Nghiên cứu tiêu chí môi trường cho dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã, tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tiêu chí môi trường cho dự án thủy điện, áp dụng cho các thủy điện trên dòng chính sông Mã, Thanh Hóa.

• Tác giả: Lưu Văn Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Thái
• Trường học: Đại học Tài nguyên và Môi trường
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Tiêu chí môi trường cho dự án thủy điện tại sông Mã, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN THỦY ĐIỆN Ở VIỆT NAM VÀ GIỚI THIỆU HỆ THỐNG THỦY ĐIỆN TRÊN DÒNG CHÍNH SÔNG MÃ
• 1.1. Tình hình phát triển thủy điện ở Việt Nam và trên dòng chính sông Mã
• 1.2. Nhận biết các tác động tiêu cực của công trình thủy điện đến môi trường của lưu vực sông
• 1.2.1. Khu vực thượng lưu và lòng hồ
• 1.2.2. Khu vực hạ lưu đập
• 1.3. Tổng quan về những nghiên cứu, đánh giá tác động đến môi trường của dự án thủy điện trên thế giới, tại Việt Nam và trên lưu vực sông Mã
• 1.3.1. Trên thế giới
• 1.3.2. Tại Việt Nam
• 1.3.3. Trên lưu vực sông Mã
• 1.4. Giới thiệu khu vực nghiên cứu lưu vực sông Mã
• 1.4.1. Lưu vực và mạng lưới sông phụ
• 1.4.2. Đặc điểm khí tượng thủy văn
• 1.5. Nội dung nghiên cứu của luận văn
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT BỘ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ THỦY ĐIỆN PHÙ HỢP VỚI MÔI TRƯỜNG
• 2.1. Giới thiệu chung
• 2.2. Cơ sở để xây dựng và lựa chọn các tiêu chí
• 2.3. Nguyên tắc để lựa chọn tiêu chí bộ tiêu chí
• 2.3.1. Với tiêu chí riêng biệt
• 2.3.2. Với bộ tiêu chí
• 2.4. Phân tích lựa chọn các tiêu chí đánh giá dự án thủy điện
• 2.4.1. Nhóm 1: Các tiêu chí đánh giá sự phù hợp
• 2.4.2. Nhóm 2: Các tiêu chí đánh giá hiệu quả
• 2.4.3. Nhóm 3: Các tiêu chí đánh giá tác động đến môi trường tự nhiên và hệ sinh thái
• 2.4.4. Nhóm 4: Tác động tới môi trường xã hội
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỬ DỤNG BỘ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHÙ HỢP VỚI MÔI TRƯỜNG CÁC DỰ ÁN THỦY ĐIỆN TRÊN DÒNG CHÍNH SÔNG MÃ VÀ ĐỀ XUẤT Ý KIẾN NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÁT TRIỂN LƯU VỰC SÔNG
• 3.1. Giới thiệu quá trình phát triển các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã
• 3.2. Quy hoạch thủy điện trên dòng chính sông Mã
• 3.3. Hiện trạng các công trình thủy điện trên dòng chính sông Mã
• 3.4. Sử dụng bộ tiêu chí đánh giá sự phù hợp với môi trường các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã
• 3.4.1. Đánh giá các tiêu chí theo các cấp độ phù hợp
• 3.4.2. Đánh giá các tiêu chí theo các cấp độ tác động đến môi trường tự nhiên và hệ sinh thái
• 3.4.3. Đánh giá theo nhóm tiêu chí tác động tới môi trường xã hội
• 3.4.4. Tổng hợp phân tích đánh giá cho các dự án thủy điện trên dòng chính
• 3.5. So sánh các dự án thủy điện trên toàn hệ thống
• 3.6. Đề xuất ý kiến nâng cao hiệu quả phát triển thủy điện lưu vực sông
• 3.6.1. Với lưu vực sông nói chung
• 3.6.2. Đối với các công trình trên dòng chính sông Mã
• 3.7. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung về dự án thủy điện và tiêu chí môi trường

Dự án thủy điện tại sông Mã, Thanh Hóa là một trong những dự án lớn có tiềm năng phát triển năng lượng tại Việt Nam. Tuy nhiên, việc phát triển các dự án thủy điện cần phải tuân thủ tiêu chí môi trường nhằm đảm bảo rằng các tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái được kiểm soát và giảm thiểu. Các tiêu chí môi trường này không chỉ giúp đánh giá sự phù hợp của dự án mà còn định hướng cho các quyết định đầu tư và quy hoạch trong tương lai. Theo đó, việc xây dựng và áp dụng các tiêu chí này là cần thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực lưu vực sông Mã.

1.1. Tác động môi trường của dự án thủy điện

Các dự án thủy điện có thể gây ra nhiều tác động môi trường nghiêm trọng như biến đổi chế độ thủy văn, làm giảm chất lượng nước và ảnh hưởng đến hệ sinh thái xung quanh. Việc xây dựng hồ chứa có thể dẫn đến sự ngập úng diện tích đất lớn, ảnh hưởng đến đời sống của các loài động thực vật. Hơn nữa, quá trình xây dựng và vận hành các công trình thủy điện có thể làm gia tăng ô nhiễm nước và đất, từ đó tác động đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Các nghiên cứu cho thấy rằng cần phải có các biện pháp bảo vệ môi trường đồng bộ, bao gồm việc đánh giá tác động môi trường một cách toàn diện và liên tục trong suốt quá trình thực hiện dự án.

II. Các tiêu chí đánh giá tác động môi trường

Để đánh giá sự phù hợp của dự án thủy điện với tiêu chí môi trường, cần xác định rõ các nhóm tiêu chí đánh giá. Các tiêu chí này bao gồm: (1) tiêu chí bảo vệ môi trường, (2) tiêu chí tác động đến hệ sinh thái, (3) tiêu chí phát triển bền vững và (4) tiêu chí quản lý nguồn nước. Mỗi nhóm tiêu chí cần được phân tích kỹ lưỡng nhằm đảm bảo rằng dự án không chỉ đáp ứng yêu cầu về năng lượng mà còn bảo vệ được tài nguyên thiên nhiên và các giá trị sinh thái khác. Việc áp dụng các tiêu chí này sẽ giúp nhà đầu tư và cơ quan quản lý có cái nhìn tổng quát về mức độ ảnh hưởng của dự án đến môi trường và xã hội.

2.1. Tiêu chí bảo vệ môi trường

Tiêu chí bảo vệ môi trường bao gồm các yêu cầu về giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ đa dạng sinh học và duy trì chất lượng nước. Các dự án cần phải có kế hoạch cụ thể để theo dõi và kiểm soát ô nhiễm trong quá trình xây dựng và vận hành. Đồng thời, cần có các biện pháp khôi phục môi trường sau khi hoàn thành dự án. Việc thực hiện các tiêu chí này không chỉ đảm bảo an toàn cho môi trường mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm xã hội của các nhà đầu tư trong lĩnh vực thủy điện.

III. Đánh giá và áp dụng tiêu chí môi trường cho dự án thủy điện trên sông Mã

Áp dụng bộ tiêu chí môi trường cho các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã là một bước đi quan trọng trong việc đảm bảo rằng các dự án này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn bảo vệ được môi trường sống. Việc đánh giá các tiêu chí này cần được thực hiện định kỳ và liên tục, nhằm phát hiện sớm các vấn đề có thể phát sinh trong quá trình vận hành. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần có cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo rằng các tiêu chí được thực hiện một cách nghiêm túc.

3.1. Kết quả đánh giá tác động môi trường

Kết quả đánh giá cho thấy rằng các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã cần phải cải thiện trong việc tuân thủ các tiêu chí môi trường đã đề ra. Nhiều dự án chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ môi trường, dẫn đến các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và chất lượng nước. Do đó, việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của các tiêu chí môi trường trong phát triển thủy điện là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một trong 14 quốc gia trên thế giới sở hữu tiềm năng thủy điện lớn với khoảng 300 sông, suối có chiều dài liên tục trên 10 km, tiềm năng thủy điện lý thuyết đạt khoảng 35.000 MW, trong đó tiềm năng kinh tế có thể khai thác khoảng 26.000 MW. Tính đến cuối năm 2015, tổng công suất lắp máy các nhà máy thủy điện đã vận hành đạt 14.636 MW, chiếm 56,3% tổng công suất tiềm năng, đóng góp khoảng 38% vào tổng nguồn điện quốc gia. Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011-2030 ưu tiên phát triển thủy điện, đặc biệt các dự án thủy điện tích năng nhằm nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện.

Lưu vực sông Mã, với diện tích khoảng 28.600 km² thuộc Việt Nam, là một trong những khu vực có tiềm năng thủy điện phong phú nhất. Trên dòng chính sông Mã có 10 dự án thủy điện được quy hoạch, trong đó 7 dự án đã và đang được triển khai xây dựng, như thủy điện Trung Sơn (260 MW), Thành Sơn (30 MW), Hồi Xuân (102 MW), Bá Thước 1 và 2, Cẩm Thủy 1 và 2. Các công trình này đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội tỉnh Thanh Hóa và khu vực lân cận.

Tuy nhiên, các công trình thủy điện cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên, hệ sinh thái và môi trường xã hội như biến đổi chế độ thủy văn, mất đất rừng, suy giảm chất lượng nước, ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản và đời sống người dân. Do đó, việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá sự phù hợp với môi trường của các dự án thủy điện là cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn thủy năng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng bộ tiêu chí đánh giá sự phù hợp với môi trường cho các dự án thủy điện, áp dụng cho các công trình trên dòng chính sông Mã, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển thủy điện tại lưu vực này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã thuộc tỉnh Thanh Hóa, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo, khảo sát thực địa và ý kiến chuyên gia trong giai đoạn gần đây.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về phát triển thủy điện bền vững, đánh giá tác động môi trường (Environmental Impact Assessment - EIA) và quản lý tài nguyên nước. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết phát triển bền vững: Nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội. Mỗi dự án thủy điện phải đảm bảo hài hòa ba khía cạnh này để đạt hiệu quả lâu dài.

2. Mô hình đánh giá tác động môi trường: Sử dụng các chỉ số định lượng và định tính để đánh giá các tác động tích cực và tiêu cực của dự án thủy điện đến môi trường tự nhiên, hệ sinh thái và cộng đồng dân cư.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: dung tích hồ chứa (hữu ích, chết), chế độ thủy văn, tác động đến hệ sinh thái thủy sinh, hiệu quả sử dụng nước, và tác động xã hội như tái định cư và mất đất sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các báo cáo đánh giá tác động môi trường, quy hoạch thủy điện, tài liệu kỹ thuật của các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã, khảo sát thực địa, phỏng vấn người dân và chính quyền địa phương, cùng ý kiến chuyên gia đầu ngành.

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích thống kê số liệu kỹ thuật và môi trường của các dự án.
  • Áp dụng phương pháp đánh giá tác động môi trường để xác định các tiêu chí phù hợp.
  • Sử dụng phương pháp chuyên gia để tổng hợp và lựa chọn tiêu chí đánh giá.
  • So sánh các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã theo bộ tiêu chí đề xuất.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian gần đây, tập trung vào các dự án thủy điện đã và đang triển khai trên dòng chính sông Mã, với dữ liệu cập nhật đến năm 2017.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào 10 dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã, trong đó có 3 dự án đã hoàn thành, 3 dự án đang xây dựng và 4 dự án trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư hoặc nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Bộ tiêu chí đánh giá sự phù hợp với môi trường gồm 10 tiêu chí chính được chia thành 4 nhóm:

   • Nhóm 1: Đánh giá sự phù hợp về vị trí, quy hoạch và thiết kế công trình (3 tiêu chí).
   • Nhóm 2: Đánh giá hiệu quả phát điện và sử dụng nước (2 tiêu chí).
   • Nhóm 3: Đánh giá tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và hệ sinh thái (4 tiêu chí).
   • Nhóm 4: Đánh giá tác động đến môi trường xã hội (1 tiêu chí).

2. Đánh giá các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã theo bộ tiêu chí cho thấy:

   • Thủy điện Trung Sơn đạt điểm cao về sự phù hợp vị trí và hiệu quả phát điện với công suất 260 MW, dung tích hồ chứa lớn (34.853 triệu m³).
   • Một số dự án như Thành Sơn và Hồi Xuân đang trong giai đoạn xây dựng có điểm đánh giá phù hợp trung bình do dung tích hồ nhỏ và tác động đến dòng chảy hạ lưu.
   • Các dự án chưa xây dựng như Pa Ma, Huổi Tạo có tiềm năng nhưng cần xem xét kỹ về vị trí và tác động môi trường.

3. Tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và xã hội được xác định rõ ràng:

   • Mất đất rừng và thảm thực vật do ngập hồ, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học.
   • Biến đổi chế độ thủy văn, cạn kiệt dòng chảy hạ lưu, suy giảm chất lượng nước và nguồn lợi thủy sản.
   • Tác động xã hội gồm di dân tái định cư, mất đất sản xuất và ảnh hưởng đến đời sống người dân ven sông.

4. So sánh điểm đánh giá giữa các dự án cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ phù hợp với môi trường, từ rất phù hợp đến không phù hợp, phản ánh sự cần thiết điều chỉnh quy hoạch và thiết kế để giảm thiểu tác động tiêu cực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các tác động tiêu cực chủ yếu do vị trí xây dựng đập cắt ngang dòng chính, dung tích hồ chứa không phù hợp, và chế độ vận hành chưa tối ưu. So với các nghiên cứu quốc tế, bộ tiêu chí đề xuất đã được điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, đặc biệt là lưu vực sông Mã.

Việc áp dụng bộ tiêu chí giúp đánh giá khách quan, đồng nhất các dự án thủy điện, hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc lựa chọn, điều chỉnh quy hoạch và giám sát vận hành. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ điểm đánh giá từng tiêu chí và bảng so sánh tổng hợp điểm số các dự án, giúp minh bạch và dễ dàng phân tích.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy cần tăng cường công tác bảo vệ rừng, cải thiện chất lượng nước và quản lý tái định cư để giảm thiểu tác động xã hội. Việc vận hành hồ chứa theo chế độ điều tiết phù hợp sẽ giảm thiểu cạn kiệt dòng chảy và bảo vệ hệ sinh thái hạ lưu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa vị trí xây dựng và thiết kế công trình: Ưu tiên lựa chọn vị trí không cắt ngang dòng chính hoặc có dung tích hồ phù hợp để giảm thiểu tác động đến dòng chảy và hệ sinh thái. Chủ thể thực hiện: Ban quy hoạch thủy điện, thời gian: 1-2 năm.

2. Áp dụng bộ tiêu chí đánh giá môi trường trong quy hoạch và phê duyệt dự án: Sử dụng bộ tiêu chí làm công cụ sàng lọc và đánh giá đồng nhất các dự án thủy điện mới và hiện hữu. Chủ thể: Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường, thời gian: ngay lập tức và liên tục.

3. Nâng cao hiệu quả vận hành hồ chứa: Điều chỉnh chế độ vận hành theo hướng giảm thiểu cạn kiệt dòng chảy hạ lưu, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và chất lượng nước. Chủ thể: Các công ty vận hành thủy điện, thời gian: 6-12 tháng.

4. Tăng cường công tác bảo vệ và phục hồi rừng đầu nguồn: Thực hiện các chương trình trồng rừng, bảo vệ rừng nguyên sinh để duy trì đa dạng sinh học và ổn định thủy văn. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các tổ chức bảo vệ môi trường, thời gian: dài hạn.

5. Quản lý và hỗ trợ tái định cư cho người dân bị ảnh hưởng: Xây dựng chính sách hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề và cải thiện điều kiện sống cho người dân tái định cư. Chủ thể: UBND tỉnh Thanh Hóa, các tổ chức xã hội, thời gian: liên tục trong quá trình xây dựng và vận hành dự án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý quy hoạch và phát triển thủy điện: Sử dụng bộ tiêu chí để đánh giá và lựa chọn dự án phù hợp, đảm bảo phát triển bền vững.

2. Các chuyên gia môi trường và nghiên cứu sinh: Tham khảo phương pháp đánh giá tác động môi trường và bộ tiêu chí cụ thể áp dụng cho thủy điện tại Việt Nam.

3. Các nhà đầu tư và chủ đầu tư dự án thủy điện: Hiểu rõ các yêu cầu về môi trường và xã hội để thiết kế, vận hành dự án hiệu quả, giảm thiểu rủi ro pháp lý.

4. Cơ quan quản lý tài nguyên nước và môi trường: Áp dụng kết quả nghiên cứu để giám sát, kiểm soát tác động của các công trình thủy điện, bảo vệ tài nguyên nước và hệ sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

1. Bộ tiêu chí đánh giá sự phù hợp với môi trường gồm những tiêu chí nào?
   Bộ tiêu chí gồm 10 tiêu chí chính thuộc 4 nhóm: phù hợp vị trí, quy hoạch, thiết kế; hiệu quả phát điện và sử dụng nước; tác động đến môi trường tự nhiên và hệ sinh thái; tác động xã hội như tái định cư và mất đất sản xuất.

2. Tại sao cần xây dựng bộ tiêu chí riêng cho các dự án thủy điện ở Việt Nam?
   Do điều kiện địa lý, môi trường và xã hội đặc thù của Việt Nam, các tiêu chí quốc tế cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tế, giúp đánh giá chính xác và hiệu quả hơn.

3. Các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã có những tác động môi trường nào nổi bật?
   Bao gồm biến đổi chế độ thủy văn, mất đất rừng, suy giảm chất lượng nước, cạn kiệt dòng chảy hạ lưu, ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản và đời sống người dân ven sông.

4. Bộ tiêu chí có thể áp dụng cho các dự án thủy điện khác ngoài lưu vực sông Mã không?
   Có thể áp dụng với điều chỉnh phù hợp theo đặc điểm lưu vực và dự án cụ thể, giúp đánh giá đồng nhất và toàn diện các dự án thủy điện.

5. Làm thế nào để giảm thiểu tác động tiêu cực của thủy điện đến môi trường?
   Thông qua lựa chọn vị trí xây dựng hợp lý, thiết kế tối ưu, vận hành hồ chứa điều tiết phù hợp, bảo vệ rừng đầu nguồn và hỗ trợ tái định cư cho người dân bị ảnh hưởng.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công bộ tiêu chí gồm 10 tiêu chí đánh giá sự phù hợp với môi trường của các dự án thủy điện, phân thành 4 nhóm chính, phù hợp với điều kiện Việt Nam và lưu vực sông Mã.
• Áp dụng bộ tiêu chí cho các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ phù hợp và tác động môi trường, giúp nhận diện các điểm mạnh, điểm yếu của từng dự án.
• Các tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và xã hội được xác định rõ, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý, vận hành và bảo vệ môi trường hiệu quả.
• Bộ tiêu chí là công cụ hữu ích cho các nhà quản lý, chuyên gia và nhà đầu tư trong việc lựa chọn, giám sát và điều chỉnh các dự án thủy điện nhằm phát triển bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện bộ tiêu chí, mở rộng áp dụng cho các lưu vực khác và triển khai các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thủy điện tại Việt Nam.

Hành động ngay hôm nay: Các cơ quan quản lý và nhà đầu tư thủy điện cần áp dụng bộ tiêu chí này trong quy hoạch và vận hành để đảm bảo phát triển thủy điện hài hòa với bảo vệ môi trường và phát triển xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE NHỮNG NGHIÊN CỨU, DANH GIÁ PHAT ‘TRIEN THỦY ĐIỆN Ở VIỆT NAM VÀ GIỚI THIỆU HỆ THONG THỦY ĐIỆN TREN DONG CHÍNH SÔNG MA 1. Tình hình phát triển hủy điện ở Việt Nam và trên dòng chính sông Mã 5 1.1 Tình hình phát tiển thủy điện ở Việt Nam 1-12. Tỉnh hình phát triển thủy điện trên dòng chính sông Mã, 7 1. Nhận biết các ác động tiêu cực của công trình thủy điện đến môi trường của lưu Vực sông [6] 10 12.

Khu vực thượng lưu vả long hồ, 10 1. Khu vực hạ lưu đập 2 1. Tổng quan về những nghiên cứu, đánh giá tác động đến môi trường của dự án thủy điện trên thé giới, ại Việt Nam và trên lưu vực sông Mã 13 13.1 Trên thé gid 3 1322 Tại Việt Nam 15 13. Trên lưu vực sông Ma 7 1.

Giới hiệu khu vực nghiên cứu lưu vue sông Mã 17 14.1 Lưu vực và mang lưới sông subi 7 1. Đặc điểm khí tượng thủy vin 18 15 Nội dung nghiên cứu của luận van 20 1.6 Kế luận chương| 241 CHUONG2 NGHIÊN CỨU DE XUẤT BQ TIEU CHÍ DANH GIÁ THUY ĐIỆN PHÙ HỢP VỚI MOI TRUONG 22 2.1 Giới thiệu chung 2 22. Cơ sở để xây dung và lựa chọn các tiêu chỉ 2 23. Nguyên tắc để lựa chọn tiêu chữbộ tiêu chỉ 23 23.

Với tiêu chi iêng biệt 23 2.2 Với bộ tiêu chí 23 24° Phân tích lựa chọn các tiêu chí đánh giá dự án thủy điện.1 Nhóm 1 Các tiêu chỉ đảnh giá sự phù hop 25 242. Nhóm 2- Các tiêu chi đánh gi hiệu quả 29 2.3, Nhóm 3 « Các tiêu chỉ dnh giá te động đến môi trường tự nhiên và hệ sin thái 3L 244 Nhóm 4 - Tác động tới môi trường xã hội. 36 25 Kết luận chương 2 3 CHƯƠNG 3 _ SỬ DỤNG BỘ TIÊU CHÍ ĐÁNH Gi Ự PHÙ HỢP VỚI MOL TRƯỜNG CÁC DỰ ẤN THỦY ĐIỆN IÊN DONG CHÍNH SONG MÃ VÀ DE XUẤT Ý KIEN NÂNG CAO HIỆU QUÁ PHÁT TREN LƯU VỰC SÔNG. Giới thiệu qué tinh phát iển các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mã.

Quy hoạch thủy điện trên dòng chính sông Mã 39 3. Hiện rang các công trình thủy điện trên dòng chính sông Mã 41 3.2 Sir dung bộ tiêu chi đánh giá sự phủ hop với môi trường các DA thủy dig trén dng chính sông Mã s4 3.1 Đánh giá các tiêu chí theo các cấp độ phù hep 5 ip độ hiệu gia 57 3. Đánh giá các tiêu chi theo các cấp độ giá te động đến mỗi trường tự nhiên và hệ sinh thái 58 3. Đánh giá theo nhóm tiêu chí 4- Tác động tới môi trường xã hội ¬ 3.

Tông hợp phân tích đánh giá cho các DA thủy điện trên dòng chính 64 3. So sánh các dự én TD trên toàn hệ thông, 69 3. Dé xuất ý kiến kiến nâng cao hiệu quả phát triển thay điện lưu vực sông. Với lưu vue sông nổi chung 70 3.

Đối với các công trình trên dong chỉnh sông Mã: 7 3⁄4. Kết luận chương3 73 KÉT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC HÌNH ANH. h 1-1 Cơ cấu loại hinh nguồn điện Việt Nam tính đến 31/12/2015 1 Hình 1-1 Số lượng dự án thủy điện xây dựng của một số lưu vực sông lớn. 6 "Hình 1-2 Sơ đỗ hệ thông công trình khai thác, sử dụng nước trên dòng chính sông Mã7 Hình 1-3 Sơ đồ bậc thang thủy điện trên dòng chính sông Mã.

9 Hình 1-4 Sơ đỗ mạng lưới lưu vực sông Mã 18 Hình 3-1 Sơ đồ hệ thông công trình khai thác, sử dung nước trên dòng chính sông Ma Al ình 3-2 Sơ đồ hệ thống thủy điện trên dòng chính sông Ma (sơ đồ thing) 42 Hình 3-3 Sơ đỗ bậc thang thủy điện trên dòng chính sông Mã đoạn qua tỉnh Thanh Hóa 43 Hình 3-4 Hình ảnh thủy điện Trung Sơn 45 Hình 3-5 Hình ảnh thủy điện Thành Son 46 Hình 3-6 Hình anh thủy điện Hi Xuân 48 49 51 32 Hình 3-10 Biểu đổ điểm đánh giá các thy điện theo Nhóm 1 - Đánh gi sự phủ hợp 65 Hình 3-11 Biểu đồ điểm đánh giá các thủy điện theo Nhóm 2 - Đánh giá hiệu quả. Hình 3-12 Biểu để điễm đánh giá các thủy điện theo Nhóm 3 - Tác động đến môi trường tự nhiên và hệ sinh thái 67 3-13 Biểu đỗđiểm đánh giá các thủy điện theo Nhóm 4 - Tác động đến môi trường xã hội 68 Hình 3-14 Biểu đổ điểm đánh theo từng nhóm và điểm tổng hợp, 6 DANH MỤC BANG BIẾU. Bảng 1-1Tiém năng phát triển thủy điện ở Việt Nam. Bảng 2-1 Thang điểm đánh giá theo tiêu chi | 26 Bảng 2-2 Thang điểm đánh giá theo tiêu chí 2 27 Bảng 2-3 Thang điểm đánh giá theo tiêu chí 3 29 Bảng 2-4 Thang điểm đánh giá theo tiêu chi 4 30 Bảng 2-5 Thang điểm đánh giá theo tiêu chí 3 Bảng 2-6 Thang điểm đánh giá theo tiêu chí 6 Bảng 2-7 Thang điểm đánh giá theo tiêu chí 7 Bảng 2-8 Thang điểm đánh giá theo tiêu chi 8 Bảng 2-9 Thang điểm đánh giá theo tiêu chí 9 Bảng 2-10 Thang điểm đảnh giá heo tiêu chi 10 Bảng 3-1 Thông số chính của các thủy điện trên đồng chính sông Bảng 3-2 Các thông chính của dy án thủy điện Trung Sơn Bảng 3-3 ác thông số chính của dự án thủy điện Thành Sơn Bang 3-4 Các thông số chính của dự án thủy điện Hồi Xuân.

Bang 3-5 Các thông số chính của dự án thủy điện Bá Thước | Bang 3-6 Các thông số chính của dự án thủy điện Bá Thước 2 Bang 3-7 Các thông số chính của dự án thủy điện Cảm Thủy 1 Bang 3-8 Các thông số chính của dự án thủy điện Cắm Thủy 2. Bang 3-9 Điểm đánh giá theo tiêu chí 1 Bang 3-10 Điểm đánh giá theo tiêu chí 2. Bảng 3-11 Điểm đánh giá theo tiêu chí 3 Bang 3-12 Điểm đánh giá theo tiêu chí 4. Bang 3-13 Điểm đánh giá theo tiêu chỉ 5 Bảng 3-14 Điểm đánh giá theo tiêu chí 6 Bang 3-15 Điểm đánh giá theo tiêu chi 7.

Bảng 3-16 Điểm đánh giá theo tiêu chí 8 Bang 3-17 Điểm đánh giá theo tiêu chí 9 Bảng 3-18 Điểm đánh giá theo tiêu chí 10. Bang 3-19 Đánh giá các thủy điện theo cấp độ phi hop. Bing 3-20 Dinh giá các thủy điện theo cắp độ hiệu quả Bảng 3-21 Đính gi các hủy điệ theo cắp độ ác động đến mỗi tường tự nhiên va HST. Bang 3-22 Diém đánh giá trung bình theo nhóm của các công trình thủy điện.

Tính cấp thiết của Dé tài Việt Nam là một trong số 14 quốc gia trên thé giới có tiềm năng lớn vẻ thủy điện.300 sông, suối lớn nhỏ có đồng chảy liên tục và dai hơn 10km, tiềm năng thủy điện lý thuyết khoảng 35,000 MW. Tuy nl „tiểm năng kinh tế có thé khai thác được khoảng 26. Theo báo cáo thường niên năm 2016 của Tập doin Điện lực Việt Nam (EVN) [2], tính đến 31/12/2015, tổng công suất lắp máy của tất cả các nhà máy thủy điện đã vận hành khai thác đạt 14.636MW chiếm đến 56.30% tổng công suất lắp may tiềm năng, Cũng theo báo cáo này trong tổng số nguồn điện cung cấp cho hệ thing điện quée gia (G8.553MW), nguồn đến từ thủy điện chiếm 38%. Nông lượng lo Hình 1-1 Cơ edu loại hình nguồn điện Việt Nam tính đến 31/12/2015 “Trong Quyết định số 428/QD - TT, ngày 18/9/2016 của Thủ tưởng chính phủ phê duyệt điều chinh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011 - 220 có xét năm 2030 có nêu: Ưu tiên phát các nguồn thủy điện, nhất là các dự ân lợi ích tổng hợp (chỗng lũ, cấp nước, sin xuất điện): nghiên cứu đưa nhà máy thuỷ điện tích năng vào vận hành phủ hop với phát triển của hộ thống diện quốc gia nhằm năng cao hiệu qua vận hành của hệ thống điện.

Nang tổng công suất các nguồn thủy điện (bao gốm cả thủy điện vita và nhỏ, thủy điện tich năng) từ gần 17.000 MW hiện nay lên khoảng 21.600 MW vào năm 2020, khoảng 24,600 MW vào năm 2025 (thủy diện ích năng 1.200 MW) và khoảng 27.800 MW vào năm 2030 (thủy điện tích năng 2. Điện năng sản xuất từ nguồn thủy điện chiếm tỷ trọng khoảng 29.5% vào năm 2020, khoảng 20,5% vào năm 2025 và khoảng 15,5% vảo năm 2030, Do chiếm tỷ trọng lớn, thủy điện đang có một vai tr rit quan trong trong mạng lưới diện của Việt Nam. An ninh năng lượng quốc gi hiện tại và trong tương lai gin rõ xăng đang phụ thuộc rit lớn vào nguồn năng lượng được san sinh từ nguồn tài nguyên nước này. Sự hiện diện ngày càng dày của các công trình thủy điện lớn nhỏ ở kÌ hệ thống sông sudi của Việt Nam là một thực tế.

Các công trình thủy điện là những công tỉnh hạ ting lớn của xã hội, nhưng là công trinh đặc bit cỏ tác động to lớn đến sơ sở hạ ting kinh tẾ, xã hội, môi trường sống, sự an toàn của con người trước và sau công trình thủy điện. “Thủy điện là một trong những nguồn cung cấp điện chính tại Việt Nam, Ngoài ưu điểm lả chỉ phí thắp, thủy điện cũng mang lại nhiều lợi ich khác như: Thúc day các khả năng kinh tẾ, cung năng lượng sạch. gép phần vào phát tiễn bằn vững, sử ddung nước đa mục tiêu, phát tién cơ sở hạ ting và cải thiện công bằng xã hội Bên cạnh những lợi ích không thể phủ nhận, thủy điện cũng có nhiều bit lợi, ảnh hưởng xấu đến môi trường, như: Làm giảm điện ích rừng đầu nguồn: mắt đắt sản xuất thay đối dng chảy tự nhiên, làm cạn kiệt nguồn nước hạ du. Những vin đề này đã được xem xét, đánh giá trong các báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự ấn, nhưng việc đánh giá thường định tính và thiếu sự đồng nhất giữa các dự án.

nay, đ có rit nhiều kết quà nghiên cứu cũng như các văn bản hưởng dẫn việc đánh giá, sàng lọc trước khi triển khai xây đựng một dự án nói chung, Tuy nhiên, chưa có một ti liệu nào đưa ra các tiêu chí cụ thể áp dụng riêng cho các dự án thủy điện Để có cơ sở sàng lọc các dự án thủy điện một cách đồng nhất nim phát huy tôi da loi ° từ thủy năng và giảm thiểu những tác động tiêu cực đến môi trường, đòi hỏi phải xây dựng những tiêu chi cụ thé về môi trường mà mỗi dự án thủy điện cằn phải đạt được. Mụe tiêu nghiên cứu Dua ra được bộ tiêu chí đánh giá sự phủ hợp với môi trường của các dự án thủy điện giúp cho việc xem xét lựa chọn các dự án khi quyết định đầu tư.