Thực Trạng Và Giải Pháp Quản Lý Chất Thải Rắn Từ Tàu Bay Tại Sân Bay Quốc Tế Nội Bài

Thực trạng và giải pháp quản lý chất thải rắn từ tàu bay tại sân bay Nội Bài được phân tích chi tiết, đề xuất hướng xử lý hiệu quả, bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Thanh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Hà Thanh
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Môi trường và Đô thị
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Quản Lý Chất Thải Rắn Từ Tàu Bay Tại Sân Bay Nội Bài
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN TỪ TÀU BAY
• 1.1. Tổng quan về chất thải rắn
• 1.1.1. Nguồn phát sinh chất thải rắn
• 1.1.2. Đặc điểm và thành phần chất thải rắn
• 1.1.3. Phân loại và thu gom chất thải rắn
• 1.1.4. Tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải rắn
• 1.1.5. Ảnh hưởng của chất thải rắn
• 1.2. Tổng quan về chất thải rắn từ tàu bay
• 1.2.1. Nguồn phát sinh chất thải rắn từ tàu bay
• 1.2.2. Đặc điểm và thành phần chất thải rắn từ tàu bay
• 1.2.3. Các văn bản, quy định về quản lý chất thải rắn từ tàu bay
• 1.2.4. Ảnh hưởng của chất thải rắn từ tàu bay
• 1.2.5. Kinh nghiệm quản lý chất thải rắn từ tàu bay trên thế giới
• 1.3. Quản lý tổng hợp chất thải rắn
• 1.3.1. Khái niệm quản lý tổng hợp chất thải rắn
• 1.3.2. Nội dung quản lý tổng hợp chất thải rắn
• 1.3.3. Các bước xây dựng và triển khai hệ thống quản lý tổng hợp chất thải rắn
• 1.3.4. Các thành phần của hệ thống quản lý chất thải rắn
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN TỪ TÀU BAY TẠI CẢNG HÀNG KHÔNG QUỐC TẾ NỘI BÀI
• 2.1. Tình hình tăng trưởng vận chuyển hàng không dân dụng tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài
• 2.1.1. Tình hình tăng trưởng của ngành hàng không dân dụng Việt Nam
• 2.1.2. Tình hình tăng trưởng vận chuyển hàng không của Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài
• 2.2. Thực trạng về chất thải rắn từ tàu bay tại Cảng HKQT Nội Bài
• 2.2.1. Nguồn phát sinh chất thải rắn từ tàu bay tại Cảng HKQT Nội Bài
• 2.2.2. Thành phần chất thải rắn từ tàu bay
• 2.2.3. Lượng và tỷ trọng chất thải rắn từ tàu bay
• 2.3. Thực trạng về quản lý chất thải rắn từ tàu bay tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài
• 2.3.1. Hệ thống tổ chức, phân công trách nhiệm
• 2.3.2. Các nội quy, quy định liên quan đến quản lý chất thải rắn từ tàu bay
• 2.3.3. Thanh tra, kiểm tra, giám sát
• 2.3.4. Công tác quản lý chất thải rắn từ tàu bay
• 4. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN TỪ TÀU BAY TẠI CẢNG HÀNG KHÔNG QUỐC TẾ NỘI BÀI
• 3.1. Dự báo sản lượng vận tải hàng không và lượng phát sinh chất thải rắn từ tàu bay
• 3.1.1. Dự báo sản lượng của ngành hàng không dân dụng Việt Nam
• 3.1.2. Dự báo sản lượng của Cảng HKQT Nội Bài
• 3.1.3. Phân tích, dự báo mức phát thải chất thải rắn từ tàu bay
• 3.2. Các mục tiêu quản lý chất thải rắn từ tàu bay
• 3.2.1. Mục tiêu trước mắt (đến năm 2020)
• 3.2.2. Mục tiêu lâu dài (đến năm 2030)
• 3.3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn từ tàu bay
• 3.3.1. Tái chế và giảm phát thải chất thải rắn từ tàu bay
• 3.3.2. Giải pháp về tổ chức, quản lý
• 3.3.3. Giải pháp về truyền thông, nâng cao nhận thức và phát triển nguồn nhân lực về bảo vệ môi trường
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý chất thải rắn từ tàu bay

Phần này cung cấp cái nhìn tổng quan về quản lý chất thải rắn và chất thải từ tàu bay, tập trung vào các khía cạnh như nguồn phát sinh, đặc điểm, thành phần, và quy trình xử lý. Chất thải rắn từ tàu bay bao gồm thức ăn thừa và rác thải từ khoang hành khách, có đặc thù riêng về nguồn gốc và tính chất. Các văn bản quy định về quản lý chất thải rắn cũng được đề cập, nhấn mạnh sự cần thiết của việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế và địa phương.

1.1. Nguồn phát sinh chất thải rắn

Chất thải rắn phát sinh từ các hoạt động của con người và sinh vật, bao gồm cả hoạt động hàng không. Chất thải từ tàu bay chủ yếu đến từ khoang hành khách và khoang bếp, với thành phần đa dạng như thức ăn thừa, bao bì, và các vật dụng cá nhân. Việc xác định nguồn phát sinh giúp thiết lập các biện pháp quản lý chất thải hiệu quả.

1.2. Đặc điểm và thành phần chất thải rắn

Chất thải rắn từ tàu bay có đặc điểm riêng biệt, bao gồm tính dễ phân hủy và khả năng lây lan dịch bệnh. Thành phần chủ yếu là chất hữu cơ, nhựa, và kim loại. Việc phân tích thành phần giúp lựa chọn công nghệ xử lý chất thải phù hợp, đảm bảo giảm thiểu tác động môi trường.

II. Thực trạng quản lý chất thải rắn từ tàu bay tại sân bay Nội Bài

Phần này đánh giá thực trạng quản lý chất thải rắn tại sân bay Nội Bài, một trong những cảng hàng không lớn nhất Việt Nam. Với hơn 320 chuyến bay mỗi ngày, lượng chất thải rắn từ tàu bay phát sinh đáng kể, đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý. Các vấn đề như thiếu quy trình đồng bộ, hạn chế về nhân lực và công nghệ được chỉ rõ.

2.1. Nguồn phát sinh và thành phần chất thải

Tại sân bay Nội Bài, chất thải rắn từ tàu bay chủ yếu đến từ khoang hành khách và khoang bếp. Thành phần bao gồm thức ăn thừa, nhựa, và giấy. Việc phân loại và thu gom chưa được thực hiện triệt để, dẫn đến khó khăn trong xử lý chất thải.

2.2. Hệ thống quản lý và quy trình xử lý

Hệ thống quản lý chất thải rắn tại sân bay Nội Bài hiện chưa đồng bộ, thiếu các quy định cụ thể về phân loại và xử lý. Công tác thanh tra, kiểm tra còn hạn chế, dẫn đến việc tuân thủ các quy định chưa nghiêm ngặt.

III. Giải pháp quản lý chất thải rắn từ tàu bay tại sân bay Nội Bài

Phần này đề xuất các giải pháp quản lý chất thải rắn nhằm nâng cao hiệu quả tại sân bay Nội Bài. Các giải pháp bao gồm tái chế, giảm phát thải, và cải thiện quy trình quản lý. Việc áp dụng công nghệ hiện đại và nâng cao nhận thức cộng đồng cũng được nhấn mạnh.

3.1. Tái chế và giảm phát thải

Một trong những giải pháp môi trường hiệu quả là tăng cường tái chế chất thải rắn từ tàu bay. Việc phân loại tại nguồn và sử dụng công nghệ tái chế giúp giảm lượng chất thải phải xử lý, đồng thời tiết kiệm tài nguyên.

3.2. Cải thiện quy trình quản lý

Cần xây dựng quy trình quản lý chất thải đồng bộ, từ khâu thu gom đến xử lý. Việc đào tạo nhân lực và áp dụng công nghệ hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn sân bay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành hàng không dân dụng Việt Nam đã chứng kiến tốc độ tăng trưởng ấn tượng trong giai đoạn 2010-2015 với mức tăng trung bình 14,9% về hành khách và 10,7% về hàng hóa. Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, một trong ba cảng hàng không lớn nhất cả nước, đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới vận tải hàng không quốc gia với hơn 320 chuyến bay cất, hạ cánh mỗi ngày. Sự phát triển nhanh chóng này kéo theo sự gia tăng đáng kể lượng chất thải rắn (CTR) phát sinh từ tàu bay, đặt ra thách thức lớn trong công tác quản lý và bảo vệ môi trường tại các cảng hàng không.

CTR từ tàu bay chủ yếu bao gồm thức ăn thừa, giấy, nhựa, thủy tinh và các vật liệu đóng gói, với đặc điểm phần lớn là chất thải hữu cơ dễ phân hủy, gây mùi hôi và nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng nếu không được xử lý đúng cách. Mặc dù đã có các văn bản pháp luật và quy định quản lý CTR nói chung, công tác quản lý CTR từ tàu bay tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu bảo vệ môi trường và an toàn hàng không.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào đánh giá thực trạng quản lý CTR từ tàu bay tại Cảng HKQT Nội Bài, xác định điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2016 tại Cảng HKQT Nội Bài, với dữ liệu thu thập từ các chuyến bay và các đơn vị phục vụ mặt đất liên quan.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc góp phần phát triển bền vững ngành hàng không dân dụng Việt Nam, đồng thời cung cấp mô hình tham khảo cho các cảng hàng không khác trong nước trong công tác quản lý chất thải rắn từ tàu bay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết quản lý tổng hợp chất thải rắn (Integrated Solid Waste Management - ISWM), một phương pháp tiếp cận toàn diện bao gồm các yếu tố kỹ thuật và phi kỹ thuật nhằm giảm thiểu, thu gom, phân loại, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải một cách hiệu quả và bền vững. ISWM nhấn mạnh nguyên tắc giảm thiểu tại nguồn, tái sử dụng và tái chế phù hợp với môi trường, đồng thời tích hợp các khía cạnh kinh tế, xã hội và thể chế trong quản lý chất thải.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các quy định pháp luật hiện hành về quản lý chất thải rắn tại Việt Nam, bao gồm Nghị định 38/2015/NĐ-CP về quản lý chất thải và phế liệu, Thông tư 53/2012/TT-BGTVT về quy trình kiểm soát thu gom, phân loại chất thải từ tàu bay, và Nghị định 147/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng không dân dụng. Các khái niệm chính bao gồm: chất thải rắn sinh hoạt, phân loại chất thải tại nguồn, thu gom và xử lý chất thải, cũng như các thành phần cấu thành chất thải rắn từ tàu bay.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo ngành hàng không, tài liệu pháp luật, nghiên cứu trước đây và các nguồn thông tin chính thức từ Cục Hàng không Việt Nam và Tổng cục Môi trường trong giai đoạn 2010-2016.

Phương pháp khảo sát hiện trường được thực hiện thông qua bảng hỏi điều tra có giám sát nhằm thu thập thông tin về số chuyến bay, số hành khách, khối lượng chất thải rắn phát sinh và công tác quản lý chất thải tại Cảng HKQT Nội Bài trong 4 ngày khảo sát chia làm 2 đợt.

Phương pháp lấy mẫu thực nghiệm được áp dụng để phân tích thành phần và tỷ trọng chất thải rắn từ tàu bay. Mẫu được thu thập từ 8 chuyến bay đại diện gồm 2 chuyến bay đường dài, 2 chuyến bay tầm trung và 4 chuyến bay tầm ngắn. Chất thải được phân loại theo hạng ghế (hạng C, thương gia, phổ thông) và loại vật liệu gồm nhựa, nilon, giấy, thức ăn thừa, nhôm, thủy tinh và vật liệu khác. Khối lượng từng loại được cân và ghi chép chi tiết.

Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh tỷ trọng các thành phần chất thải, đồng thời đánh giá hiệu quả công tác quản lý dựa trên các chỉ số thu gom, phân loại và xử lý chất thải.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng vận chuyển hàng không và phát sinh chất thải rắn: Giai đoạn 2010-2015, sản lượng hành khách qua Cảng HKQT Nội Bài tăng trung bình 14,9%/năm, đạt 63 triệu hành khách năm 2015. Số chuyến bay trung bình khoảng 321 lượt/ngày, trong đó có khoảng 90 chuyến bay phát sinh chất thải rắn được thu gom xử lý. Lượng chất thải rắn phát sinh từ tàu bay tại cảng ước tính khoảng 1,2 kg/hành khách, trong đó thức ăn thừa chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 45-50%.

2. Thành phần chất thải rắn từ tàu bay: Phân tích mẫu từ 8 chuyến bay cho thấy chất thải hữu cơ (thức ăn thừa) chiếm khoảng 48%, nhựa và nilon chiếm 30%, giấy chiếm 12%, còn lại là nhôm, thủy tinh và các vật liệu khác. Tỷ trọng chất thải hữu cơ cao hơn ở các chuyến bay đường dài so với chuyến bay tầm ngắn (tăng khoảng 15%).

3. Hiệu quả quản lý chất thải rắn tại Cảng HKQT Nội Bài: Tỷ lệ thu gom chất thải rắn từ tàu bay đạt khoảng 85%, tuy nhiên công tác phân loại tại nguồn còn hạn chế, tỷ lệ phân loại đạt dưới 30%. Việc vận chuyển và xử lý chất thải được thực hiện theo quy trình nhưng vẫn tồn tại tình trạng rơi vãi và phát sinh mùi hôi do chất thải hữu cơ chưa được xử lý kịp thời.

4. So sánh với kinh nghiệm quốc tế: Các hãng hàng không Mỹ đã đạt tỷ lệ tái chế chất thải từ tàu bay lên đến 70%, trong khi tại Nội Bài tỷ lệ này còn rất thấp, chủ yếu do hạn chế về cơ sở hạ tầng và nhận thức. Kinh nghiệm từ Ấn Độ cũng cho thấy việc phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và áp dụng các vật liệu tái chế là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trong quản lý chất thải rắn từ tàu bay tại Nội Bài bao gồm thiếu đồng bộ trong phân loại tại nguồn, cơ sở hạ tầng chưa hoàn chỉnh và thiếu các chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức cho nhân viên và hành khách. So với các nước phát triển, Việt Nam còn nhiều dư địa để cải thiện tỷ lệ tái chế và giảm thiểu lượng chất thải phải xử lý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng các thành phần chất thải rắn từ tàu bay, biểu đồ cột so sánh lượng chất thải phát sinh theo từng loại chuyến bay, và bảng tổng hợp tỷ lệ thu gom, phân loại, xử lý chất thải qua các năm. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ nét các điểm mạnh và điểm yếu trong công tác quản lý hiện tại.

Việc áp dụng mô hình quản lý tổng hợp chất thải rắn (ISWM) với sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp hàng không và các nhà cung cấp dịch vụ là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu tác động môi trường và đảm bảo an toàn, an ninh hàng không.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phân loại chất thải tại nguồn: Triển khai chương trình đào tạo, tuyên truyền nâng cao nhận thức cho nhân viên phục vụ mặt đất và hành khách về phân loại chất thải rắn từ tàu bay. Mục tiêu đạt tỷ lệ phân loại trên 60% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Cảng HKQT Nội Bài phối hợp với các hãng hàng không và công ty phục vụ mặt đất.

2. Nâng cấp cơ sở hạ tầng thu gom và xử lý: Đầu tư xây dựng điểm trung chuyển chất thải rắn hiện đại, trang bị thiết bị thu gom, vận chuyển chuyên dụng, đồng thời áp dụng công nghệ xử lý chất thải hữu cơ tiên tiến nhằm giảm mùi và ô nhiễm. Thời gian thực hiện: 3 năm. Chủ thể thực hiện: Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam và các đối tác liên quan.

3. Phát triển chương trình tái chế và tái sử dụng: Hợp tác với các nhà cung cấp suất ăn và các đơn vị cung cấp vật liệu để sử dụng bao bì, vật liệu có khả năng tái chế cao, giảm thiểu nhựa dùng một lần trên tàu bay. Mục tiêu giảm 30% lượng nhựa thải ra trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Các hãng hàng không, công ty cung cấp suất ăn và Ban quản lý cảng.

4. Xây dựng cơ chế phối hợp quản lý: Thiết lập nhóm quản lý chất thải rắn từ tàu bay gồm đại diện các bên liên quan để phối hợp triển khai, giám sát và đánh giá hiệu quả công tác quản lý. Thời gian thành lập: 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Cục Hàng không Việt Nam và Ban quản lý Cảng HKQT Nội Bài.

5. Tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm: Áp dụng nghiêm các quy định pháp luật về quản lý chất thải rắn, xử phạt các hành vi vi phạm nhằm đảm bảo công tác quản lý được thực hiện nghiêm túc. Chủ thể thực hiện: Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và hàng không.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về hàng không và môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực trạng, giúp xây dựng chính sách, quy định phù hợp và hiệu quả trong quản lý chất thải rắn từ tàu bay.

2. Ban quản lý các cảng hàng không, sân bay: Tham khảo để cải thiện công tác quản lý chất thải, nâng cao hiệu quả thu gom, phân loại và xử lý, đồng thời áp dụng các giải pháp kỹ thuật và tổ chức phù hợp.

3. Các hãng hàng không và công ty phục vụ mặt đất: Nắm bắt các thành phần chất thải, xu hướng phát sinh và các giải pháp quản lý nhằm giảm thiểu chi phí và tác động môi trường, đồng thời nâng cao hình ảnh doanh nghiệp.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành môi trường, hàng không: Tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo về quản lý chất thải rắn, phát triển bền vững trong ngành hàng không và các lĩnh vực liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Chất thải rắn từ tàu bay gồm những thành phần chính nào?
   Chất thải rắn từ tàu bay chủ yếu bao gồm thức ăn thừa (khoảng 48%), nhựa và nilon (30%), giấy (12%), cùng các vật liệu như nhôm, thủy tinh và các vật liệu khác. Thành phần này phản ánh hoạt động ăn uống và sinh hoạt của hành khách trên tàu bay.

2. Tại sao quản lý chất thải rắn từ tàu bay lại quan trọng?
   Quản lý chất thải rắn từ tàu bay giúp ngăn ngừa ô nhiễm môi trường không khí, nước và đất, giảm nguy cơ lây lan dịch bệnh, đồng thời đảm bảo an toàn, an ninh hàng không và nâng cao chất lượng dịch vụ tại cảng hàng không.

3. Hiện trạng phân loại chất thải tại nguồn ở Cảng HKQT Nội Bài ra sao?
   Tỷ lệ phân loại chất thải tại nguồn hiện còn thấp, dưới 30%, do hạn chế về cơ sở hạ tầng, nhận thức của nhân viên và hành khách, cũng như thiếu các chương trình đào tạo và tuyên truyền hiệu quả.

4. Các biện pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn từ tàu bay?
   Các biện pháp bao gồm tăng cường phân loại tại nguồn, nâng cấp cơ sở hạ tầng thu gom và xử lý, phát triển chương trình tái chế, xây dựng cơ chế phối hợp quản lý và tăng cường kiểm tra, giám sát.

5. Kinh nghiệm quốc tế có thể áp dụng cho Việt Nam như thế nào?
   Kinh nghiệm từ Mỹ và Ấn Độ cho thấy việc phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, sử dụng vật liệu tái chế, đào tạo nhân viên và xây dựng chương trình quản lý tổng hợp là các yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn từ tàu bay.

Kết luận

• Ngành hàng không dân dụng Việt Nam và Cảng HKQT Nội Bài có tốc độ tăng trưởng vận chuyển hành khách và hàng hóa nhanh, kéo theo sự gia tăng lượng chất thải rắn từ tàu bay.
• Thành phần chất thải rắn từ tàu bay chủ yếu là thức ăn thừa và vật liệu nhựa, nilon, giấy, với tỷ trọng chất thải hữu cơ chiếm gần một nửa.
• Công tác quản lý chất thải rắn tại Cảng HKQT Nội Bài còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong phân loại tại nguồn và xử lý chất thải hữu cơ.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý bao gồm tăng cường phân loại, nâng cấp cơ sở hạ tầng, phát triển tái chế và xây dựng cơ chế phối hợp quản lý.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan, doanh nghiệp trong ngành hàng không và môi trường áp dụng, góp phần phát triển bền vững ngành hàng không dân dụng Việt Nam.

Các bên liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới để cải thiện công tác quản lý chất thải rắn từ tàu bay, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và nâng cao chất lượng dữ liệu nhằm hoàn thiện hệ thống quản lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN TỪ TÀU BAY 1. Tổng quan về chất thải rắn 1. Nguồn phát sinh chất thải rắn Chất thải rắn (CTR) bao gồm tất cả các chất thải ở dạng rắn, phát sinh do các hoạt động của con người và sinh vật, được thải bỏ khi chúng không còn hữu ích hay khi con người không muốn sử dụng nữa (PGS.

Nguyễn Văn Phước, 2008). Theo Khoản 1 Điều 3 Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24/4/2015 của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu, chất thải rắn là chất thải ở thể rắn hoặc sệt (còn gọi là bùn thải) được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. Theo Khoản 3 Điều 3 Nghị định này, chất thải rắn sinh hoạt (còn gọi là rác sinh hoạt) là chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt thường ngày của con người. CTR sinh hoạt phát sinh chủ yếu từ các hộ gia đình, các khu tập thể, chất thải đường phố, chợ, các trung tâm thương mại, văn phòng, các cơ sở nghiên cứu, trường học,… 1.

Đặc điểm và thành phần chất thải rắn CTR sinh hoạt chiếm một lượng lớn ở khu đô thị, thành phần và khối lượng của CTR thay đổi theo từng vùng nơi phát sinh chất thải rắn. Đặc điểm và lượng CTR ở một vùng, khu vực không chỉ phụ thuộc vào mức sống và lối sống của dân cư vùng đó mà còn phụ thuộc và sự đa dạng về tài nguyên thiên thiên của vùng, khu vực đó. Chất thải khu đô thị có thể chia thành hai loại chính: chất thải hữu cơ và chất thải vô cơ. Nhìn chung, chất thải hữu cơ có thể phân thành 3 loại: chất thải hữu cơ có thể bị thối rữa; chất thải hữu cơ có thể lên men và loại chất thải hữu cơ không thể lên men.

Chất thải hữu cơ có thể bị thối rữa bị phân hủy nhanh chóng và khi phân hủy tạo ra mùi hôi thối khó chịu. Chất thải hữu cơ có thể lên men cũng phân hủy nhanh chóng nhưng không tạo ra mùi hôi thối khó chịu. Các chất thải hữu cơ không lên men phân hủy chậm. Nguồn thải chính của chất thải hữu cơ có thể bị thối 8 rữa chủ yếu là thức ăn, do đó thành phần này thay đổi phụ thuộc vào lối sống và điều kiện sống cũng như các chủng loại thức ăn.

Chất thải có thể lên men được phân thành 2 loại chất thải mùa màng và chất thải là gạch đá vụn. Chất thải rắn sinh hoạt ở các nước có khí hậu nhiệt đới, độ ẩm cao phần lớn là các loại thực vật. CTR ở các đô thị là vật phế thải trong sinh hoạt và sản xuất nên đó là một hỗn hợp phức tạp của nhiều vật chất khác nhau. Để xác định được thành phần của CTRSH một cách chính xác là một việc làm rất khó vì thành phần của rác thải phụ thuộc rất nhiều vào tập quán cuộc sống, mức sống của người dân, mức độ tiện nghi của đời sống con người, theo mùa trong năm,… Thành phần rác thải có ý nghĩa rất quan trọng trong việc lựa chọn các thiết bị xử lý, công nghệ xử lý cũng như hoạch định các chương trình quản lý đối với hệ thống kỹ thuật quản lý CTR.

Đối với nước ta do khí hậu nóng ẩm nên độ ẩm của CTR rất cao, thành phần rất phức tạp và chứa nhiều chất hữu cơ dễ phân huỷ do đó tỷ trọng của rác khá cao. Thành phần hoá học của CTR đô thị bao gồm chất hữu cơ (dao động trong khoảng 40– 60%), chất tro, hàm lượng carbon cố định (hàm lượng này thường chiếm khoảng 5 – 12%). Các chất vô cơ chiếm khoảng 15 - 30%. Thành phần CTR sinh hoạt phụ thuộc vào mức sống.

Mức sống, thu nhập khác nhau giữa các đô thị đóng vai trò quyết định trong thành phần CTR sinh hoạt. Trong thành phần rác thải đưa đến các bãi chôn lấp, thành phần rác có thể sử dụng làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ rất cao từ 54 – 77,1%; tiếp theo là thành phần nhựa: 8-16%; thành phần kim loại đến 2% và thành phần nguy hại để lẫn: 1%. Thành phần Chất thải rắn sinh tại đầu vào của các bãi chôn lấp của một số địa phƣơng năm 2009 – 2010 Loại chất Hà Nội Hà Nội Hải Hải Huế Đà HCM HCM Bắc Ninh thải (Nam (Xuân Phòng Phòng (Thủy Nẵng (Đa (Phƣớ (Thị trấn Sơn) Sơn) (Tràng (Đình Phƣơn (Hòa Phƣớc c Hồ) Cát Vũ) g) Khánh) ) Hiệp) Rác hữu cơ 53,81 60,79 55,18 57,56 77,1 68,47 64,50 62,83 56,90 Giấy 6,53 5,38 4,54 5,42 1,92 5,07 8,17 6,05 3,73 Vải 5,82 1,76 4,57 5,12 2.09 1,07 Gỗ 2,51 6,63 4,93 3,70 0,59 2,79 4,59 4,18 - Nhựa 13,57 8,35 14,34 11,28 12,47 11,36 12,42 15,96 9,65 Da, cao su 0,15 0,22 1,05 1,90 0,28 0,23 0,44 0,93 0,20 Kim loại 0,87 0,25 0,47 0,25 0,40 1,45 0,36 0,59 - Thủy tinh 1,87 5,07 1,69 1,35 0,39 0,14 0,40 0,86 0,58 Sành sứ 0,39 1,26 1,27 0,44 0,79 0,79 0,24 1,27 - Đất và cát 6,29 5,44 3,08 2,96 1,70 6,75 1,39 2,28 27,85 Xỉ than 3,10 2,34 5,70 6,06 - 0 0,44 0,39 - Nguy hại 0,17 0,82 0,05 0,05 - 0,02 0,12 0,05 0,07 Bùn 4,34 1,63 2,29 2,75 1,46 1,35 2,29 1,89 - Loại khác 0,58 0,05 1,46 1,14 - 0,03 0,14 0,04 - Tổng 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Nguồn: Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2011 1. Phân loại và thu gom chất thải rắn Công tác thu gom CTR sinh hoạt đô thị mặc dù ngày càng được chính quyền các cấp quan tâm, nhưng do lượng CTR ngày càng tăng, năng lực thu gom còn hạn chế cả về thiết bị lẫn nhân lực nên tỷ lệ thu gom vẫn chưa đạt yêu cầu.

Mặt khác, do nhận thức của người dân còn chưa cao nên lượng rác bị vứt bừa bãi ra môi trường còn nhiều, việc thu gom có phân loại tại nguồn vẫn chưa áp dụng rộng rãi do thiếu đầu tư cho hạ tầng cơ sở cũng như thiết bị, nhân lực và nâng cao nhận thức. Phân loại tại nguồn Phân loại chất thải tại nguồn sẽ giúp giảm thiểu lượng rác thải chôn lấp: rác thải hữu cơ được tái chế thành sản phẩm có ích, các chất thải như nhựa, giấy, kim 10 loại được tái chế thành nguyên liệu đầu vào hoặc sản phẩm tái chế. Đây là cơ sở để hình thành và phát triển thị trường tái sử dụng, tái chế chất thải. Các thành phố đã áp dụng thử nghiệm phân loại rác tại nguồn điển hình như TP.

Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng,… đã có những kết quả nhất định. Tuy nhiên, để triển khai nhân rộng hoạt động này cần phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng như: các thiết bị thu gom phân loại, địa điểm tập kết và trung chuyển, cơ sở hạ tầng cho công tác tái chế, tái sử dụng như nhà máy làm phân hữu cơ, các cơ sở tái chế chất thải, nhân lực, các chương trình nhằm nâng cao ý thức tham gia của người dân. Hiện nay, phân loại rác thại nguồn vẫn chưa được áp dụng, triển khai rộng rãi vì nhiều lý do như chưa đủ nguồn lực tài chính để mua sắm trang thiết bị, đầu tư cơ sở hạ tầng cũng như nguồn nhân lực thực hiện, đặc biệt là thói quen của người dân. Tại một số địa phương triển khai thí điểm mô hình phân loại CTR tại nguồn ở giai đoạn đầu, do cơ sở hạ tầng khi tiến hành thí điểm dự án không đồng bộ và do hạn chế, thiếu đầu tư cho công tác thu gom vận chuyển và xử lý CTR theo từng loại nên sau khi người dân tiến hành phân loại tại nguồn, rác được công nhân URENCO thu gom và đổ lẫn lộn vào xe vận chuyển để chở đến bãi chôn lấp chung, do vậy, mục tiêu của chương trình phân loại rác tại nguồn chưa đạt được.

Do chưa thực sự quen với việc phân loại CTR tại n guồn nên tỷ lệ người dân tự nguyện tham gia phân loại rác còn thấp. Hình thức thu gom Việc phân loại CTR tại nguồn vẫn chưa được triển khai rộng rãi, vì vậy ở hầu hết các đô thị nước ta, việc thu gom rác thải chưa phân loại vẫn là chủ yếu. Công tác thu gom thông thường sử dụng 2 hình thức là thu gom sơ cấp (người dân tự thu gom vào các thùng/túi chưa sau đó được công nhân thu gom vào các thùng rác đẩy tay cỡ nhỏ) và thu gom thứ cấp (rác các hộ gia đình được công nhân thu gom vào các xe đẩy tay sau đó chuyển đến các xe ép rác chuyên dụng và chuyển đến khu xử lý hoặc tại các chợ/khu dân cư có đặt thùng chứa rác, công ty môi trường đô thị có xe chuyên dụng chở đến khu xử lý). 11 Một trong những bức xúc của các đô thị hiện nay trong công tác thu gom CTR là thiếu các địa điểm trung chuyển rác.

Hồ Chí Minh có 2 trạm trung chuyển lớn. Hà Nội chưa có trạm trung chuyển rác trong khi khoảng cách từ Hà Nội tới khu xử lý rác Nam Sơn khoảng 50km. Các thành phố khác cũng chưa có trạm trung chuyển rác đúng nghĩa như ở TP. Hồ Chí Minh.

Theo đánh giá hiện nay, hầu hết các đô thị mới chỉ có các điểm tập kết rác, tuy vận, các điểm tập kết này cũng chưa đảm bảo các tiêu chuẩn về vệ sinh môi trường. Công tác xã hội hóa việc thu gom và vận chuyển chất thải đang được thực hiện rộng rãi ở nhiều nơi. Chỉ ở các đô thị lớn cấp thành phố mới có URENCO đảm nhận việc thu gom, vận chuyển và xử lý CTR đô thị. Tuy nhiên vẫn có sự tham gia của các công ty cổ phần hoặc công ty tư nhân.

Trên địa bàn Hà Nội, ngoài URENCO là đơn vị đảm trách chính còn có khoảng gần 30 đơn vị tư nhân và tập thể khách tham gia thực hiện thu gom, vận chuyển chất thải sinh hoạt. Tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải rắn 1. Tái sử dụng và tái chế chất thải rắn Chất thải rắn sinh hoạt đô thị có thể tái sử dụng, tái chế thành các sản phẩm như: chất thải hữu cơ chế biến thành phân hữu cơ, làm thức ăn chăn nuôi; tái chế giấy, kim loại, nhựa, thủy tinh,… Tỷ lệ tái chế các chất thải làm phân hữu cơ và tái chế giấy, nhựa, thủy tinh, kim loại như sắt, đồng, chì, nhôm,… chỉ đạt khoảng 8 – 12% CTR sinh hoạt đô thị thu gom được. Xử lý phần hữu cơ của rác thải thành phân hữu cơ hiện là một phương pháp đang sử dụng ở Việt Nam.