Tín dụng ngân hàng và vai trò đối với phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích chính trị tín dụng ngân hàng đối với phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh bắc ninh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Tín Dụng Ngân Hàng Và Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ Tại Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bắc Ninh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MOT SO VAN ĐÈ CHUNG VE TÍN DỤNG NGÂN HÀNG DOI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ & VỪA TRONG NEN KINH TE
• 1.1. Vị trí của DNNVV trong nền kinh tế
• 1.2. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ va vừa
• 1.3. Dac điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.4. Vai trò của DNNVV trong phát triển kinh tế
• 1.5. Tin dụng ngân hàng với DN NVV
• 1.5.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng
• 1.5.2. Quan hệ tín dụng ngân hàng với DNNVV
• 1.5.3. Tin dụng ngân hàng đối với các DNNVV ở Việt Nam
• 1.5.3.1. Thực trạng hoạt động tin dụng cho DNNVV
• 1.5.3.2. Nhân tố ảnh hưởng đến việc mở rộng tín dụng với DNNVV
• 2. CHƯƠNG 2: THUC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG DOI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÁC NINH
• 2.1. Khái quát về doanh nghiệp nhỏ và vừa tinh Bắc Ninh
• 2.2. Thực trạng phát triển
• 2.3. Những đóng góp tích cực của DNNVV với kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh
• 2.4. Hoạt động tín dụng với DNNVYV
• 2.4.1. Hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng trên địa bàn
• 2.4.2. Quan hệ tín dụng ngân hang với các DNNVV trên địa bàn tinh Bắc Ninh
• 2.4.3. Đánh giá chung về hoạt động tín dụng của các NHTM với DNNVV
• 2.4.3.1. Về những mặt tích cực
• 2.4.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân yếu kém trong quan hệ tin dụng ngân hàng với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN DIEM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YEU DE MỞ RONG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐÓI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ & VỪA O BAC NINH
• 3.1. Định hướng, mục tiêu phát tiễn DNNVV tinh Bắc Ninh
• 3.2. Quan điểm về mớ rộng tín dụng đối với DNNVV
• 3.3. Một số giải pháp mở rộng tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Bắc Ninh
• 3.3.1. Về phía doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.2. Về phía ngân hàng thương mại
• 3.3.3. Về phía Nhà nước và tỉnh Bắc Ninh
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tín dụng ngân hàng và doanh nghiệp nhỏ

Phần đầu của nghiên cứu tập trung vào tín dụng ngân hàng và mối quan hệ của nó với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Tín dụng ngân hàng được định nghĩa là quan hệ tín dụng bằng tiền giữa ngân hàng thương mại và các tổ chức, cá nhân có nhu cầu vay vốn. DNNVV đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội. Tín dụng ngân hàng là một trong những yếu tố then chốt giúp DNNVV có thể phát triển, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc tiếp cận tín dụng ngân hàng giúp DNNVV vượt qua khó khăn về vốn, từ đó có thể đầu tư vào công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) thường được định nghĩa dựa trên quy mô vốn và số lượng lao động. Theo quy định hiện hành, DNNVV là những doanh nghiệp có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người. DNNVV có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển doanh nghiệp và tạo ra việc làm cho người lao động. Ngoài ra, DNNVV cũng góp phần vào việc khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống, tạo ra giá trị hàng hóa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa

DNNVV có những đặc điểm riêng biệt như quy mô vốn nhỏ, nguồn nhân lực hạn chế và năng lực quản lý chưa cao. Phần lớn DNNVV hoạt động trong các lĩnh vực truyền thống và chưa có điều kiện để đầu tư vào công nghệ hiện đại. Điều này dẫn đến việc họ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc cạnh tranh với các doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, DNNVV lại có sự linh hoạt và khả năng đổi mới sáng tạo, giúp họ tìm ra các giải pháp phù hợp để tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

II. Thực trạng tín dụng ngân hàng tại Bắc Ninh

Chương này phân tích thực trạng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV tại tỉnh Bắc Ninh. Bắc Ninh là một trong những tỉnh có tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng, nhờ vào sự phát triển của các DNNVV. Tuy nhiên, việc tiếp cận tín dụng ngân hàng vẫn còn nhiều khó khăn. Các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh đã có những chính sách hỗ trợ tài chính cho DNNVV, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thẩm định và cho vay. Điều này dẫn đến việc nhiều DNNVV không thể tiếp cận được nguồn vốn cần thiết để mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.1 Hệ thống ngân hàng tại Bắc Ninh

Hệ thống ngân hàng tại Bắc Ninh đang ngày càng phát triển với sự hiện diện của nhiều ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa ngân hàng và DNNVV còn chưa thực sự chặt chẽ. Nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc cung cấp thông tin và chứng minh khả năng tài chính để được vay vốn. Các ngân hàng thường yêu cầu nhiều điều kiện và thủ tục phức tạp, khiến DNNVV khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng.

2.2 Đánh giá hoạt động tín dụng ngân hàng

Hoạt động tín dụng ngân hàng đối với DNNVV tại Bắc Ninh vẫn còn nhiều hạn chế. Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng thực tế cho thấy tỷ lệ DNNVV tiếp cận được tín dụng ngân hàng còn thấp. Nguyên nhân chủ yếu là do các ngân hàng còn e ngại rủi ro khi cho vay, dẫn đến việc không dám mở rộng quy mô cho vay đối với DNNVV. Ngoài ra, sự thiếu hụt thông tin và năng lực quản lý của DNNVV cũng là một yếu tố cản trở.

III. Giải pháp mở rộng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV

Chương này đưa ra một số giải pháp nhằm mở rộng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV tại Bắc Ninh. Đầu tiên, cần cải cách các chính sách tín dụng để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DNNVV trong việc tiếp cận vốn. Các ngân hàng cần đơn giản hóa thủ tục cho vay và tăng cường công tác thẩm định để giảm thiểu rủi ro. Bên cạnh đó, cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ DNNVV trong việc lập kế hoạch kinh doanh và quản lý tài chính, từ đó nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng.

3.1 Định hướng phát triển DNNVV

Để phát triển DNNVV tại Bắc Ninh, cần có định hướng rõ ràng từ phía chính quyền địa phương. Các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế sao cho phù hợp với nhu cầu thực tế của DNNVV, từ đó khuyến khích họ đầu tư và mở rộng sản xuất. Chính quyền cũng cần tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi để DNNVV có thể phát triển bền vững.

3.2 Các giải pháp từ phía ngân hàng

Ngân hàng thương mại cần có các chương trình tín dụng ưu đãi dành riêng cho DNNVV, đồng thời tăng cường tư vấn và hỗ trợ trong việc lập hồ sơ vay vốn. Cần xây dựng các gói sản phẩm tín dụng linh hoạt, phù hợp với đặc thù của DNNVV, từ đó giúp họ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp khoảng 30% GDP quốc gia và tạo ra hơn 12 triệu việc làm, chiếm hơn 90% lực lượng lao động mới gia nhập thị trường. Tỉnh Bắc Ninh, với sự phát triển nhanh chóng từ khi tái lập năm 1997, đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ về số lượng và quy mô DNNVV, với gần 2.000 doanh nghiệp đăng ký và tổng vốn đăng ký đạt khoảng 7.856 tỷ đồng tính đến cuối năm 2006. Tín dụng ngân hàng là nguồn vốn chủ yếu hỗ trợ DNNVV, chiếm khoảng 80% tổng vốn cung ứng cho khu vực này. Tuy nhiên, việc tiếp cận vốn ngân hàng vẫn còn nhiều khó khăn, với hơn 67% DNNVV gặp trở ngại trong việc vay vốn do các rào cản về tài sản thế chấp, báo cáo tài chính không minh bạch và thủ tục phức tạp.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng hoạt động tín dụng ngân hàng đối với DNNVV tại tỉnh Bắc Ninh, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp mở rộng tín dụng hiệu quả. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2003-2006, thời điểm có sự tăng trưởng mạnh mẽ của cả kinh tế tỉnh và dư nợ tín dụng ngân hàng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ chính sách phát triển DNNVV, góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về tín dụng ngân hàng và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thứ nhất, lý thuyết về tín dụng ngân hàng nhấn mạnh ba đặc trưng chính: tính tạm thời trong chuyển giao vốn, tính hoàn trả và sự tin tưởng giữa người cho vay và người vay. Thứ hai, lý thuyết về phát triển DNNVV tập trung vào vai trò của vốn tín dụng trong việc đảm bảo hoạt động liên tục, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, hình thành cơ cấu vốn tối ưu và tăng cường khả năng cạnh tranh. Các khái niệm chính bao gồm: tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp nhỏ và vừa, rủi ro tín dụng, tài sản bảo đảm và chính sách hỗ trợ tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng kết hợp phân tích định tính. Dữ liệu thu thập từ các báo cáo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bắc Ninh, cùng các khảo sát thực tế với 1.174 doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn. Cỡ mẫu được chọn dựa trên phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các loại hình doanh nghiệp và quy mô khác nhau. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả, phân tích tỷ lệ phần trăm, so sánh tăng trưởng dư nợ tín dụng và GDP qua các năm 2003-2006. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2003-2006, phù hợp với sự phát triển kinh tế và chính sách tín dụng tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng và vốn đăng ký DNNVV: Số lượng doanh nghiệp tại Bắc Ninh tăng từ 232 năm 2002 lên 1.963 năm 2006, vốn đăng ký bình quân tăng từ 2,19 tỷ đồng lên 3,82 tỷ đồng/doanh nghiệp. DNNVV chiếm 95,58% tổng số doanh nghiệp tỉnh.

2. Cơ cấu tín dụng ngân hàng: Dư nợ cho vay DNNVV chiếm khoảng 35,9% tổng dư nợ tín dụng trên địa bàn, với tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay DNNVV đạt 48,9% năm 2006, cao hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng chung (28,4%). Cho vay ngắn hạn chiếm 63,5% tổng dư nợ, phản ánh nhu cầu vốn lưu động lớn của DNNVV.

3. Khó khăn trong tiếp cận vốn: Khoảng 67,62% DNNVV gặp khó khăn hoặc không tiếp cận được vốn ngân hàng, trong đó 77% nguyên nhân do thiếu tài sản thế chấp. Báo cáo tài chính không minh bạch và thủ tục vay vốn phức tạp cũng là rào cản lớn.

4. Đóng góp kinh tế của DNNVV: DNNVV đóng góp hơn 30% GDP tỉnh, tạo việc làm cho trung bình 29 lao động/doanh nghiệp, cao hơn mức trung bình cả nước (25 lao động). Kim ngạch xuất khẩu của tỉnh tăng bình quân 23%/năm, với DNNVV chiếm hơn 95% doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của DNNVV tại Bắc Ninh phản ánh hiệu quả của chính sách phát triển doanh nghiệp và tín dụng ngân hàng trong giai đoạn nghiên cứu. Tốc độ tăng dư nợ tín dụng cao hơn tốc độ tăng GDP cho thấy tín dụng ngân hàng đã đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn của DNNVV, đặc biệt là vốn lưu động. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp khó tiếp cận vốn vẫn cao, chủ yếu do yêu cầu tài sản thế chấp và báo cáo tài chính chưa chuẩn xác, tương tự với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về rào cản tín dụng đối với DNNVV.

Việc dư nợ cho vay ngắn hạn chiếm tỷ trọng lớn phản ánh đặc điểm hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ, thiếu ổn định của DNNVV, đồng thời cho thấy ngân hàng ưu tiên đáp ứng nhu cầu vốn lưu động hơn là đầu tư trung và dài hạn. Điều này có thể hạn chế khả năng mở rộng quy mô và đổi mới công nghệ của doanh nghiệp. Các biểu đồ so sánh tốc độ tăng trưởng GDP và dư nợ tín dụng, cũng như cơ cấu dư nợ theo thời gian và thành phần kinh tế, sẽ minh họa rõ nét xu hướng này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn: Các ngân hàng cần cải tiến quy trình xét duyệt, giảm bớt giấy tờ và thời gian xử lý hồ sơ, nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn cho DNNVV trong vòng 6-12 tháng tới.

2. Đa dạng hóa hình thức tín dụng: Phát triển các sản phẩm tín dụng không yêu cầu tài sản thế chấp như bảo lãnh ngân hàng, tín dụng thuê mua tài chính, nhằm giảm rào cản tài sản bảo đảm cho DNNVV. Ngân hàng và các tổ chức tín dụng nên triển khai trong 1-2 năm.

3. Tăng cường đào tạo và tư vấn tài chính: Hỗ trợ DNNVV nâng cao năng lực quản lý tài chính, lập báo cáo tài chính minh bạch và xây dựng phương án kinh doanh khả thi. Các cơ quan quản lý và hiệp hội doanh nghiệp phối hợp tổ chức các khóa đào tạo định kỳ hàng năm.

4. Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước: Cần hoàn thiện khung pháp lý, giảm thuế và ưu đãi lãi suất cho vay DNNVV, đồng thời thiết lập quỹ bảo lãnh tín dụng để chia sẻ rủi ro với ngân hàng. Các chính sách này nên được triển khai trong vòng 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng: Nghiên cứu giúp hiểu rõ đặc điểm và nhu cầu tín dụng của DNNVV, từ đó thiết kế sản phẩm phù hợp và nâng cao hiệu quả cho vay.

2. Các nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực trạng để xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính, phát triển DNNVV và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.

3. Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Giúp nhận diện các rào cản trong tiếp cận vốn, từ đó chủ động cải thiện năng lực tài chính và lựa chọn hình thức vay phù hợp.

4. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Là tài liệu tham khảo để phát triển chương trình đào tạo, tư vấn quản lý tài chính và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao DNNVV lại gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng?
   Nguyên nhân chính là thiếu tài sản thế chấp (chiếm 77%), báo cáo tài chính không minh bạch và thủ tục vay vốn phức tạp. Ví dụ, nhiều doanh nghiệp không có báo cáo tài chính định kỳ hoặc sử dụng tiền mặt nhiều khiến ngân hàng khó đánh giá.

2. Tín dụng ngân hàng đóng vai trò gì trong phát triển DNNVV?
   Tín dụng giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động liên tục, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và mở rộng sản xuất kinh doanh. Ví dụ, vốn vay giúp DNNVV mua sắm máy móc, cải tiến công nghệ và đáp ứng kịp thời nhu cầu nguyên liệu.

3. Các hình thức tín dụng nào phù hợp với DNNVV?
   Ngoài cho vay truyền thống, các hình thức như bảo lãnh ngân hàng, tín dụng thuê mua tài chính và cho vay theo hạn mức thấu chi rất phù hợp, giúp giảm rủi ro và tăng tính linh hoạt cho doanh nghiệp.

4. Làm thế nào để ngân hàng giảm thiểu rủi ro khi cho vay DNNVV?
   Ngân hàng cần nâng cao trình độ thẩm định, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng, áp dụng công nghệ quản lý rủi ro và phối hợp với Nhà nước trong việc bảo lãnh tín dụng. Ví dụ, các ngân hàng đã áp dụng quy trình thẩm định chặt chẽ và tư vấn tài chính cho khách hàng.

5. Chính sách Nhà nước hỗ trợ DNNVV tiếp cận tín dụng như thế nào?
   Nhà nước ban hành các nghị định, giảm thuế, hỗ trợ lãi suất và thiết lập quỹ bảo lãnh tín dụng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV vay vốn. Ví dụ, Nghị định 90/2001/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý cho phát triển DNNVV và tín dụng ngân hàng.

Kết luận

• DNNVV tại Bắc Ninh phát triển nhanh chóng, đóng góp hơn 30% GDP và tạo việc làm cho hàng nghìn lao động.
• Tín dụng ngân hàng là nguồn vốn chủ yếu, với dư nợ cho vay DNNVV chiếm gần 36% tổng dư nợ và tăng trưởng nhanh hơn GDP.
• Khó khăn lớn nhất là tiếp cận vốn do yêu cầu tài sản thế chấp và báo cáo tài chính chưa minh bạch.
• Cần đa dạng hóa sản phẩm tín dụng, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường đào tạo tài chính cho DNNVV.
• Đề xuất các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước nhằm giảm rủi ro cho ngân hàng và tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV phát triển bền vững.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng nghiên cứu để cập nhật xu hướng mới.

Các ngân hàng, cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để nâng cao hiệu quả tín dụng, thúc đẩy phát triển DNNVV và góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của tỉnh Bắc Ninh và cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MOT SO VAN ĐÈ CHUNG VE TÍN DỤNG NGAN HÀNG VÀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG NEN KINH TE 1.1 Ví trí của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa: Xét về mặt lịch sử, sự ra đời và phát triển của các nước tư bản có nền công nghiệp phát triển gắn với những công ty, tập đoàn kinh tế lớn như ngày nay thì sự khởi đầu của họ là những xí nghiệp, công trường thủ công sản xuất nhỏ, qúa trình phát triển của chủ nghĩa tư bản gắn với qúa trình tích tụ tập trung tư bản, sự cạnh tranh gay gắt giữa các xí nghiệp trong và ngoài nước đã tạo ra những tập đoàn kinh tế lớn như ngày nay. Tuy vậy, ngay cả những nước tư bản phát triển, các doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn giữ một vị trí quan trọng và ngày càng khẳng định. Trong nền kinh kinh tế thị trường doanh nghiệp được hiểu là một tổ chức kinh tế: Được thành lập hợp pháp; có cơ cấu tổ chức chặt chế; có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập. Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đây mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Nhà nước khuyến khích và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát huy tính chủ động sáng tạo, nâng cao năng lực quản lý, phát triển khoa học - công nghệ và nguôn nhân lực, mở rộng các mối liên kết với các loại hình doanh nghiệp khác, tăng hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh trên thị trường, phát triển sản xuất, tạo việc làm và năng cao đời sống cho người lao động. Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không qua 300 người. Căn cứ vào tình hình kinh tế - xã hội cụ thể của ngành, địa phương, trong qúa trình thực hiện các biện pháp, chương trình trợ giúp có thé áp dung đồng thời cả hai chỉ tiêu vốn va lao động hoặc một trong hai chỉ tiêu nói trên [18]. Hiện nay trên thế giới không có định nghĩa chung thống nhất về doanh nghiệp nhỏ và vừa, hầu hết các nước đều đưa ra những định nghĩa về doanh nghiệp nhỏ và vừa dựa trên tình hình kinh tế xã hội của nước mình.1: Các định nghĩa về DNNVV6 một vài nước Châu A.

T T Quốc gia Định nghĩa về DNNVV Thước đo 1 |Indonesia | Không quá 100 lao động Lao động Khung quo 300 lao động hoặc giỏ trị tài sản là 10 triệu yờn; 2 | Nhật Bon buụn - khung quo 50 lao động, 30 Lao động va l triệu yờn giỏ trị tài sản; tài sản Bỏn lẻ — khụng quỏ 50 lao động, 10 triệu yờn giỏ trị tài sản. ` „| Chế tạo — không quá 300 lao động; Dịch a 3. | Han Quốc | H hong quá 30 lao động ' ._ | Biến động, doanh thu khụng qué 25 triệu | CÔđụng, 4 |Malaysia | gs 3ï và 150 lao độn, ong quỹ độngvà lao 5 Trung Thay đôi theo ngành không quá 100 lao Lao động Quéc động nae. R oa Tai san va 6 | Phillipin | Khung quo 200 lao động, 40 triệu Peso lao động l Chế tạo — tai sản có định không quá 12 _ | Tài sản và 7 |Singapore |,.

+, e: ^ triệu đôla Singapore lao động -9- DN dịch vụ không quá 100 nhân công Chế tạo — vốn khụng quỏ 40 triệu đài tệ, tổng tài sản khụng quỏ 120 triệu đài tệ. Vốn, tài sản 8 | Đài Loan | Trong kinh doanh vận tải và coc dịch vụ và doanh sô khỏc, doanh thu khụng quỏ 40 triệu đài tỆ. Không quá 200 lao động đối với ngành À hiề 1 đô “ R 9 | Thái Lan can n iêu lao ông ¬¬ Lao động và Không quá 100 triệu Bạt đôi với ngành | von đòi hỏi nhiêu von Nguồn: [9] 1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp nhó và vừa. Cũng như các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên thế giới, doanh nghiệp nhỏ và vừa nước ta có những đặc điểm tương tự như các quốc gia khác.

Tuy nhiên, do xuất phát từ những đặc điểm riêng có của doanh nghiệp nước ta dang trong giai đoạn chuyền đồi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nên doanh nghiệp nhỏ và vừa nước ta còn có những đặc điểm riêng. - Quy mô vốn và lao động nhó: Phan lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa có lịch sử đi lên từ kinh tế tư nhân, hộ sản xuat gia đình, thuộc nhiều ngành nghề, làng nghề truyền thống, nên trong hoạt động kinh doanh doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn thách thức, hoạt động không chỉ trong luỹ tre làng, chưa có điều kiện tích tụ tap trung vốn nên quy mô vốn tự có của doanh nghiệp nhỏ, không bền vững. Số lượng lao động ít, trong giai đoạn sơ khai thì phần lớn chủ doanh nghiệp cũng đồng thời là thợ, số lao động thuê và tuyển dụng ở mức thấp. - Nguồn nhân lực thiếu và trình độ tay nghề người lao động thấp: Trong điều kiện thị trường lao động hoạt động tích cực, các DNNVV không đủ khả năng để cạnh tranh với doanh nghiệp lớn trong việc thu hút -10- những lao động có tay nghề cao do hạn chế về tài chính, cơ hội nghề nghiệp.

Hơn nữa định kiến về của người lao động về khu vực kinh tế tư nhân vẫn còn rat lớn, nên phan lớn người lao động trong các DNNVV là dân nghèo thành thị, nông dân nhàn rỗi ra thành phố tìm việc, chủ yếu là các lao động thủ công, thiếu kiến thức về khoa học kỹ thuật, tác phòng tuỳ tiện, không được đào tạo qua các cơ sở day nghề. Hầu hết chủ doanh nghiệp không có kế hoạch đào tạo dé sử dụng lâu dài người lao động. Theo kết quả điều tra “An toàn vệ sinh lao động trong các doanh nghiệp nhỏ” được tai trợ bởi chương trình ILO/Japan Multibilateral năm 2003: Trong tổng số 6.465 lao động làm việc trong 202 DNNVV có: Lao động có trình độ đại học và cao đẳng chiếm: 14,4% (năm 2001 là 6,18%); Lao động có trình độ trung cấp và công nhân kỹ thuật chiếm: 27,8%; Không có trình độ chuyên môn kỹ thuật chiếm 57,8%. - Năng lực tổ chức, quản lý điều hành của chủ doanh nghiệp còn hạn chế: Chủ doanh nghiệp thường là những người đi lên từ hoạt động sản xuất kinh doanh hộ gia đình, cá thể hoặc họ là những kỹ sư, kỹ thuật có tay nghề đứng ra thành lập doanh nghiệp.

Họ vừa là nhà quản lý doanh nghiệp, vừa là người tham gia trực tiếp vào sản xuất, nên mức độ chuyên môn hoá không cao. Nhìn chung, trình độ chuyên môn chưa cao, phần lớn chưa qua khoá đào tạo chính quy về quản lý, đại bộ phận chủ doanh nghiệp (69,5%) quản lý bằng kinh nghiệm. - Trình độ công nghệ, thiết bị: Vào đầu những năm 90, công nghệ và thiết bị sử dụng trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở tư nhân quá lạc hậu, tốc độ đổi mới quá chậm, khoảng 90% các DNNVV của tư nhân sử dụng trang thiết bị cũ kỹ lạc hậu từ 10 — 20 năm do các doanh nghiệp Nhà nước thanh ly, thải loại [5]. Trong 5 năm gần đây, với chủ trương của Nhà nước về phát triển DNNVV nên chủ doanh nghiệp bắt đầu có những đầu tư -11- ban đầu vào công nghệ.

Do những hạn chế về nguồn lực tài chính, quy mô sản xuất nên ứng dụng công nghệ thiết bị hiện đại vào sản xuất vẫn ở mức thấp. Tuy nhiên, DNNVV rất linh hoạt trong ứng dụng công nghệ, họ thường có những sáng kiến cải tiến kỹ thuật, đổi mới nâng cấp công nghệ, thiết bị cũ, tạo sự linh hoạt nhạy bén trong việc đa dạng hoá các sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm, nhanh chóng thay đổi quy trình sản xuất và cung ứng sản phẩm dịch vụ phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng. - Doanh nghiệp nhỏ và vừa thiếu mặt bằng san xuất, kinh doanh: DNNVV nước ta chủ yếu thuộc thành phan kinh tế tư nhân mới được phục hồi và phát triển, không có thời kỳ tích luỹ nguyên thủy như kinh tế tư bản tư nhân ở các nước tư bản. Ngoài thiếu vốn, công nghệ thiết bị lạc hậu, năng lực quản ly hạn ché, thì doanh nghiệp còn thiếu mặt bằng sản xuất.

Mặc dù trong thời gian qua, Nhà nước đã tạo điều kiện để doanh nghiệp được giao đất, thuê đất nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn thiếu đất sản xuất kinh doanh, phải đi thuê lại đất hoặc sử dụng diện tích đất riêng của mình làm mặt bằng sản xuất. Vì vậy, các doanh nghiệp rất khó khăn trong việc ổn định và mở rộng đầu tư chiều sâu hoạt động sản xuất, kinh doanh. - Năng lực cạnh tranh sản phẩm và khả năng tiếp cận thị trường còn hạn chế: Các hoạt động về marketing, xây dựng thương hiệu sản phẩm, mở rộng thị trường cung cấp nguyên vật liệu và thị trường đầu ra cho sản phẩm chưa được doanh nghiệp quan tâm và có kế hoạch phát triển, qui mô sản xuất thường ở phạm vi tỉnh, thành, việc mở rộng thị trường trong và ngoài nước rất khó khăn. Với hạn chế đó, DNNVV rất dễ bị tổn thương, trước những biến động, thậm trí là biến động nhỏ của thị trường về nguyên vật liệu, giá cả, cung cầu sản phẩm.

Các sản phẩm chủ yếu ở dạng sơ chế nguyên liệu hoặc lắp ráp hoặc gia công hàng xuất khâu.3 Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế. Một là: DNNVV đóng góp quan trọng vào tổng sản phẩm quốc dân và tốc độ tăng trướng kinh tế, số lượng doanh nghiệp tăng lên nhanh ké từ khi Nhà nước ban hành Luật doanh nghiệp và Nghị định 90/2001/NĐ- CP ngày 23/11/2001 của Chính phủ về trợ giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa, năm 2004 tăng 30,9%, 2005 tăng 32,2%. Ngoài ra DNNVV đã hoạt động năng động hơn và có hiệu quả hơn so với các khu vực doanh nghiệp khác, vươn lên đóng góp vào nền kinh tế chiếm khoảng 30% tổng sản phẩm quốc dân (GDP) của cả nước [1, 4].