Nghiên cứu quan hệ thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc và ASEAN từ năm 2012 đến nay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quan hệ thương mại đầu tư trung quốc với asean từ năm 2012 đến nay, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Tôn Điện Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. T.S Bùi Thành Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quốc tế học
• Đề tài: Quan hệ thương mại và đầu tư của Trung Quốc với ASEAN từ năm 2012 đến nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VÀ ĐẦU TƯ CỦA TRUNG QUỐC VỚI ASEAN TỪ NĂM 2012 ĐẾN NAY
• 1.2. Xu thế khu vực hóa tăng nhanh quá trình hình thành ASEAN
• 1.3. Kinh tế toàn cầu hóa thúc đẩy quá trình hình thành quan hệ thương mại và đầu tư Trung Quốc với ASEAN
• 1.4. Quá trình hình thành quan hệ thương mại và đầu tư Trung Quốc với ASEAN là yêu cầu phát triển kinh tế của hai bên
• 1.5. Lợi ích các nước giêng thúc đẩy các hiệp định về thành lập khu vực mậu dịch tự do giữa Trung Quốc và ASEAN được ký kết
• 1.6. Khái quát những việc hợp tác thương mại và đầu tư quan trọng và hiệu quả giữa Trung Quốc với ASEAN trước năm 2012
• 1.7. Cạnh tranh và phát triển là trào lưu chính của Kinh tế thế giới, hợp tác, khu vực hóa càng ngày càng quan trọng trên diễn đàn kinh tế thế giới
• 1.8. Bối cảnh kinh tế quốc tế càng ngày càng phức tạp
• 1.9. Bối cảnh tổ chức ASEAN và Trung Quốc
• 1.10. Tổng kết chương 1
• 2. THỰC TRẠNG QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VÀ ĐẦU TƯ CỦA TRUNG QUỐC VỚI ASEAN TỪ NĂM 2012 ĐẾN NAY
• 2.1. Thực trạng quan hệ thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc với ASEAN
• 2.2. Hội chợ triển lãm Trung Quốc – ASEAN
• 2.3. Thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á
• 2.4. Đường tơ lụa lục địa và đường tơ lụa trên biển liên quan đến Đông Nam Á
• 2.5. Tổng kết chương 2
• 3. ĐÁNH GIÁ VÀ TRIỂN VỌNG HỢP TÁC THƯƠNG MẠI VÀ ĐẦU TƯ CỦA TRUNG QUỐC – ASEAN
• 3.1. Quan hệ khu vực càng ngày càng chặt chẽ hơn
• 3.2. Thương mại hai bên tăng trưởng ổn định
• 3.3. Đầu tư của hai bên không ngừng tăng
• 3.4. Hiệu quả trong lĩnh vực hợp tác đấu thầu công trình
• 3.5. Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc và ASEAN từng bước được hoàn thiện
• 3.6. Đánh giá thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc và ASEAN
• 3.7. Tác động chung đối với các quốc gia thành viên ASEAN
• 3.8. Tác động tới thương mại đầu tư Trung Quốc
• 3.9. Tác động đối với các nền kinh tế ASEAN
• 3.10. Triển vọng hợp tác thương mại và đầu tư của Trung Quốc và ASEAN
• 3.11. Thách thức
• 3.12. Tổng kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những yếu tố tác động đến quan hệ thương mại và đầu tư của Trung Quốc với ASEAN từ năm 2012 đến nay

Quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN đã trải qua nhiều biến động từ năm 2012 đến nay. Xu hướng khu vực hóa và kinh tế toàn cầu hóa đã thúc đẩy sự hình thành và phát triển của mối quan hệ này. Chính sách thương mại của Trung Quốc đã được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu và lợi ích của các nước ASEAN. Việc ký kết các hiệp định thương mại tự do đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc gia tăng thương mại quốc tế giữa hai bên. Các yếu tố như sự gia tăng nhu cầu hàng hóa, sự cạnh tranh trong khu vực và sự phát triển của các ngành công nghiệp cũng đã góp phần vào sự phát triển này. Theo báo cáo, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN đã tăng trưởng ổn định, cho thấy sự hợp tác kinh tế ngày càng chặt chẽ.

1.1. Xu thế khu vực hóa và kinh tế toàn cầu hóa

Xu thế khu vực hóa đã trở thành một phần không thể thiếu trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hiện nay. ASEAN đã trở thành một khu vực quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, và Trung Quốc đã nhận thấy tiềm năng lớn từ việc hợp tác với các nước trong khu vực này. Sự gia tăng đầu tư nước ngoài và thương mại song phương đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế. Các hiệp định thương mại tự do như ACFTA đã giúp giảm thiểu rào cản thương mại, từ đó thúc đẩy thương mại quốc tế giữa hai bên. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho Trung Quốc mà còn cho các nước ASEAN, tạo ra một thị trường lớn và đa dạng hơn.

1.2. Lợi ích và yêu cầu phát triển kinh tế

Lợi ích từ việc hợp tác thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN không chỉ dừng lại ở việc gia tăng kim ngạch thương mại mà còn bao gồm việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các nền kinh tế trong khu vực. Các nước ASEAN đã nhận thấy rằng việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc sẽ giúp họ tiếp cận thị trường lớn hơn, từ đó thúc đẩy đầu tư nước ngoài và phát triển kinh tế bền vững. Hợp tác kinh tế cũng đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân trong khu vực. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích cho các nước thành viên mà còn góp phần vào sự ổn định và phát triển của toàn khu vực Đông Nam Á.

II. Thực trạng quan hệ thương mại và đầu tư của Trung Quốc với ASEAN từ năm 2012 đến nay

Thực trạng quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN đã có những bước tiến đáng kể trong giai đoạn này. Kim ngạch thương mại song phương đã tăng trưởng mạnh mẽ, với nhiều lĩnh vực như nông sản, công nghiệp chế biến và dịch vụ. Đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Trung Quốc vào các nước ASEAN cũng đã gia tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng và công nghệ. Các hội chợ triển lãm và sự kiện giao thương đã được tổ chức thường xuyên, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp hai bên gặp gỡ và hợp tác. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua, như sự cạnh tranh gay gắt từ các nước khác và các vấn đề về chính sách thương mại.

2.1. Kim ngạch thương mại và đầu tư

Kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN đã đạt mức cao kỷ lục trong những năm gần đây. Theo số liệu thống kê, kim ngạch thương mại song phương đã vượt qua 600 tỷ USD, cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ trong thương mại quốc tế. Đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Trung Quốc vào các nước ASEAN cũng đã tăng lên đáng kể, với nhiều dự án lớn trong lĩnh vực hạ tầng và công nghệ. Điều này không chỉ giúp cải thiện cơ sở hạ tầng của các nước ASEAN mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân trong khu vực.

2.2. Các hiệp định thương mại và hợp tác đầu tư

Các hiệp định thương mại tự do giữa Trung Quốc và ASEAN đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại quốc tế. Hiệp định ACFTA đã giúp giảm thiểu thuế quan và rào cản thương mại, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc gia tăng đầu tư nước ngoài. Hợp tác đầu tư giữa hai bên cũng đã được mở rộng, với nhiều dự án lớn trong các lĩnh vực như năng lượng, giao thông và công nghệ thông tin. Sự hợp tác này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

III. Đánh giá và triển vọng hợp tác thương mại và đầu tư của Trung Quốc ASEAN

Đánh giá tổng thể cho thấy quan hệ thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc và ASEAN đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết, như sự cạnh tranh từ các nước khác và các vấn đề về chính sách thương mại. Triển vọng hợp tác trong tương lai rất khả quan, với nhiều cơ hội để mở rộng thương mại quốc tế và đầu tư nước ngoài. Các nước ASEAN cần tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

3.1. Tác động đến các quốc gia thành viên ASEAN

Sự gia tăng thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc và ASEAN đã có tác động tích cực đến các quốc gia thành viên. Nhiều nước trong khu vực đã tận dụng được lợi thế từ việc hợp tác này để phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý đến những thách thức như sự cạnh tranh gay gắt và các vấn đề về chính sách thương mại. Các nước ASEAN cần có chiến lược hợp tác rõ ràng để tối ưu hóa lợi ích từ mối quan hệ này.

3.2. Triển vọng hợp tác trong tương lai

Triển vọng hợp tác giữa Trung Quốc và ASEAN trong tương lai rất khả quan. Với sự gia tăng nhu cầu hàng hóa và dịch vụ, cũng như sự phát triển của công nghệ, hai bên có thể mở rộng hợp tác trong nhiều lĩnh vực. Các hiệp định thương mại tự do sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại quốc tế và đầu tư nước ngoài. Sự hợp tác này không chỉ mang lại lợi ích cho hai bên mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực Đông Nam Á.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc và ASEAN từ năm 2012 đến nay đã chứng kiến sự phát triển vượt bậc, với kim ngạch thương mại đạt 443,6 tỷ USD năm 2013, gấp 56 lần so với thời điểm thiết lập quan hệ đối thoại ban đầu. Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN trong 4 năm liên tiếp, chiếm 14% tổng kim ngạch ngoại thương của khối. Từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2015, kim ngạch thương mại hai chiều đã đạt 301,2 tỷ USD, tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhanh chóng, vượt mục tiêu 500 tỷ USD năm 2015 và hướng tới 1.000 tỷ USD vào năm 2020.

Nghiên cứu tập trung phân tích quá trình hình thành và phát triển Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc-ASEAN (ACFTA), đánh giá thực trạng quan hệ thương mại và đầu tư, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác trong bối cảnh kinh tế toàn cầu và khu vực có nhiều biến động. Phạm vi nghiên cứu bao gồm giai đoạn từ năm 2012 đến nay, với trọng tâm là các hoạt động thương mại, đầu tư, cũng như các sáng kiến hợp tác như Hội chợ triển lãm Trung Quốc-ASEAN và Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB).

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn toàn diện về mối quan hệ kinh tế song phương, góp phần hỗ trợ quản lý nhà nước và doanh nghiệp trong việc khai thác cơ hội, đồng thời đối phó với các thách thức trong quá trình hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết khu vực mậu dịch tự do (Free Trade Area - FTA): Giải thích cơ chế giảm thuế quan và rào cản thương mại nhằm thúc đẩy thương mại nội khối, tăng hiệu quả kinh tế và nâng cao sức cạnh tranh quốc tế.
• Lý thuyết hội nhập kinh tế khu vực: Phân tích các giai đoạn và mức độ hội nhập kinh tế, từ hợp tác thương mại đến liên kết kinh tế toàn diện, phù hợp với quá trình hình thành ACFTA.
• Khái niệm về lợi thế so sánh và hiệu quả chuyển hoán thương mại: Giúp đánh giá tác động của việc giảm thuế quan và mở rộng thị trường đối với cấu trúc ngành và lợi ích kinh tế của các quốc gia thành viên.
• Mô hình phân tích chỉ số thương mại nội bộ ngành và chỉ số lợi thế so sánh nổi trội của Balassa: Được sử dụng để đánh giá tính bổ sung và cạnh tranh trong quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thống kê chính thức từ Hải quan Trung Quốc, Ban Thư ký ASEAN, các báo cáo hội nghị cấp cao ASEAN+1, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, cùng các bài báo chuyên ngành kinh tế và chính trị khu vực.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp kinh tế-chính trị quốc tế, lịch sử và logic để phân tích diễn biến quan hệ thương mại và đầu tư. Đồng thời sử dụng các phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh để đánh giá số liệu và xu hướng phát triển.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung vào các số liệu thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc và 10 quốc gia thành viên ASEAN trong giai đoạn 2012-2015, lựa chọn dựa trên tính đại diện và độ tin cậy của nguồn dữ liệu.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu bao gồm phân tích giai đoạn trước năm 2012 để làm cơ sở so sánh, tập trung chính vào giai đoạn từ 2012 đến 2015, với các cập nhật đến năm 2016 nhằm đánh giá xu hướng và triển vọng hợp tác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng thương mại hai chiều ổn định và mạnh mẽ: Kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN đạt 443,6 tỷ USD năm 2013, tăng 5,7 lần so với 10 năm trước đó. Từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2015, kim ngạch đạt 301,2 tỷ USD, vượt mục tiêu 500 tỷ USD năm 2015 và hướng tới 1.000 tỷ USD vào năm 2020.

2. Đầu tư song phương không ngừng mở rộng: Năm 2013, Trung Quốc đầu tư vào ASEAN đạt 8,64 tỷ USD, tăng 7,1% so với năm trước. Tổng vốn đầu tư hai chiều đến tháng 6 năm 2014 gần 120 tỷ USD, trong đó ASEAN đầu tư vào Trung Quốc vượt 80 tỷ USD, còn Trung Quốc đầu tư vào ASEAN gần 40 tỷ USD.

3. Hợp tác xây dựng cơ sở hạ tầng và dự án công trình lớn: Các doanh nghiệp Trung Quốc ký hợp đồng nhận thầu các công trình tại ASEAN trị giá hơn 180 tỷ USD, hoàn thành doanh thu hơn 125 tỷ USD, bao gồm cầu đường, cảng biển, nhà máy nhiệt điện, góp phần cải thiện hạ tầng và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

4. Sự phát triển của các sáng kiến hợp tác mới: Hội chợ triển lãm Trung Quốc-ASEAN (CAEXPO) được tổ chức hàng năm từ 2004, thu hút hơn 450.000 doanh nhân tham gia trong 11 năm qua, tạo điều kiện mở rộng giao lưu thương mại và đầu tư. Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) được thành lập với sự tham gia của 57 quốc gia sáng lập, đóng vai trò quan trọng trong tài trợ phát triển cơ sở hạ tầng khu vực.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc và ASEAN phản ánh hiệu quả của các chính sách hội nhập kinh tế khu vực, đặc biệt là việc thực hiện ACFTA và các hiệp định liên quan. Việc giảm thuế quan và xóa bỏ rào cản thương mại đã mở rộng thị trường, tăng cường chuyên môn hóa và nâng cao hiệu quả kinh tế cho cả hai bên.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với dự báo về tăng trưởng thương mại song phương trung bình 20%/năm trong 20 năm tới. Sự phát triển của các dự án hạ tầng và sáng kiến như AIIB cũng góp phần giảm bớt sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như Mỹ và EU, đồng thời tăng cường vị thế kinh tế của khu vực Đông Á trên trường quốc tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch thương mại theo năm, bảng tổng hợp vốn đầu tư hai chiều, và sơ đồ các dự án hạ tầng lớn do doanh nghiệp Trung Quốc thực hiện tại ASEAN, giúp minh họa rõ nét xu hướng phát triển và tác động tích cực của hợp tác kinh tế song phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường cải thiện môi trường đầu tư: Các quốc gia ASEAN và Trung Quốc cần phối hợp hoàn thiện khung pháp lý, giảm thiểu thủ tục hành chính, nâng cao minh bạch để thu hút và bảo vệ đầu tư hiệu quả, hướng tới tăng trưởng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ít nhất 10% mỗi năm trong vòng 5 năm tới.

2. Phát triển hạ tầng kết nối khu vực: Đẩy mạnh các dự án giao thông, logistics và công nghệ thông tin nhằm nâng cao khả năng kết nối giữa Trung Quốc và ASEAN, tận dụng nguồn tài chính từ AIIB và các quỹ hợp tác, với mục tiêu hoàn thành các dự án trọng điểm trong vòng 3-5 năm.

3. Mở rộng hợp tác thương mại dịch vụ và công nghệ: Khuyến khích phát triển các lĩnh vực dịch vụ tài chính, thương mại điện tử, công nghệ cao và du lịch, nhằm đa dạng hóa cơ cấu xuất nhập khẩu và nâng cao giá trị gia tăng trong thương mại song phương.

4. Tăng cường hợp tác chính trị và văn hóa: Thúc đẩy các hoạt động giao lưu văn hóa, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng lòng tin chính trị để tạo nền tảng vững chắc cho hợp tác kinh tế bền vững, với các chương trình hợp tác được triển khai đồng bộ trong 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Giúp hiểu rõ về tác động của các hiệp định thương mại tự do và chính sách đầu tư, từ đó xây dựng chiến lược phát triển kinh tế khu vực hiệu quả.

2. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Cung cấp thông tin chi tiết về xu hướng thương mại, đầu tư và các cơ hội hợp tác, hỗ trợ ra quyết định đầu tư và mở rộng thị trường.

3. Học giả và sinh viên ngành Quan hệ quốc tế, Kinh tế quốc tế: Là tài liệu tham khảo quan trọng để nghiên cứu về hội nhập kinh tế khu vực, chính sách thương mại và đầu tư quốc tế.

4. Cơ quan quản lý và tổ chức quốc tế: Hỗ trợ đánh giá hiệu quả các sáng kiến hợp tác kinh tế khu vực, từ đó đề xuất các chương trình hỗ trợ và phát triển phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. ACFTA có ý nghĩa gì đối với kinh tế Trung Quốc và ASEAN?
   ACFTA giúp mở rộng thị trường, tăng kim ngạch thương mại song phương, nâng cao hiệu quả kinh tế và sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời thúc đẩy đầu tư và hợp tác phát triển cơ sở hạ tầng.

2. Tại sao đầu tư giữa Trung Quốc và ASEAN lại tăng mạnh trong những năm gần đây?
   Do môi trường đầu tư được cải thiện, các hiệp định thương mại tự do được thực thi, cùng với nhu cầu phát triển hạ tầng và mở rộng thị trường của cả hai bên.

3. Hội chợ triển lãm Trung Quốc-ASEAN đóng vai trò gì trong hợp tác kinh tế?
   Là cầu nối giao lưu thương mại và đầu tư, tạo điều kiện cho doanh nghiệp hai bên giới thiệu sản phẩm, tìm kiếm đối tác và mở rộng hợp tác đa ngành.

4. Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) có tác động thế nào đến khu vực?
   AIIB cung cấp nguồn tài chính quan trọng cho các dự án hạ tầng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao kết nối khu vực.

5. Những thách thức chính trong quan hệ thương mại và đầu tư Trung Quốc-ASEAN là gì?
   Bao gồm sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế, cạnh tranh gay gắt trong một số ngành, rào cản phi thuế quan, và các yếu tố chính trị, an ninh khu vực.

Kết luận

• Quan hệ thương mại và đầu tư Trung Quốc-ASEAN từ năm 2012 đến nay phát triển mạnh mẽ, với kim ngạch thương mại đạt hàng trăm tỷ USD và đầu tư hai chiều tăng trưởng ổn định.
• Việc thành lập và thực hiện ACFTA đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực, nâng cao hiệu quả thương mại và đầu tư.
• Các sáng kiến hợp tác như Hội chợ triển lãm Trung Quốc-ASEAN và AIIB góp phần tạo động lực mới cho phát triển cơ sở hạ tầng và mở rộng hợp tác đa ngành.
• Thách thức vẫn tồn tại, đòi hỏi các bên tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường hợp tác chính trị và phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao môi trường đầu tư, phát triển hạ tầng, mở rộng hợp tác dịch vụ và tăng cường giao lưu văn hóa trong giai đoạn tiếp theo.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và học giả cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi và nghiên cứu sâu hơn về tác động của các chính sách mới nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác Trung Quốc-ASEAN phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, nội dung, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, trong đó, phần nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng sau: CHƢƠNG 1. Những yếu tố tác động đến quan hệ thƣơng mại và đầu tƣ của Trung Quốc với ASEAN từ năm 2012 đến nay. CHƢƠNG 2: Thực trạng quan hệ thƣơng mại và đầu tƣ của Trung Quốc với ASEAN từ năm 2012 đến nay. CHƢƠNG 3: Đánh giá và triển vọng hợp tác thƣơng mại và đầu tƣ của Trung Quốc – ASEAN 8 z NỘI DUNG Chƣơng 1.

NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VÀ ĐẦU TƢ CỦA TRUNG QUỐC VỚI ASEAN TỪ NĂM 2012 ĐẾN NAY 1.1 Xu thế khu vực hóa tăng nhanh quá trình hình thành ASEAN Trong bối cảnh phát triển phức tạp của quan hệ quốc tế vào những năm 60-70 của thế kỷ trƣớc, chủ nghĩa khu vực đã hình thành và nhanh chóng phát triển. Trong thời kỳ hòa hoãn của Chiến tranh Lạnh (1962-1978), nhiều tổ chức khu vực đã xuất hiện nhƣ Liên đoàn Ả Rập (1950), Tổ chức các nƣớc Trung Mỹ OCAS (1951), Cộng đồng kinh tế châu Âu EEC(1957),Tổ chức thống nhất Châu Phi – OAU (1963).Ở khu vực Đông Nam Á (ĐNA) cũng xuất hiện Hiệp hội Đông Nam Á (ASA) vào năm 1961 bao gồm Malaysia, Philippine, Thái Lan, Nam Việt Nam, rồi Maphilindo (1963) với Malaysia, Philippine, Indonesia, nhƣng các tổ chức này đều không tồn tại lâu dài. Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đƣợc thành lập ngày 8/8/1967 phản ánh nguyện vọng của 5 nƣớc Đông Nam Á (Indonesia, Malaysia, Singapore, Thailand và Philippines) với mong muốn hình thành một tổ chức khu vực vì mục tiêu hòa bình, hợp tác và phát triển. Mă ̣t khác , đây cũng chin ́ h là kế t quả của th ời kỳ Chiế n tranh La ̣nh.

Khi trâ ̣t tƣ̣ hai cƣ̣c đƣơ ̣c hin ̀ h thành, cả Liên Xô và Mỹ đều muốn ảnh hƣởng của mình ở khu vực ĐNA hiện diện một cách mạnh mẽ. Khu vực này trở thành khu vực hết sức nhạy cảm bởi sự can thiệp từ bên ngoài, sự lôi kéo của các nƣớc lớn vì lợi ích và an ninh của họ và cuộc đấu tranh giữa các tƣ tƣởng dân tộc chủ nghĩa. Mỗi quố c gia đề u muố n ta ̣o mô ̣t khoảng cách an toàn cho mình để không bị kéo sâu vào cuộc chiến tranh hai c ực cũng nhƣ tránh không đ ể cho phong trào giải phóng dân tộc bùng lên mạnh mẽ ở khu vực này thành các cuộc nội chiến. ASEAN ra đời nhƣ là mô ̣t xu thế chung – xu thế t ất yếu khu vƣ̣c hóa của thời đa ̣i.

Sau khi Chiế n tranh La ̣nh kế t thúc , các quốc gia ở ĐNA dầ n nhâ ̣n thấ y sƣ̣ khác 9 z biê ̣t về ý thƣ́c hê ̣ và về chế đô ̣ chin ́ h tri ̣không còn là yếu tố gây trở ngại cho tiến trình xây dựng một tổ chức khu vực nữa. Kết thúc chiến tranh campuchia lần 3 (chiến tranh Campuchia), tổ chức này bắt tay thực hiện chƣơng trình hợp tác kinh tế, nhƣng gặp phải khó khăn vào giữa thập niên 80 để rồi đƣợc hồi sinh vào đầu thập niên 90 với lời đề nghị của Thái Lan về một ― khu vực thƣơng mại tự do‖. Năm 1984 Brunei gia nhập ASEAN, tiếp theo là Việt Nam vào năm 1995, Lào và Myanmar năm 1997, và Campuchia năm 1999. Với chặng đƣờng gần 45 năm xây dựng và phát triển, ASEAN từ Hiệp hội của các nƣớc nghèo, chậm phát triển đã vƣơn lên thành khu vực phát triển kinh tế năng động với dân số gần 600 triệu ngƣời, diện tích 4,5 triệu km2, quy mô GDP đạt gần 900 tỷ USD và tổng giá trị thƣơng mại khoảng 800 tỷ USD.

Các nƣớc ASEAN có vị trí chiến lƣợc quan trọng, nằm ở phía Đông Nam lục địa Á-Âu, tiếp giáp giữa Thái Bình Dƣơng và Ấn Độ Dƣơng, nằm trên con đƣờng hàng hải huyết mạch nối liền châu Á với châu Âu bởi eo biển Malacca, do vậy, ASEAN giữ vai trò quan trọng trong quân sự và thƣơng mại cũng nhƣ trong phát triển kinh tế, trao đổi và hợp tác thƣơng mại với nhiều nƣớc, đặc biệt với Trung Quốc. Theo thống kê, 1/3 khối lƣợng hàng hoá và 50% dầu thô trên thế giới phải vận chuyển qua eo biển Malắcca, hiện nay trên 80% lƣợng dầu nhập khẩu của Trung Quốc phải vận chuyển qua eo biển này. Theo ƣớc tính, có khoảng 60% số tàu của Trung Quốc trong tổng số tàu đi qua eo biển Malacca một ngày. Bên cạnh đó, ASEAN còn là nơi có nguồn năng lƣợng dồi dào, có thể đáp ứng đƣợc nhu cầu của Trung Quốc trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế.

Nghiên cứu viên Lƣu Lập Thọ thuộc Viện nghiên cứu quan hệ quốc tế, Đại học Nam Kinh cho rằng, với tƣ cách là những nƣớc láng giềng, do vị trí chiến lƣợc, các nƣớc ASEAN là nơi cung cấp năng lƣợng quan trọng của Trung Quốc và là những đối tác hợp tác quan trọng trong thị trƣờng năng lƣợng quốc tế nên những nƣớc này chiếm vị trí hết sức quan trọng trong chiến lƣợc năng lƣợng của Trung 10 z Quốc. Hiện nay, Việt Nam là nƣớc sản xuất than lớn thứ 3 và là nƣớc xuất khẩu than không khói lớn thứ hai thế giới; Indonesia là nƣớc sản xuất than đá lớn nhất Đông Nam Á, cũng là nƣớc xuất khẩu than đá lớn thứ ba thế giới sau Trung Quốc và Ôxtrâylia,đồng thời là nƣớc sản xuất khí đốt tự nhiên lớn thứ 6 và là nƣớc xuất khẩu khí đốt hoá lỏng lớn nhất thế giới, Brunei là nƣớc sản xuất khí đốt hoá lỏng lớn thứ tƣ thế giới. Đông Nam Á cũng là nguồn nhập khẩu dầu thô quan trọng của Trung Quốc, hiện Trung Quốc nhập khẩu 15% lƣợng dầu thô từ các nƣớc Đông Nam Á, trƣớc đây, Trung Quốc nhập khẩu dầu thô nhiều nhất từIndonesianhƣng trong những năm gần đây, Việt Nam đã trở thành nhà xuất khẩu dầu thô lớn nhất ở Đông Nam Á cho Trung Quốc và lớn thứ 6 trên thế giới. Ngoài dầu thô, Trung Quốc còn tăng cƣờng nhập khẩu khí đốt tự nhiên và than đá của các nƣớc Đông Nam Á.

Hiện nay, Việt Nam là thị trƣờng nhập khẩu than đá chủ yếu của Trung Quốc ở Đông Nam Á, năm 2005, Việt Nam đã xuất sang Trung Quốc khoảng 9 triệu tấn than. Inđônêxia đồng ý trong vòng 25 năm tới sẽ cung cấp cho Trung Quốc 2,6 triệu tấn khí đốt hoá lỏng mỗi năm.[6,tr:3] Tóm lại, với vị trí địa lý gần gũi với Trung Quốc, lại có vị trí địa chiến lƣợc biển quan trọng, nguồn tài nguyên năng lƣợng dồi dào, tài nguyên thiên nhiên phong phú và các chính sách mở cửa rộng rãi, ASEAN đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển cũng nhƣ duy trì sự phát triển bền vững của nền kinh tế Trung Quốc nói chung và nền kinh tế đối ngoại nói riêng.2 Kinh tế toàn cầu hóa thúc đẩy quá trình hình thành quan hệ thƣơng mại và đầu tƣ Trung Quốc với ASEAN 1. Quá trình hình thành quan hệ thương mại và đầu tư Trung Quốc với ASEAN là yêu cầu phát triển kinh tế của hai bên Từ những năm 1980 và đặc biệt là sau khi Tổ chức Thƣơng mại Thế giới (WTO) ra đời năm 1995, làn sóng hội nhập kinh tế khu vực lại bùng phát với nhiều biểu hiện mới về quy mô, mức độ và phạm vi địa lý. Riêng khu vực Đông Á (bao 11 z gồm Đông Nam Á và Đông Bắc Á) từ chỗ bị đánh giá là khoảng trống của liên kết khu vực, ―chậm chân‖ trong làn sóng hội nhập kinh tế khu vực so với Tây Âu và Bắc Mỹ vào những năm 1970 - 1980 thì trong những năm đầu của thập kỷ 1990 đã có những chuyển biến khá mạnh theo hƣớng tăng cƣờng liên kết kinh tế khu vực với hàng loạt thoả thuận thƣơng mại tự do khu vực và song phƣơng ra đời hoặc đang trong quá trình đàm phán mà đặc biệt chuẩn bị cho việc hình thành cộng đồng kinh tế toàn khu vực - Cộng đồng kinh tế Đông Á (EAEC).

Trƣớc cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 - 1998, nhiều quan điểm đã cho rằng ASEAN sẽ thu mình lại và dựng lên ―bức tƣờng‖ bảo hộ mậu dịch. Song trái lại, ASEAN không những đẩy mạnh hơn tiến trình tự do hóa thƣơng mại nội khối mà còn tích cực mở rộng liên kết kinh tế - thƣơng mại ở Đông Á với việc hình thành mạng lƣới các Khu vực mậu dịch tự do với các đối tác quan trọng ở khu vực (FTA + 1) nhƣ: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia và New Zealand; đồng thời tích cực thúc đẩy nhiều chƣơng trình hợp tác kinh tế, thƣơng mại đa dạng với các đối tác lớn nhƣ Mỹ, Canada, liên minh Châu Âu (EU), Nga. Mặc dù, mục tiêu hiện thực hóa ACFTA vào năm 2010 đối với Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Trung Quốc, và vào năm 2015 đối với Campuchia, Lào, Myanma và Việt Nam chƣa trở thành hiện thực, nhƣng các nội dung hợp tác kinh tế, thƣơng mại giữa các bên liên quan đã và đang đƣợc triển khai tích cực. Chính vì vậy, giữa những gam màu ảm đạm của bức tranh kinh tế thế giới, ASEAN nổi lên nhƣ một điểm sáng, vẫn duy trì mức tăng trƣởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trung bình là 5% - 6% kể cả trong thời kỳ khó khăn trong những năm 2011 - 2012, 12 z và cũng chính sự đồng thuận cao trong việc kết nối giữa ASEAN với khu vực Đông Bắc Á đã có tác dụng hỗ trợ đắc lực cho tiến trình hội nhập và xây dựng Cộng đồng ASEAN, đồng thời đảm bảo vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực năng động đang hình thành.

Hiện Trung Quốc là đối tác thƣơng mại lớn thứ 4 của ASEAN sau Liên minh châu Âu (11,5%), Nhật Bản (13,7%) và Mỹ (14%). Thị phần của Trung Quốc trong giao dịch thƣơng mại với ASEAN tăng từ 2,1% năm 1994 lên 7% năm 2003. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu còn tăng trƣởng cao hơn nữa với việc thực hiện Chƣơng trình ―thu hoạch sớm‖ của Khu vực mậu dịch tự do ACFTA trong tháng 1/2004, cũng nhƣ thực hiện kế hoạch cắt giảm thuế quan theo hiệp định thƣơng mại hàng hóa đƣợc ký kết giữa năm 2005. Tháng 7/2004, tổng giá trị trao đổi mậu dịch các sản phẩm của Chƣơng trình ―thu hoạch sớm‖ giữa ASEAN và Trung Quốc đạt 1,11 tỷ USD, tăng 42,3% so với cùng kỳ năm 2003, các nƣớc ASEAN xuất khẩu sang Trung Quốc là 0,68 tỷ USD, tăng 49,8% so với cùng thời kỳ.

ASEAN là bạn hàng lớn thứ năm của Trung Quốc liên tục 12 năm qua.