Chính sách thương mại của Nhật Bản và ảnh hưởng đến quan hệ thương mại với Việt Nam

Tiểu luận phân tích chính sách thương mại Nhật Bản và tác động đến quan hệ thương mại với Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về xu hướng hiện tại.

• Tác giả: Trần Lưu Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: PhD. Trần Nguyên Chất
• Trường học: Foreign Trade University Ho Chi Minh City Campus
• Chuyên ngành: International Trade Policy
• Đề tài: Chính sách thương mại Nhật Bản và tác động đến quan hệ thương mại với Việt Nam
• Loại tài liệu: Mid-term assignment
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Ho Chi Minh

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích và mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Bố cục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ NỀN KINH TẾ HIỆN TẠI CỦA NHẬT BẢN VÀ QUAN HỆ KINH TẾ VỚI VIỆT NAM
• 2.1. Cơ sở lý luận về chính sách thương mại
• 2.1.1. Định nghĩa và mục tiêu của chính sách thương mại
• 2.1.2. Hai xu hướng của chính sách thương mại
• 2.1.3. Một số công cụ chính của chính sách thương mại quốc tế
• 2.2. Giới thiệu sơ lược về Nhật Bản
• 2.3. Tổng quan quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI CỦA NHẬT BẢN
• 3.1. Tổng quan lịch sử chính sách thương mại của Nhật Bản từ năm 1945 đến năm 2010
• 3.2. Phân tích chính sách thương mại của Nhật Bản từ năm 2011 đến năm 2020
• 3.2.1. Thuế quan
• 3.2.2. Các biện pháp phi thuế quan (NTMs)
• 3.2.2.1. Dữ liệu về các biện pháp phi thuế quan tại Nhật Bản
• 3.2.2.2. Chi tiết về các biện pháp phi thuế quan của Nhật Bản theo từng nhóm
• 3.3. So sánh với các quy định của WTO
• 3.4. Tác động của chính sách thương mại Nhật Bản đến quan hệ thương mại với Việt Nam
• 3.4.1. Tác động của thuế quan Nhật Bản đến xuất khẩu của Việt Nam
• 3.4.2. Tác động của các biện pháp phi thuế quan của Nhật Bản đến xuất khẩu của Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KẾT LUẬN
• 4.1. Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam
• 4.2. Hàm ý đối với chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam

Tóm tắt

I. Chính sách thương mại Nhật Bản

Chính sách thương mại Nhật Bản đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ sau Thế chiến II đến nay. Trong giai đoạn đầu, Nhật Bản áp dụng chính sách bảo hộ mạnh mẽ nhằm thúc đẩy xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu. Tuy nhiên, từ giữa những năm 1960, chính sách này đã chuyển hướng sang khuyến khích nhập khẩu và giảm thuế quan. Theo đó, Nhật Bản đã giảm thuế quan trung bình xuống còn 2.5%, thấp hơn so với nhiều nước phát triển khác. Điều này cho thấy sự thay đổi trong tư duy của chính phủ Nhật Bản về vai trò của thương mại quốc tế trong phát triển kinh tế. Chính sách thương mại hiện tại của Nhật Bản không chỉ nhằm bảo vệ thị trường nội địa mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nước ngoài tham gia vào thị trường Nhật Bản. Điều này đã tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc xuất khẩu hàng hóa sang Nhật Bản.

1.1. Định nghĩa và mục tiêu của chính sách thương mại

Chính sách thương mại được định nghĩa là hệ thống các nguyên tắc và phương pháp mà một quốc gia sử dụng để quản lý các hoạt động thương mại quốc tế. Mục tiêu chính của chính sách này là đạt được các mục tiêu kinh tế, bao gồm việc bảo vệ thị trường nội địa và khuyến khích xuất khẩu. Nhật Bản đã sử dụng chính sách thương mại như một công cụ để thúc đẩy sự phát triển kinh tế, đồng thời tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước. Việc áp dụng các biện pháp phi thuế quan cũng là một phần quan trọng trong chính sách này, nhằm đảm bảo chất lượng và an toàn cho hàng hóa nhập khẩu.

II. Tác động đến quan hệ thương mại với Việt Nam

Quan hệ thương mại giữa Nhật Bản và Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, đặc biệt là sau khi hai nước ký kết Hiệp định Thương mại Tự do (FTA). Nhật Bản hiện là đối tác thương mại lớn thứ tư của Việt Nam, với kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 40 tỷ USD vào năm 2020. Sự gia tăng này không chỉ đến từ việc giảm thuế quan mà còn từ các biện pháp hỗ trợ khác như ODA và đầu tư trực tiếp nước ngoài. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc xuất khẩu sang Nhật Bản, bao gồm các rào cản phi thuế quan và yêu cầu chất lượng cao từ thị trường Nhật Bản. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

2.1. Cơ hội và thách thức cho Việt Nam

Việc Nhật Bản áp dụng chính sách thương mại cởi mở đã tạo ra nhiều cơ hội cho Việt Nam trong việc xuất khẩu hàng hóa. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh gay gắt từ các nước khác trong khu vực. Để tận dụng tốt các cơ hội này, Việt Nam cần phải cải thiện chất lượng sản phẩm, nâng cao năng lực sản xuất và tìm kiếm các thị trường ngách. Đồng thời, việc hiểu rõ các quy định và yêu cầu của thị trường Nhật Bản cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam thành công trong việc thâm nhập vào thị trường này.

III. Chiến lược kinh tế và hợp tác phát triển

Nhật Bản không chỉ là một đối tác thương mại quan trọng mà còn là một nguồn đầu tư lớn cho Việt Nam. Các dự án ODA từ Nhật Bản đã đóng góp đáng kể vào sự phát triển hạ tầng và kinh tế của Việt Nam. Hợp tác phát triển giữa hai nước không chỉ dừng lại ở lĩnh vực kinh tế mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác như giáo dục, y tế và công nghệ. Điều này không chỉ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân. Sự hỗ trợ từ Nhật Bản trong việc chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực cũng là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển bền vững.

3.1. Hợp tác phát triển và chuyển giao công nghệ

Hợp tác phát triển giữa Nhật Bản và Việt Nam đã mang lại nhiều lợi ích cho cả hai bên. Nhật Bản đã hỗ trợ Việt Nam trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển các ngành công nghiệp chủ chốt. Việc chuyển giao công nghệ từ Nhật Bản không chỉ giúp Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất mà còn tạo ra những sản phẩm chất lượng cao hơn. Điều này không chỉ giúp Việt Nam tăng cường vị thế trên thị trường quốc tế mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

BƯỚC 1: PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

1. Các vấn đề và câu hỏi nghiên cứu chính

• Xu hướng biến động thuế quan: Cấu trúc thuế quan của Nhật Bản (MFN, AHS, Bound Tariff) đã thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2011–2020 dưới tác động của tự do hóa thương mại và các cú sốc kinh tế toàn cầu?
• Mức độ bảo hộ phi thuế quan (NTMs): Thực trạng áp dụng các biện pháp phi thuế quan của Nhật Bản, đặc biệt là các rào cản kỹ thuật (TBT) và biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật (SPS)?
• Tính tương thích với chuẩn mực quốc tế: Chính sách thương mại của Nhật Bản tuân thủ các nguyên tắc không phân biệt đối xử của WTO ra sao và áp dụng các ngoại lệ FTA/EPA như thế nào?
• Tác động đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam: Chính sách thuế và phi thuế quan của Nhật Bản tạo ra cơ hội và rào cản cụ thể nào đối với từng nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam (điện tử, dệt may, da giày so với nông - thủy sản)?
• Hàm ý chính sách và chiến lược thích ứng: Doanh nghiệp và Chính phủ Việt Nam cần triển khai các giải pháp gì để vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe nhằm thâm nhập sâu vào thị trường Nhật Bản?

---

2. Danh mục thuật ngữ chuyên ngành quan trọng

1. Chính sách thương mại (Trade Policy)
2. Thuế tối huệ quốc (MFN - Most-Favored Nation Tariff)
3. Thuế suất ưu đãi thực tế (AHS - Effectively Applied Tariff)
4. Thuế ràng buộc (BND - Bound Tariff)
5. Biện pháp phi thuế quan (NTMs - Non-Tariff Measures)
6. Biện pháp vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật (SPS - Sanitary and Phytosanitary Measures)
7. Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT - Technical Barriers to Trade)
8. Giới hạn dư lượng tối đa (MRL - Maximum Residue Level)
9. Tiêu chuẩn Nông nghiệp Nhật Bản (JAS - Japanese Agricultural Standards)
10. Chứng nhận Tiêu chuẩn Công nghiệp Nhật Bản (JIS - Japan Industrial Certification)
11. Chỉ số tần suất (Frequency Index)
12. Tỷ lệ bao phủ (Coverage Ratio)
13. Thuế chống bán phá giá (Anti-dumping Duties)
14. Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA)
15. Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)
16. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP)
17. Hệ thống ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP - Generalized System of Preferences)
18. Mã phân loại hàng hóa (HS Code - Harmonized System)

---

3. Đóng góp và giá trị thực tiễn của tài liệu

• Phân tích định lượng chuyên sâu: Hệ thống hóa chuỗi dữ liệu 10 năm (2011–2020) từ WITS, UNCTAD và WTO về thuế quan trọng số và các chỉ số NTMs của Nhật Bản.
• Làm rõ “nghịch lý tiếp cận thị trường” đối với nông sản: Chứng minh rằng dù thuế suất ưu đãi theo VJEPA/CPTPP đã về 0% cho nhiều mặt hàng, xuất khẩu nông sản (gạo, cà phê) của Việt Nam vẫn bị nghẽn bởi mạng lưới hơn 600 chỉ tiêu kỹ thuật SPS/MRL.
• Đánh giá tác động chuỗi cung ứng khu vực: Phân tích ảnh hưởng lan tỏa từ căng thẳng công nghệ Nhật – Hàn đến các ngành xuất khẩu linh kiện điện tử, bán dẫn của Việt Nam.
• Đề xuất khuyến nghị thích ứng lưỡng tầng: Cung cấp lộ trình hành động thiết thực cho cả cơ quan quản lý nhà nước trong đàm phán thương mại và doanh nghiệp xuất khẩu trong chuẩn hóa quy trình sản xuất.

---

BƯỚC 2: NỘI DUNG CHI TIẾT THEO CẤU TRÚC

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, chính sách thương mại Nhật Bản luôn là tâm điểm nghiên cứu của các nền kinh tế đang phát triển tại châu Á. Nhật Bản hiện là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới và là đối tác thương mại, đầu tư chiến lược hàng đầu của Việt Nam. Tuy nhiên, việc khai thác triệt để các cam kết tự do hóa thương mại song phương và đa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản phức tạp.

Tài liệu tập trung giải quyết khoảng trống nghiên cứu về sự chuyển dịch trong công cụ quản lý thương mại của Nhật Bản giai đoạn 2011–2020. Nghiên cứu phân tích rõ nét quá trình chuyển hướng từ bảo hộ thuế quan truyền thống sang bảo hộ tinh vi thông qua các biện pháp phi thuế quan. Đây là thách thức lớn nhất làm suy giảm năng lực tiếp cận thị trường của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam.

Để làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh, nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng kết hợp tổng hợp dữ liệu thứ cấp từ WITS, UNCTAD và WTO. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa mức độ bảo hộ và đánh giá chính xác tác động đa chiều đến từng nhóm ngành hàng cụ thể của Việt Nam.

---

Nội dung chi tiết

1. Cơ sở lý luận và tiến trình chuyển dịch chính sách thương mại của Nhật Bản

Chính sách thương mại quốc tế là hệ thống nguyên tắc và công cụ do chính phủ ban hành nhằm điều tiết dòng chảy hàng hóa và dịch vụ xuyên biên giới. Về mặt lý thuyết, chính sách này luôn vận động giữa hai xu hướng đối lập: tự do hóa thương mại và chủ nghĩa bảo hộ. Các công cụ can thiệp chủ yếu bao gồm biện pháp thuế quan và phi thuế quan. Mục tiêu cốt lõi là bảo vệ sản xuất nội địa và tối ưu hóa lợi thế so sánh quốc gia.

Lịch sử ngoại thương Nhật Bản từ sau năm 1945 chứng kiến những bước ngoặt chiến lược rõ nét. Giai đoạn hậu chiến đến thập niên 1960, Tokyo áp dụng chính sách khuyến khích xuất khẩu gắn liền với hạn chế nhập khẩu nghiêm ngặt. Khi thặng dư thương mại tăng vọt vào những năm 1970–1980, Nhật Bản dần dỡ bỏ rào cản thuế quan dưới áp lực quốc tế. Mức thuế trung bình giảm xuống còn 2.5%, thấp hơn đáng kể so với Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu.

Tuy nhiên, thị trường Nhật Bản vẫn nổi tiếng là khó thâm nhập do mạng lưới rào cản phi thuế quan vô cùng chặt chẽ. Đến giai đoạn hội nhập hiện đại, Nhật Bản chủ động tham gia sâu vào các thể chế đa phương như WTO và ký kết 21 hiệp định FTA/EPA. Động thái này giúp Tokyo vừa mở rộng thị trường xuất khẩu kỹ thuật cao, vừa duy trì cơ chế bảo vệ vững chắc cho các ngành sản xuất nội địa nhạy cảm.

       1945 - 1960s                 1970s - 1980s                 1990s - Hiện nay

---

2. Thực trạng thuế quan và rào cản phi thuế quan (NTMs) của Nhật Bản giai đoạn 2011–2020

Dữ liệu thực nghiệm từ WITS cho thấy cơ cấu thuế quan của Nhật Bản duy trì xu hướng giảm ổn định trong suốt thập kỷ qua. Thuế ràng buộc (Bound Tariff) và thuế ưu đãi thực tế (AHS) nhìn chung duy trì ở mức thấp, trung bình dưới 2%. Ngoại lệ duy nhất diễn ra vào năm 2019 khi thuế MFN và AHS tăng đột biến do tác động dây chuyền từ chiến tranh thương mại Mỹ - Trung. Bước sang năm 2020, trước yêu cầu phục hồi chuỗi cung ứng hậu đại dịch, thuế suất bình quân đã hạ nhiệt về mức 1.15% - 1.48%.

Đáng chú ý, cơ cấu thuế có sự phân hóa cực kỳ sâu sắc giữa các ngành hàng. Các sản phẩm công nghiệp chế tạo, máy móc điện tử và xăng dầu chịu thuế MFN xấp xỉ 0%. Ngược lại, nhóm nông nghiệp luôn chịu mức thuế suất rất cao, từng đạt đỉnh hơn 12% vào năm 2019 trước khi giảm về 6.96% vào năm 2020. Một số mặt hàng nhạy cảm như gạo, da giày và dệt may vẫn được duy trì mức thuế cao nhằm hạn chế sự cạnh tranh từ bên ngoài.

Song song với việc cắt giảm thuế quan, Nhật Bản tăng cường kiểm soát nhập khẩu bằng các biện pháp phi thuế quan (NTMs). Theo thống kê từ UNCTAD, Chỉ số tần suất (Frequency Index) đạt 76.18% và Tỷ lệ bao phủ (Coverage Ratio) đạt 61.2%. Trong đó, rào cản kỹ thuật (TBT) chiếm tới 722 biện pháp, bao trùm 59% dòng sản phẩm và 72% giá trị thương mại.

Các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS) với 264 quy định thiết lập các tiêu chuẩn khắt khe bậc nhất thế giới. Điển hình là quy định nghiêm ngặt về phụ gia thực phẩm từ Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (MHLW) và hệ thống kiểm tra giới hạn dư lượng tối đa (MRL). Chỉ cần một lần vi phạm MRL, toàn bộ lô hàng cùng loại từ quốc gia xuất khẩu sẽ bị áp dụng chế độ giám sát tăng cường hoặc kiểm tra 100%.

Loại công cụ	Chỉ số / Số lượng biện pháp	Phạm vi ảnh hưởng thương mại	Đặc điểm quản lý chính
Thuế quan công nghiệp	MFN ~ 0% - 2.7%, AHS ~ 0% - 1%	Máy móc, linh kiện, xăng dầu	Mức độ mở cửa rất cao, cam kết tự do hóa
Thuế quan nông sản	MFN: 6.96%, AHS: 5.82% (2020)	Lương thực, nông sản chế biến	Duy trì bảo hộ để bảo vệ nông dân nội địa
Rào cản kỹ thuật (TBT)	722 biện pháp (UNCTAD)	59% sản phẩm, 72% kim ngạch	Chuẩn nhãn mác tiếng Nhật, tiêu chuẩn JIS, JAS
Kiểm dịch SPS & MRL	264 biện pháp (82+ thông báo mới)	Nông sản, thực phẩm tươi sống	Danh mục phụ gia khắt khe, kiểm tra 100% khi vi phạm
Kiểm soát số lượng	Chiếm 34% sản phẩm	51% giá trị thương mại	Hạn ngạch nhập khẩu, giấy phép chuyên ngành

---

3. Tác động đa chiều đến xuất khẩu Việt Nam và hàm ý chiến lược thích ứng

Việc thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như VJEPA, AJCEP, CPTPP và RCEP đã mở ra cánh cửa rộng lớn cho hàng hóa Việt Nam. Điển hình, ngay sau khi VJEPA có hiệu lực, 86% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật đã được hưởng thuế suất 0%. Các mặt hàng thế mạnh như bộ dây dẫn điện (HS 854430), thiết bị điện thoại (HS 851712), dệt may (HS 610910) và tôm đông lạnh (HS 030617) ghi nhận mức tăng trưởng kim ngạch vượt bậc nhờ ưu thế vượt trội về thuế quan.

Tuy nhiên, xuất khẩu nông sản của Việt Nam lại bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Mặc dù Việt Nam là quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, kim ngạch xuất khẩu gạo sang Nhật Bản năm 2020 chỉ đạt khiêm tốn 251 nghìn USD. Nguyên nhân cốt lõi là mức thuế bảo hộ cao (trên 70%) cùng hệ thống rào cản kỹ thuật đồ sộ. Để xuất khẩu một lô gạo sang Nhật, doanh nghiệp phải đáp ứng bộ tiêu chuẩn kiểm nghiệm gồm hơn 600 chỉ tiêu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và độc tố nấm mốc.

Bên cạnh đó, các biến động thương mại khu vực cũng tạo ra rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng. Tranh chấp thương mại công nghệ giữa Nhật Bản và Hàn Quốc từng ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi sản xuất thiết bị điện tử tại Việt Nam. Khi xuất khẩu linh kiện điện thoại và màn hình bán dẫn bị gián đoạn, cán cân thương mại của Việt Nam lập tức chịu tác động tiêu cực do nhóm hàng này chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu này cung cấp nguồn tư liệu học thuật và phân tích thực tiễn giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế Quốc tế, Thương mại Quốc tế: Cung cấp cơ sở lý luận vững chắc, phương pháp phân tích chỉ số thương mại (MFN, AHS, Coverage Ratio) và kỹ năng khai thác dữ liệu từ WITS, UNCTAD.
• Chuyên viên nghiên cứu và hoạch định chính sách thương mại: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về cách tiếp cận của Nhật Bản trong việc kết hợp linh hoạt giữa các cam kết WTO và bảo hộ phi thuế quan.
• Lãnh đạo và chuyên viên xuất nhập khẩu tại các doanh nghiệp Việt Nam: Nắm bắt chi tiết các rào cản kỹ thuật (TBT), quy định vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS) và giới hạn MRL để tối ưu hóa chiến lược thâm nhập thị trường Nhật.
• Chuyên gia phân tích chuỗi cung ứng và đầu tư quốc tế: Đánh giá tác động lan tỏa từ các tranh chấp thương mại công nghệ khu vực đến mạng lưới cung ứng công nghiệp chế biến, chế tạo tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách thương mại của Nhật Bản có xu hướng bảo hộ hay tự do hóa?

Chính sách thương mại Nhật Bản kết hợp linh hoạt giữa tự do hóa và bảo hộ tinh vi. Nhật Bản đi đầu trong tự do hóa thuế quan đối với hàng công nghiệp và máy móc thông qua các hiệp định đa phương. Tuy nhiên, Tokyo duy trì mức độ bảo hộ nội địa rất cao đối với nông nghiệp thông qua các hàng rào kỹ thuật (TBT) và kiểm dịch vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS).

2. Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để vượt qua rào cản SPS và MRL của Nhật Bản?

Doanh nghiệp cần chuẩn hóa toàn bộ chuỗi sản xuất từ khâu canh tác đến đóng gói theo tiêu chuẩn JAS hoặc GlobalGAP. Đơn vị xuất khẩu phải kiểm soát nghiêm ngặt danh mục phụ gia và thuốc bảo vệ thực vật theo danh chuẩn của Nhật Bản. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động kiểm nghiệm độc lập tại các trung tâm đạt chuẩn quốc tế trước khi xuất khẩu.

3. Tại sao xuất khẩu gạo của Việt Nam sang Nhật Bản vẫn đạt kim ngạch rất thấp?

Xuất khẩu gạo sang Nhật Bản gặp khó khăn do mức thuế ngoài hạn ngạch rất cao (vượt 70%) nhằm bảo vệ nông dân nội địa. Thêm vào đó, Nhật Bản thiết lập hệ thống kiểm dịch khắt khe với hơn 600 chỉ tiêu kỹ thuật về dư lượng thuốc trừ sâu và nấm mốc. Đa số vùng trồng lúa truyền thống tại Việt Nam chưa đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn kiểm soát này.

4. Các hiệp định VJEPA, CPTPP và RCEP mang lại lợi ích cụ thể nào cho Việt Nam?

Các hiệp định này giúp xóa bỏ tới 86% - 92% dòng thuế quan nhập khẩu vào Nhật Bản theo lộ trình cam kết. Hàng hóa công nghiệp chế tạo, dệt may, da giày và thủy sản của Việt Nam được hưởng mức thuế ưu đãi 0%. Nhờ đó, sản phẩm Việt Nam gia tăng đáng kể sức cạnh tranh về giá so với các quốc gia không có FTA với Nhật Bản.

5. Căng thẳng công nghệ Nhật - Hàn tác động thế nào đến ngành điện tử Việt Nam?

Việt Nam là mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất thiết bị di động và linh kiện điện tử toàn cầu. Khi Nhật Bản hạn chế xuất khẩu vật liệu công nghệ cao sang Hàn Quốc, quá trình sản xuất chip và màn hình bị đình trệ. Tình trạng này gián tiếp làm gián đoạn nguồn linh kiện đầu vào của các nhà máy sản xuất điện tử lớn tại Việt Nam.

---

Kết luận

• Mở cửa chọn lọc: Nhật Bản thực hiện tự do hóa sâu rộng về thuế quan đối với nhóm hàng công nghiệp nhưng duy trì bảo hộ nghiêm ngặt đối với ngành nông nghiệp nội địa.
• Dịch chuyển sang NTMs: Rào cản phi thuế quan (đặc biệt là TBT và SPS) đóng vai trò là công cụ bảo hộ chủ đạo, với tỷ lệ bao phủ hơn 61% tổng kim ngạch nhập khẩu.
• Tận dụng đòn bẩy FTA: Các hiệp định VJEPA, CPTPP và RCEP tạo ưu thế thuế quan vượt trội cho hàng công nghiệp chế tạo và dệt may của Việt Nam.
• Nâng chuẩn chất lượng: Khâu đột phá để thâm nhập thị trường Nhật Bản không còn nằm ở giá thành mà phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và dư lượng hóa chất.

Nghiên cứu mở ra hướng phát triển tiếp theo về việc xây dựng mô hình dự báo rủi ro hàng rào kỹ thuật theo thời gian thực cho từng mặt hàng nông sản chế biến sâu.

[!TIP] Khám phá thêm tài liệu chuyên sâu: Bạn đang xây dựng đề án xuất khẩu hoặc nghiên cứu chuyên đề về thị trường Đông Á? Hãy tham khảo thêm các tài liệu phân tích biểu thuế hiệp định VJEPA và cẩm nang vượt rào cản kỹ thuật NTMs để tối ưu hóa chiến lược kinh doanh quốc tế của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

FOREIGN TRADE UNIVERSITY HO CHI MINH CITY CAMPUS ---------***-------- MID-TERM ASSIGNMENT Major: International Business Economics Subject: International Trade Policy TRADE POLICY IN JAPAN AND ITS IMPACT ON TRADE RELATION WITH VIETNAM Supervisor: Class: Ho Chi Minh, November 2021 FOREIGN TRADE UNIVERSITY HO CHI MINH CITY CAMPUS ---------***-------- MID-TERM ASSIGNMENT Major: International Business Economics Subject: International Trade Policy TRADE POLICY IN JAPAN AND ITS IMPACT ON TRADE RELATION WITH VIETNAM Supervisor: PhD. Trần Nguyên Chất Class: K59CLC5 Group 9 Student ID Trần Lưu Thanh Thảo 2011156096 Trần Anh Thư 2011156099 Hoàng Lê Phương Thảo 2011155544 Phan Quang Thịnh 2011155571 Phạm Đăng Thái 2011156094 Ho Chi Minh, November 2021 i TABLE OF CONTENT TABLE OF CONTENT.i LIST OF ABBREVIATION WORDS.iv LIST OF FIGURES.vi LIST OF TABLES.vii MAIN CONTENT. The rationale of the Research. Aims and Objectives.

Aims of the research. Objectives of the research. Research scope and objects. Structure of the research.

OVERVIEW OF JAPAN'S CURRENT ECONOMY AND ITS ECONOMIC RELATION WITH VIETNAM. Fundamentals of trade policy. Definition and objectives of trade policy. Two tendencies of trade policy.

Some main instruments of international trade policy. Brief introduction to Japan. Overview of trade relation between Vietnam and Japan. ANALYSIS ON TRADE POLICY IN JAPAN.

Overall history of trade policy in Japan from 1945 to 2010. Analysis on trade policy in Japan from 2011 to 2020. Non-tariff measures (NTMs). Data on non-tariff measures in Japan.

Details about Japan’s NTMs in each category. Comparison with WTO regulations. Impact of trade policy in Japan on trade relations with Vietnam. Impact of Japan’s tariff on Vietnam’s export.

Impact of Japan’s non-tariff measures on Vietnam’s export. FINDINDS and CONCLUSIONS. Opportunities and threats for Vietnam. Implications for Vietnamese government and firms.33 iii LIST OF ABBREVIATION WORDS Abbreviation Definition AHS Effectively Applied Tariff AJFTA Asean-Japan Free Trade Area ASEAN Association of Southeast Asian Nations BND Bound Tariff CKD Completely Knocked Down Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific CPTPP Partnership EPA Economic Partnership Agreement EU European Union FSCJ Food Safety Commission of Japan FTA Free Trade Agreement GDP Gross Domestic Product GNP Gross National Product GSP Generalized System of Preferences IMF International Monetary Fund IWC International Whaling Commission JAS Japanese Agricultural Standards JIS Japan Industrial Certification LDC Least Developing Country LTD Limited company MFN Most-Favored Nation Tariff iv MOIT Ministry of Industry and Trade MRL Maximum residue level NTM Non-tariff measure ODA Official Development Assistance RCEP Regional Comprehensive Economic Partnership SPS Sanitary and phytosanitary TBT Technical Barriers to Trade UNCTAD United Nations Conference on Trade and Development VJEPA Vietnam-Japan Economic Partnership Agreement WITS World Integrated Trade Solution WTO World Trade Organization v LIST OF FIGURES Figure 3.1: Weighted Average Tariffs In Japan From 2011 To 2020.2: Simple Average Most-Favored Nation Tariff And Effectively Applied Tariff.3: Weighted Average Most-Favored Nation Tariff, By Sector.4: Japan’s NTMs indicators in importation.

of NTMs available in Japan.6: Indicators of NTMs by type in Japan.15 vi LIST OF TABLES Table 3.1: Tariffs on Major Vietnamese Exports to Japan in 2020.2: Vietnam’s exportation and Japan’s importation of some products in HS 2 digits in 2019 and 2020.3: Vietnam’s exportation and Japan’s importation of rice in 2019 and 2020. of NTMs and No. of SPS measures in rice’s products.24 1 MAIN CONTENT Chapter 1. The rationale of the Research As a developed country with plenty of economic achievements and breakthrough transformations, Japan has always been standing out as one of the top economies in the world.

With free trade and multilateral institutions, Japan is the third-largest economy according to nominal GDP and fourth-largest by purchasing power parity nowadays. The Japanese government recognized that trading was a potential factor and an important issue for economic development. The relationship between Japan and Vietnam has been thriving since 1992, in a huge number of fields and an astonishing number of milestones, ranging from economics, politics, cultural exchanges. With the unstopping collaborative activities, the strong relationship was shaped between Japan and Vietnam with knowledge, cultural understanding, and support in every field.

Japan is the leading economic partner of Vietnam. Thanks to foreign direct investment from Japan, Vietnam had the base, budget, and foundation to develop the economy from infrastructures, capital, and so on. Moreover, Japan is the largest ODA donor and the fourth-largest trading partner of Vietnam. According to Japan, Vietnam is the most ideal and attractive destination for investment in ASEAN with plenty of potentials and opportunities.

The relationship between these two countries is continuously being strengthened and recognized. In this COVID pandemic, the Japanese government put a large amount of effort to support and assist Vietnam to overcome the alarming and difficult situation, such as one million doses of the COVID vaccine. With the support from Japan, Vietnam has a lot of potential to develop its economy, however, to strengthen the long-lasting relationship with Japan, understanding the trade policy guarantees the relationship between the two countries and maximization of 2 economic benefits. This paper involves the current Japanese economic status, economic relationship with Vietnam, and mainly discusses trade policy in Japan.

Aims and Objectives 1. Aims of the research This study was first conducted to understand the trade policy in Japan and how it affects Vietnam trading in general. Thanks to having a clear insight into the trade policy of Japan, this research is made to conclude challenges, opportunities, and implications for Vietnam on the way to building and strengthening the long-lasting and sustainable relationship with Japan. At the same time, strongly understanding the trade policy of a country equips readers with knowledge and preparation in face of changes from external factors such as Covid-19.

Objectives of the research While doing this research, we aim to build the theoretical basis and data evidence so that readers can have a clear insight into the changes and highlights in the trade policy. From that, we have the reflection on the economic status relationship with Vietnam to point out promising challenges and advantages of Vietnam in the relationship with Japan. Research scope and objects 1. Research scope The study focuses on analyzing the changes in Japan's trade policy in terms of tariff and non-tariff measures from 2011 to 2020.

There will also be an insight into the comparison with WTO regulations. The research was conducted in Vietnam, based on the data and calculation mainly on WITS, UNCTAD and WTO. Research objects In this study, our team focuses on analyzing the Japanese trade policy through published data and figures, export and import situations. Moreover, we also discuss the relationship between Vietnam and Japan.

Another important factor is the impact of 3 Japan’s trade policy on the Vietnamese economy, with challenges and opportunities for the government and firms. Research questions This research follows strictly these questions: 1. How has Japan's tariff profile changed over the past 10 years? 2. What are the most important aspects of a Japanese trade policy? 3.

Are there any violations between Japan policy and WTO regulations? 4. How does Japan's trade policy affect the trade relation with Vietnam? 5. What are the threats, opportunities, and implications for Vietnam when trading with Japan? 1. Research methods The science methods used in this research: - Research calculation methodology.

- The inherited method in order to achieve information and data from research documents and existing research has been related to this research topic; perform document review related to policy documents to systematize the issues raised. - Analysis and synthesis method in suitable theory. - Qualitative research methods: gathering and filtering secondary data mainly from United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), World Integrated Trade Solution (WIST), and World Trade Organization (WTO). Structure of the research Except for the preface, the references, tables of content, and abbreviated words pages, the main content is divided into four chapters: - Chapter 1: INTRODUCTION.

The first chapter provides a general overview of the research work, showing the research direction and research angle such as the object, scope, and sentence. ask for research, … 4 - Chapter 2: OVERVIEW OF JAPAN'S CURRENT ECONOMY AND ITS ECONOMIC RELATION WITH VIETNAM. The study provides several basic theoretical foundations about trade policy as well as the general profile of Japan's economy and its relation with Vietnam related to current economic aspects such as population, GDP, import-export value, … - Chapter 3: ANALYSIS ON TRADE POLICY IN JAPAN. In terms of trade policy, research focuses on analyzing data and information on tariff and non-tariff measures.

As for the comparison with WTO, the paper mainly discusses the exceptions of negotiation to achieve freer trade in general. - Chapter 4: FINDINGS AND CONCLUSIONS - the last chapter. Synthesize the remarkable reviews and evaluations from chapter 3 and give findings and implications. OVERVIEW OF JAPAN'S CURRENT ECONOMY AND ITS ECONOMIC RELATION WITH VIETNAM 2.

Fundamentals of trade policy 2. Definition and objectives of trade policy Trade policy is a system of opinions, principles and appropriate methods of a country which is used to govern international trade activities in a particular period, in order to achieve the economic goals of that country. Trade policy, nowadays, is a tool which can facilitate domestic enterprises to enter and expand their business to foreign markets. On the other hand, trade policy is expected to protect the domestic market and make use of comparative advantages of the domestic economy.

Therefore, trade policy is also considered as the external policy of a country. Two tendencies of trade policy Since the appearance of Mercantilism, there have been 2 schools of trading: free trade and protectionism. Governments with free trade policy try to reduce their intervention to trading. The free trade school suggests that the government should gradually cut down tariff and non-tariff barriers in trading relations with foreign countries, in order to stimulate international commerce.

Meanwhile, protectionism encourages governments to require some strict standards such as quality, hygiene, safety, labor or origins and apply high tariffs with some imported goods to protect the same domestic goods (or services). Trade policy, nowadays, is a term which lies between extreme free trade and extreme protectionism. Depending on particular goods, services or partners, a country can choose appropriate trade policies to gain the highest benefits. Some main instruments of international trade policy In the modern trading model, there are various tools which governments can use to interfere with imported or exported goods.

In common sense, they are divided into 2 groups: tariff and non-tariff measures. 6 Tariff measures are the lists of all duties and taxes applied for imported goods. Only custom duties and taxes with equivalent effects can be considered tariffs, because they are levied on imports but not on domestic products. This creates a bias against imports and in favor of locally produced goods and generates revenues for the government.

However, tariff measures can do harm to local consumers by increasing the domestic prices of the imported goods and eventually they reduce the nation’s real purchasing power. Non-tariff instruments include all measures other than custom duties such as requiring strict technical standards about quality, hygiene, safety of imported goods, import quotas and license. Unlike custom duties, non-tariff measures do not provide income for governments; however, they also lead to higher domestic prices that penalize consumers and give local producers an advantage. Compared to tariffs, non-tariffs are politically accepted and the level of protection in this way is very high.

Brief introduction to Japan Japan is a sovereign island nation in the East Asia region and located in the Pacific Ocean. The five main islands, Honshu, Hokkaido, Kyushu, Shikoku and Okinawa, cover about 97% of the country's land area, but much of it is just forests and mountains with very limited mineral resources. In November, 2021, Japan's population is estimated at 125,9 million people, ranking 11th in the world and it is the second most populous island nation in the world. The economy of Japan is a highly developed free-market economy.

It is the third- largest in the world by nominal GDP and the fourth-largest by purchasing power parity (PPP). Besides, Japan is the world’s second largest developed economy.