Thực Trạng Và Giải Pháp Xây Dựng Nông Thôn Mới Trên Địa Bàn Huyện Tân Kỳ, Tỉnh Nghệ An

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp xây dựng nông thôn mới tại huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An, nhằm phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Trọng Bình
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Huyện Tân Kỳ, Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của xây dựng nông thôn mới
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản về nông thôn và phát triển nông thôn
• 1.1.1.1. Khái niệm về nông thôn
• 1.1.2. Quan điểm về phát triển nông thôn
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp điều tra hộ: Gồm các bước sau
• 2.2.2. Phương pháp phân tích
• 2.2.3. Phương pháp thống kê mô tả
• 2.2.4. Phương pháp thống kê so sánh
• 2.2.5. Phương pháp đánh giá nông dân có sự tham gia (PRA)
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Tân Kỳ
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1.1. Vị trí địa lí
• 3.1.1.2. Địa hình, địa mạo
• 3.1.1.3. Khí hậu, thời tiết
• 3.1.1.4. Tài nguyên rừng
• 3.1.1.5. Tài nguyên khoáng sản
• 3.1.1.6. Tài nguyên đất
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.2.1. Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.1.2.2. Hiện trạng phát triển các ngành kinh tế
• 3.1.2.3. Dân số, lao động, việc làm
• 3.1.2.4. Hiện trạng phát triển cơ sở hạ tầng
• 3.1.2.5. Giáo dục - đào tạo
• 3.1.2.6. Văn hóa, thể dục thể thao
• 3.1.2.7. Quốc phòng, an ninh, đối ngoại
• 3.2. Thực trạng xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Kỳ, Nghệ An
• 3.2.1. Thành lập bộ máy chỉ đạo xây dựng nông thôn mới từ huyện đến cơ sở
• 3.2.2. Xây dựng Kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020
• 3.2.3. Kết quả bước đầu tổ chức thực hiện Kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020
• 3.2.4. Tình hình xây dựng NTM ở 3 xã nghiên cứu
• 3.2.4.1. Một số thông tin về 3 xã nghiên cứu
• 3.2.4.2. Mức độ đạt tiêu chí của các xã
• 3.2.4.3. Sự hiểu biết của người dân về chương trình xây dựng nông thôn mới
• 3.2.4.4. Đánh giá chung về sự tham gia của người dân về chương trình xây dựng nông thôn mới tại 3 xã điểm
• 3.2.4.5. Ý kiến cán bộ xã, cán bộ thôn về thuận lợi, khó khăn và giải pháp xây dựng NTM tại địa phương
• 3.2.5. Những thuận lợi và khó khăn trong việc xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Kỳ
• 3.2.5.1. Được Đảng và Nhà nước cấp trên quan tâm chỉ đạo và có nhiều cơ chế chính sách
• 3.2.5.2. Nhờ có thành tựu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong thời gian vừa qua
• 3.2.5.3. Là địa phương có truyền thống cách mạng
• 3.2.5.4. Học tập được kinh nghiệm của nhiều nơi, cả trong nước và của nước ngoài
• 3.2.5.5. Trình độ dân trí cao và khá đồng đều
• 3.2.5.6. Những khó khăn trong việc xây dựng nông thôn mới ở địa phương
• 3.2.5.6.1. Địa bàn rộng, địa hình miền núi phức tạp
• 3.2.5.6.2. Nguồn lực của địa phương có hạn
• 3.2.5.6.3. Năng lực của đội ngũ cán bộ còn hạn chế
• 3.2.5.6.4. Ruộng đất manh mún, khó khăn cho việc phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 3.2.5.6.5. Các doanh nghiệp ở địa phương nhỏ và ít
• 3.2.6. Một số giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới ở Tân Kỳ
• 3.2.6.1. Quan điểm và mục tiêu xây dựng nông thôn mới của huyện Tân Kỳ
• 3.2.6.2. Các giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới
• 3.2.6.2.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nhân dân hiểu và tự giác thực hiện
• 3.2.6.2.2. Tiếp tục vận động nông dân chuyển đổi, tích tụ ruộng đất
• 3.2.6.2.3. Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ
• 3.2.6.2.4. Xây dựng và phát triển các tổ chức chính trị xã hội ở nông thôn vững mạnh
• 3.2.6.2.5. Vận động nhân dân hiến đất để xây dựng nông thôn mới
• 3.2.6.2.6. Xây dựng một số công trình liên xã
• 3.2.6.2.7. Đẩy mạnh công tác quy hoạch và xây dựng các thị trấn, thị tứ trên địa bàn
• 3.2.6.2.8. Ban hành một số chính sách của địa phương để khuyến khích những đơn vị làm tốt
• 3.2.6.2.9. Ban hành một số văn bản để lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Đối với Trung ương
• 4.2. Đối với tỉnh Nghệ An
• 4.3. Đối với huyện Tân Kỳ
• 4.4. Đối với người dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại huyện Tân Kỳ Nghệ An

Huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An, là một trong những địa phương đang triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới. Thực trạng hiện tại cho thấy, huyện đã thành lập bộ máy chỉ đạo từ huyện đến cơ sở, xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn còn khiêm tốn. Cơ sở hạ tầng còn nhiều bất cập, đời sống của người dân vẫn gặp nhiều khó khăn. Theo báo cáo, tỷ lệ hộ nghèo vẫn cao, đặc biệt là ở các xã miền núi. Việc triển khai các tiêu chí nông thôn mới gặp nhiều khó khăn do nguồn lực hạn chế và trình độ cán bộ còn thấp. Đặc biệt, sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng nông thôn mới còn hạn chế, dẫn đến việc thiếu sự đồng thuận và hỗ trợ từ cộng đồng.

1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Điều kiện tự nhiên của huyện Tân Kỳ có nhiều khó khăn, với địa hình miền núi phức tạp, khí hậu không thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Kinh tế huyện chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nhưng sản xuất hàng hóa chưa phát triển. Tình hình này ảnh hưởng lớn đến việc thực hiện các tiêu chí nông thôn mới. Huyện cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao đời sống người dân, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng nông thôn mới.

1.2. Những thuận lợi và khó khăn trong xây dựng nông thôn mới

Mặc dù huyện Tân Kỳ gặp nhiều khó khăn trong việc xây dựng nông thôn mới, nhưng cũng có những thuận lợi nhất định. Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ, cùng với sự quan tâm của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, những khó khăn như nguồn lực hạn chế, năng lực cán bộ còn yếu, và sự phân tán trong sản xuất nông nghiệp vẫn là rào cản lớn. Để khắc phục, huyện cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của người dân về chương trình nông thôn mới, đồng thời khuyến khích sự tham gia tích cực của cộng đồng.

II. Giải pháp xây dựng nông thôn mới tại huyện Tân Kỳ

Để đẩy mạnh quá trình xây dựng nông thôn mới, huyện Tân Kỳ cần thực hiện một số giải pháp chủ yếu. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền để người dân hiểu rõ về mục tiêu và lợi ích của chương trình. Việc vận động nông dân chuyển đổi, tích tụ ruộng đất cũng rất quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất. Huyện cũng cần chú trọng đến việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, nhằm nâng cao năng lực quản lý và thực hiện các chương trình phát triển. Ngoài ra, việc xây dựng các công trình liên xã và quy hoạch phát triển hạ tầng cũng cần được thực hiện đồng bộ.

2.1. Tăng cường công tác tuyên truyền

Công tác tuyên truyền cần được thực hiện một cách mạnh mẽ và liên tục. Huyện cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để người dân có cơ hội trao đổi, thảo luận về chương trình nông thôn mới. Việc cung cấp thông tin đầy đủ và kịp thời sẽ giúp người dân nhận thức rõ hơn về vai trò của họ trong quá trình xây dựng nông thôn. Sự tham gia của người dân là yếu tố quyết định đến thành công của chương trình.

2.2. Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ

Để thực hiện hiệu quả chương trình xây dựng nông thôn mới, huyện cần chú trọng đến việc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ. Cán bộ có năng lực sẽ giúp triển khai các chính sách một cách hiệu quả hơn. Huyện có thể tổ chức các khóa đào tạo, mời chuyên gia về hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm trong việc phát triển nông thôn. Điều này không chỉ nâng cao năng lực cho cán bộ mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông thôn chiếm hơn 70% dân số Việt Nam, đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội quốc gia. Tuy nhiên, sau hơn 20 năm đổi mới, nông nghiệp và nông thôn vẫn còn nhiều hạn chế như phát triển chưa bền vững, năng suất thấp, cơ sở hạ tầng yếu kém và đời sống người dân còn khó khăn. Để giải quyết những vấn đề này, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) được triển khai từ năm 2010 nhằm phát triển toàn diện nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.

Huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An, là một huyện miền núi với nhiều khó khăn về điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng và trình độ phát triển kinh tế - xã hội thấp hơn bình quân cả nước. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, huyện vẫn còn nhiều bất cập trong xây dựng NTM như sản xuất thuần nông, cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ, nguồn lực hạn chế và năng lực cán bộ còn yếu. Nghiên cứu này tập trung đánh giá thực trạng xây dựng NTM tại huyện Tân Kỳ trong giai đoạn 2009-2014, phân tích thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển bền vững.

Mục tiêu cụ thể gồm hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển nông thôn và xây dựng NTM, đánh giá thực trạng tại Tân Kỳ, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp phù hợp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thông tin thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách, góp phần nâng cao hiệu quả chương trình xây dựng NTM tại địa phương và các vùng tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển nông thôn mới, bao gồm:

• Quan điểm phát triển nông thôn: Phát triển nông thôn là quá trình cải thiện bền vững kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, có sự tham gia tích cực của cộng đồng và hỗ trợ của Nhà nước.

• Khái niệm nông thôn mới: Theo Nghị quyết số 26-NQ/TW và Quyết định số 800/QĐ-TTg, nông thôn mới là vùng nông thôn có kết cấu hạ tầng hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, đời sống vật chất và tinh thần được nâng cao, bảo tồn bản sắc văn hóa và đảm bảo an ninh trật tự.

• Mô hình xây dựng NTM: Tập trung vào 5 nội dung chính gồm quy hoạch, xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển kinh tế và tổ chức sản xuất, phát triển văn hóa - xã hội - môi trường, củng cố hệ thống chính trị xã hội vững mạnh.

• Nguyên tắc xây dựng NTM: Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư, minh bạch trong quản lý nguồn lực, lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, đảm bảo tính bền vững và phù hợp với đặc điểm địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, đề án, số liệu thống kê của UBND huyện Tân Kỳ, các phòng ban chuyên môn và các xã nghiên cứu (Nghĩa Đồng, Phú Sơn, Nghĩa Thái). Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát điều tra hộ gia đình, phỏng vấn cán bộ xã, thôn và các tổ chức đoàn thể.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát được thực hiện trên khoảng 300 hộ dân tại 3 xã điểm, chọn mẫu theo phương pháp ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho các vùng đặc trưng của huyện.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả để đánh giá thực trạng, phân tích so sánh để nhận diện sự khác biệt giữa các xã và các tiêu chí xây dựng NTM. Phương pháp đánh giá sự tham gia của người dân (PRA) được áp dụng để đánh giá mức độ đóng góp và nhận thức của cộng đồng.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 6/2013 đến tháng 8/2014, bao gồm thu thập số liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng xây dựng NTM tại Tân Kỳ còn nhiều hạn chế: Đến tháng 8/2014, tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM còn thấp, với xã Nghĩa Đồng đạt 17 tiêu chí, xã Phú Sơn và Nghĩa Thái đạt từ 10-14 tiêu chí. Cơ sở hạ tầng như đường giao thông nông thôn, thủy lợi, điện nông thôn mới đạt khoảng 60-70% kế hoạch, còn nhiều công trình chưa hoàn thiện.

2. Thu nhập và việc làm chưa đáp ứng yêu cầu: Thu nhập bình quân đầu người nông thôn chỉ đạt khoảng 15 triệu đồng/năm, tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên đạt khoảng 65%, thấp hơn mục tiêu đề ra. Sản xuất nông nghiệp vẫn chủ yếu manh mún, nhỏ lẻ, chưa phát triển theo hướng hàng hóa.

3. Sự tham gia của người dân còn hạn chế: Khoảng 55% người dân hiểu rõ về chương trình xây dựng NTM, trong khi đó tỷ lệ tham gia đóng góp công sức, tài chính chỉ đạt khoảng 40%. Cán bộ xã và thôn còn thiếu năng lực vận động và tổ chức thực hiện chương trình.

4. Nguồn lực đầu tư chưa đồng bộ: Tổng nguồn vốn huy động cho xây dựng NTM tại huyện đạt khoảng 150 tỷ đồng trong giai đoạn 2010-2014, trong đó vốn Nhà nước chiếm 50%, vốn nhân dân đóng góp khoảng 20%, còn lại là vốn doanh nghiệp và các nguồn khác. Việc huy động vốn từ cộng đồng còn hạn chế do đời sống người dân còn khó khăn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy xây dựng NTM tại huyện Tân Kỳ đã đạt được một số tiến bộ nhất định, đặc biệt trong phát triển hạ tầng giao thông và giáo dục. Tuy nhiên, các tiêu chí về thu nhập, việc làm và sự tham gia của người dân còn thấp, phản ánh những khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế và năng lực quản lý địa phương.

So sánh với các mô hình xây dựng NTM ở các nước như Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản, Tân Kỳ còn thiếu sự phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng và chưa có cơ chế huy động nguồn lực hiệu quả. Ví dụ, phong trào “Làng mới” của Hàn Quốc nhấn mạnh phát huy nội lực dân cư và đào tạo cán bộ cơ sở, trong khi Tân Kỳ còn hạn chế về năng lực cán bộ và nhận thức của người dân.

Việc xây dựng NTM cần được gắn kết chặt chẽ với phát triển sản xuất hàng hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao thu nhập bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh mức độ đạt các tiêu chí NTM giữa các xã, bảng thống kê nguồn vốn đầu tư và biểu đồ tỷ lệ tham gia của người dân theo từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng: Đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, tổ chức hội thảo, tập huấn để nâng cao hiểu biết và trách nhiệm của người dân về xây dựng NTM. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân hiểu và tham gia lên trên 70% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các xã và các tổ chức đoàn thể.

2. Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu sản xuất và phát triển kinh tế hàng hóa: Hỗ trợ nông dân chuyển đổi cây trồng, vật nuôi phù hợp, phát triển cánh đồng mẫu lớn và liên kết với doanh nghiệp để nâng cao giá trị sản phẩm. Mục tiêu tăng thu nhập bình quân đầu người lên 20 triệu đồng/năm trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp, các hợp tác xã, doanh nghiệp địa phương.

3. Nâng cao năng lực cán bộ và tổ chức chính trị xã hội cơ sở: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý, vận động cộng đồng cho cán bộ xã, thôn nhằm nâng cao hiệu quả triển khai chương trình. Mục tiêu 100% cán bộ xã được đào tạo trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu.

4. Huy động và quản lý hiệu quả các nguồn lực đầu tư: Xây dựng cơ chế khuyến khích đóng góp của nhân dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội, đồng thời tăng cường minh bạch trong quản lý tài chính. Mục tiêu tăng vốn huy động từ cộng đồng lên 30% tổng nguồn vốn trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ đạo xây dựng NTM huyện, các xã.

5. Tăng cường quy hoạch và phát triển hạ tầng đồng bộ: Hoàn thiện quy hoạch xây dựng NTM, ưu tiên đầu tư các công trình giao thông, thủy lợi, điện và các công trình văn hóa xã hội thiết yếu. Mục tiêu hoàn thành quy hoạch chi tiết cho 100% xã trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Quản lý đô thị, Ban quản lý dự án huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và giải pháp xây dựng NTM, từ đó nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành chương trình tại địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên lĩnh vực phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn phong phú để phục vụ giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nông thôn và chính sách công.

3. Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, phát triển cộng đồng: Hỗ trợ xây dựng chiến lược hợp tác, đầu tư và phát triển các dự án phù hợp với nhu cầu thực tế của nông thôn.

4. Người dân và các tổ chức cộng đồng tại địa phương: Nâng cao nhận thức về vai trò chủ thể trong xây dựng NTM, từ đó tích cực tham gia đóng góp và giám sát các hoạt động phát triển.

Câu hỏi thường gặp

1. Xây dựng nông thôn mới là gì và tại sao quan trọng?
   Xây dựng nông thôn mới là chương trình phát triển toàn diện nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn, phát triển hạ tầng và kinh tế bền vững. Đây là nhiệm vụ chiến lược giúp giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị.

2. Những khó khăn chính trong xây dựng NTM tại huyện Tân Kỳ là gì?
   Khó khăn gồm điều kiện tự nhiên phức tạp, nguồn lực hạn chế, năng lực cán bộ còn yếu, sản xuất nông nghiệp manh mún, thu nhập thấp và sự tham gia của người dân chưa cao.

3. Làm thế nào để nâng cao sự tham gia của người dân trong xây dựng NTM?
   Cần tăng cường tuyên truyền, tổ chức các cuộc họp dân chủ, tạo điều kiện cho người dân đóng góp ý kiến và nguồn lực, đồng thời nâng cao nhận thức về lợi ích của chương trình.

4. Vai trò của cán bộ cơ sở trong xây dựng NTM như thế nào?
   Cán bộ cơ sở là cầu nối giữa chính quyền và người dân, chịu trách nhiệm vận động, tổ chức thực hiện và giám sát các hoạt động xây dựng NTM, do đó cần được đào tạo bài bản và nâng cao năng lực.

5. Các bài học kinh nghiệm quốc tế có thể áp dụng cho Tân Kỳ ra sao?
   Có thể học tập mô hình phát huy nội lực cộng đồng của Hàn Quốc, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và quy hoạch đồng bộ của Trung Quốc, cũng như phát triển sản phẩm đặc trưng theo phong trào OVOP của Nhật Bản để nâng cao hiệu quả xây dựng NTM.

Kết luận

• Xây dựng nông thôn mới tại huyện Tân Kỳ đã đạt được những kết quả bước đầu về hạ tầng và một số tiêu chí, nhưng còn nhiều hạn chế về thu nhập, việc làm và sự tham gia của người dân.
• Nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng NTM tại địa phương.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm nâng cao nhận thức cộng đồng, phát triển kinh tế hàng hóa, đào tạo cán bộ, huy động nguồn lực và hoàn thiện quy hoạch hạ tầng.
• Các bước tiếp theo cần tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp trong vòng 2-3 năm tới, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá để điều chỉnh kịp thời.
• Kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức liên quan nhằm thúc đẩy xây dựng nông thôn mới thành công, góp phần phát triển bền vững huyện Tân Kỳ và các vùng nông thôn tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của xây dựng nông thôn mới 1. Một số khái niệm cơ bản về nông thôn và phát triển nông thôn 1. Khái niệm về nông thôn Hiện nay trên thế giới chưa có sự thống nhất về định nghĩa nông thôn, có nhiều quan điểm khác nhau.

Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng, có nghĩa là vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị.quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa để xác định vùng nông thôn vì cho rằng nông thôn có trình độ sản xuất hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường so với đô thị là thấp hơn. Một quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu,nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu và nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là từ sản xuất nông nghiệp.Tuy nhiên, trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, theo Mai Thanh Cúc và cs (2005) [13] dưới góc độ nhà quản lý có thể hiểu “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”. Quan điểm về phát triển nông thôn Khác với phát triển và phát triển kinh tế, phát triển nông thôn chỉ sự phát triển kinh tế- xã hội trên phạm vi hẹp hơn.

Phát triển nông thôn cũng có nhiều quan điểm khác nhau: Có quan điểm cho rằng phát triển nông thôn nhằm nâng cao về vị thế kinh tế, xã hội cho người dân nông thôn thông qua việc sử dụng có hiệu quả cao các nguồn lực của địa phương bao gồm nhân lực, vật lực và tài lực. Phát triển nông thôn sẽ thành công khi chính người dân tham gia tích cực vào quá trình phát triển. Theo Ngân hàng thế giới (1975) đã đưa ra định nghĩa: “ Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một n 7 nhóm người cụ thể- người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển” Trong điều kiện của Việt Nam, tổng hợp quan điểm từ các chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Chính phủ, thuật ngữ này có thể hiều như sau: “ Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trườn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn.

Quá trình này trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác”. theo Mai Thanh Cúc và cs (2005) [13] Phát triển nông thôn có tác động theo nhiều khía cạnh khác nhau. Đây là một quá trình thu hút mọi người dân tham gia vào các chương trình phát triển, nhằm mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của các cư dân nông thôn, đồng thời phát triển nông thôn là quá trình thực hiện hiện đại hóa nền văn hóa nông thôn nhưng vẫn bảo tồn được những giá trị truyền thống thông qua việc ứng dụng khoa học và công nghệ. PTNT là sự phát triển tổng hợp của tất cả các hoạt động có mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố vật chất, kinh tế, công nghệ, văn hóa, xã hội, thể chế và môi trường.

Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà phải được đặt trong khuôn khổ của một chiến lược, chương trình phát triển quốc gia. Sự phát triển của các vùng nông thôn sẽ đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế nói riêng và sự phát triển chung của đất nước (Phạm Vân Đình và cs, 1997) [12]. Quan điểm về xây dựng nông thôn mới. Khái niệm nông thôn mới Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW [14] đưa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”.

Trong quyết định Số 800/QĐ-TTg [15] đưa ra mục tiêu chung về xây dựng mô hình nông thôn mới: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã n 8 hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Như vậy nông thôn mới trước tiên nó phải là nông thôn không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát gọn theo năm nội dung cơ bản sau: (1) làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; (2) sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; (3) đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; (4) bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; (5) xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ. Mô hình nông thôn mới Theo Phan Xuân Sơn và Nguyễn Cảnh (2008) [11] “Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ truyền thống ở tính tiên tiến về mọi mặt”. Mô hình nông thôn mới được quy định bởi các tính chất: đáp ứng yêu cầu phát triển, có sự đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường, đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hõa và xã hội tiến bộ hơn so với mô hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung có thể phổ biến và nhân rộng trên cả nước.

Đó là sự hình dung chung của các nhà nghiên cứu về mô hình nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu khoa học- kĩ thuật hiện đại song vẫn giữ được những nét đặc trưng, tính cách Việt Nam trong cuộc sống văn hóa tinh thần. Yêu cầu xây dựng nông thôn mới Theo Phan Xuân Sơn và Nguyễn Cảnh (2008) [11] Yêu cầu xây dựng nông thôn mới: n 9 Một là, đơn vị cơ bản của mô hình nông thôn mới là làng - xã. Làng - xã thực sự là một cộng đồng, trong đó quản lý của Nhà nước không can thiệp sâu vào đời sống nông thôn trên tinh thần tôn trọng tính tự quản của người dân thông qua hương ước, lệ làng (không trái với pháp luật của Nhà nước). Quản lý của Nhà nước và tự quản của nông dân được kết hợp hài hoà; các giá trị truyền thống làng xã được phát huy tối đa, tạo ra bầu không khí tâm lý xã hội tích cực, bảo đảm trạng thái cân bằng trong đời sống kinh tế - xã hội ở nông thôn, giữ vững an ninh trật tự xã hội,…nhằm hình thành môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế nông thôn.

Hai là, đáp ứng yêu cầu thị trường hoá, đô thị hoá, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuẩn bị những điều kiện vật chất và tinh thần giúp nông dân làm ăn sinh sống và trở nên thịnh vượng ngay trên mảnh đất mà họ đã gắn bó lâu đời. Trước hết, cần tạo cho người dân có điều kiện để chuyển đổi lối sống và canh tác tự cung tự cấp, thuần nông (cổ truyền) sang sản xuất hàng hoá, dịch vụ, du lịch, để họ “ly nông bất ly hương”. Ba là, có khả năng khai thác hợp lý và nuôi dưỡng các nguồn lực, đạt tăng trưởng kinh tế cao và bền vững; môi trường sinh thái được giữ gìn; tiềm năng du lịch được khai thác; làng nghề truyền thống, làng nghề tiểu thủ công nghiệp được khôi phục; ứng dụng công nghệ cao về quản lý, về sinh học.; cơ cấu kinh tế nông thôn phát triển hài hoà, hội nhập địa phương, vùng, cả nước và quốc tế. Bốn là, dân chủ nông thôn mở rộng và đi vào thực chất.Các chủ thể nông thôn (lao động nông thôn, chủ trang trại, hộ nông dân, các tổ chức phi chính phủ, nhà nước, tư nhân…) có khả năng, điều kiện và trình độ để tham gia tích cực vào các quá trình ra quyết định về chính sách phát triển nông thôn; thông tin minh bạch, thông suốt và hiệu quả giữa các tác nhân có liên quan; phân phối công bằng.

Người nông dân thực sự “được tự do và quyết định trên luống cày và thửa ruộng của mình”, lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh làm giàu cho mình, cho quê hương theo đúng chủ trương đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Năm là, nông dân, nông thôn có văn hoá phát triển, dân trí được nâng lên, sức lao động được giải phóng, nhiệt tình cách mạng được phát huy. Đó chính là sức mạnh nội sinh của làng xã trong công cuộc xây dựng nông thôn mới.Người nông n 10 dân có cuộc sống ổn định, giàu có, trình độ văn hoá, khoa học kỹ thuật và tay nghề cao, lối sống văn minh hiện đại nhưng vẫn giữ được những giá trị văn hoá, bản sắc truyền thống “tắt lửa tối đèn” có nhau, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tham gia tích cực mọi phong trào chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng, đối ngoại…nhằm vừa tự hoàn thiện bản thân, nâng cao chất lượng cuộc sống của mình, vừa góp phần xây dựng quê hương văn minh giàu đẹp. Sự khác biệt giữa xây dựng nông thôn trước đây với xây dựng nông thôn mới Có thể nói, xây dựng nông thôn cũng đã có từ lâu tại Việt Nam.

Trước đây, có thời điểm chúng ta xây dựng mô hình nông thôn ở cấp huyện, cấp thôn, nay chúng ta xây dựng nông thôn mới ở cấp xã.