Luận văn thạc sĩ về thực trạng và giải pháp quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Australia

Tài liệu chuyên sâu Thực trạng và giải pháp quan hệ thương mại Việt Nam - Australia, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho

• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Quan Hệ Thương Mại Việt Nam - Australia

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN THIẾT LẬP QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - AUSTRALIA
• 1.1. Một số cơ sở lý luận thiết lập quan hệ thương mại Việt Nam - Australia
• 1.2. Một số lý thuyết thương mại quốc tế thiết lập quan hệ thương mại Việt Nam - Australia
• 1.3. Một số tiêu chí đánh giá quan hệ thương mại song phương
• 1.4. Xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.5. Cơ sở thực tiễn phát triển quan hệ thương mại song phương Việt Nam - Australia
• 1.5.1. Chính sách mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 1.5.2. Tổng quan về kinh tế và ngoại thương Australia
• 1.5.3. Vai trò của quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và Australia với nền kinh tế hai quốc gia
• 1.5.4. Kinh nghiệm phát triển quan hệ thương mại song phương với Australia của một số nước trong khối ASEAN
• 1.5.4.1. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 1.5.4.2. Kinh nghiệm của Indonesia
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - AUSTRALIA TRONG GIAI ĐOẠN 2005-2011
• 2.1. Các Hiệp định thương mại song phương và đa phương đã ký kết và đang đàm phán giữa Việt Nam - Australia. Phân tích thực trạng quan hệ thương mại song phương Việt Nam – Australia 2005-2011
• 2.1.1. Quy mô và thị phần thương mại
• 2.1.2. Cơ cấu thương mại
• 2.2. Đánh giá thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam – Australia
• 2.3. Nguyên nhân và những vấn đề đặt ra
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM THÚC ĐẨY VÀ TĂNG CƯỜNG QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - AUSTRALIA GIAI ĐOẠN 2012-2020
• 3.1. Triển vọng của quan hệ thương mại Việt Nam - Australia
• 3.1.1. Triển vọng tăng trưởng thương mại toàn cầu
• 3.1.2. Định hướng phát triển thương mại của Australia
• 3.1.3. Định hướng phát triển thương mại của Việt Nam
• 3.1.4. Quan điểm và định hướng phát triển quan hệ thương mại Việt Nam - Australia
• 3.1.4.1. Về quan điểm
• 3.1.4.2. Về định hướng
• 3.2. Các giải pháp nhằm thúc đẩy và tăng cường quan hệ thương mại Việt Nam - Australia giai đoạn 2012-2020
• 3.2.1. Các giải pháp vĩ mô
• 3.2.2. Các giải pháp vi mô
• KẾT LUẬN
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam Australia

Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Australia đã có những bước phát triển đáng kể trong giai đoạn 2005-2011. Theo số liệu từ Trung tâm thương mại quốc tế ITC, tổng kim ngạch thương mại giữa hai nước đạt trên 4,8 tỷ USD vào năm 2011, với Australia là đối tác thương mại lớn thứ 5 về xuất khẩu và đứng thứ 12 về nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam. Mặc dù có sự tăng trưởng, nhưng so với tiềm năng, trao đổi thương mại giữa hai nước vẫn còn khiêm tốn. Việt Nam xếp thứ 5 trong khối ASEAN về kim ngạch xuất nhập khẩu với Australia, cho thấy khoảng cách lớn so với các quốc gia như Singapore và Malaysia. Điều này chỉ ra rằng còn nhiều cơ hội chưa được khai thác trong quan hệ thương mại giữa hai nước. Các mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Australia bao gồm dầu thô, điện thoại di động, và thủy hải sản, trong khi hàng hóa nhập khẩu chủ yếu là lúa mì và sắt thép. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn củng cố mối quan hệ chính trị và văn hóa giữa hai quốc gia.

1.1. Các hiệp định thương mại

Trong giai đoạn này, nhiều hiệp định thương mại song phương và đa phương đã được ký kết, tạo điều kiện thuận lợi cho quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Australia. Hiệp định ASEAN-Australia-New Zealand (AANZFTA) là một trong những hiệp định quan trọng, giúp giảm thuế xuất khẩu và tạo cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường Australia. Tuy nhiên, việc thực thi các hiệp định này vẫn gặp nhiều thách thức, bao gồm rào cản thương mại và sự khác biệt trong quy định pháp lý. Để tận dụng tối đa lợi ích từ các hiệp định này, Việt Nam cần cải thiện chính sách thương mại và tăng cường hợp tác với Australia trong các lĩnh vực như đầu tư và công nghệ.

1.2. Thực trạng xuất nhập khẩu

Thực trạng xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Australia cho thấy sự mất cân bằng trong cơ cấu thương mại. Việt Nam thường có thặng dư thương mại, với kim ngạch xuất khẩu cao hơn nhập khẩu. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào một số mặt hàng xuất khẩu nhất định có thể gây rủi ro cho nền kinh tế. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam sang Australia như dầu thô và thủy sản có thể bị ảnh hưởng bởi biến động giá cả toàn cầu. Do đó, việc đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu và tìm kiếm thị trường mới là cần thiết để nâng cao giá trị thương mại giữa hai nước.

II. Giải pháp phát triển quan hệ thương mại

Để thúc đẩy và tăng cường quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Australia, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Trước hết, Việt Nam cần cải thiện chính sách thương mại, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường Australia. Việc tổ chức các hội chợ thương mại và sự kiện kết nối doanh nghiệp sẽ giúp tăng cường giao lưu và hợp tác giữa hai bên. Thứ hai, cần tăng cường hợp tác trong lĩnh vực đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp Việt Nam. Cuối cùng, việc đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới, đặc biệt trong lĩnh vực nông sản và công nghệ cao, sẽ giúp Việt Nam mở rộng thị trường và gia tăng giá trị xuất khẩu.

2.1. Chính sách thương mại

Chính sách thương mại của Việt Nam cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Cần có các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tìm kiếm thông tin thị trường, cũng như các chính sách ưu đãi thuế cho các mặt hàng xuất khẩu sang Australia. Việc xây dựng các khu công nghiệp chuyên biệt cho sản xuất hàng xuất khẩu cũng là một giải pháp hiệu quả để nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng hàng hóa.

2.2. Hợp tác đầu tư

Hợp tác đầu tư giữa Việt Nam và Australia cần được thúc đẩy thông qua việc tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi. Các chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và nông nghiệp, sẽ giúp Việt Nam thu hút thêm vốn đầu tư từ Australia. Đồng thời, việc khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào Australia cũng cần được xem xét, nhằm tạo ra sự cân bằng trong quan hệ thương mại và đầu tư giữa hai nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ thương mại Việt Nam - Australia đã có bước phát triển đáng kể kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức năm 1973 và nâng lên mức "đối tác toàn diện" vào năm 2009. Theo số liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC), năm 2011, tổng kim ngạch trao đổi thương mại song phương đạt trên 4,8 tỷ USD, trong đó Australia là đối tác thương mại lớn thứ 5 về xuất khẩu và thứ 12 về nhập khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, so với các quốc gia ASEAN khác như Singapore, Malaysia, Thái Lan và Indonesia, kim ngạch thương mại Việt Nam - Australia vẫn còn khiêm tốn, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2011 chỉ bằng khoảng 44% của Indonesia và 23% của Singapore.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quan hệ thương mại hàng hóa song phương Việt Nam - Australia trong giai đoạn 2005-2011, phân tích nguyên nhân thành công và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại trong giai đoạn 2012-2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thương mại hàng hóa giữa hai quốc gia, sử dụng số liệu thống kê chi tiết từ các nguồn chính thức như ITC, UN Comtrade và các báo cáo của Bộ Ngoại thương Australia (DFAT).

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, giúp Việt Nam khai thác hiệu quả tiềm năng thương mại với Australia, đồng thời góp phần nâng cao vị thế thương mại song phương trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết thương mại quốc tế cơ bản để phân tích quan hệ thương mại song phương Việt Nam - Australia, bao gồm:

• Lý thuyết lợi thế tuyệt đối (Adam Smith): Giải thích thương mại dựa trên lợi thế sản xuất hiệu quả hơn của mỗi quốc gia đối với một số mặt hàng nhất định.
• Lý thuyết lợi thế so sánh (David Ricardo): Nhấn mạnh vai trò của chi phí cơ hội và lợi thế tương đối trong việc chuyên môn hóa và trao đổi hàng hóa.
• Lý thuyết Heckscher-Ohlin (H-O): Mở rộng phân tích lợi thế so sánh dựa trên sự khác biệt về nguồn lực sản xuất và yếu tố thừa tương đối của mỗi quốc gia.

Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng các tiêu chí đánh giá quan hệ thương mại song phương như quy mô và thị phần thương mại, cơ cấu thương mại theo hệ thống phân loại hàng hóa HS2007, TRIEC và BEC, cũng như các chỉ tiêu về phát triển bền vững và chất lượng cơ cấu xuất nhập khẩu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp thống kê và phân tích số liệu: Thu thập dữ liệu xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam - Australia giai đoạn 2005-2011 từ các nguồn như ITC, UN Comtrade, ABS và DFAT. Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm toàn bộ số liệu thương mại song phương trong giai đoạn nghiên cứu.
• Phương pháp so sánh và đối chiếu: So sánh quy mô, thị phần và cơ cấu thương mại Việt Nam - Australia với các nước ASEAN khác như Thái Lan, Indonesia và Singapore để đánh giá vị thế và tiềm năng phát triển.
• Phương pháp lịch sử và logic: Phân tích diễn biến thương mại qua các năm, đặc biệt chú trọng các mốc quan trọng như gia nhập WTO (2007), khủng hoảng tài chính toàn cầu (2008-2009) và Hiệp định AANZFTA có hiệu lực (2010).
• Phương pháp tổng hợp lý luận: Kết hợp các lý thuyết thương mại quốc tế để giải thích nguyên nhân và tác động của các yếu tố kinh tế, chính sách đối với quan hệ thương mại song phương.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2005-2011 cho thực trạng và 2012-2020 cho đề xuất giải pháp phát triển.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và tốc độ tăng trưởng thương mại: Kim ngạch xuất nhập khẩu song phương Việt Nam - Australia tăng từ 3,079 triệu USD năm 2005 lên 4,865 triệu USD năm 2011, tương ứng mức tăng 58% với tốc độ tăng trung bình gần 10%/năm. Tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Australia chỉ tăng 13,5% trong cùng kỳ, thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng nhập khẩu từ Australia (39%/năm).

2. Thị phần thương mại: Thị phần xuất khẩu của Việt Nam sang Australia trong tổng kim ngạch xuất khẩu giảm từ 7,92% năm 2005 xuống còn 2,98% năm 2011. Trong khi đó, thị phần xuất khẩu của các nước ASEAN khác như Thái Lan và Indonesia sang Australia lại tăng lên, cho thấy Việt Nam chưa tận dụng hiệu quả tiềm năng thị trường này.

3. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu: Các mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Australia gồm dầu thô, thiết bị viễn thông, thủy hải sản, hạt điều, đồ gỗ và thủ công mỹ nghệ. Tỷ trọng hàng hóa chế biến tăng, nhưng nhóm hàng nguyên liệu vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Thị phần các nhóm hàng có giá trị gia tăng cao như thiết bị điện tử và thủy hải sản chế biến tăng từ 0,3% lên 1,3% và từ 1,8% lên 8,7% trong giai đoạn 2005-2011.

4. Cán cân thương mại: Việt Nam duy trì thặng dư thương mại với Australia trong suốt giai đoạn nghiên cứu, với mức thặng dư cao nhất đạt 1,4 tỷ USD năm 2010 và 0,9 tỷ USD năm 2011, góp phần cải thiện cán cân thương mại chung của Việt Nam.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự tăng trưởng thương mại song phương là do chính sách mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, cùng với việc ký kết các hiệp định thương mại tự do như AANZFTA (2010) và Hiệp định đối tác toàn diện Việt Nam - Australia (2009). Tuy nhiên, sự sụt giảm thị phần xuất khẩu của Việt Nam sang Australia phản ánh hạn chế trong việc đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu và tận dụng các ưu đãi thuế quan.

So với các nước ASEAN như Thái Lan và Indonesia, Việt Nam chưa khai thác hiệu quả các mặt hàng có lợi thế so sánh cao và chưa tận dụng tốt các hiệp định thương mại song phương. Ví dụ, Thái Lan đã ký Hiệp định thương mại tự do song phương với Australia từ năm 2005, giúp kim ngạch thương mại tăng trưởng bình quân trên 15%/năm, cao hơn nhiều so với Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, bảng so sánh thị phần xuất khẩu của các nước ASEAN sang Australia, và biểu đồ cơ cấu hàng hóa xuất khẩu theo trình độ chế biến để minh họa sự chuyển dịch cơ cấu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu: Khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam phát triển các mặt hàng có giá trị gia tăng cao, đặc biệt là hàng công nghiệp chế biến và công nghệ cao, nhằm nâng cao thị phần xuất khẩu sang Australia. Mục tiêu tăng thị phần xuất khẩu lên ít nhất 5% trong giai đoạn 2012-2020. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương phối hợp với các hiệp hội ngành hàng.

2. Tăng cường tận dụng các hiệp định thương mại tự do: Đẩy mạnh tuyên truyền, đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp hiểu rõ các cam kết và ưu đãi trong AANZFTA và TPP để tận dụng tối đa lợi thế thuế quan và phi thuế quan. Thời gian thực hiện: 2012-2015. Chủ thể: Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương, các cơ quan xúc tiến thương mại.

3. Phát triển hạ tầng logistics và thương mại điện tử: Cải thiện hệ thống logistics, giảm chi phí vận chuyển và thời gian giao nhận hàng hóa, đồng thời thúc đẩy thương mại điện tử để mở rộng kênh phân phối tại thị trường Australia. Mục tiêu giảm chi phí logistics ít nhất 10% trong 5 năm. Chủ thể: Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Thông tin và Truyền thông.

4. Thúc đẩy hợp tác đầu tư và liên doanh: Khuyến khích các doanh nghiệp Australia đầu tư vào các ngành có lợi thế của Việt Nam như chế biến thủy sản, nông sản và công nghiệp chế biến để tạo chuỗi giá trị bền vững. Thời gian: 2012-2020. Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Giúp xây dựng chiến lược phát triển thương mại song phương, điều chỉnh chính sách phù hợp với xu hướng toàn cầu hóa và các hiệp định thương mại tự do.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Cung cấp thông tin chi tiết về thị trường Australia, cơ cấu hàng hóa và các cơ hội, thách thức trong thương mại song phương để định hướng sản xuất và kinh doanh.

3. Các tổ chức xúc tiến thương mại và đầu tư: Hỗ trợ trong việc thiết kế các chương trình xúc tiến, đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các ưu đãi thương mại.

4. Học giả và sinh viên ngành kinh tế quốc tế: Là tài liệu tham khảo khoa học về phân tích thương mại quốc tế, áp dụng lý thuyết vào thực tiễn phát triển quan hệ thương mại song phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Quan hệ thương mại Việt Nam - Australia hiện nay có quy mô như thế nào?
   Năm 2011, tổng kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 4,865 tỷ USD, tăng 58% so với năm 2005, trong đó Việt Nam xuất khẩu sang Australia khoảng 2,916 tỷ USD.

2. Những mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Australia là gì?
   Các mặt hàng chủ lực gồm dầu thô, thiết bị viễn thông, thủy hải sản, hạt điều, đồ gỗ và thủ công mỹ nghệ, với xu hướng tăng tỷ trọng hàng chế biến.

3. Tại sao thị phần xuất khẩu của Việt Nam sang Australia lại giảm trong giai đoạn 2005-2011?
   Nguyên nhân chính là do chưa đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu, chưa tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, và cạnh tranh mạnh từ các nước ASEAN khác.

4. Các hiệp định thương mại nào đã ảnh hưởng đến quan hệ thương mại Việt Nam - Australia?
   Hiệp định đối tác toàn diện Việt Nam - Australia (2009) và Hiệp định AANZFTA (2010) là hai hiệp định quan trọng thúc đẩy thương mại song phương.

5. Giải pháp nào được đề xuất để thúc đẩy quan hệ thương mại trong tương lai?
   Đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu, tận dụng các hiệp định thương mại tự do, phát triển hạ tầng logistics và thương mại điện tử, cũng như thúc đẩy hợp tác đầu tư song phương.

Kết luận

• Quan hệ thương mại Việt Nam - Australia đã có sự tăng trưởng ổn định về quy mô trong giai đoạn 2005-2011, với tổng kim ngạch đạt gần 5 tỷ USD năm 2011.
• Việt Nam duy trì thặng dư thương mại song phương, tuy nhiên thị phần xuất khẩu sang Australia có xu hướng giảm do chưa khai thác hiệu quả tiềm năng thị trường.
• Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu có sự chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng hàng chế biến và công nghiệp, nhưng vẫn còn phụ thuộc nhiều vào hàng nguyên liệu.
• Các hiệp định thương mại tự do như AANZFTA và Hiệp định đối tác toàn diện Việt Nam - Australia đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy quan hệ thương mại song phương.
• Đề xuất các giải pháp đa dạng hóa sản phẩm, tận dụng ưu đãi thương mại, phát triển hạ tầng và thúc đẩy đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả và quy mô thương mại trong giai đoạn 2012-2020.

Tiếp theo, các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để khai thác tối đa tiềm năng hợp tác thương mại Việt Nam - Australia, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững của cả hai quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM - AUSTRALIA 1. Một số cơ sở lý luận thiết lập quan hệ thƣơng mại Việt Nam-Australia Thương mại là một hoạt động có vai trò quan trọng trong nền kinh tế của từng quốc gia cũng như của toàn thế giới. Kinh tế hàng hóa ra đời dẫn tới việc trao đổi hàng hóa giữa các chủ thể. Thương mại là toàn bộ các hoạt động kinh doanh trên thị trường nhằm mục tiêu sinh lời của các chủ thể kinh doanh.

Theo định nghĩa của bách khoa toàn thư mở Wikipedia "Thương mại là hoạt động trao đổi của cải, hàng hóa , dịch vụ, kiến thức, tiền tệ,… giữa hai hay nhiều đối tác, và có thể nhận lại một giá trị nào đó bằng tiền thông qua giá cả hay bằng hàng hóa, dịch vụ khác như trong hình thức hàng đổi hàng trị giá tương đương nào đó" [39,tr. Sự phân biệt thương mại hàng hóa và thương mại dịch vụ dựa vào đối tượng đem ra trao đổi trên thị trường: "Đối tượng đem ra trao đổi nếu là hàng hóa (sản phẩm hữu hình) thì gọi là thương mại hàng hóa; còn đối tượng trao đổi là dịch vụ (sản phẩm vô hình) thì gọi là thương mại dịch vụ"[13,tr. Theo Luật thương mại của Việt Nam năm 2005: "Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác.1] Như vậy, thương mại là khái niệm chỉ hoạt động mua bán nhằm mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận. Đối tượng mua bán có thể là hàng hóa hay dịch vụ.

Khi các chủ thể kinh doanh cư trú tại các quốc gia khác nhau hoặc đối tượng trao đổi được di chuyển qua biên giới quốc gia hoặc vùng lãnh thổ thì hoạt động thương mại mang tính quốc tế và được gọi là thương mại quốc tế. Trong quá trình trao đổi thương mại, một quốc gia có hoạt động giao thương với nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới. Toàn bộ hoạt động giao thương giữa hai quốc gia được gọi là hoạt động thương mại song phương giữa hai quốc gia đó. Căn cứ vào đối tượng trao đổi, thương mại song phương cũng bao gồm thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, 16 z các hoạt động xúc tiến thương mại, các hoạt động về quyền sở hữu trí tuệ và hoạt động đầu tư có liên quan đến thương mại.

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, thương mại quốc tế đóng vai trò ngày càng quan trọng trong sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Thương mại quốc tế kích thích sản xuất, tiêu dùng và là động lực tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia cũng như nền kinh tế toàn cầu. Thương mại bao phủ nền kinh tế thế giới, làm vững mạnh và tăng chất lượng cuộc sống khắp thế giới. Thương mại tạo ra nhiều việc làm, tăng thu nhập của người lao động và giúp doanh nghiệp trở nên năng động sáng tạo hơn.

Thương mại cũng giúp người tiêu dùng có cơ hội lựa chọn sản phẩm có giá cả hợp lý. Thương mại tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả hơn thông qua việc sử dụng các nguồn lực kinh tế có hiệu quả. Thương mại giúp hoàn thiện quá trình phân công lao động trên thế giới và hình thành chuỗi giá trị hàng hoá toàn cầu. Với xu hướng toàn cầu hóa kinh tế thì sự phụ thuộc của các quốc gia thông qua quan hệ thương mại quốc tế cũng ngày càng tăng lên.

Vì vậy, việc đánh giá quan hệ thương mại quốc tế song phương và đa phương của một quốc gia được các nhà kinh tế cũng như các nhà quản lý hết sức quan tâm. Khi đánh giá quan hệ thương mại hàng hóa song phương giữa hai quốc gia, việc áp dụng các lý thuyết thương mại phù hợp, phân tích cặn kẽ thực trạng và ảnh hưởng của quan hệ đó đối với nền kinh tế của quốc gia là hết sức quan trọng. Đánh giá chính xác giúp chỉ ra những ưu, nhược điểm, thành tựu và hạn chế, từ đó đề ra các biện pháp thúc đẩy quan hệ thương mại quốc tế song phương phát triển đóng góp vào tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia cũng như tăng trưởng cho nền kinh tế toàn cầu. Lý thuyết thương mại quốc tế là những lý thuyết giải thích cơ sở khoa học hình thành thương mại quốc tế và lợi ích đạt được của các chủ thể tham gia quá trình này.

Quan hệ thương mại phát triển từ thấp đến cao, các lý thuyết thương mại cũng được phát triển từ đơn giản đến phức tạp. Lý thuyết thương mại cơ bản được chia thành ba nhóm: lý thuyết thương mại cổ điển, lý thuyết thương mại tân cổ điển và lý thuyết thương mại hiện đại. 17 z Khi đánh giá quan hệ thương mại song phương giữa hai quốc gia không nhất thiết phải đưa toàn bộ những lý thuyết đã có từ trước tới nay mà tùy thuộc vào tình hình thực tế, mức độ phát triển thương mại giữa hai quốc gia đó để áp dụng những lý thuyết thương mại phù hợp. Một phần quan trọng nữa trong phân tích quan hệ thương mại song phương giữa hai quốc gia là việc phân tích đánh giá thực trạng tiến triển mối quan hệ thương mại này theo thời gian và theo các chỉ tiêu nhất định.

Trong khuôn khổ đề tài "Quan hệ thương mại Việt Nam - Australia: Thực trạng và giải pháp", xét quy mô các hoạt động thương mại giữa hai quốc gia, luận văn đi sâu vào nghiên cứu thực trạng và đề ra giải pháp phát triển quan hệ thương mại Việt Nam-Australia trên lĩnh vực thương mại hàng hóa. Căn cứ vào phân tích tình hình thực tế mối quan hệ này trong khoảng thời gian 2005-2011, luận văn xin đề cập tới một số lý thuyết và các chỉ tiêu có ảnh hưởng lớn tới việc đánh giá thực trạng và đề ra giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại hàng hóa Việt Nam - Australia trong thời gian tới. Một số lý thuyết thương mại quốc tế 1.1 Lý thuyết lợi thế tuyệt đối Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của nhà kinh tế học người Anh Adam Smith (1723- 1790) giải thích nguồn gốc phát sinh trao đổi thương mại quốc tế song phương dựa vào lợi thế tuyệt đối của mỗi quốc gia trong việc sản xuất một loại hàng hóa nào đó đối với quốc gia khác. Khi một quốc gia sản xuất một mặt hàng nào đó có hiệu quả hơn một quốc gia khác thì gọi là "có lợi thế tuyệt đối" trong việc sản xuất hàng hóa đó.

Theo lý thuyết này, trao đổi thương mại quốc tế hình thành trên cơ sở lợi thế tuyệt đối của mỗi quốc gia và sự trao đổi do "bàn tay vô hình" của thị trường trực tiếp điều tiết. Adam Smith cho rằng thương mại quốc tế bắt nguồn từ nguyên tắc phân công lao động và chuyên môn hóa trong sản xuất. Tiêu chuẩn quyết định sự lựa chọn ngành cần chuyên môn hóa trong phân công quốc tế là điều kiện tự nhiên về địa lý, khí hậu, nguồn tài nguyên và năng lực sản xuất mà riêng quốc gia đó mới có. 18 z Ngày nay, lý thuyết lợi thế tuyệt đối giải thích được một phần trong hoạt động trao đổi thương mại, ví dụ như trao đổi thương mại giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển hay giữa các nước có tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý và điều kiện khí hậu hoàn toàn khác nhau.

Lý thuyết này không giải thích được lý do của trao đổi thương mại quốc tế trong mọi trường hợp.2 Lý thuyết lợi thế so sánh (hay lợi thế tương đối) Lý thuyết lợi thế tương đối của nhà kinh tế học người Anh David Ricardo (1772-1823) là một trong những lý thuyết quan trọng và có giá trị ứng dụng thực tế cao. Mặc dù ra đời từ rất lâu, lý thuyết này vẫn có ứng dụng trong thực tiễn trao đổi thương mại quốc tế hiện nay. Lợi thế tương đối đòi hỏi mỗi nước phải so sánh chi phí và hiệu quả sản xuất của hai hoặc nhiều sản phẩm để tập trung sản xuất và xuất khẩu sản phẩm nào có chi phí thấp hơn so với các sản phẩm khác. Lý thuyết lợi thế so sánh được phát biểu như sau: "Theo nguyên tắc của lợi thế so sánh, nếu một quốc gia kém hiệu quả hơn (bất lợi thế tuyệt đối) so với quốc gia khác trong việc sản xuất cả hai loại hàng hóa thì thương mại vẫn xảy ra và đem lại lợi ích cho cả hai quốc gia.

Một quốc gia nên chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu hàng hóa mà nước đó có lợi thế so sánh (lợi thế tương đối) và nhập khẩu hàng hóa mà nước đó không có lợi thế so sánh" [13,tr. Như vậy, các quốc gia luôn luôn có thể và có lợi khi tham gia vào quá trình phân công lao động quốc tế mà cụ thể là tham gia vào thương mại quốc tế. Muốn vậy, một quốc gia nên chuyên môn hóa vào sản xuất và xuất khẩu những hàng hoá mà mình có lợi thế (chi phí thâp, hiệu quả cao) đồng thời nhập khẩu từ các quốc gia khác những hàng hoá mà nước mình kém lợi thế. Nguồn gốc của thương mại quốc tế được giải thích là do có sự so sánh giá tương quan giữa các sản phẩm trong quá trình trao đổi giữa hai quốc gia.

Lý thuyết lợi thế so sánh ra đời đã khắc phục được những hạn chế của lý thuyết lợi thế tuyệt đối. Nó giải thích được rằng tất cả các quốc gia dù trình độ phát triển khác nhau đều có lợi khi tham gia thương mại quốc tế. Những nước có lợi thế tuyệt đối hoàn toàn hơn tất cả các nước khác hoặc bị kém lợi thế tuyệt đối so với các nước khác trong sản xuất mọi sản phẩm thì vẫn có thể và có lợi khi tham gia 19 z vào phân công lao động và thương mại quốc tế. Thực tế cho đến nay, lý thuyết lợi thế so sánh luôn được coi là lý thuyết cơ bản, là lý thuyết quan trọng nhất của kinh tế quốc tế.3 Lý thuyết Heckscher-Ohlin (H-O) Lý thuyết lợi thế tuyệt đối và lý thuyết lợi thế so sánh tương đối đã giải thích được phần lớn nguyên nhân của thương mại quốc tế.

Sự khác biệt về tài nguyên, môi trường tự nhiên và sự khác biệt về giá cả tương đối giữa các sản phẩm của mỗi quốc gia sẽ quyết định lợi thế so sánh và lợi ích của quốc gia đó khi tham gia thương mại quốc tế. Nhưng tại sao lại có sự khác biệt về giá cả tương đối của sản phẩm?