Thực Trạng Xuất Nhập Khẩu Tại Việt Nam Giai Đoạn 2012-2022

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp thực trạng xuất nhập khẩu tại việt nam giai đoạn 2012 2022, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể cho vấn đề .

• Tác giả: Nguyễn Thượng Vũ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tiến Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Thực Trạng Xuất Nhập Khẩu Tại Việt Nam Giai Đoạn 2012-2022
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023-2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan tài liệu
• 1.2. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.3. Cơ sở lý luận về xuất nhập khẩu
• 1.3.1. Khái niệm xuất nhập khẩu
• 1.3.2. Đặc điểm của xuất nhập khẩu
• 1.3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất nhập khẩu của một quốc gia
• 1.3.4. Các chỉ tiêu đo lường xuất nhập khẩu
• 1.3.5. Tác động của xuất nhập khẩu đối với nền kinh tế của một quốc gia
• 1.4. Một số kinh nghiệm từ nước ngoài trong hoạt động xuất nhập khẩu
• 1.4.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.4.2. Kinh nghiệm của Singapore
• 1.4.3. Một số bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG XUẤT NHẬP KHẨU TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2012-2022
• 2.1. Tổng quan về đặc điểm kinh tế-xã hội tại Việt Nam
• 2.2. Tổng quan về xuất nhập khẩu tại Việt Nam
• 2.2.1. Khung chính sách của Việt Nam về hội nhập kinh tế quốc tế và xuất nhập khẩu
• 2.2.2. Khái quát về tình hình xuất nhập khẩu tại Việt Nam giai đoạn 2012-2022
• 2.2.2.1. Về kim ngạch xuất nhập khẩu
• 2.2.2.2. Về các mặt hàng xuất nhập khẩu
• 2.2.2.3. Về các quốc gia xuất nhập khẩu
• 2.3. Đánh giá những tác động của xuất nhập khẩu đối với nền kinh tế Việt Nam
• 2.4. Những hạn chế
• 2.4.1. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. CHƯƠNG III: ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO XUẤT NHẬP KHẨU TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Cơ hội và thách thức đối với xuất nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2. Thách thức
• 3.3. Định hướng, mục tiêu phát triển xuất nhập khẩu hàng hóa tới năm 2030
• 3.3.1. Một số định hướng
• 3.3.2. Một số mục tiêu
• 3.4. Một số giải pháp chính sách cho xuất nhập khẩu Việt Nam trong thời gian tới
• 3.5. Một số kiến nghị đối với các doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng xuất nhập khẩu tại Việt Nam giai đoạn 2012 2022

Trong giai đoạn 2012-2022, xuất nhập khẩu Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc. Kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 730,2 tỷ USD vào năm 2022, tăng 9,1% so với năm trước. Sự phát triển này không chỉ thể hiện qua con số mà còn qua việc Việt Nam đã tham gia vào nhiều hiệp định thương mại tự do, tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng thị trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để tối ưu hóa lợi ích từ xuất nhập khẩu.

1.1. Tình hình kinh tế xã hội ảnh hưởng đến xuất nhập khẩu

Tình hình kinh tế-xã hội tại Việt Nam trong giai đoạn này đã có những biến chuyển tích cực. Tăng trưởng GDP ổn định và sự gia tăng đầu tư nước ngoài đã tạo ra môi trường thuận lợi cho xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề như cơ sở hạ tầng và chính sách cần cải thiện để hỗ trợ tốt hơn cho hoạt động này.

1.2. Các mặt hàng chủ lực trong xuất nhập khẩu

Các mặt hàng chủ lực trong xuất nhập khẩu Việt Nam bao gồm điện thoại, máy tính và nông sản. Sự đa dạng trong cơ cấu hàng hóa đã giúp Việt Nam duy trì được thặng dư thương mại. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào một số thị trường lớn như Trung Quốc và Mỹ cũng đặt ra nhiều rủi ro cho nền kinh tế.

II. Những thách thức trong xuất nhập khẩu tại Việt Nam giai đoạn 2012 2022

Mặc dù có nhiều thành tựu, thực trạng xuất nhập khẩu tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Cơ cấu hàng hóa chưa đa dạng, và sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn là những vấn đề cần được giải quyết. Ngoài ra, việc thiếu hụt công nghệ và nguồn lực cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế trong xuất nhập khẩu.

2.1. Cơ cấu hàng hóa mất cân đối

Cơ cấu hàng hóa trong xuất nhập khẩu còn nhiều mất cân đối, với một số mặt hàng chủ lực chiếm tỷ trọng lớn. Điều này khiến cho nền kinh tế dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường quốc tế.

2.2. Thiếu hụt công nghệ và nguồn lực

Việt Nam vẫn còn thiếu hụt về công nghệ và nguồn lực để nâng cao giá trị gia tăng trong xuất nhập khẩu. Việc phụ thuộc vào công nghệ lạc hậu từ nước ngoài đã làm giảm khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

III. Phương pháp cải thiện xuất nhập khẩu tại Việt Nam giai đoạn 2022 2030

Để tối ưu hóa lợi ích từ xuất nhập khẩu, Việt Nam cần áp dụng một số phương pháp cải thiện. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa thị trường và tăng cường hợp tác quốc tế là những giải pháp quan trọng. Chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế.

3.1. Nâng cao chất lượng sản phẩm

Nâng cao chất lượng sản phẩm là yếu tố then chốt để tăng cường sức cạnh tranh trong xuất nhập khẩu. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất hiện đại để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

3.2. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu

Việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sẽ giúp giảm thiểu rủi ro từ sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn. Việt Nam cần tìm kiếm và phát triển các thị trường mới, đặc biệt là các nước trong khu vực ASEAN và châu Âu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về xuất nhập khẩu

Kết quả nghiên cứu cho thấy xuất nhập khẩu đã đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Tuy nhiên, cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế hiện tại. Việc áp dụng các chính sách hợp lý sẽ giúp tối ưu hóa lợi ích từ xuất nhập khẩu trong tương lai.

4.1. Tác động của xuất nhập khẩu đến nền kinh tế

Xuất nhập khẩu đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP và tạo ra nhiều việc làm cho người dân. Tuy nhiên, cần phải đánh giá kỹ lưỡng để đảm bảo rằng các lợi ích này được phân bổ công bằng.

4.2. Kết quả nghiên cứu và khuyến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ cho xuất nhập khẩu là rất cần thiết. Các khuyến nghị từ nghiên cứu sẽ giúp các doanh nghiệp và chính phủ có những bước đi đúng đắn trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của xuất nhập khẩu tại Việt Nam

Kết luận, xuất nhập khẩu tại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022 đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần phải khắc phục những thách thức hiện tại. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải thiện của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa.

5.1. Triển vọng phát triển xuất nhập khẩu

Triển vọng phát triển xuất nhập khẩu trong tương lai là rất khả quan nếu Việt Nam có những chính sách hợp lý và kịp thời. Việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do sẽ mở ra nhiều cơ hội mới.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Việt Nam cần phải đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh quốc tế, biến đổi khí hậu và các vấn đề về an ninh kinh tế. Việc chuẩn bị tốt sẽ giúp Việt Nam tận dụng tối đa lợi ích từ xuất nhập khẩu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động xuất nhập khẩu đóng vai trò huyết mạch trong việc kết nối nền kinh tế quốc gia với thị trường toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự gia tăng của các liên kết thương mại quốc tế. Đối với Việt Nam, từ xuất phát điểm là nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu chịu ảnh hưởng nặng nề sau chiến tranh, việc thực hiện công cuộc đổi mới từ năm 1986 và chủ động hội nhập kinh tế thế giới đã tạo ra những chuyển biến căn bản. Giai đoạn 2012–2022 ghi nhận sự gia tăng quy mô ngoại thương của Việt Nam: theo Niên giám thống kê năm 2022, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 730,2 tỷ USD (tăng 9,1% so với năm 2021 và gấp hơn 3 lần quy mô năm 2012), với mức tăng trưởng bình quân đạt 9,1%/năm. Cán cân thương mại chuyển dịch từ thâm hụt sang xuất siêu liên tục từ năm 2012, đạt mức thặng dư 12,4 tỷ USD vào năm 2022 (gấp 4 lần năm 2021).

Tuy nhiên, tăng trưởng xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều bất cập mang tính cơ cấu: sự mất cân đối giữa các ngành hàng, thị trường và chủ thể tham gia; sự phụ thuộc lớn vào khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI); giá trị gia tăng nội địa và năng lực cạnh tranh trong các ngành công nghiệp nặng, hàng hóa kỹ thuật cao còn hạn chế. Trước các biến động địa chính trị phức tạp như xung đột Nga – Ukraine, cạnh tranh thương mại Mỹ – Trung, xu hướng bảo hộ mậu dịch và yêu cầu phát triển bền vững, việc đánh giá toàn diện bức tranh xuất nhập khẩu giai đoạn 2012–2022 là yêu cầu cấp thiết nhằm định hình các giải pháp nâng cao tính tự chủ cho nền kinh tế.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng xuất nhập khẩu tại Việt Nam giai đoạn 2012–2022, chỉ ra các cơ hội và thách thức trong bối cảnh mới, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp chính sách và khuyến nghị cho doanh nghiệp nhằm tối ưu hóa lợi ích từ hoạt động thương mại quốc tế.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động xuất nhập khẩu, bao gồm các khái niệm, đặc điểm, chỉ tiêu đo lường, yếu tố ảnh hưởng và tác động hai chiều đối với nền kinh tế.
  2. Phân tích thực trạng xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2012–2022 về quy mô kim ngạch, cơ cấu mặt hàng, thị trường đối tác; đánh giá các tác động kinh tế, làm rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại.
  3. Phân tích bối cảnh quốc tế và trong nước, xác định các cơ hội và thách thức, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu đến năm 2030.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Xuất nhập khẩu là gì và có những đặc trưng, chỉ tiêu đo lường cơ bản nào theo lý thuyết thương mại quốc tế?
2. Thực trạng xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn 2012–2022 có những diễn biến và đặc điểm nổi bật nào về kim ngạch, cơ cấu mặt hàng và đối tác thương mại?
3. Hoạt động xuất nhập khẩu mang lại những tác động tích cực nào cho nền kinh tế Việt Nam, đồng thời còn tồn tại những hạn chế gì và đâu là nguyên nhân cốt lõi?
4. Những định hướng và giải pháp trọng tâm nào cần được triển khai để hoàn thiện hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tình hình và kết quả của tiến trình xuất nhập khẩu trên cơ sở tác động đến tình hình kinh tế Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Lãnh thổ Việt Nam trong mối quan hệ thương mại với các đối tác quốc tế.
  • Thời gian: Giai đoạn 2012–2022 (có liên hệ so sánh với các mốc lịch sử và định hướng phát triển đến năm 2030).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và giáo trình học thuật chuyên ngành ngoại thương:

• Khung khái niệm và pháp lý:
  • Luật Thương mại năm 2005 (Điều 28): Định nghĩa xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa gắn liền với hành vi đưa hàng hóa ra khỏi hoặc vào lãnh thổ Việt Nam, hoặc vào các khu vực hải quan riêng biệt.
  • Niên giám Thống kê (Tổng cục Thống kê): Xác định hàng hóa xuất khẩu làm giảm và hàng hóa nhập khẩu làm tăng nguồn của cải vật chất của đất nước.
  • Quan điểm học thuật: Tiếp cận theo định nghĩa của Trần Chí Thành (2000), Bùi Xuân Lưu và Nguyễn Hữu Khải (2006), Đào Lương Thúy Hiền (2020), xác định kinh doanh xuất nhập khẩu là sự trao đổi hàng hóa, dịch vụ qua biên giới quốc gia nhằm mục đích sinh lợi và giải quyết quan hệ cung – cầu giữa các nền kinh tế.
• Đặc điểm hoạt động xuất nhập khẩu: Được nhận diện qua 4 đặc trưng cơ bản: tính phức tạp (chịu sự chi phối của tỷ giá, pháp luật, tập quán quốc tế); tính đa dạng (về hình thức, chủ thể và 11 điều kiện giao hàng theo Incoterms 2020: EXW, FCA, FAS, FOB, CFR, CIF, CPT, CIP, DPU, DAP, DDP); tính rủi ro (chi phí giao dịch lớn, biến động thị trường); và tính chiến lược đối với an ninh kinh tế.
• Chỉ tiêu đo lường ngoại thương: Sử dụng các chỉ số chuẩn hóa gồm: Kim ngạch xuất khẩu, Kim ngạch nhập khẩu, Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, Cán cân thương mại (thặng dư/thâm hụt), Cơ cấu ngành hàng/thị trường và Độ mở của nền kinh tế (tính bằng tỷ lệ Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu / Tổng sản phẩm quốc nội - GDP).
• Khung phân tích tác động: Đánh giá tác động hai chiều của xuất nhập khẩu đối với nền kinh tế:
  • Tác động tích cực: Thúc đẩy tăng trưởng GDP, tăng thu ngân sách nhà nước, thu hút vốn và công nghệ FDI, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng sản phẩm và thúc đẩy hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
  • Tác động tiêu cực: Nguy cơ phụ thuộc vào thị trường/ngành hàng đơn lẻ, tổn thương sản xuất nội địa do áp lực cạnh tranh, nguy cơ trở thành "bãi thải công nghệ", suy thoái tài nguyên - môi trường và xói mòn bản sắc văn hóa.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp thu thập và tổng hợp dữ liệu thứ cấp: Khai thác số liệu thống kê chính thức từ Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, cùng các tài liệu nghiên cứu học thuật từ các cơ sở dữ liệu như ResearchGate, Academia, Jstor.
• Phương pháp thống kê mô tả: Sử dụng hệ thống bảng biểu, đồ thị để mô tả diễn biến kim ngạch, tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng cơ cấu ngành hàng và đối tác thương mại giai đoạn 2012–2022.
• Phương pháp suy luận logic và phân tích kinh tế: Phân tích mối quan hệ nhân quả giữa các chính sách thương mại và kết quả kinh tế vĩ mô; so sánh đối chiếu kinh nghiệm quốc tế (Trung Quốc, Singapore) để rút ra bài học thực tiễn cho Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan tài liệu và cơ sở lý luận

Chương I tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến ngoại thương Việt Nam theo 5 nhóm chủ đề:

1. Thực trạng xuất nhập khẩu: Các nghiên cứu của Nguyễn Tường Lâm (2014), Lưu Huỳnh (2018), Nguyễn Thị Thoa (2021) phân tích sự dịch chuyển cán cân thương mại, hạn chế của công nghiệp phụ trợ và khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng trong đại dịch COVID-19.
2. Thị trường trọng điểm: Công trình của Lê Đăng Minh (2016) về quan hệ thương mại Việt Nam – Trung Quốc (tình trạng nhập siêu và phụ thuộc công nghệ); nghiên cứu của Trần Văn Hùng (2017) về trao đổi thương mại Việt Nam – ASEAN.
3. Ngành hàng chủ lực: Nghiên cứu của Trần Thị Diễm Nga và Nguyễn Thị Kim Ngân (2022) về ngành dệt may trong bối cảnh các hiệp định tự do thương mại (FTA) thế hệ mới; nghiên cứu của Mạnh Đức (2023) về thực trạng xuất - nhập khẩu song hành của ngành xăng dầu.
4. Tác động kinh tế của ngoại thương: Phân tích của Bùi Xuân Lưu (1997), Giang Dang và Low Sui Pheng (2015), Nguyễn Thị Anh và Phan Thị Phương Linh (2022) về vai trò của độ mở thương mại đối với tăng trưởng GDP và thu hút FDI.
5. Giải pháp phát triển bền vững: Các đề xuất từ Nguyễn Văn Hội (2023), Hoàng Đức Thân và cộng sự (2023) về thể chế, hạ tầng và năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định: Các tài liệu trước đây phần lớn phân tích các giai đoạn ngắn hạn hoặc tập trung vào khó khăn trước mắt, chưa đánh giá toàn diện tác động kinh tế trong giai đoạn 10 năm (2012–2022) và chưa phân tích đầy đủ các cơ hội phát triển mới sau đại dịch COVID-19.

Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam:

• Trung Quốc: Triển khai cơ chế một cửa giảm 36,85% thời gian nhập khẩu và 38,24% thời gian xuất khẩu (năm 2017); phát triển 156 khu công nghệ cao và 11 đặc khu kinh tế với chính sách ưu đãi giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp cho các dự án có tỷ lệ xuất khẩu vượt 70% sản lượng; mở rộng 17 FTAs với 26 quốc gia và triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường kết nối 126 quốc gia.
• Singapore: Áp dụng thủ tục hải quan điện tử không giấy tờ; chính sách hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT) 7% cho xuất khẩu tại chỗ; ưu đãi thuế thu nhập 10% cho doanh nghiệp đầu tư lớn; hỗ trợ 50% phí bảo hiểm rủi ro thương mại; thiết lập mạng lưới xúc tiến của Cục Phát triển Thương mại (TDB) tại 30 văn phòng toàn cầu; ký kết 15 hiệp định song phương và 12 hiệp định đa phương, giúp 96% hàng hóa nhập khẩu được miễn thuế.
• Bài học cho Việt Nam: Chú trọng phát triển công nghiệp hỗ trợ trong khối doanh nghiệp tư nhân; thu hút FDI có chọn lọc gắn với chuyển giao công nghệ; hoàn thiện thể chế giảm chi phí logistics và thời gian thông quan; tận dụng các FTA thế hệ mới và xây dựng thương hiệu quốc gia.

Chương II: Thực trạng xuất nhập khẩu tại Việt Nam giai đoạn 2012-2022

Chương II tập trung phân tích thực trạng ngoại thương Việt Nam đặt trong bối cảnh kinh tế vĩ mô và khung chính sách hội nhập:

1. Khung chính sách và thể chế hội nhập:

• Tiến trình phát triển chính sách từ cơ chế tập trung bao cấp giai đoạn 1945–1986 sang giai đoạn Đổi mới (Đại hội VI năm 1986), Nghị quyết số 07-NQ/TW (năm 2001) về hội nhập kinh tế quốc tế và mốc gia nhập WTO (năm 2006, thành viên thứ 150).
• Hệ thống pháp lý hiện hành bao gồm: Luật Quản lý ngoại thương số 05/2017/QH14, Luật Đầu tư số 61/2020/QH14, Nghị quyết số 115/NQ-CP (năm 2020) về công nghiệp hỗ trợ, Quyết định số 118/QĐ-TTg (năm 2021) về đổi mới công nghệ quốc gia, Quyết định số 1320/QĐ-TTg (năm 2019) phê duyệt Chương trình Thương hiệu quốc gia giai đoạn 2020–2030, cùng các quy định về quản lý kiểm tra chuyên ngành và phòng vệ thương mại.
• Thiết lập quan hệ ngoại giao với 189 quốc gia/vùng lãnh thổ, tham gia hơn 500 tổ chức quốc tế, ký kết hơn 90 hiệp định thương mại song phương, gần 60 hiệp định bảo hộ đầu tư, 54 hiệp định chống đánh thuế hai lần và các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP).

2. Quy mô kim ngạch và cán cân thương mại:

• Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng liên tục, đạt đỉnh cao vào năm 2021 với mức tăng 22,7% (nhập khẩu tăng 26,7%, xuất khẩu tăng 18,9%) do ảnh hưởng của biến động giá nguyên liệu thế giới và phục hồi chuỗi cung ứng. Đến năm 2022, tổng kim ngạch đạt 730,2 tỷ USD, duy trì xuất siêu 12,4 tỷ USD.
• Độ mở thương mại của nền kinh tế ở mức rất cao: tỷ lệ tổng kim ngạch xuất nhập khẩu so với GDP đạt 186,4% vào năm 2021 và ước tính đạt 185,73% vào năm 2022.

3. Cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu:

• Cơ cấu xuất khẩu có sự chuyển biến rõ nét từ hàng sơ chế, dệt may sang các mặt hàng công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao:
  • Năm 2012: Hàng dệt may đứng vị trí thứ nhất (chiếm 13,17% tổng kim ngạch xuất khẩu), cả nước chỉ có 2 nhóm hàng đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD; top 10 nhóm hàng xuất khẩu chiếm 62,93%.
  • Năm 2022: Hàng dệt may tụt xuống vị trí thứ tư (chiếm 10,12%), nhường vị trí dẫn đầu cho các ngành công nghệ cao; top 10 nhóm hàng xuất khẩu chiếm 73,54%. Toàn nền kinh tế có 8 nhóm hàng vượt mốc 10 tỷ USD xuất khẩu:

STT	Mặt hàng xuất khẩu chủ lực (Năm 2022)	Kim ngạch (Tỷ USD)	Tỷ trọng trong tổng kim ngạch XK (%)
1	Điện thoại các loại và linh kiện	57,99	15,61
2	Hàng điện tử, máy tính và linh kiện	55,53	14,96
3	Máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác	45,75	12,31
4	Hàng dệt may	37,56	10,12
5	Giày dép các loại	23,89	6,43
6	Gỗ và sản phẩm từ gỗ	16,01	4,31
7	Phương tiện vận tải và phụ tùng	11,98	3,23
8	Hàng thủy sản	11,00	2,96

4. Đánh giá tác động và những hạn chế nội tại:

• Tác động tích cực: Đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế (năm 2022 GDP tăng 8,02%, trong đó công nghiệp chế biến chế tạo đóng góp 2,06 điểm phần trăm tăng trưởng); cải thiện cán cân vãng lai và dự trữ ngoại hối; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động và nâng cấp hạ tầng logistics.
• Hạn chế: Hoạt động xuất khẩu phụ thuộc lớn vào khu vực FDI (khu vực kinh tế trong nước liên tục nhập siêu); giá trị gia tăng nội địa thấp do phụ thuộc linh kiện, phụ tùng nhập khẩu; một số mặt hàng nông - thủy sản gặp rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt (như cảnh báo "thẻ vàng" IUU của Liên minh Châu Âu đối với thủy sản, dư lượng hóa chất vượt mức quy định ở sản phẩm mì gói); nông sản xuất khẩu chủ lực như gạo còn thiếu thương hiệu quốc gia tại các thị trường cao cấp.

Chương III: Điều kiện thực hiện và một số giải pháp cho xuất nhập khẩu tại Việt Nam

Chương III định vị bối cảnh ngoại thương giai đoạn tới và xác định hệ thống định hướng, giải pháp:

• Cơ hội và thách thức: Cơ hội mở rộng thị trường từ các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP), làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu hậu đại dịch; thách thức từ suy giảm tổng cầu thế giới, chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch, biến động giá năng lượng và các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc từ các nước nhập khẩu.
• Mục tiêu đến năm 2030: Phát triển xuất nhập khẩu hàng hóa cân đối, bền vững; nâng cao hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng nội địa; đa dạng hóa thị trường và đối tác thương mại.
• Hệ thống giải pháp thực hiện:
  • Giải pháp chính sách vĩ mô: Tiếp tục rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính hải quan; hoàn thiện khung pháp lý về công nghiệp hỗ trợ theo Nghị quyết 115/NQ-CP; đẩy mạnh chương trình đổi mới công nghệ theo Quyết định 118/QĐ-TTg; tăng cường năng lực phòng vệ thương mại; triển khai hiệu quả Chương trình Thương hiệu quốc gia theo Quyết định 1320/QĐ-TTg.
  • Kiến nghị đối với doanh nghiệp: Nâng cao năng lực quản trị, đầu tư đổi mới công nghệ sản xuất đáp ứng quy chuẩn quốc tế; chủ động tìm hiểu và tận dụng các quy tắc xuất xứ trong các FTA; chuyển dịch từ sản xuất gia công sang phát triển sản phẩm có hàm lượng chế biến sâu; liên kết chuỗi cung ứng giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn đa quốc gia FDI.

---

Kết quả và đóng góp của đề tài

• Kết quả nghiên cứu thực chứng:
  • Phản ánh chi tiết quy mô ngoại thương Việt Nam giai đoạn 2012–2022: kim ngạch xuất nhập khẩu tăng từ hơn 228 tỷ USD (năm 2012) lên 730,2 tỷ USD (năm 2022), tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 9,1%/năm.
  • Chứng minh sự chuyển dịch cơ cấu mặt hàng: số lượng mặt hàng đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD tăng từ 2 mặt hàng (năm 2012) lên 8 mặt hàng (năm 2022), trong đó nhóm hàng điện thoại, máy tính, điện tử và máy móc chiếm tỷ trọng chi phối (chiếm trên 42% tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2022). Năm 2022 cũng đánh dấu lần đầu tiên ngành hàng thủy sản vượt mốc 10 tỷ USD.
  • Xác lập dữ liệu về độ mở kinh tế ở mức rất cao (186,4% năm 2021 và 185,73% năm 2022), chỉ ra sự đóng góp của xuất siêu (12,4 tỷ USD năm 2022) đối với sự phục hồi kinh tế (GDP tăng 8,02% năm 2022).
• Giải pháp và khuyến nghị:
  • Đề xuất nhóm giải pháp chính sách tập trung vào hoàn thiện thể chế công nghiệp hỗ trợ, kiểm tra chuyên ngành và xúc tiến thương hiệu quốc gia.
  • Khuyến nghị doanh nghiệp xây dựng chuỗi giá trị khép kín, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất xứ hàng hóa của CPTPP, EVFTA và giải quyết các rào cản kỹ thuật thị trường.
• Đóng góp của đề tài:
  • Về lý luận: Tổng hợp và hệ thống hóa khung lý thuyết về xuất nhập khẩu, các chỉ tiêu đánh giá ngoại thương và mối quan hệ giữa xuất nhập khẩu với tăng trưởng kinh tế trong điều kiện của một quốc gia đang phát triển.
  • Về thực tiễn: Cung cấp bức tranh dữ liệu toàn diện về thực trạng xuất nhập khẩu của Việt Nam trong 10 năm (2012–2022), chỉ ra những bất cập về phụ thuộc FDI, công nghiệp hỗ trợ yếu kém và nguy cơ phòng vệ thương mại, từ đó cung cấp căn cứ thực tiễn cho việc hoạch định chính sách thương mại giai đoạn đến năm 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Đề tài chủ yếu sử dụng phương pháp định tính và thống kê mô tả dựa trên số liệu thứ cấp giai đoạn 2012–2022 từ các cơ quan quản lý nhà nước; chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng chuyên sâu (như mô hình trọng lực Gravity, mô hình phân tích cân bằng tổng thể CGE hoặc phân tích chuỗi thời gian) để đo lường chính xác mức độ tác động biên của từng yếu tố chính sách đến kim ngạch xuất nhập khẩu.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu bằng phương pháp định lượng hồi quy đa biến; nghiên cứu chuyên sâu tác động của các cam kết phi thuế quan trong các FTA thế hệ mới đối với từng ngành hàng cụ thể (như dệt may, thủy sản, điện tử); khảo sát thực tế tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu để lượng hóa các chi phí tuân thủ thủ tục hành chính và logistics.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và giảng viên các chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế, Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển.
• Nội dung đáng giá:
  • Hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian về kim ngạch, cơ cấu mặt hàng và các chỉ số ngoại thương giai đoạn 2012–2022 được tổng hợp chi tiết từ các nguồn thống kê chính thức.
  • Hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật và nghị quyết chiến lược của Đảng và Nhà nước về quản lý ngoại thương và hội nhập kinh tế quốc tế.
  • Các phân tích so sánh kinh nghiệm điều hành ngoại thương của Trung Quốc và Singapore cùng các bài học chính sách có tính ứng dụng cao.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Trong giai đoạn 2012–2022, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt quy mô bao nhiêu và cán cân thương mại chuyển biến như thế nào?
Trả lời: Theo số liệu thống kê trong khóa luận, năm 2022 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 730,2 tỷ USD (tăng 9,1% so với năm 2021 và gấp hơn 3 lần quy mô năm 2012). Tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu bình quân cả giai đoạn đạt 9,1%/năm. Về cán cân thương mại, Việt Nam duy trì xuất siêu liên tục từ năm 2012 đến năm 2022; riêng năm 2022 thặng dư thương mại đạt 12,4 tỷ USD, cao gấp 4 lần so với năm 2021.

2. Năm 2022, Việt Nam có bao nhiêu nhóm mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD và những mặt hàng nào dẫn đầu?
Trả lời: Năm 2022, Việt Nam có 8 nhóm mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD (so với chỉ 2 nhóm hàng vào năm 2012). Ba nhóm hàng dẫn đầu gồm: Điện thoại các loại và linh kiện (57,99 tỷ USD, chiếm 15,61%); Hàng điện tử, máy tính và linh kiện (55,53 tỷ USD, chiếm 14,96%); Máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác (45,75 tỷ USD, chiếm 12,31%). Hàng dệt may xếp thứ tư với 37,56 tỷ USD (10,12%) và Thủy sản lần đầu tiên vượt mốc 10 tỷ USD (đạt 11,00 tỷ USD).

3. Tỷ lệ kim ngạch xuất nhập khẩu so với GDP (độ mở kinh tế) của Việt Nam trong hai năm 2021 và 2022 là bao nhiêu?
Trả lời: Dữ liệu trong văn bản ghi nhận độ mở thương mại của Việt Nam ở mức rất cao: tỷ lệ tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ so với GDP năm 2021 đạt 186,4% và năm 2022 ước đạt 185,73%.

4. Khóa luận nêu ra những chính sách và văn bản pháp luật tiêu biểu nào điều chỉnh hoạt động xuất nhập khẩu tại Việt Nam?
Trả lời: Các văn bản tiêu biểu được trích dẫn gồm: Luật Quản lý ngoại thương số 05/2017/QH14; Luật Đầu tư số 61/2020/QH14; Nghị quyết số 07-NQ/TW (năm 2001) về hội nhập kinh tế quốc tế; Nghị quyết số 115/NQ-CP (năm 2020) về phát triển công nghiệp hỗ trợ; Quyết định số 118/QĐ-TTg (năm 2021) về Chương trình đổi mới công nghệ quốc gia đến năm 2030; Quyết định số 1320/QĐ-TTg (năm 2019) phê duyệt Chương trình Thương hiệu quốc gia 2020–2030; cùng các quy định xử phạt vi phạm hành chính tại Nghị định số 98/2020/NĐ-CP và cơ chế phòng vệ thương mại tại Quyết định số 755/QĐ-BCT.

5. Những bài học kinh nghiệm cụ thể nào từ Trung Quốc và Singapore được khóa luận rút ra cho Việt Nam?
Trả lời: Khóa luận rút ra các bài học: (1) Phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân và công nghiệp phụ trợ để giảm phụ thuộc nguồn linh kiện nhập khẩu; (2) Thu hút vốn FDI chất lượng cao gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ và tỷ lệ nội địa hóa (học tập mô hình đặc khu của Trung Quốc); (3) Hiện đại hóa hạ tầng hải quan điện tử không giấy tờ và đẩy mạnh cơ chế một cửa nhằm giảm chi phí, thời gian thông quan (học tập Singapore và Trung Quốc); (4) Tận dụng tối đa các FTA thế hệ mới và xây dựng hệ thống văn phòng xúc tiến thương mại quốc tế chuyên nghiệp (như mô hình Cục TDB của Singapore).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thượng Vũ đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2012–2022 với quy mô ngoại thương đạt mốc 730,2 tỷ USD. Công trình đã làm rõ những thành tựu nổi bật về tăng trưởng kim ngạch, duy trì xuất siêu liên tục và sự chuyển dịch cơ cấu sang nhóm hàng công nghệ cao, đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn nội tại về mức độ phụ thuộc khu vực FDI và giá trị gia tăng trong nước. Trên cơ sở đối chiếu kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc và Singapore, khóa luận đã đề xuất hệ thống giải pháp chính sách vĩ mô và khuyến nghị thực tiễn cho doanh nghiệp, đóng góp nguồn tư liệu tham khảo có giá trị khoa học cho việc nghiên cứu và hoạch định chiến lược ngoại thương Việt Nam đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan tài liệu 1. Các tài liệu Để thực hiện khóa luận với chủ “Thực trạng xuất nhập khẩu tại Việt Nam giai đoạn 2012-2022”, tác giả đã tham khảo nhiều tài liệu xung quanh các chủ đề “xuất nhập khẩu” hay “phát triển kinh tế”. Cụ thể hơn, một số tài liệu có thể viện dẫn sẽ được liệt kê dưới đây.

❖ Về thực trạng xuất nhập khẩu tại Việt Nam: Nguyễn Tường Lâm (2014) với bài viết “Nhập khẩu của Việt Nam- Thực tiễn, vấn đề và giải pháp” đã phân tích thực trạng nhập khẩu (NK) trong giai đoạn 2001- 2013. Tác giả chỉ ra rằng NK của Việt Nam không ổn định qua các thời kỳ, có sự mất cân đối lớn với xuất khẩu (XK). Nhập khẩu chủ yếu là các tư liệu sản xuất, cho thấy sự yếu kém của nền công nghiệp phụ trợ trong nước. Bên cạnh đó, tác giả dự đoán các thị trường XNK sẽ ít thay đổi trong thời gian tới, gây khó khăn cho việc xác định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Lưu Huỳnh (2018) với bài viết “Thực trạng về tình hình xuất nhập khẩu của nền kinh tế Việt Nam hiện nay và giải pháp”. Bài viết đã chỉ ra một số những thay đổi của cán cân thương mại Việt Nam qua các năm như sự gia tăng mạnh mẽ của tổng KN, sự đảo chiều cán cân thương mại từ năm 2016, do Việt Nam đang ngày càng tận dụng các hiệp định hợp tác thương mại để tạo lập các thị trường mới. XNK Việt Nam có đóng góp tốt cho sự phát triển kinh tế trong thời gian qua, song chưa hết tiềm năng khi mặt “chất” còn hạn chế. Một số thách thức trong tương lai có thể xảy ra như căng thẳng địa chính trị, rủi ro kinh tế, xu hướng bảo hộ hay xu hướng cách mạng công nghiệp 4.

Downloaded by Uy vu Nguyen (tailieuso.com) lOMoARcPSD|38544120 8 Nguyễn Thị Thoa (2021) với chủ đề “Xuất nhập khẩu của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay” đã đánh giá khái quát về thành tựu của XNK trong giai đoạn 2016- 2020. Tác giả đã chỉ ra rằng trao đổi thương mại của Việt Nam trong thời gian vừa qua đã đạt được nhiều kết quả ấn tượng với tăng trưởng dương liên tục, xuất siêu luôn được duy trì; đáng nói hơn, đại dịch COVID-19 cho thấy khả năng thích ứng, chuyển đổi các mặt hàng XNK và sự chủ động đa dạng hóa các phương thức giao nhận hàng hóa thay thế cho đường bộ để giảm thiểu tác động của đại dịch. Tuy nhiên, các mặt hàng XK chủ lực là chế biến, chế tạo hay nông lâm thủy sản chưa có giá trị cao và phụ thuộc vào các nước như Nhật Bản, Trung Quốc hay Nga, do XNK tại Việt Nam chưa chú ý nhiều đến chất lượng, sức lan tỏa chưa cao. Năng lực cạnh tranh thấp do chúng ta thiếu các cơ quan nhằm lên kế hoạch và tìm hiểu các thị trường quốc tế, sự hỗ trợ trong việc kết nối giữa DN nội địa và DN nước ngoài nhìn chung hạn chế.

❖ Về xuất nhập khẩu tới một số thị trường nội bật: Lê Đăng Minh (2016) với chủ đề “Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc: Thực trạng, vấn đề và giải pháp” cho thấy những sự thay đổi về thực trạng thương mại giữa 2 quốc gia, với sự gia tăng gấp hơn 2.000 lần sau 25 năm, tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ tổng KN ở mức bình quân 27,4%/năm, hay sự đảo chiều của Việt Nam từ thặng dư thương mại với Trung Quốc sang thâm hụt từ năm 2000 trở đi. Thực trạng thương mại cho thấy Việt Nam đang ngày càng phụ thuộc vào thị trường này về cả xuất lẫn nhập, trong đó nhập siêu ngày càng lớn. Về cơ cấu ngành hàng, chúng ta XK sang quốc gia này khá nhiều thủy hải sản, trái cây hay công nghiệp chế biến chế tạo; trong khi đó NK nhiều phụ tùng, linh kiện và các chất thành phẩm. Cả xuất và nhập khẩu đều hạn chế trao đổi công nghệ cao, trong đó có tình trạng NK nhiều công nghệ lỗi thời và lạc hậu của Trung Quốc, khiến cho nền sản xuất nội địa không tạo ra được giá trị gia tăng (GTGT) cao và rất thiếu sự chủ động.

Thị trường Trung Quốc tiềm ẩn nhiều rủi ro khi họ có thể thao túng chất lượng, cung cầu của các sản phẩm đến từ Downloaded by Uy vu Nguyen (tailieuso.com) lOMoARcPSD|38544120 9 các DN Việt Nam, hay sự thay đổi khó bắt kịp của các chính sách, cơ chế tại quốc gia này Trần Văn Hùng (2017) với chủ đề “Thương mại Việt Nam – ASEAN giai đoạn 1995-2015: Thực trạng và những vấn đề đặt ra” đã cho thấy, nhìn chung, XK Việt Nam ngày càng tận dụng tốt được các mặt hàng ưu thế như giày dép, thủy sản, cà phê hay cao su; bên cạnh đó, góp phần gia tăng sản xuất, phân phối và tiêu dùng các mặt hàng linh kiện điện tử, máy tính nhằm dần hiện đại hóa nền kinh tế. Tuy nhiên, chúng ta nhập siêu với các quốc gia ASEAN là chủ yếu, XK còn gặp nhiều thách thức do tính cạnh tranh còn thấp, các sản phẩm trong trao đổi thương mại chưa có tính đa dạng mà chủ yếu là công nghiệp nhẹ, nông sản và hải sản thô. Trong khi đó, các mặt hàng công nghệ cao còn trao đổi hạn chế, nếu có thì chủ yếu là nhập siêu. ❖ Về xuất nhập khẩu ở một số ngành nổi bật: Trần Thị Diễm Nga và Nguyễn Thị Kim Ngân (2022) với chủ đề “Tình hình xuất nhập khẩu và triển vọng phát triển ngành dệt may Việt Nam sau đại dịch COVID-19” đã phân tích các biến động của trao đổi thương mại ngành này trong giai đoạn 2015-2021.

Đại dịch COVID-19 đã giúp Việt Nam nâng cao vị thế trên trường quốc tế, năm 2020 Việt Nam đã vượt Hàn Quốc để trở thành quốc gia XK xơ sợi thứ 6 thế giới khi cầu về các mặt hàng bảo hộ thiết yếu như khẩu trang gia tăng, vượt Trung Quốc để trở thành nhà NK dệt sợi thứ 3 thế giới do kiểm soát tốt dịch bệnh hơn quốc gia tỷ dân. Xuất nhập khẩu vải và may mặc dự kiến có cơ hội từ cuộc chiến thương mại Mỹ- Trung, xu hướng phục hồi mua sắm sau đại dịch hay các FTAs thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu- Việt Nam (EVFTA)… Downloaded by Uy vu Nguyen (tailieuso.com) lOMoARcPSD|38544120 10 Mạnh Đức (2023) với chủ đề “Thị trường xăng dầu: Một năm dị biệt” chỉ ra rằng, Việt Nam có tình trạng vừa XK, vừa NK dầu thô, do việc khai thác dầu thô ở Việt Nam còn hạn chế khi các loại dầu khai thác được thì chưa thực sự phù hợp với công năng của hai nhà máy nên phải XK, còn các loại dầu phù hợp thì vẫn phụ thuộc nguồn cung nước ngoài. Bên cạnh đó, nỗi lo thiếu xăng dầu là thường trực trong bối cảnh quá phụ thuộc vào nguồn xăng dầu thành phẩm NK; trong khi Việt Nam cũng không phải là đối tượng ưu tiên để bán đối với các nhà cung cấp lớn trên thế giới, chủ yếu phụ thuộc vào khoảng 4-5 nước châu Á. Các chính sách của các bộ ngành còn chưa bám sát với thực tiễn trong bối cảnh giá cả biến động không ngừng với các ảnh hưởng từ căng thẳng địa chính trị giữa Nga và các nước châu Âu, chúng ta thiếu chủ động trong điều hành và bình ổn giá khiến các DN khi nhập hàng về cảng thì bị lỗ, và việc các DN bị lỗ lại dẫn đến thiếu hụt xăng dầu, tạo ra vòng luẩn quẩn.

❖ Về vai trò của xuất nhập khẩu đối với kinh tế: Bùi Xuân Lưu (1997) trong “Giáo trình Kinh tế Ngoại thương” của Trường Đại học Ngoại thương: Trong phần 2, chương II, tác giả có nêu ra các chức năng và nhiệm vụ của ngoại thương. Trong đó, một số vai trò quan trọng của XNK đối với nền kinh tế đã được nêu ra bao gồm; chuyển đổi cơ cấu sản xuất và tiêu dùng của nền kinh tế cho phù hợp với nhu cầu và tích lũy, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất và kinh doanh hay giải quyết các vấn đề kinh tế-xã hội như vốn, công nghệ hay tài nguyên có hiệu quả hơn, thúc đẩy hoàn thiện bộ máy chính trị, hoạt động ngoại giao… Giang Dang và Low Sui Pheng (2015) trong cuốn “Infrastructure Investments in Developing Economies- The Case of Vietnam”: Trong tiểu mục 4.3 của chương IV với chủ đề “International Trade and Economic Development”, các tác giả đã liệt kê ra hàng loạt quan điểm về mối quan hệ giữa trao đổi thương mại và phát triển kinh tế, từ thời kỳ chủ nghĩa trọng thương của thế kỷ XVII cho đến nay. Trải qua nhiều biến động Downloaded by Uy vu Nguyen (tailieuso.com) lOMoARcPSD|38544120 11 của lịch sử, những số liệu và phân tích đều cho thấy mọi quốc gia đều phải trao đổi hàng hóa để có được tăng trưởng dài hạn và các quốc gia càng hội nhập kinh tế sâu rộng thì sẽ đạt các chỉ số phát triển càng cao. Bên cạnh đó, vấn đề đối với các nước đang phát triển không còn là việc có trao đổi hay không, mà là phải trao đổi như thế nào để phát triển kinh tế bền vững.

Nguyễn Thị Anh và Phan Thị Phương Linh (2022) với chủ đề “Tác động của thương mại quốc tế đến tăng trưởng kinh tế TP. Hồ Chí Minh” đã chỉ ra những đóng góp của quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế mà thương mại quốc tế đem lại cho TP Hồ Chí Minh. Nhìn chung, tỷ trọng của thương mại quốc tế trên GRDP của TP ngày càng gia tăng, cơ cấu XNK của thành phố (TP) có liên hệ mật thiết với định hướng NK phục vụ công nghiệp hóa-hiện đại hóa. Nhập khẩu giúp TP thực hiện thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) khá hiệu quả, bên cạnh đó cùng với thặng dư thương mại giúp TP có nguồn lực để phát triển kinh tế- xã hội.

Ngoài những nghiên cứu thuộc 4 nhóm kể trên, còn có thể kể đến các bài viết nói về một số giải pháp XNK bền vững nhằm phục vụ phát triển kinh tế cho Việt Nam sau đại dịch COVID-19. Có thể kể đến Nguyễn Văn Hội (2023) với chủ đề “Giải pháp phát triển xuất nhập khẩu bền vững giai đoạn tới”, hay Hoàng Đức Thân và các cộng sự (2023) với chủ đề “Một số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đến năm 2030”. Nhìn chung, những bài nghiên cứu của nhóm này đã chỉ ra 1 số xu hướng của XNK toàn cầu trong thời gian tới như: cách mạng công nghiệp 4.