hoá;c) Hàng cấm có số lượng lớn hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 154, 155, 156, 157, 158,159,160 và 161 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, nếu không thuộc trường hợp quy định tại các điều 193, 194, 195, 196, 230, 232, 233, 236 và 238 của Bộ luật này.” Căn cứ vào Điều 153 Bộ luật hình sự 1999 tội buôn lậu có thể được hiểu như sau: “tội buôn lậu là hành vi buôn bán trái phép qua biên giới vào nội địa hoặc ngược lại trái với pháp luật hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý, vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hoá, hàng cấm.” Bộ luật hình sự Việt Nam được Quốc Hội thông qua ngày 27/11/2015, sửa đổi, bổ sung ngày 20/6/2017 quy định tội buôn lậu tại Điều 188: “Người nào buôn bán trái phép qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại trái pháp luật hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý trị giá từ 100.000 đồng đến dưới 300.000 đồng hoặc dưới 100.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường 5 Từ điển bách khoa Công an nhân dân Việt Nam, Nhà xuất bản Công an nhân dân, năm (1999), trang 97 6 Phùng Thế Vắc, Trần Văn Luyện, Lê Văn Thư, Nguyễn Mai Bộ, Phạm Thanh Bình, Nguyễn Ngọc Hà, Phạm Thị Thu (2018), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự 2015, Nxb Côngan nhân dân, trang 244 7 hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 50.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm: a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196 và 200 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; b) Vật phạm pháp là di vật, cổ vật.” Căn cứ vào Điều 188 BLHS năm 2015 có thể đưa ra khái niệm về tội buôn lậu như sau: “Tội buôn lậu là hành vi buôn bán qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại trái pháp luật hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý, di vật, cổ vật; do người hoặc pháp nhân thương mại có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý nhằm mục đích kiếm lời”.

Từ khái niệm trên có thể thấy rằng “buôn lậu” với vị trí là một tội phạm trong BLHS phải có yếu tố bắt buộc là “qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại”, nếu hành vi buôn bán các mặt hàng kể trên mà không qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại thì đó không phải là hành vi buôn lậu. Đồng thời, đối tượng của hành vi buôn lậu theo Luật hình sự Việt Nam được cụ thể bao gồm: hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý trị giá….; Vật phạm pháp là di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia; đồng thời tội buôn lậu trong BLHS 2015 còn có thêm dấu hiệu mục đích của người phạm tội là mục đích kiếm lời, đây là một dấu hiệu quan trọng nhằm phân biệt giữa tội buôn lậu và tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới. Đặc điểm của tội buôn lậu Tội buôn lậu là loại tội phạm có tính chất xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, ngoài những dấu hiệu pháp lý hình sự nói chung thì còn có những đặc điểm riêng biệt về tội buôn lậu mà ở đó có thể dễ dàng nhận biết được thông qua một số đặc điểm như sau: Thứ nhất, hành vi phạm tội là hành vi buôn bán trái phép qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại các đối tượng là hàng hoá, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý; Di vật, cổ vật và bảo vật quốc gia. Thứ hai, người thực hiện hành vi buôn lậu là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp, tức là nhận thức rõ hành vi của mình là hành vi buôn bán trái phép qua biên giới, thấy trước được hậu quả của của hành vi buôn bán trái phép qua biên giới và mong muốn cho hậu quả đó xảy ra.

Không có hành vi buôn lậu nào được thực hiện do cố ý gián tiếp. Thứ ba, mục đích của người phạm tội là thu lợi. Biểu hiện của mục đích thu lợi là người phạm tội tìm cách trốn thuế xuất nhập khẩu, bán các mặt hàng buôn lậu với mức chênh lệch giá trong nước để kiếm lời. Thứ tư, hành vi buôn lậu xâm phạm đến khách thể là chế độ quản lý ngoại thương của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tuy nhiên khách thể của tội phạm 8 này không phải là an ninh kinh tế mà là trật tự quản lý kinh tế mà cụ thể là trật tự quản lý việc xuất, nhập khẩu hàng hoá, tiền tệ, kim khí đá quý, di vật, cổ vật, vật phẩm thuộc di tích lịch sử. Bên cạnh đó, hành vi buôn lậu cũng gây nguy hại đến an ninh biên giới của quốc gia. Tác hại của tội buôn lậu Buôn lậu là một dạng điển hình của tội phạm kinh tế, xuất hiện cùng với sự ra đời của chế độ quản lý ngoại thương và thuế quan ở các quốc gia.